باعا باقىلاۋسىز بولماۋى ءتيىس

ۇكىمەت وتىرىسىندا كۇن تارتىبىندەگى ءۇش ماسەلە قارالدى. ولار – بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىنداعى ينفلياتسيا دەڭگەيى جانە ونى اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇستاپ تۇرۋ شارالارى، سونداي-اق، ەلەكتروندى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ، سونىمەن قاتار كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى. الايدا وسى تۇيتكىلدەردىڭ ىشىندە جانارماي باعاسىنىڭ شارىقتاپ كەتكەندىگى كوبىرەك ءسوز بولدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە، جىل باسىنان بەرى رەسپۋبليكادا ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەر باياۋلاعان. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، بيىلعى قىركۇيەكتە ينفلياتسيا 3 پايىز، ال جالپى جىلدىڭ باسىنان بەرى 4،2 پايىزدى قۇراعان. باياۋلاۋدىڭ نەگىزگى فاكتورلارى ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايدىڭ تۇراقتانۋى، نارىقتىڭ بىرقالىپتى ينفلياتسيالىق بولجامدارى، سونداي-اق، ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرى بويىنشا ونىمدەر شىعارۋدىڭ وسۋىندە بايقالعان. «اتاپ ايتقاندا، ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارى سوڭعى ءۇش اي قاتارىنان تومەندەۋدە. بۇل رەتتە، ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس تاۋارلار باعاسى تامىزدا جانە قىركۇيەكتە جوعارىلاي باستادى. اقىلى قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا تاريفتەر بىرقالىپتى قارقىنمەن وسۋدە»، – دەدى باس ەكونوميست. ونىڭ دەرەگىنشە، جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 3،1 پايىزعا، ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس تاۋارلار باعاسى – 5،5 پايىزعا، اقىلى قىزمەتتەر باعاسى 4،3 پايىزعا قىمباتتاپتى.

مينيستر ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس تاۋارلار بويىنشا ديزەل وتىنىنا، بەنزينگە، سۇيىتىلعان گازعا، ماتالارعا، كەڭسە تاۋارلارىنا، اياق كيىمگە، قاتتى وتىنعا باعانىڭ بارىنشا وسكەنىن ايتادى. اقىلى قىزمەتتەردىڭ ىشىندە گاز، كارىز جۇيەسى، قوقىس جيناۋ تاريفتەرى ينفلياتسيانىڭ بەكىتىلگەن ارالىعىنان ارتىق ءوستى. ءوز سوزىندە مينيستر ت.سۇلەيمەنوۆ جىل سوڭىنا دەيىن ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتۋى مۇمكىن قاتەرلەردى اتادى. «ماۋسىمدىق فاكتورلادى ەسكەرسەك، سونداي-اق ءىرى مەيرامدار IV توقسان ەنشىسىنە تيەتىندىكتەن، مەرەكە كۇندەرى ءداستۇرلى تۇردە جەمىستەر مەن كوكونىستەردىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ باعاسى وسەدى. مۇنىڭ سىرتىندا جىلىتۋ ماۋسىمى كەزەڭىندە بىرقاتار وڭىرلەردە قاتتى وتىن باعاسى كۇرت قىمباتتاۋدا. مىسالى، قىركۇيەكتە استانا قالاسىندا كومىر – 19 پايىزعا، الماتى وبلىسىندا 16،4 پايىزعا جانە اقمولا وبلىسىندا 10،6 پايىزعا ءوستى»، – دەدى ول.

ال ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەنزين باعاسى ارزاندايدى دەگەن جەلەۋدەن اۋلاق. ازىرگە باعانى بۇدان ءارى شارىقتاتىپ الماۋدىڭ قامىنا كىرىسپەك. ءتىپتى،  ەكى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنداعى جوسپارلى جوندەۋلەر اياقتالعاننان كەيىن دە جانار-جاعارماي باعاسى ارزانداماۋى ىقتيمال.

قازان ايىنىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ جانارماي  تاپشىلىعى مەن باعاسىنىڭ قىمباتتاپ كەتۋى باستى ماسەلەگە اينالدى. سودان كەيىن عانا  اقپارات قۇرالدارىن جەدەل جيىپ، ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىن وتكىزگەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قىمباتشىلىقتىڭ ءمان-جايىن تۇسىندىرۋگە تىرىستى. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ماعاۋوۆ: «قازىرگى جاعداي بىرنەشە فاكتورلاردان قۇرالدى. اتاپ ايتقاندا، بيىلعى شىلدە مەن قىركۇيەك ارالىعىندا، ياعني ءدال وسى ءۇش ايدا تۇتىنۋ كولەمى ەلەۋلى تۇردە وسكەنىن بايقادىق. ايتپەسە، ماۋسىم باسىندا بىزدە رەسپۋبليكا بويىنشا بەنزيننىڭ مول قورى قالعان ەدى. سونداي-اق، رەسەي نارىعىندا بەنزين باعاسى وسى كەزدە بەلسەندى تۇردە قىمباتتادى. ناتيجەسىندە 1 ماۋسىمنان باستاپ، اي-92 بەنزينىنىڭ باعاسى 1 تونناسى ءۇشىن رەسەي مەن قازاقستان شەكاراسىندا 517 دوللاردان 555-كە دەيىن، ياعني 7 پايىزعا ءوستى. ءدال وسى كەزەڭدە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى دا 312 تەڭگەدەن 340-قا، ياعني 9 پايىزعا قۇلدىرادى. وسى ەكى فاكتور يمپورتتىق جەتكىزىلىمدەردىڭ ايتارلىقتاي قىمباتتاۋىنا سوقتىردى. سونىمەن بىرگە، تيىسىنشە، يمپورت كولەمى تومەندەدى»، – دەدى.

جانارماي ماسەلەسىنىڭ وسىلايشا كۇردەلەنىپ كەتۋىنە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مەن پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىنىڭ جوسپارلى تۇردە جوندەۋگە جابىلۋى سەبەپ بولعان سياقتى. ازىرگە بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى تولتىرا الماي وتىر. «باعا تۇرعىسىنا توقتالساق، بىزگە رەسەيلىك نارىق قاتتى ىقپال ەتەدى. ول جاقتا ءونىمنىڭ قىمباتتاۋى كەسىرىنەن، كومپانيالاردىڭ شىعىنى دا ۇلعايدى. ءارى باعانىڭ ءوسۋ ءۇردىسى ساقتالۋدا. تولىعىمەن رەسەيدەن كەلەتىن يمپورتپەن جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار بەنزين باعاسىن ءار ءليترى ءۇشىن 151-دەن 155 تەڭگەگە دەيىن كوتەرەتىندەرىن حابارلادى. بۇعان قوسا، ءىشىنارا وتاندىق وتىنمەن جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار باعانى ازىرگە 147-151 تەڭگە دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇر» دەگەن اسەت ماعاۋوۆ جاعدايدىڭ ارى قاراي ءوربۋ بارىسى سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ نارىعىنداعى جاعدايعا، يمپورتتىق جەتكىزىلىمدەر ۇلەسىنە جانە كولىكتىك شىعىستارعا تاۋەلدى بولاتىنىن جەتكىزدى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، قازاقستاندىق نارىقتىڭ جىلدىق سۇرانىسىنىڭ ورتاشا العاندا 30 پايىزى رەسەيدەن جەتكىزىلۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. جالپى، «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى قىركۇيەكتە بۇل ەلدەن اي-92-ءنىڭ 90 مىڭ تونناسىن تاسىمالداعان. جانارماي تاپشىلىعىنا قاتىستى قالىپتاسقان احۋال جايىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە جانە مونوپولياعا قارسى ورگانعا بەنزين باعاسىن باقىلاۋعا الىپ، ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءۇڭىلۋدى تاپسىردى. «ءسىز الداعى قاراشا-جەلتوقساندا رەسەيدەن كەلەتىن يمپورتتى 20 پايىزعا دەيىن ازايتامىز دەپ ايتتىڭىز. سولاي عوي؟»، – دەگەن باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ ساۋالىنا قر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆتىڭ دا بەرگەن جاۋابى قىسقا بولدى. «ءيا، ءدال سولاي» دەپ ۋادەسىندە تۇراتىندىعىن مەڭزەگەن ول: «باعا تۇراقتانادى. ەڭ كەم دەگەندە، تۇراقتانادى دەپ كۇتۋدەمىز. بۇل جەردە ءبارى دە رەسەيدەن كەلەتىن سول 20 پايىز بەنزيننىڭ قانداي باعادا ساتىلاتىنىنا بايلانىستى بولادى. ەگەر قازىرگى ءبىر تونناسى ءۇشىن 555-560 دوللار دەڭگەيىندە قالسا، ىشكى نارىعىمىزدا دا باعانى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بولار ەدى. ەگەر باعا ارى قاراي قىمباتتاسا، ءتىپتى ونىڭ ۇلەسى 20 پايىز عانا بولسا دا، ول وزگەلەردىڭ باعا كوتەرۋىنە نەگىز بەرۋى ىقتيمال»، – دەدى. ونىڭ مالىمەتىنشە، اي-92 بەنزينىنىڭ ورتاشا باعاسى بيىلعى قاڭتاردا رەسپۋبليكا بويىنشا ءار ءليترى ءۇشىن 135 تەڭگە تۇرعان. قىركۇيەكتە ول بىردەن 150 تەڭگەگە دەيىن، ياعني 11 پايىزعا قىمباتتاپ شىعا كەلدى. جالپى، بيىلعى 9 ايدا، وتكەن جىلعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا، تۇتىنۋ كولەمى 154 مىڭ تونناعا دەيىن ارتقان.

ۇكىمەت وتىرىسىندا وسىدان كەيىن ەلەكتروندى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ بايان ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە قازاقستاندا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى «ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن تسيفرلاندىرۋ»، «تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىن ءتۇزۋ»، «ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋدى تسيفرلاندىرۋ» سەكىلدى نەگىزگى ءۇش باعىتتا دامۋدا.

مەكتەپتەردەگى وقۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن ەلەكتروندى جۋرنالدار جۇيەسى پايدالانىلۋدا. ەلەكتروندى جۋرنالداردى ەنگىزگەن ورتا ءبىلىم وردالارىندا قاعاز تۇرىندەگى جۋرنالدى قولدانۋعا تىيىم سالۋ جوسپارلانىپ وتىرعان كورىنەدى. بعم باسشىسى وسى ءونىمدى ازىرلەۋشىلەر پىكىرىنە سۇيەنىپ، بۇل تىيىم «قوسارلانۋشىلىقتى توقتاتاتىنىن جانە ۇستازدار ەسەپتىلىگىن ايتارلىقتاي قىسقارتاتىنىن» ايتتى. ال اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ بعم-نىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن ۆيرتۋالدى سەرۆەرلەرگە كوشىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى. تالقىلاۋدى قورىتقان پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ وسى ەكى مينيسترلىككە، اكىمدەرمەن بىرگە، ءار وڭىردە مەكتەپتەردى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسۋ جوسپارىن ازىرلەۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. بۇدان وزگە، ۆەدومستۆوارالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ مالىمەتتەر بازالارىن ىقپالداستىرۋدى جوسپارلانعان مەرزىمدەردە اياقتاۋ تاپسىرىلدى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button