الماتىدا اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش اشىلدى

31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. بۇگىن سوناۋ 1992 جىلى الماتى قالاسىنداعى ناۋرىزباي جانە قاراساي باتىر كوشەلەرىندەگى ساياباققا بەلگى رەتىندە قويىلعان قارا تاستىڭ ورنىنا ەڭسەلى ەسكەرتكىش بوي كوتەردى. قولا مەن گرانيتتەن جاسالعان، بيىكتىگى 3 مەتر بۇل ەسكەرتكىشتى ساۋلەتشىلەر قانات بەگۋليەۆ، ايدوس بۇركىتباەۆ جانە دۋلات ۇسەنباەۆتار جاسادى.

ەسكەرتكىشتىڭ رەسمي اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك مىرزا: » اتا-بابامىزدىڭ اڭساعان ارمانىنا قول جەتكىزدىك. بولاشاعى ايقىن، ەكونوميكاسى الەۋەتتى، تورتكۇل دۇنيەمەن تەرەزەسى تەڭەسەتىن مەملەكەت قۇردىق. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن تاريحتىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن جاڭاشا زەردەلەپ، كەلەر ۇرپاققا تاعىلىم ەتتىك. اشارشىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ماڭگى ەستە ساقتاۋ ماقساتىندا 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى رەتىندە رەسمي بەكىتىلدى. ەر ەسىمى – ەل ەسىندە. ۇلت مۇددەسى جولىندا ەرلىك كورسەتكەن بوزداقتاردىڭ ەسىمدەرى ەلدى مەكەندەر مەن كوشەلەرگە بەرىلىپ، ۇلىقتالىپ كەلەدى. الماتى وبلىسى جاڭالىق اۋىلىندا بەلگى ورناتىلىپ، استانا قالاسىندا اشارشىلىق قۇرباندارىنا ەسكەرتكىش مونۋمەنتى مەن «الجير» مۋزەيى اشىلدى. ال مىنا ەسكەرتكىش وتكەندەر رۋحىنا تاعزىم، بولاشاق ءۇشىن تاعلىم» دەدى.

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى نۇرلان ورازالين:

– ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تاريحى ۇلى، باي تاريح. قايعىسى مەن قاسىرەتى جەتكىلىكتى تاريح. سول تاريحىمىزدىڭ حح عاسىردا تەپەرىش كورىپ، اقيقاتى ايتلماي كەلگەن قاسىرەتتى بەتتەرىنىڭ ءبىرى – اشارشىلىق قۇرباندارى. ەلىمىزدىڭ جىل داناسىنا قايعىسى مەن قاسىرەتى ارالاس كەلگەن كەزەڭ. سول كەزەڭگە بۇگىنگى جاس ۇرپاق، تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ  جاڭا بۋىنى تاريح الدىندا تاعزىم ەتىپ، قۇربان بولعان بوزداقتار مەن انالارعا ەسكەرتكىش ورناتتىق. ءبىز مۇنى ۇزاق كۇتتىك. وسىنداي ەسكەرتكىش الماتىنىڭ تورىندە ورنالىتسا، بۇل بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن بەلگى بولار ەدى دەپ ارماندادىق. ءبىز قازاقتىڭ باسىنان وتكەرگەن قاسىرەتى تۋرالى ت.رىسقۇلوۆتىڭ «ستالينگە حاتى» جانە ۇلت زيالىلارى بىرلەسىپ جازعان «بەسەۋدىڭ حاتى» ارقىلى بىلدىك، وقىدىق.  كوز جاسىن ءسۇرتىپ وتىرىپ، بولاشاققا سەنىممەن قارايتىن ەسكەرتكىش ورنادى. مۇنداي ناۋبەت ەندى قايتالانباسىن دەپ تىلەيىك.

الماتىدا اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش اشىلدى

  جۇمابەك اشۋ ۇلى، اشارشىلىق پەن قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى:

–  وسىدان 25 جىل بۇرىن وسى جەرگە قارا تاس ورناتىلدى. سودان بەرى تالاي اكىم اۋىستى. بىراق ۋادەدەن باسقا ەشتەڭە ورىندالماپ ەدى. بىلتىر ءدال وسى جەردە الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان قىدىرعالي ۇلى وسى جەردە كەلەسى جىلى 31 مامىردا ەسكەرتكىش قويىلادى دەپ حالىقتىڭ الدىندا ۋادە بەردى. ۋادەسىندە تۇردى. مىنە، سول كۇنگە دە جەتتىك. اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ ارۋاعى رازى بولسىن دەيىك. باۋىرجان بايبەك مىرزاعا قاۋىمداستىقتىڭ اتىنان، ميلليونداعان اشارشىلىق قۇرباندارىنىڭ اتىنان مىڭ دا ءبىر راقمەتىمدى ايتامىن. وسى جەرگە جينالعان حالىق «بۇل اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش، ساياسي رەپرەسسيا قۇرباندارىنىڭ ەسكەرتكىشى قايدا؟» دەيدى. ول ساياسي قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش – مىنا تۇرعان سۇر ءۇي نكۆد(كگب) ءۇيى. سول نكۆب ءۇيى قايتادان مەملەكەت قاراۋىنا مۇراجاي رەتىندە ءوتىپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2000 جىلى بەكىتكەن جوباسى بويىنشا چايكوۆسكي، ناۋرىزباي كوشەلەرىنىڭ اراسىنداعى اللەيانىڭ ەكى بەتىندە اتىلعان ادامداردىڭ ەسىمى ءمارمار تاسقا ويىپ جازىلۋى كەرەك بولاتىن. وسى تۇرعان ساياباق قازاقستانداعى قۋعىن-سۇرگىن ساياسي قۇرباندارى مۇراجاي كەشەنى رەتىندە بەكىتۋلى كەرەك بولاتىن. بۇل ىسكە اسادى دەپ ويلايمىن» دەدى.

ۆالەري فەدوروۆ، اقىن، جازۋشى، « ۇلى جۇتتىڭ جازبالارى» كىتابىنىڭ اۆتورى:

– بۇل ۇلى جۇت ەدى. بۇل سول كەزدەگى بيلىكتىڭ حالىقتارعا جاساعان قياناتى. 30 جىل بۇرىن بۇل جۇرت تۋرالى الەم جۇرتى كوپ بىلە بەرمەيتىن. بۇگىندە الاپات اشتىق جايىندا شەتەلدىك عالىمدار دا دەن قويىپ، زەرتتەپ جاتىر. 1931-33 جىلدارداعى اشارشىلىقتا ارپالىسىپ وتكەن اتا-بابامىزدىڭ باسىنان وتكىزگەن ناۋبەتى. وسىنداي ەسكەرتكىشتىڭ الدىندا ءبىز ەشكىم ەمەسپىز.

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button