Күнделікті ас тұзын құрамына калий қосылған тұзға алмастыру әлемде жыл сайын 3 миллионға жуық адамның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік беруі мүмкін. Австралия ғалымдары мұндай өзгеріс жүрек-қан тамырлары мен бүйрек ауруларының алдын алудың ең қолжетімді тәсілдерінің бірі болуы ықтимал екенін анықтады. Зерттеу нәтижелері Nature Health ғылыми журналында жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Джордж жаһандық денсаулық институтының зерттеушілері әлемнің 193 еліндегі тұз тұтыну көрсеткіштерін талдап, оны калиймен байытылған баламаға ауыстырудың ықтимал әсерін есептеген.
Нәтижесінде әлем халқы кәдімгі тұзды толықтай калий қосылған тұзға алмастырса, жыл сайын 2,96 миллион мезгілсіз өлімнің және жүрек-қан тамырлары мен созылмалы бүйрек ауруларының 10,17 миллион жаңа жағдайының алдын алуға болатыны анықталған.
Ғалымдардың түсіндіруінше, кәдімгі ас тұзы негізінен натрий хлоридінен тұрады. Натрийді шамадан тыс тұтыну қан қысымын жоғарылатып, инфаркт, инсульт және бүйрек ауруларының қаупін арттырады. Ал калий қан қысымын реттеуге көмектеседі.
Калиймен байытылған тұздың ерекшелігі – құрамындағы натрий хлоридінің бір бөлігі калий хлоридімен алмастырылады. Сыртқы түрі, дәмі және тағам дайындаудағы қасиеттері кәдімгі тұзға ұқсайды.
«Натрийді шамадан тыс тұтыну және калийдің жеткіліксіздігі қан қысымының жоғарылауына әкелетін белгілі факторлар. Калиймен байытылған тұзға көшу осы екі мәселені бір мезгілде шешуге көмектеседі», – дейді зерттеуші Брюс Нил.
Ғалымдар тұзды тек үй жағдайында алмастырудың өзі жыл сайын әлем бойынша 1,85 миллион өлімнің және 6,19 миллион ауру жағдайының алдын алуы мүмкін екенін есептеген.
Ал мейрамханалар мен тамақ өнеркәсібінде қолданылатын тұзды алмастыру тағы 1,56 миллион өлімнің алдын алуға мүмкіндік беруі ықтимал. Зерттеушілер Еуропа мен Солтүстік Америкада тұтынылатын тұздың 70%-дан астамы дайын тағамдар мен қоғамдық тамақтану орындарынан түсетінін атап өтті.
Калиймен байытылған тұздың ықтимал пайдасы әсіресе халқы көп елдерде жоғары. Мәселен, мұндай өзгеріс Қытайда жыл сайын 1,08 миллион, Үндістанда шамамен 400 мың, ал Ұлыбританияда 13 мыңға жуық өлімнің алдын алуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы да 2025 жылы қан қысымы мен жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін төмендету үшін калий қосылған тұзды пайдалануды шартты түрде ұсынған.
Дегенмен мұндай тұз бәріне бірдей қауіпсіз емес. Әсіресе бүйрек қызметі бұзылған немесе қандағы калий мөлшерін арттыратын дәрілер қабылдайтын адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін. Сондықтан оларға дәрігермен кеңеспей тұзды алмастыруға болмайды.
Зерттеушілер бұл нәтижелер нақты тіркелген өлім-жітімнің азаюы емес, математикалық модель негізінде жасалған болжам екенін ескертеді. Оның үстіне ұсынылған көрсеткіштерге жету үшін әлем бойынша тұз тұтыну жүйесін ауқымды түрде өзгерту қажет.
Ғалымдардың пікірінше, калиймен байытылған тұзға көшу жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алудың салыстырмалы түрде арзан әрі тиімді қоғамдық денсаулық сақтау шарасына айналуы мүмкін.
