وڭتۇستىك كورەياداعى كۇڭگىرت كەزەڭ

وڭتۇستىك كورەيا مامىر ايىندا مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلايدى. سەبەبى بۇرىنعى باسشىعا جەمقورلىققا قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن يمپيچمەنت جاريالانىپ، كونستيتۋتسيالىق سوت ونى قولدادى. وڭتۇستىك كورەيا كونستيتۋتسياسىنا سايكەس، پرەزيدەنتكە يمپيچمەنت جاريالانعاننان كەيىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ 60 كۇننىڭ ىشىندە ءوتۋى ءتيىس. ولاي بولسا، مامىردىڭ باستاپقى كۇندەرى كورەيا كەلەسى پرەزيدەنتىن سايلاپ، ساياسي باعىتىن انىقتايدى.

قۇربىسىنا سەنگەن پرەزيدەنت

 پاك كىن حە – پرەزيدەنت تاعىنا 2013 جىلى جايعاستى. ول وڭتۇستىك كورەياداعى العاشقى ايەل پرەزيدەنت. ونىڭ تاققا كەلۋى دە بىرقاتار ساياسي وقيعالارمەن تىعىز بايلانىستى، ءتىپتى كەيبىر الەمدىك ساياساتتانۋشىلار ونىڭ بيلىككە كەلۋىن بەسەنەدەن بەلگىلى ەدى دەپ سانايدى. دەگەنمەن، كىن حەنىڭ اكەسى پاك چون حي ەل بيلىگىن بىرنەشە جىل باسقارعان ادام. كەزىندە پرەزيدەنتكە جاسالعان قاستاندىقتىڭ كەسىرىنەن حە اناسىنان ايرىلادى، بىراق وسى وقيعادان كەيىن كورەي ەلىنىڭ رەسمي ەمەس ءبىرىنشى حانىمى رەتىندە اكەسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ، ساياساتقا ارالاسا باستايدى. تۇرمىس قۇرماعان، بالاسى جوق پاك كىن حەنىڭ ساياساتپەن اينالىساتىنى ءاۋ-باستان-اق انىق بولعانىن كورۋگە بولادى.

ول پرەزيدەنت تاعىنا وتىرعاننان باستاپ ەل بيلىگىنە پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ەمەس، پرەزيدەنتتىڭ جورا-جولداستارى ءجيى ارالاساتىنى بەلگىلى بولدى. مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋدە پرەزيدەنتتىڭ دوستارىنىڭ پىكىرى مەن ىقپالى باسىم ءتۇسىپ، اكىمشىلىكتىڭ قىزمەتى ەسكەرۋسىز قالدى. اسىرەسە، پرەزيدەنت حانىمنىڭ بالا كۇنگى قۇربىسى – چحۆە سۋن سيل ەشقانداي ساياسي قىزمەتتە بولماسا دا، پرەزيدەنت سونىڭ ايتقانىنان شىعا الماعان. پاك كىن حەنى پرەزيدەنت ورىنتاعىنان كەتىرگەن جانجال وسى قۇربىسىنىڭ وتىنىشىمەن تىكەلەي بايلانىستى. كورەي باسىلىمدارىنىڭ جازۋىنشا، قۇربىسىنىڭ اكەسى جەتى رەت ۇيلەنىپ، جەتى رەت اتى-ءجونىن اۋىستىرىپ، كەيىننەن ءوز سەكتاسىن قۇرعان ادام. پاك كىن حە وسى سەكتامەن بايلانىسىن ۇزبەگەن، سوندىقتان بولار ول قۇربىسىنىڭ ايتقانىنان اسا المايدى. پرەزيدەنت قۇربىسىنىڭ نۇسقاۋىمەن كەسون ونەركاسىپتىك ايماعىن جويىپ، كحدر مەن بايلانىستى ءبىرجولا ءۇزدى. سونىمەن قاتار چحۆە سۋن ءسيلدىڭ ەكى قورى كورەيانىڭ ءىرى كومپانيالارىنان قايىرىمدىلىق ەسەبىندە قوماقتى قاراجات الىپ وتىرعان. بىراق بۇل سوما باسشىلىقتىڭ قالتاسىنا قۇيىلىپ وتىرسا كەرەك. ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى – Samsungتەن 120 ميلليون دوللار العانى راستالدى. بۇل وقيعادان كەيىن كومپانيانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى مەن پرەزيدەنتتىڭ قۇربىسى سوتتالدى. بىراق ءوزىن پرەزيدەنتتىكتەن كەتىرگەن بۇل جانجالدى پاك كىن حە ءالى كۇنگە دەيىن مويىنداعان جوق. Korea Economic Daily باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا بۇل مىقتى ورىلگەن وتىرىك ەكەنىن ايتقان بولاتىن. «ەگەر وقيعانى باسىنان باستاپ تىزبەكتەپ شىقساق، جانجالدىڭ الدىن الا ويلاستىرىلعانى انىق ەكەنىنە كوزىم جەتەدى. قولدان جاسالعان دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە تۇسىنبەستىك تۋىنداعانى وكىنىشتى، اۋىر بولسا دا، مەن مۇنى ءوز قاتەلىكتەرىمنىڭ ءبىرى دەپ قابىلدايمىن»، – دەيدى ول كورەي باسىلىمىنداعى سوزدەرىندە.

 بۇرىنعى باس حاتشى

 2017 جىلدان باستاپ پان گي مۋن بۇۇ باس حاتشىلىعىن وتكىزدى. وسى تۇستا ونىڭ وتانى وڭتۇستىك كورەياداعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى قاۋەسەت تارادى. ءدال وسى كەزدە پرەزيدەنت پاك كىن حەگە قاتىستى جانجال شىعا كەلگەن ەدى. كەيبىر شەتەلدىك باسىلىمدار پرەزيدەنتتى تاقتان تايدىرۋدا جاڭا پرەزيدەنتتى تاققا وتىرعىزۋ يدەياسى جاتقانىن جارىسا جازىپ ءجۇر. ال پان گي مۋن ءوز ەلىندەگى ساياسي جاعدايدى رەتتەۋ ءۇشىن پرەزيدەنت بولعىسى كەلەتىنىن ايتىپ، ءتىپتى ەلگە ورالىپ، حالىقتىڭ تۇرمىسىمەن تانىسىپ، ءار تاپتىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسكەننەن كەيىن ناقتى شەشىم قابىلدايمىن دەگەن بولاتىن. سونىمەن قاتار بۇۇ باسشىلىعىندا وتىرعاندا سولتۇستىك كورەيانىڭ ساياسي ۇستانىمى مەن بالليستيكالىق زىمىراندارى الەمدى الاڭداتاتىنىن، اسىرەسە كورشىلەس جاتقان وڭتۇستىك كورەيا ءۇشىن قاۋىپ توندىرگەنىن ايتىپ، وسى ءىستى ءبىرىنشى قولعا الاتىنىن دا ەسكەرتكەن بولاتىن. سونىمەن قاتار ەكى باۋىرلاس ەلدەردى بەيبىت كەلىسىمگە تارتىپ، تاتۋلاستىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىككە تالاسقا ءتۇسۋى ىقتيمال دەپ كورسەتكەن. الايدا كوپ ۇزاماي ول پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسۋدەن اينىپ قالدى. ناقتى سەبەبى رەتىندە ساياسي ارەنادا بىرىككەن توپتاردىڭ ايقاسىنا تۇسكىسى كەلمەيتىنىن ايتتى: «مەنىڭ باسشىلىعىممەن ەكى ەل اراسىندا تاتۋ قارىم-قاتىناس ورناتىپ، ساياسي جاعدايدى وزگەرتۋدەن باس تارتامىن. كەيبىر ساياسي توپتاردىڭ ارام پيعىلدارىنان كوڭىلىم قالدى، سوندىقتان ولارمەن بىرگە جۇمىس ىستەۋدىڭ ەش ناتيجەسى جوق دەپ شەشتىم»، – دەدى كوپشىلىك الدىندا. ايتقانداي، كەيىنىرەك بۇرىنعى باس حاتشىنىڭ باۋىرىنا قاتىستى جانجال شىعىپ، اقش پان گي مۋننىڭ باۋىرى مەن نەمەرە ءىنىسىن سوتتاۋ تۋرالى ۇسىنىس جىبەرگەن بولاتىن. ولارعا جەمقورلىققا قاتىسى بار دەگەن ايىپ تاعىلعان. بۇل وقيعا دا پرەزيدەنتتىك ورىنتاقتان باس تارتۋعا اسەرىن تيگىزىپ وتىر.

سونىمەن قاتار الەمدىك تاجىريبەدە ەلشى، سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قىزمەتىندە بولعان تۇلعالار ەل پرەزيدەنتتىگىنە ۇمىتكەر بولا المايدى. ونىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى دە شىعار. ال پان گي مۋن وڭتۇستىك كورەيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىن ءۇش جىل قاتارىنان باسقارىپ، بۇۇ باس حاتشىلىعىنا ەكى مارتە تاعايىندالىپ، بۇۇ-ىن باس-اياعى ون جىل باسقاردى. وسى تاجىريبەنى ەسكە سالعان كورەيا پارلامەنتى بۇرىنعى باس حاتشىلار پرەزيدەنت بولۋعا قۇقىعى جوق دەپ تەرىس قاباق تانىتقان ەدى. جالپى وسى وقيعالاردان كەيىن حالىقتىڭ قولداپ-قوشتاۋىنا قاراماستان، پان گي مۋن سايلاۋعا قاتىسۋدان باس تارتتى.

كورەي حالقىنىڭ سايلاۋالدى تاڭداۋى

 كورەيانىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى 10 ناۋرىزدا پاك كىن حە يمپيچمەنتىن ماقۇلدادى.  جەلتوقساندا ورىن العان جانجالعا بايلانىستى جاريالانعان يمپيچمەنتتى كورەي حالقىنىڭ جوعارعى سوتىنىڭ سەگىز سوت توراعاسى دا قابىلدادى. ءسويتىپ، بۇرىنعى پرەزيدەنت مەملەكەت باسقارۋدان ءبىرجولا الاستاتىلدى، ەندى 60 كۇننىڭ ىشىندە پرەزيدەنت سايلاۋى وتكىزىلۋى ءتيىس. ەگەر يمپيچمەنت جاريالانباعاندا قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ سايلانعان مەرزىمى 2018 جىلدىڭ اقپان ايىندا ءبىتۋى كەرەك بولاتىن. ازىرگە بيلىك پرەمەر-مينيستر حۆان گە اننىڭ قولىندا. وڭتۇستىك كورەيا بويىنشا مامانداردىڭ ايتۋىنشا، پاك كىن حەنى كورەيا بەلسەندىلەرى ديكتاتوردىڭ قىزى قاراعان، سولشىلدار دا وڭشىلدار دا ونىڭ بيلىككە كەلگەنىن قالاماعان. « سولشىلدار پارتياسى ونى ديكتاتوردىڭ قىزى دەپ قاراپ، اياقتان شالۋعا تىرىسىپ باقتى، وڭشىلدار دا قولدان كەلگەنشە كەدەرگى بولۋعا تىرىستى. ال جانجال تۋدىرعان دەرەكتەردى تاۋىپ، جاريالاپ، يمپيچمەنتكە داۋىس بەرگەن ءوز پارتياسى بولدى» دەپ جازادى رەسەيلىك rt.com باسىلىمى.

الداعى سايلاۋدا پرەزيدەنت تاعىنان ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى – دەموكراتيالىق پارتيا توراعاسى مۋن چجە ين، ساۋالناما بويىنشا ەڭ كوپ داۋىس جيناعان ۇمىتكەر. وسىنىڭ الدىنداعى سايلاۋدا وپپوزيتسيا اتىنان سايلاۋعا ءتۇسىپ، پاك كىن حەدەن ءسال عانا از داۋىس جيناعان بولاتىن. سونىمەن قاتار پروۆينتسيا گۋبەرناتورى چحۋنچحون نامدو ان حي چجون مەن سوننام قالاسىنىڭ مەرى لي چجە مەن، حالىقتىق پارتيادان ان چول سۋ تۇسۋدە.

سولتۇستىك كورەيا مەن وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتتەرىنىڭ ەكونوميكاسى مەن ساياسي جۇيەسى جەر مەن كوكتەي. وڭتۇستىك كورەيا 60-جىلداردان كەيىن قارقىندى دامىدى. سولتۇستىكتەگى كورشىسىنىڭ قوقان-لوققىسىنا شىداس بەرىپ كەلەدى، ال سوڭعى جىلدارى ءتىپتى سوعىستىڭ از-اق الدىندا تۇر دەۋگە بولادى. دەگەنمەن وڭتۇستىك كورەيا دا قاراپ قالعان جوق، اقىرى اقش-تىڭ زىمىرانعا قارسى كەشەنىن ورناتۋعا رۇقسات بەردى.

باۋىرلاس ەلدەردىڭ ساياسي قارىم-قاتىناسىنىڭ ۋشىققانى سونشالىق، شەكارا اسۋ مۇمكىن بولماي قالدى. وڭتۇستىك كورەيا سولتۇستىكتەن قاشىپ شىققاندارعا بۇرىنىراق 250 مىڭ ۆون تاعايىنداعان بولاتىن. جاقىندا وڭتۇستىكتەگىلەر بۇل سومانى ۇلعايتىپ، 1 ميلليارد ۆونعا تەڭەستىردى، بۇل 860 مىڭ دوللارعا جۋىق. سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاشىپ وتكەندەر اسكەري تەحنيكانى وزىمەن بىرگە الا وتسە نەمەسە ماڭىزدى اقپارات جەتكىزسە، وتەماقىسى سوعۇرلىم كوپ بولماق.

 

دايىنداعان

اقنيەت وسپانباي 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button