ӨЗ ЕЛІНЕ СЫЙМАҒАН СӨЗ ЗЕРГЕРЛЕРІ

Орталық Азия озалдан өмірге дарынды тұлғаларды көп әкелген өңір. Өкінішке орай, кейбір тұлғаларымызды аялай алмайтынымыз да шындық. Тарихқа жүгінсек, Әбу Насыр әл-Фараби, Әбу Райхан Беруни, Захириддин Мұхаммед Бабыр сияқты қаншама алыптарымыз сан түрлі себептермен шетел асып кеткен. «Бір жамандықтың бір жақсылығы болады» демекші, бәлкім, олардың бұл әрекеттері бір жағынан дұрыс та болған шығар. Егер Әбу Насыр Фарабта, Әбу Райхан Қиятта жүре бергенде әлемдік деңгейге шыға алар ма еді, шыға алмас па еді, кім білсін? Он төрт жасында Падишах болған Захириддин туған жері Әндіжанды немесе Самарқанды билегенде сағынышқа толы ғазалдар мен  «Бабырнама» өмірге келер ме еді, келмес пе еді?.. 

Мейлі, есте жоқ ескі заман қойнауына сүңгімей-ақ қоялық, соңғы жиырма бес жылда аймақтағы дербес бес мемлекетте қаламгерлердің жай-күйі қалай болды? Өз еліне сыймай жыраққа кетіп жатқан жазушы, ақын, журналистер бар ма? Олар шетке не үшін кетті және жеткен жерінде не тындырып жүр?

«Соңғы  бұлбұл  тастап  кетті  Өзбекстанды…»

Кеңес өкіметі келмеске кетіп, тәуелсіздік алған шақта Өзбекстанның халқының саны 21 миллион болатын. Қазір ресми деректерге сенсек, 32 миллионнан асты. Әлем әлеуметтанушылары кедей елдердің халқы өсімтал келеді деп санайды. Өзбекстанда ішкі жалпы өнім немесе басқа да экономикалық деректер өте құпия сақталғанымен, хал­қы­ның бай тұрмайтыны бесенеден белгілі. Оппозициялық басылымдардың тексерілмеген мәліметіне қарағанда, бұл елдің 8 миллион азаматы өзге елдерде жалдамалы жұмыспен шұғылданып, бала-шағасын асырайды.

Өзбекстанды И. Кәримов басқарған 27 жылда еркін ойлы адамдар қудаланды. 2016 жылы 2 қыркүйекте И. Кәримов өлген кезде шетелдік сарапшылар: «оппозиция Кәримовтан бұрынырақ өлген еді, енді сайланатын президентке тегеурінді қарсылық танытатын саяси топ та, тұлға да жоқ» деген болатын. Расында да, солай боп шықты.

Оппозициялық пікір ең алдымен саясат­керлердің миында емес, көбінесе қалам­герлердің ойында пайда болады.  Бөгде пікір бірте-бірте қағаз жүзіне көшіп, айналасына жақтастар жинала бастайды. Сол жақтастар саясаткерлерге айналады. Сондықтанда, темір қазықтың ұшы жерге кіріп, басы соққы жейтіні сияқты ең алдымен қаламгерлер билік тарапынан қарсылыққа кезігеді.

Өзбек билігі ширек ғасырдан астам уақыттан  бері өте қатал басқару тәсілін қолданып келе жатқандықтан, бұл елден бас сауғалап, шығына қашқандар көп. Соның алғашқыларының бірі – әйгілі жазушы Тимур Ысқақұлы Пулатов. 1939 жылы Бұхара қаласында дүниеге келген. 1963 жылы Бұхара педагогикалық институтын, 1967 жылы Мәскеудегі сценаристер мен режиссерлар дайындайтын жоғары курсты бітіріп, «Өзбекфильм» киностудиясында бас редактор боп еңбек жолын бастаған. Жастайынан жазушылыққа қызыққандықтан орыс тілінде шығарма жазуға ден қояды. 1964 жылы жарыққа шыққан «Не ходи по обочине» атты алғашқы хикаятымен республикаға талантты жазушы ретінде танылып, 1968 жылы «Прочие населенные пункты» хикаятын жазады. Бұл хикаят желісімен өзі жазған сценарий негізінде «Возвращения командира» көркем фильмі түсірілген. Содан соң жас жазушының басына бұлт үйіріледі.

Кеңестік стандартқа сай келетін ауылдар тұрғанда, өркениеттен жұрдай елді мекен жайлы жазу мүмкін емес-ті. Сол кездің сыңаржақ сыншылары тарапынан сыналған соң, аталған шығармаға тыйым салынған. Ол кезде жазушы үшін одан асқан қатал шара бар ма? Барша есіктер тарс жабылып, жазушының «Второе путешествие Каипа», «Завсягдатай», «Сторожевые башни» шығармалары дер кезінде басылмай, біраз кешеуілдеп жарық көрген. Талай тауқыметті көрсе де, тауы шағылмаған Тимур Пулатов көп еңбектеніп «Страсти Бухарского дома» трилогиясын жазып шығады. Дегенмен өткен ғасырдың 80-жылдарына келгенде тоң біршама жібіп, билік жазушыға оң қабақ танытады. «Черепаха Тарази» романы әдебиеттегі құбылыс ретінде бағаланып, автордың шығармалары өзге тілдерге аударыла бастаған. Тіпті, 80-жылдардың аяғында оған Хамза атындағы Өзбекстан мемлекеттік сыйлығы берілген. Алайда көп өтпей тағы да билікке жақпай қалғандықтан жазушы Мәскеуге кетуге мәжбүр болады.

Тимур Пулатов 1991 жылы КСРО жазушылар одағы басқармасының бірінші хатшысы боп сайланды. 1992 жылы жазушылар одағы таратылған соң ол Ресей және ТМД елдері жазушылар одақтарының халықаралық қауымдастығы (МСПС – международные сообщество писательские союзов России и стран СНГ) атқару комитетінің бірінші хатшысы, 1994 жылы төрағасы боп сайланып, 2000 жылға дейін осы лауазымда жемісті еңбек етті.

Жазушының шығармалары ағылшын, араб, урду, парсы, хинди, венгер, чех, словак, итальян, неміс, фин т.б көптеген тілдерге аударылған. Оның шығармашылығы бойынша АҚШ, Германия, Италия сияқты елдерде диссертациялар қорғалып, монографиялар шыққан.

Өзбекстан және Тәжікстан халық жазушысы, Важа Пшавели (Грузия), Саят Нова (Армения) атындағы әдеби, Шолохов атындағы халықаралық сыйлықтардың иегері Тимур Пулатов Мәскеу қаласында тұрады. Оның «Плавающая Евразия» романы да әлемдік бестселлерге айналды. Өкінішке қарай, бүгінде жазушы шығармалары өз елінде басылмайды…

Бірнеше жыл бұрын Ташкент қаласында жазушының қызы мерт болған-ды. Дәлірек айтсақ, әлдекімдер оны көп қабатты үйдің терезесінен тастап жіберген. Жазушы бұл қастандықты өзбек билігінің айтуымен арнаулы қызмет өкілдері жүзеге асырған деп санайды.

Эмиграцияда жүрген өзбек елінің талантты ақыны Мұхаммед Салых (Салай Мадаминов) 1949 жылы Хорезм облысының Үргеніш ауданында дүниеге келген. Ол 1966 жылы орта мектепті бітіріп, 1968 жылы әскерге аттанып, сол жылы тамызда Кеңес Армиясының құрамында Чехословакиядағы интервенцияға қатысқан. Осы арқылы ол өзін «әлемдегі езілген халықтардың құтқарушысы» санайтын мемлекеттің шынайы саясатының сырын ұғынып, Кеңес өкіметіне деген көзқарасы өзгереді. 1970 жылы Ташкент мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны аяқтаған соң Мәскеудегі Максим Горький атындағы әдебиет институтының жоғарғы курсында білім алды.

Алғашқы өлеңдер жинағы 1977 жылы жарық көріп, авангард ақын ретінде бірден даңқ тұғырына көтеріледі. Бірақ «Совет Узбекистони» газетінің бас редакторы, филология ғылымдарының докторы Лазиз Қаюмов «О пагубном влиянии Запада в поэзии» деген мақала жазып, ақын жырларының идеологиялық тұрғыдан кеңестік қоғамға зиянды екенін айтып, отызға толмаған жас талантты шайырды әуре-сарсаңға салды. Сөйтсе де ақынның батыс авангардизмі (әсіресе, сюрреализм) мен күрделі софылық философияның (Жалаледдин Руми мектебі) синтезінен жаралған жырларын бұғаттау мүмкін болмады.

Ол 20-ға жуық жыр және эсселер жинағын шығарды. Ф.Кафка прозасын, ХХ ғасырдағы француз ақындарының жырларын өзбек тіліне аударды. Өзінің де өлеңдері көптеген тілдерге аударылды.

80-жылдардың ортасында ол саясатпен айналыса бастаған. 1984 жыл желтоқсан айында ол Өзбекстан Компартиясы Орталық Комитетінің ана тілі, ұлттық әдебиет пен тарихқа қатысты ұстанған саясатына қарсы тұңғыш манифесін жазады. Оған 53 жас ақын қол қояды.

«Қайта құру» басталып, кішкене еркіндік самалы есе бастаған шақта ол достарымен бірге «Бірлік» қозғалысын құрса, 1989 жылы «Эрк» (бостандық) демократиялық партиясын саяси сахнаға шығарды. 1990 жылы Өзбекстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты боп сайлан ақын саяси аренада белсенділігімен көзге түсті. 1990 жылдың 20 маусымында ол басқарған «Эрк» партиясының ұсынысымен Жоғарғы Кеңес Өзбекстанның тәуелсіздік декларациясын қабылдайды.

1991 жылғы Янаев төңкерісінен соң Ислам Кәримов бастаған коммунистер 31 тамызда тағы бір рет тәуелсіздік декларациясын қабылдаған.

Мұхаммед Салых 1991 жылдың желтоқсан айында өткен президент сайлауында Ислам Кәримовтың қарсыласына айналды. Ресми дерек бойынша ол – 12,7% дауыс алған. Ал, Өзбекстан радиосы М. Салыхты 33% дауыс алды деп жариялап жіберген болатын. Осындай әділетсіздікке қарсы боп, сайлаудан соң шеруге шыққан студенттер жәбір көрді, оппозициялық газет жабылды, партия хатшысы Атаназар Ариф қамалды.

Мұхаммед Салых 1992 жылы 2 шілдеде жаппай қудалауға қарсылық ретінде депутаттық мандатынан бас тартты. Міне осыдан бастап ел билігі тарапынан саясаткер ақынға қарсы қудалау науқаны басталды: Желтоқсан айында «Ұлттық мәжіліс» құрғандығы үшін айыпталса, 1993 жылы сәуір айында сатқын деп айыпталып, қамауға алынды. Бірақ халықаралық қауымдастықтың арқасында Ташкенттен кетпеу шартымен қамаудан босатылды. Алайда, ол елден қашып шығып, Бакуді паналады. Бірнеше күн өткен оны жылы жүзбен күтіп алған Әзірбайжан елінің сол кездегі президенті Абулфейз Элчибейді көтерілісшілер биліктен тайдырды. Осыдан соң М.Салых Түркияға кетуге мәжбүр болды.

1999 жылы Ташкентте болған жарылыстан соң, М.Салых қастандықты ұйымдастырушы ретінде айыпталып, 15 жыл бас бостандығынан айыруға үкім шығарылды. Інілері ұзақ мерзімге қамалды. Ал жарылысты ұйымдастырушы ретінде қамалған Зайниддин Асқаров «Голос Америка» радиосына түрмеде отырып берген сұхбатында бұл іске М.Салыхтың мүлде қатысы жоқ екендігін айтты.

2001 жылы Өзбекстан ІІМ бөлім бастығы, полковник Батыр Тұрсынов пен интерполдың өзбек бөлімінің директоры, полковник Махмуд Хаитов Норвегияда жүрген Мұхаммед Салыхтың көзін құрту үшін шешен содырларын жалдайды. Алайда, соңғы сәтте Мұхаммед Салыхтың суретін көрген Зелимхан Яндарбиев Горький атындағы әдебиет институтында бірге оқыған курстасы Салай Мадаминов екендігін біліп, содырларды тоқтатқан әрі қастандық туралы жариялаған.

2013 жылы белгісіз біреулер М.Салыхтың Стамбулдағы үйіне оқ жаудырған, бірақ, күзет күшті болғандықтан ешкім зиян шекпеді. Ал 2014 жылы әйгілі түрік газеті «Yeni Safak» үш кісінің М. Салыхқа қастандық жасамақ болғанын жазды.

Сәл шегініс жасап, М. Салых өміріндегі тағы бір елеулі оқиғаны айта кетеік. 2001 жылы 28 қарашада «Азаттық» радиосының шақыртуымен ол Амстердамнан Прагаға ұшып келеді. Алайда Өзбек билігінің сұрауы бойынша әуежайда қамауға алынып, Панкрац түрмесіне жөнелтіледі. Чехия президенті Вацлав Гавел бір кездері осы түрмеде отырған болатын.

30 қарашада Прага соты соңынан Өзбекстанға экстрадициялау үшін 40 күнге қамауға алу жөнінде шешім шығарды. Норвегия елшісі Лассе Сейму түрмеге келіп, Мұхаммед Салыхқа «сотқа дейін жеткізбей түрмеден алып шығу үшін Норвегия бар амалды қолданатынын, әйтпесе, экстрадиция қаупі төніп тұрғанын» айтса да, М.Салых түрмеден заңсыз жолмен шыққысы келмей, «сотты күтем, Өзбекстан айыпты екенімді дәлелдейтін барша құжаттарын жіберсін, дәлелдей алса сот шешімімен келісем» дейді.

Халықаралық қауымдастық М. Салыхты азат ету жайлы Чехияға үндеу жолдай бастады. «New York Times» газетінің тілшісі Питер Грин тұтқынмен кездесіп, 9 желтоқсанда жариялаған мақала әлемде үлкен толқыныс тудырды.

10 желтоқсанда ел президенті Вацлав Гавел ішкі істер минстрімен сөйлескенін, М. Салых жуық арада бостандыққа шығатынын хабарласа, 11 желтоқсанда СТК агенттігіне М.Салыхпен кездесетінін айтты. 12 желтоқсанда Вацлав Гавел президент сарайында тұтқын М.Салыхты қабылдады. 14 желтоқсанда Прага қалалық соты Өзбекстан ұсынған барша материалдарды саясиланған деп танып, М.Салыхты Өзбекстанға бермеу жөнінде шешім шығарды. Бұған ашуланған Өзбекстан президенті трамвай вагондарын алу үшін Чехиямен жасасқан 50 миллион долларлық келісім-шартты бұзды. Сонда Вацлав Гавел «мен Мұхаммед Салыхтай бір диссидент ақынды 50 миллион долларға айырбастамаймын» деген тарихи сөзін айтқан болатын.

2011 жылы 28 мамырда Берлинде Өзбекстан халықтық қозғалысы құрылды. Оның құрамына 8 оппозизиялық ұйым енді. М. Салых төраға боп сайланды. 2012 жылы маусымда Прагада қозғалыстың 2-съезі болды. М.Салых тағы да төраға боп сайланды.

2016 жылы Самарқанда Реджеп Тайып Эрдоғанмен кездесу барысында Өзбекстанның жаңа басшысы Ш.Мірзияев та М.Салыхты Түркиядан шығарып жіберуін сұрағанын баспасөз жарыса жазды. Эрдоған келіспеген тәрізді. Мұхаммед Салых әлі Түркияда тұрып жатыр.

Жоғарыдағылардың қатарына қосылатын тағы бір танымал өзбек қаламгері – Ядгар Абид. Ол 1940 жылы Ташкентте туылған. 1981 жылы М. Горький атындағы әдебиет институтын бітірген.

…1990 жылы 3 наурызда Ташкент облысының Паркент ауданында қақтығыс боп, үкімет әскері бейбіт тұрғындарға да оқ жаудырып, ресми дерек бойынша 4 кісі қаза тапқаны айтылды. Ал бейресми дерек көздері «қақтығыста 60 адам ажал құшып, 200 адам жарақаттанған» дейді. Сонда 7 наурызда ақын Ядгар Абид Паркентке барып, ештеңеден тайсалмай аудан орталығын қоршап тұрған әскерилерге қарап «Ит, ат! Ит, ат!» деп өлең оқыды. Сол кезде оның жанында «Бірлік» қозғалысының өкілдері ақын Г.Нұрыллаева, әнші Д. Хасан, кибернетик ғалым, ғылым докторы Ә. Пулат, адвокат М. Адылов, құқық қорғаушы Т. Якубов, физик Д. Нарзиқұловтар бар еді. Көп өтпей басына өлім қаупі төнгендіктен Ядгар Абид Кавказ арқылы Мәскеуге қашып кетуге мәжбүр болды. Сонда жүріп, «Азаттық» радиосында бірнеше жыл шолушы боп істеді. Ал Өзбекстанда оны сырттай 13 жылға соттаған-ды.

Оған бір рет Мәскеуде қастандық жасалды. Бірақ ажалсыз қаламгер аман қалды.

1996 жылы Human Rights Watch сыйлығының лауреаты атанса, 1997 жылы Австрияға кетіп, грац (город убежище – баспана қаласы) жобасының алғашқы стипендиаты болды. 1998 жылы Австрияда «Политический обитатель ночлежного дома» мәртебесін алған Б.Абид 2007 жылдан неміс тілді жазушылар PEN клубының мүшесі.

Оның шығармаларының танымалдылығы сонша, бұдан 5-6 жыл бұрын И.Кәримовтың қызы Гүлнара Кәримова бір кездері Ядгар Абидтің «Ұмытпа мені» атты өлеңіне жазылып, «Вадыл келіні» көркем фильмі арқылы танымал болған әнді шырқаған болатын…

Жалпы өзбек елінен кетіп, шетелді паналап жүргендердің қарасы едәуір. Солардың кейбіреулерін атап өтсек: жазушы Сафар Бекжан Щвейцарияның Лозанна қаласында, Мақсуд Бекжан Норвегияда, журналистер Ғалима Бұхарбаева Германияда, Исмат Хушев Канадада, Жахангир Маматов АҚШ-та. Ұзын саны 56 өзбек қаламгері эмиграцияда.

…Мұхаммед Салых елден кеткен кезде белгілі ақын Төре Мырза «Соңғы бұлбұл тастап кетті Өзбекстанды» деп өлең жазған болатын. Әрине, өзбек елі әлі талай дарынды өмірге әкелер, М.Салых соңғысы бола қоймас. Дегенмен, бір жайтты айта кеткен жөн: заманауи өзбек әдебиетінен эмиграциядағы өзбек әдебиеті мықты бүгінде.

Түркімен қарсылығының туын көтерген тұлға

 Түркіменстан – аймақтағы жабық мемлекет. Түркіменбашы Сапармұрат Ниязов кезіндегі басқару тәсілі әлі де өзгермегендіктен, бұл елде не боп жатқанын егжей-тегжейлі білу мүмкін емес. Дегенмен бұл елде де тауқыметке төзбей, бас сауғалап кеткен тұлғалар баршылық. Солардың ішіндегі ең атақтысы Ақ Велсапар екені даусыз.

Ақ Велсапар (Ақмұхаммед Жұмаевич Велсапаров) 1956 жылы Түркіменстанда дүниеге келген. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің журналистика факультетін 1979 жылы бітірген. 1987 жылдан Жазушылар одағының мүшесі.

Орталық Азиядағы экологиялық проблемаларды көтеріп, мақта алқаптарында пестицидтің көп қолданылуының адамға, қоршаған ортаға зияны, Арал теңізінің тартылуынан туған экологиялық апаттар жайында шығармалар жазғаны үшін түркімен билігі оны «халық жауы» деп жариялап, қылмыстық іс қозғайды. 1993 жылы үй қамауына алынған соң Жазушылар одағы мүшелігінен өшіріледі.

Түрмеге түссе тірі қалмасын білген Ақ Велсапар отбасымен Түркіменстаннан қашып шығып, 1994 жылы Швецияға келеді. Мұнда ол шведтердің шығармашылық одағына мүшелікке қабылданады. Бұрын түркімен және орыс тілінде қалам тербейтін Ақ Велсапар бертін келе швед тілінде де жаза бастайды.

Оның «Долгое путешествие к близким» (1988), «Этот мрак светлее» (1989), «Висела кривая сабля на старом ковре» (1990), «Откровения Мулли Тахира» (1992), «Кобра» (2003), «Легенда об Айпи» (2012) атты кітаптары әлемнің бірнеше тіліне аударылған. Қазір түркімен әдебиетін әлемге танытып жүрген осы қаламгер.

Жазушының «Легенда об Айпи» (2012) романына Каспий бойының өзекті мәселелері арқау етілгендіктен, бізді де толғандырары сөзсіз.

Ақ Велсапар Швециядан жеке баспасын ашып, Орталық Азия қаламгерлерінің туындыларын шығаруды қолға алған. Өткен жылы 60 жасқа толған түркіменнің эмигрант ақыны туралы шетелдік баспасөзде бірнеше мақала, сұхбаттар жарияланды.

«Орыс  әдебиетінің Дантесі»  атанған тәжік

Эмиграция кету мәселесінде тәжік халқының да қаламгерлері жоқ емес. Бұл елде туып, шетелге кеткендер туралы айтар болсақ, Тимур Зұлфыхаров есімізге түседі. Т.Зұлфыхаров 1936 жылы Душанбеде дүниеге келген. Ақын, жазушы, драматург. Шығармаларын орыс тілінде жазады. Әкесі Қасым Зұлфыхаров Бұхара халық республикасында комиссар боп, 1937 жылы репрессияға ұшыраған. Анасы Людмила Владимировна Успенская тілші, профессор.

Жас кезінен жазушы болуды арман­даған Тимур Ленинград мемлекеттік уни­верситетінің филология факультетіне оқуға түседі. Соң М. Горький атындағы әдебиет институтына ауысады. Онда Белла Ахмадулина, Евгений Евтушенко, Юрий Казаков секілді орыс әдебиетінің танымал қаламгерлерімен бірге оқып, аталған оқу орнын 1961 жылы бітіреді.

Әдебиетте жеткен жетістіктері таң қаларлық: Ол 1971 жылы «Смерть Амир Тимура» туындысымен  танылды. Қожа Насреддин, Омар Хайям, Иван Грозный жайлы сүбелі шығармалар жазды. «Земные и небесные странствия поэта» романы 1993 жылғы Еуропаның үздік романы атанып, Англияның «Коллетс» сыйлығын алды. 1991-2000 жылдарда Нобель сыйлығына ұсынылды. 2004 жылы «Золотые притчи Ходжи Насреддина» кітабы үшін орыс әдебиетінің үздік шығармаларына берілетін «Ясная поляна» сыйлығын алса, 2005 жылы «Коралловая Эфа» романы жылдың үздік кітабы атанып, 2008 жылы Антон Дельвиг сыйлығын алса, 2011 жылы үздік сценарийі үшін Голливудтың «Хартли-Мерилл» сыйлығының лауреаты болды.  2011 жылы Бүкілресейлік «Пророк Мухаммад – милость для миров» байқауының жеңімпазы атанса, 2011 жылы  Василий Белов атындағы бүкілресейлік қазіргі заман прозасының «Все впереди» атты әдеби конкурстың, 2013 жылы Василий Шукшин атындағы бүкілресейлік қысқа әңгімелердің «Светлые души» конкурсының лауреаты болған. 2010, 2012, 2015 Бунин сыйлығына ұсынылған. Сондай-ақ ол 20-дан аса киносценарийдің авторы ретінде бірнеше халықаралық байқаулардың жүлдегері атанған.

Тимур Зұлфыхаровты шетелдік мамандар «орыс әдебиетінің Дантесі» деп бағалаған. Кітаптарының жалпы тиражы миллионнан асады. Туған жерінде алғашқы кітабы 1983 жылы жарық көрген. Бүгінде Мәскеу қаласында тұрып сонда еңбек ететін, өз елінен жастай кетіп қалса да «тәжік тауларын, әсіресе Варзоб шатқалын аңсайтынын» жиі айтатын Т.Зұлфыхаров өз қандастарының бір үзім нан үшін әлемнің түкпір-түкпірін кезіп кеткеніне жаны ауыратынын жазып, талай рет өкініш білдірген-ді. Содан ба екен, Тәжікстан басшылығы оған Душанбеден үй сыйласа да, қаламгерге оны өз атына рәсімдеуге рұқсат бермепті…

Сол секілді әйгілі ақын Гүлрухсор Сафиева да Тәжікстанда азаматтық соғыс боп жатқан шақта Мәскеуді паналаған-ды. Алайда, оны кейін Ресейден шығарып жіберген. Дәлірек айтсақ, орыс әскерилері Душанбеге алып келіпті…

Түркі бірлігін аңсаған қарақалпақ ақыны

Қарақалпақтың белгілі ақыны әрі түрколог ғалымы Дәулен Айтмұратов 1933 жылы дүниеге келген. О баста шығармашылығын сатиралық өлеңдер мен мысалдар жазумен бастаған ол, соңынан шығыстық поэзия үлгілерімен шығармалар жазған. Алғашқы кітабы «Өлеңдер мен мысалдар» деген атпен 1960 жылы Нөкіс қаласында жарық көрді. 1962 жылы Мәскеудегі М.Горький атындағы әдебиет институтын бітірген соң ойы тереңдеп, саясаттың әдебиетке қалай ықпал етіп отырғанына көзі жеткен ақын жаңа бағытта өлеңдер жаза бастайды. Бірталай поэзиялық туындыларын, «Пірқаққан» комедиясын жазып, жариялайды. Орыс ақындары И.Крылов пен С.Михалковтың мысалдарын аударып, өзінің өлеңдері мен мысалдары «Огонек», «Юность», «Дружба народов» секілді беделді басылымдарда басылып шығады. .Дегенмен өз ортасымен сыйыспаған ақын Қазақстанға қоныс аударып, осы жақта түркология ғылымымен айналысып, біраз жылдан соң еліне қайта оралады. Сөйтіп өзінің түркологиядағы басты еңбегі – «Тюркские этнонимы» (1986) кітабын шығарады.

Бір кезде түркі бірлігіне сенетін, түркі бірлігі жолында өзінің әдеби, ғылыми еңбектерімен қызмет еткен ақын өткен ғасырдың 90-жылдарында Ресей астанасы Мәскеу қаласына қоныс аударды. Содан бері ол туралы оның туған жерінде айтылмайды…

Қазақ пен қырғыздан шетке кеткен қаламгерлер бар ма?

Қырғызстан шағын мемлекет болғандықтан ба сыртқа кеткен жазушы, ақындары онша көп емес сияқты. Әлемді аузына қаратқан Айтматовтың дәуірі өткен. Шынын айтқанда, қазіргі қырғыз әдебиетінің өкілдері арасынан аса танымал тұлғаны табу қиындау. Ал, эмиграцияға кеткен ақын, жазушылары жайында деректер көзімізге түсе қойған жоқ. Бәлкім, «демократия аралы» атанған елдің қаламгерлеріне саяси көзқарастары үшін елден кетуге қажеттілік жоқ шығар.

Біздің Қазақстанстанда сөз бостандығы да, экономикалық жағдай да көршілерден көш ілгері екені анық. Отанымызда да қиындық көрмей өмір сүруге болады. Солай да болса алпауыттардың қолшоқпарына айналып, экономикалық немесе құқықтық қылмыс жасап, шетел асқан журналистер бар.

Ұлты қазақ эмигрант қаламгер ретінде сонау КСРО кезінде елден кетіп қалған, бүгінде АҚШ-тағы Нью Йорк қаласында тұратын ақын Бақыт Кенжеевті айтуға болатын шығар. Бірақ оның елге келіп-кетуіне ешқандай кедергі жоқ. Демек оны шетелде тұрғаны үшін шартты түрде эмигрант дей аламыз. Дегенмен ол туралы азырақ дерек бере кетсек: ол 1950 жылдың 2 тамызында Шымкент қаласында дүниеге келген. Әкесі ағылшын тілі пәнінің мұғалімі, анасы кітапханашы болған.

Б.Кенжеев Мәскеу мемлекеттік универси­те­тінің химия факультетін бітірген. Шығар­малары алғаш рет 1977 жылы «Ленинские горы: Стихи поэтов МГУ» атты ұжымдық жинақта жарияланса, алғашқы өлеңдер жинағы 1984 жылы Америкада басылып шықты. Жас кезінде өлеңдері «Комсомольская правда», «Юность», «Московский комсомолец», «Простор» секілді белгілі басылымдарда жарияланған. Өткен ғасырдың 70-жылдарында Алексей Цветков, Александр Сопровский, Сергей Гандилевскимен бірге «Мәскеу уақыты» поэтикалық тобының негізін қалаушылардың бірі болды. КСРО-дағы әдебиетке деген саяси қысымға мойынсұнғысы келмеген ол 1982 жылы Канадаға кетіп қалса, 2008 жылы Американың Нью-Йорк қаласына қоныс аударған. Орыс ПЕН-клубының мүшесі. Шығармаларын орыс тілінде жазады. Өлеңдері қазақ, ағылшын, француз, неміс, испан, голланд, итальян, украин, қытай, швед тілдеріне аударылып басылған.  «Октябрь» журналының (1992), Қазақстан Жастар одағы сыйлығының (1996), «Антибукер» сыйлығының (2000), «Москва-транзит» Үлкен сыйлығының (2003), «Русская премия» сыйлығының (2008), «Новый мир» журналы сыйлығының, «Антология» сыйлығының (2006) және «Киевские лавры» фестивалінің (2006) лауреаты.

Ал белгілі қазақ жазушысы Мұхтар Мағауиннің шетелге кетуін әркім әртүрлі топшылайды. Біреулер оны елдегі саяси көзқараспен сыйыспай эмиграцияға кеткен жазушы санаса, енді біреулер АҚШ азаматтығын алып халықаралық радиостанцияның директоры болған баласының қолында тұрып, бұдан да жайлы өмір сүру үшін кетті деп санайды. Біз бұл пікірлерге сүйеніп, қандайда бір қоғамдық пікір туғызуға тырысқымыз келмейді, алайда ол кісінің өзінің тәуелсіз отанында анау айтқандай қысым көрмегенін айтуға тиіспіз, керісінше, билік тарапынан да, әдеби ортадан да өз атақ-абыройына лайық құрмет көріп, бұйырған ырыздықтың қызығын көрген кісі екенін ел білетін шығар деп ойлаймыз.

Қалай десекте, бүгінде әрқайсысы әртүрлі саясат ұстанып отырған Орталық Азия елдеріндегі қаламгерлер қауымының қоғамдағы жағдайы бір-біріне ұқсамайды. Соған орай, ондағы рухани атмосфера да әртүрлі. Демек, кей елдерде сөз өнерін ұстанып, елі мен жерінің айбынын асыру жолында тер төгуге тиіс ақын-жазушылар еріксіз отанынан безуге душар болса ол – саясат пен әдебиеттің, билік пен қаламгерлердің сыйыспауы. Ол – әділетсіздік. Одан ұлт та, мемлекет те рухани жеңіліске ұшырайды.

 

 

Редакция таңдауы

Қатыгездіктің күшеюі – қоғамның осалдығы

Адам өмірі – ең аяулы да ұлы құндылық. Өйткені жер бетін­де тіршілікке әр беріп тұрған одан асқан киелі де қа­сиетті нәрсенің өзі жоқ. Бірақ...

Тәуелсіздік құрдастары – жас актерлар

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Тәуелсіздіктің 30 жылдығына арналған «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақаласында егемендіктің 30 жылдық жолына қорытынды жасап, болашаққа деген бағдарымызды тағы бір...

Салық – халықтың қазынасы

Қазіргі кезде ел азаматтарын төленбеген салық, өсімпұл мә­селелері жиі алаңдатады. Оған қоса салық рақым­шы­лы­ғы, салықтағы түрлі жеңілдіктер, жаңалықтар, жүр­гізі­ліп жатқан жұмыстар туралы ақпаратты білу...

Ажырасу алаңдатып тұр

«Үйлену оңай, үй болу қиын». Қазақ­тың бұл сөзінің өзектілігі жыл өткен сайын артып келеді. Сарапшылардың есе­бінше, Қа­зақстанда әр сағат сайын ал­ты неке бұзылады екен....
437234a1 f1ea 4501 a3a0 810cff0899b6

293 дана киік мүйізін сатпақ болған браконьерлер ұсталды

Нұр-Сұлтан қаласының ПД қызметкерлері киік мүйізінің ірі партиясын тәркілеу бойынша арнайы операция...
zh1

Жириновскийдің тағы жыны қозған ба?

Әдетте өзге елдің ресми тұлғаларына қатысты сөз айтарда мәдениеттің шегінен шықпай, сыпай...
halima

Өзбек «Ақжүнісі». Ол кім?

Ақжүніс десе «Ер  Тарғын» дастанындағы ару да қайсар қыз және соның операдағы...

Жаңалықтар

293 дана киік мүйізін сатпақ болған браконьерлер ұсталды

Нұр-Сұлтан қаласының ПД қызметкерлері киік мүйізінің ірі партиясын тәркілеу бойынша арнайы операция өткізді, деп хабарлайды inbusiness.kz ІІМ ақпараттық сайтына сілтеме жасап. «Биыл 9 сәуірде киік мүйізінің...

Жириновскийдің тағы жыны қозған ба?

Әдетте өзге елдің ресми тұлғаларына қатысты сөз айтарда мәдениеттің шегінен шықпай, сыпай түрде сөз саптайсың ғой. Бірақ партия лидері бола тұра және бір елдің...

Өзбек «Ақжүнісі». Ол кім?

Ақжүніс десе «Ер  Тарғын» дастанындағы ару да қайсар қыз және соның операдағы бейнесін сомдаған қазақтың даңқты әншісі Күләш Байсейітова есімізге түседі. Ал Ақжүніс образын...

Нұр-Сұлтанда банкке берешегі бар ер адам өзін өртемек болды

Нұр-Сұлтанда банкке берешегі бар ер адам баспанасын тартып алмауы үшін өзін өртемек болды. Көп балалы отбасы көшеде қалғалы тұр. Астана тұрғыны бұл шешіммен келіспейді,...

Қазақстандық спортшы таға майыстырудан әлемдік рекорд орнатты

Қазақстандық Сергей Цырульников Гиннестің рекордтар кітабына енді деп хабарлайды "Хабар 24". Атақты балуан Қажымұқан Мұңайтпасовтың туғанына 150 жыл толғанына орай қазақстандық спортшы Сергей Цырульников...

Еліміздегі 10 миллион гектар орман алқабы жайылымға берілмек

Елде орман қоры ретінде арнайы қорғауға алынған алқаптың 10 млн гектары жайылымға беріледі. Бұл мәселе бүгін Жер реформасы жөніндегі комиссиясының үшінші отырысында қаралды. Жиын...

Журналистиканың ардагері Байдулла Қонысбектің 80 жас мерейтойы аталып өтті

Оңтүстік өңірдің ардақты журналисі Байдулла Қонысбектің 80 жас мерейтойын атап өту шаралалары Түркістанда бастау алды. Атап айтқанда, Қазақстанның құрметті журналисі, Түркістан облысы мен Бәйдібек...

Көктемде иммунитетті жақсартатын 5 дәрумен

Гиповитаминоз - адам ағзасына дәрумендер мен минералдардың жетіспеушілігі. Көбінесе гиповитаминоз қыста және көктемнің басында, жаңа піскен көкөністерді, жемістерді тұтынбағаннан, күн сәулесінен келетін дәрумендер азайған кезде...

ШҚО-да жоғалып кеткен екі жасар баланың денесі табылды

Шығыс Қазақстан облысы Риддер қаласында жоғалып кеткен баланың денесі табылды, деп хабарлайды ҚазАқпарат. ШҚО Полиция департаменті баспасөз қызметінің мәліметіне сүйенсек, полицияға хабарласқан әйел 2 жасар...

Мемлекет басшысы Ұлыбритания патшайымына көңіл айту жеделхатын жолдады

Қасым-Жомарт Тоқаев Эдинбур герцогі Филипптің қайтыс болуына байланысты көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлайды akorda.kz Қазақстан Президенті Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Патшайымы II...

Ingenuity тікұшағы 11 сәуір күні Марста алғашқы рейсін жасайды

Ingenuity тікұшағы 11 сәуірде Марста алғашқы рейс жасайды. Бұл туралы ToDay News Ufa РИА Новостиге сілтеме жасап хабарлады. Бастапқыда ұшу 8 сәуірге жоспарланған болатын, ұшу...

Қабдеш Жұмаділовтің телеарнаға берген соңғы сұхбаты (видео)

«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, Халық жазушысы Қабдеш Жұмаділовтің 85 жас мерейтойына орай түсірген, алайда қаламгердің өзі көріп үлгермеген соңғы сұхбатын ұсынады. Жазушының...

«Ясауи ізімен» ғылыми-танымдық жобасына Түркия қолдау көрсетеді

ҚР Мәдениет және спорт министрлігінің "Әзірет Сұлтан" мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі ұйымдастырған "Ясауи ізімен" ғылыми-танымдық экспедициясы Түркі елдеріне ортақ жобаға айналады. Бүгін Түркия Республикасы Үкіметі жанындағы...

Пара алды деп айыпталған Жоғарғы соттың судьясы қамауға алынды

Ірі көлемде пара алып жатып ұсталған Қазақстан Жоғарғы сотының судьясы 2 айға қамауға алынды. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қаласының тергеу соты мәлімдеді. 2021 жылы 11 ақпанда Сыбайлас...

Нұр-Сұлтандағы карантинге қатысты жаңа қаулы жарияланды

Елорданың бас санитар дәрігері Сархат Бейсенова елордада шектеу және карантин шараларын қатаңдату туралы жаңа қаулыға қол қойды. Өткен қаулының мына тармақтары өзгеріссіз қалады: кинотеатр, боулинг,...

Елімізде өткен тәулікте 2734 адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 2734 адамнан коронавирус анықталып, ПТР арқылы расталды.  Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 548, Алматы қаласы - 715, Шымкент қаласы - 85, Ақмола облысы - 99, Ақтөбе...

Вакциналарды араластырып салмаған жөн – ДСҰ

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілдері вакциналарды араластырып салдырмауға кеңес берді. Бұл мәлімдемеге Францияның денсаулық сақтау министрінің шешімі түрткі болған. Себебі министр «АстраЗенека» компаниясы екпесінің бірінші...

iPhone 13-ке қатысты жаңа деректер жарияланды

Apple-дің жаңа смартфонында деректерді қорғайтын екі сенсор — Face ID және Touch ID болады. Бұл туралы өзінің Twitter-дегі парақшасында белгілі инсайдер Макгуайр Вуд мәлімдеді,...

Президент: Сапасыз жолдарды жөндеуге мемлекеттің қаржысы тиімсіз жұмсалып жатыр

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жолдардың жағдайына қатысты азаматтардың айтып жүрген сыны орынды деп баға берді. Бұл туралы ол Twitter-дегі парақшасында жазды.  «Еліміздегі республикалық және жергілікті...

104 жастағы кейуана коронавирусты екінші мәрте жеңді (видео)

Колумбияның Тунха қаласында тұратын 104 жастағы Кармен Эрнандес коронавирусты екінші рет жеңді. Бұл туралы жергілікті БАҚ-қа сілтеме жасап centralasian.media хабарлады.  Алғашында кейуана коронавирустан 2020 жылдың...

Букингем сарайы: Эдинбург герцогы Филипп 99 жасында қайтыс болды

Британдық герцог Эдинбург ханзадасы Филип 99 жасында қайтыс болды. Бұл туралы Букингем сарайы ресми түрде мәлімдеді. Ол патшайым Елизаветамен 74 жыл отасқан. Олардың төрт баласы...

Қазақстандықтарға салынып жатқан вакциналар мутацияланған вирусқа төтеп бере ала ма – маман жауабы

Ел тұрғындарына салынып жатқан «Спутник V» вакцинасы коронавирустың мутацияланған штамдарына қарсы тұра ала ма? Бұл сауалға онлайн брифинг барысында С. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық...

Алматының екі ауданында суық су болмайды

Медеу және Жетісу ауданына қарасты бірқатар тұрғын үйлер мен өзге де ғимараттар суық судан ажыратылады. Бұл туралы «Алматы су» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны мәлім етті....

Солтүстік Корея «Қиын жорық» жолына түседі — Ким Чен Ын

КХДР көшбасшысы Ким Чен Ын Еңбек партиясының барлық деңгейдегі ұйымдары "Қиын жорық" жолына түсетінін мәлімдеді. Бұл саясат Солтүстік Кореяда 1990 жылдардағы экономикалық дағдарыс пен...

Қатыгездіктің күшеюі – қоғамның осалдығы

Адам өмірі – ең аяулы да ұлы құндылық. Өйткені жер бетін­де тіршілікке әр беріп тұрған одан асқан киелі де қа­сиетті нәрсенің өзі жоқ. Бірақ...

Мамыр айында зейнетақыға 40 мың теңге үстемақы қосылатыны рас па — министрлік түсініктеме берді

Қазақстандық зейнеткерлер мамыр айында зейнетақыға 40 мың теңге мөлшерінде үстемақы алатыны туралы жалған хабарлама таратуда. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бұл ақпаратты...

Тәуелсіздік құрдастары – жас актерлар

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Тәуелсіздіктің 30 жылдығына арналған «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» атты мақаласында егемендіктің 30 жылдық жолына қорытынды жасап, болашаққа деген бағдарымызды тағы бір...

Тағы бір мемлекет төрт күндік жұмыс аптасына көшеді

Халықтың өмір сүру сапасын жақсарту үшін Жапония билігі төрт күндік жұмыс аптасына көшу мәселесін пысықтап жатыр.  Daily Mail басылымының хабарлауынша, жапон үкіметі жұмыс уақытының қысқаруы...

Салық – халықтың қазынасы

Қазіргі кезде ел азаматтарын төленбеген салық, өсімпұл мә­селелері жиі алаңдатады. Оған қоса салық рақым­шы­лы­ғы, салықтағы түрлі жеңілдіктер, жаңалықтар, жүр­гізі­ліп жатқан жұмыстар туралы ақпаратты білу...

Алматыда жылжымалы вакцина салу пунктері ашылады

Алматыда коронавирусқа қарсы вакцинацияға арналған жылжымалы медициналық пунктер құрылады. Бұл туралы Алматы қалалық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасының бастығы Нариман Табынбаев айтты. «Медициналық мекемелер мен емханалардан...

Байден АҚШ-тың әскери бюджетін қысқартпақ

АҚШ президенті Джо Байден елдің әскери бюджетін қысқартпақ. Бұл салаға бағытталатын қаржы көлемі елдің бұрынғы басшысы Дональд Трамптың  бөлгісі келген сомадан 7 млрд долларға...

Ажырасу алаңдатып тұр

«Үйлену оңай, үй болу қиын». Қазақ­тың бұл сөзінің өзектілігі жыл өткен сайын артып келеді. Сарапшылардың есе­бінше, Қа­зақстанда әр сағат сайын ал­ты неке бұзылады екен....

«Болашақ» – білімді мен біліктінің тірегі

ХХ ғасырдың соңғы онжылдығында жаңа тәуелсіз елдер пайда болып әлем картасына өзгеріс еніп қана қойған жоқ, осы ғасырдың туындысы − ақпараттық технологияның дамуы ғылым-білім...

Жанарбек ӘШІМЖАН: Miras кеңесіне үлкен жауапкершілік жүктеліп отыр

Мемлекет басшысының «Халық үні­не құлақ асатын мемлекет» тұжы­рым­дамасын іске асыру аясында 14 кеңес құрылды. Әрине, барлығының өзін­­дік орны мен мақсаты, бағыт ба­ғ­да­ры алабөтен, бірақ...

Соңғы көш Кеңсайдан емес, кең даладан дамыл тапты…

Бұдан бұрынғы жылдары өмілдірік құйысқаны күнмен көмкеріліп кісінеп ерте жететін кербесті көктемнің биылғы келісі кештеу болды. Көкек шақырып үлгермей, Арқаның ақ түтек ақпа бораны...

Атырауда бала ұрған тәрбиеші 4 жылға сотталды

Атыраудағы №2 қалалық сот сөйлеу қабілеті нашар балаларға арналған №20 "Алтын балық" мамандандырылған балабақшасының тәрбиешісіне қатысты үкім шығарды деп хабарлайды облыстық соттың баспасөз қызметі. Педагог...

Негізгі ұстаным – елімізде адам капиталын дамыту

«Nur Otan» партиясының жанынан Білім мен ғы­лымды дамытудың Республикалық Қоғамдық кеңесі құрылғаны баршамызға белгілі. Еліміздің дамуының негізгі бағыттарын қамтитын дәл осындай 14 Қоғам­дық кеңес...

Америкалық отбасы Моңғолияда қазақ тілін үйретіп жүр

АҚШ азаматы Крейг Портелл отбасы­мен 1998 жылы Моңғолияның Баян-Өлгей аймағына барып, ондағы жергілікті қазақтарға ағылшын тілінен сабақ бере бастайды. Кейін Портелл отбасы осы аймаққа...

СҚО «сары» аймақта: Өңірде карантин күшейтіледі

Солтүстік Қазақстан облысы коронавирустың таралуы бойынша «сары аймаққа» өтті. Осыған орай бүгін өңірдің бас мемлекеттік санитар дәрігерінің жаңа қаулысы жарияланады. СҚО санитаириялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің мәліметінше,...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1993 жылғы 15 сәуірде Бельгия Корольдігінде Қазақстан Республикасының Елшілігі ашылды. 1996 жылғы 10 сәуірде Ресей Федерация­сын­да Қазақстанның әдеби және мәдени күндері өтті. 1999...

Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында энциклопедия тұсаукесері өтті

8 сәуір күні Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында «Өнер мен мәдениеттегі Қазақстан этностарының өкілдері: есімнамалар энциклопедиясы» басылымының тұсаукесері болып өтті. Руханият қоржынымыз тағы...

Ақордада тағы да кадрлық ауыс-түйіс болды

Мемлекет басшысының өкімімен Қанатбек Жайсаңбаев Қазақстан Президентінің Әкімшілігі Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалды, деп хабарлайды Ақорда. Кеше Мемлекет басшысының өкімімен Қазақстан...

Алматы облысында 12 сәуірден бастап карантин шаралары күшейтіледі

Алматы облысының Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің «Алматы облысының аумағында карантин режимі және кейбір шектеу шараларын күшейту туралы» жаңа қаулысы жарияланды. Құжатқа сәйкес, 12 сәуірден бастап...

Ғарышкер қазақ елін сағынышпен еске алды

1981 жылы нау­рыз айының 22-сі күні моңғол азаматы Жуг­дэрдэмидийн Гуррагчаа мен КСРО-ның екі дүркін Батыры, ұш­қыш-ғарышкер Вла­димир Жаныбеков «Союз-39» кемесімен Бай­қо­ңыр­дан ғарышқа көте­рілген болатын....

Қол ұстасып көш бастаған

Ел Тәуелсіздігінің 30 жылдық белесіне  қадам басып отырмыз. Бұл жылдарда  елі­міз Қазақстанның Тұңғыш Президенті – Елбасы Н.Назарбаевтың тікелей  бас­шы­лығымен бұрын-соңды болмаған мол табыстарға жетті....

Бас мүфти Наурызбай қажы ТАҒАНҰЛЫ: Денсаулық – бәрінен қымбат құндылық

Өкінішке қарай, биыл да қасиетті Рамазан айын пандемия жағдайында өткізгелі отырмыз. Жұқпалы дертті оқшаулану, сақтану арқылы ғана жеңуге болатынын анық аңғардық. Осы ретте сіздерді...

Алматыдағы екпе салу орындарының тізімі жарияланды

Алматы қалалық денсаулық сақтау басқармасы қаладағы емханалардан басқа нысандарда ашылған екпе салу орындарының 9 сәуірдегі жаңартылған тізімін ұсынды Алматы қалалық қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы екпе...

Зеренді ауданына жаңа әкім тағайындалды

Ақмола облысы әкімінің өкімімен Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің және аудандық мәслихат депутаттарының келісімімен Әсен Жақсылықов Зеренді ауданының әкімі болып тағайындалды. Әсен Жақсылықов 1980 жылдың 3...

Қазақстандықтар мамыр айында 13 күн демалады

Мамыр айындағы күнтізбеде 3 мемлекеттік мереке күн бар, атап айтсақ 1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні, 7 мамыр – Отан қорғаушылар күні, 9...

Шығыс Қазақстанда жоғалып кеткен екі адам табылды

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметіне сүйенсек, Алтай ауданы Қаракөл ауылынан Жаңа Бұқтырма кентіне бет алған 1988 жылғы әйел мен 1986 жылғы ер адам жоғалып...

Елімізде коронавирус жұқтырғандар саны 264 мыңға жуықтады

Қазақстанда өткен тәулікте 2440 адамда коронавирус расталды. Бұл туралы coronavirus2020.kz жазды. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 446, Алматы қаласы - 717, Шымкент қаласы - 72,...

Талдықорғанда жаңа қалашық тұрғындарын сотқа беріп жатыр

Талдықорғанда жаңадан салынған коттеджді қалашықтың тұрғындары газға белшесінен қарызға батып жатыр. 250 тұтынушының берешегі 22 миллионға жеткен. ҚазАқпараттың жазуынша, 2 жыл бойы үндемедік деген «ҚазТрансГазАймақ»...

9 сәуір: тарихи оқиғалар күнтізбесі

Осыдан 2 жыл бұрын, 2019 жылы 9 сәуірде Қазақстан тарихында маңызды оқиғалардың бірі орын алды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Нұр-Сұлтан уақытымен 13.00-де республикалық телеарналар...

Карантин талабын бұзған әкімге айыппұл салынды

Қызылорда облысында мерекелік шараның бірінде карантин талабын сақтамаған ауыл әкіміне айыппұл салынды. Бүгінде өңірде бұл бағытта 45 мониторингтік топ жұмыс істеуде. Оның құрамында полиция департаменті,...

Бүгін республиканың басым бөлігінде тұман түсіп, жел күшейеді – Қазгидромет

«Қазгидромет» РМК синоптиктері 9 сәуірге арналған ауа райы болжамын ұсынады. Ел аумағының басым бөлігінде атмосфералық фронттардың өтуіне байланысты тұрақсыз ауа райы сақталады. Тек оңтүстік бөлігінде күн...

Оппозиция сайты арандатушы пікірді неге жалаулатып тұр?

Қазіргі кезде электрон ақпарат құралдарын тіркетіп алып, «демократия» деген желеумен ел арасына іріткі салушылар көбейіп кеткен сияқты. Әсіресе шетелде тіркелген сайттарда екіұшты пікірлерді қалай...

Самарқанд облысында жайылымсыз қалған шопандар қалаға қойларын айдап кірді

Қайсы елде болса да, соңғы жылдарда тіршілігін малмен байланыстырған халыққа кедергі көбеюде. Себебі елді мекендердің маңайындағы жерлердің бәрін иелеп алғандар қарапайым халыққа мал жаятын...

Ертісбаев революцияға жол бермеу үшін биліктің не істеуі керек екенін айтты

Бұл жолғы шығарылым талай халықты сорға қалдырған, экономикаларды жұтатқан түрлі-түсті төңкерістерге арналды. Бұл туралы саясат ғылымдарының докторы Ермұхамет Ертісбаев Yertysbayev Live YouTube-арнасындағы сұхбатында мәлім етті. Бұл...

Түрмеде асылып қалған ер адамға қатысты тергеу басталды

Орал қаласында түрмеде 33 жастағы ер адам асылып қалды. Оқиға 7 сәуір күні БҚО қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне қарасты РУ-170/3 мекемесінде болды. 1988 жылғы жазасын өтеуші...

Рамазан айында Құран хатым рәсімдері қашықтан оқылады

Бұл туралы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы айтты. «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Рамазан айында айтылатын уағыз-насихат, сұрақ-жауап жұмыстарын онлайн режимде...

Елбасы кітапханасы мен Халықаралық Түркі академиясы арасында меморандумға қол қойылды

Елбасы кітапханасы мен Халықаралық Түркі академиясы бірлескен ғылыми-зерттеу жобаларын іске асыруды, тәжірибе алмасуды көздейтін меморандумға қол қойды. –  Түркі академиясы жыл сайын ғылым, мәдениет,...

Коронавирустан жазылғандарға ораза ұстауға бола ма – Бас мүфти

Бұл сауалға Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы жауап берді. «Дініміз жеңілдікті қалайды. Егер коронвируспен ауырып, жазылғаннан кейін денсаулығыңыз ораза ұстауға...

«Nur Otan» партиясы: қоғамдық қабылдау бөлмелеріне 43 мыңнан астам өтініш түсті

«Nur Otan» партиясында қазақстандықтардың қандай түйінді мәселелерін шешуге қол ұшын созып жатқаны туралы айтылды. Жыл басынан бері еліміз бойынша қоғамдық қабылдау бөлмелеріне 43 мыңнан...

Вакцина алған адам қалай тамақтануы керек

Салауатты өмір салтын ұстанатын адамдарда вакцина алғаннан кейін иммунитет жылдам қалыптасады. Республикалық диагностикалық орталықтың клиникалық иммунология, аллергология және пульмонология бөлімінің меңгерушісі, медицина ғылымдарының докторы Елена...

Министр оқушылар қашан мектепке оралатынын айтты

Қазақстанның білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов оқушылардың қашан мектепке оралатынын айтты. «Пандемияға байланысты жағдай тұрақталып, өңірлер «сары» және «жасыл» аймаққа кіргенде оқушылар мектепке оралады....

«Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясына жаңа басшы тағайындалды

«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ Басқармасының шешімімен Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы» АҚ басқарма төрағасы қызметіне тағайындалады. Бұл туралы ҚР Премьер-Министрінің баспасөз қызметі...

Министр отандық вакцинаның құжаттары қашан тапсырылатынын айтты

ҚР Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов коронавирусқа қарсы отандық вакцинаны шығаруға қатысты түсінік берді. «Тиісті стандарттар бойынша жұмыстар атқарылып жатыр. Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу...

Зейнетақы қорынан жарты миллион теңгені қалай алуға болатыны хабарланды

Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры жарты миллион теңгені қандай жағдайда алуға болатынын хабарлады. Бұл туралы Қордың Instagram-дағы парақшасында жазылған. Қорға зейнет жасына жеткен кезде жинақ қандай жағдайда бір рет төленеді...

5 адам қаза тапты: ата-әжесін немерелерімен атып өлтірген

АҚШ-тың Оңтүстік Каролина штатындағы Рок-Хилл қаласында болған атыс салдарынан бес адам, соның ішінде екі бала қаза тапты. ҚазАқпараттың Fox 13 телеарнасына сілтеме жасап жазуынша, құқық...

Қазақстан мен Ресей Сыртқы істер министрлері қандай келісім жасағаны белгілі болды

 Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Сыртқы істер министрі Мұхтар Тілеуберді мен Нұр-Сұлтан қаласына жұмыс сапарымен келген Ресей Федерациясының Сыртқы істер министрі Сергей Лавров екіжақты...

Түркістанда дәрігерлер мерзімінен бұрын туған үшемнің өмірін арашалап қалды

Түркістандағы №3 облыстық перинаталдық орталығының дәрігерлері небәрі 1,5 кг салмақпен туған нәрестелерді 40 күн бойы күтіп, жетілдіріп барып, бүгін перзентханадан шығарып салды. Дәрігерлердің айтуынша,...

Елорданың бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Мемлекет басшысының сынына жауап берді

Елорданың бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың шектеулер мен рейдтер күтілген нәтиже әкелмей отыр деген мәлімдемесіне қатысты пікір білдірді. Мемлекет басшысы...

Биыл қанша білім гранты бөлінеді – министр жауап берді

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов биыл бакалавриатқа – 51 500, магистратураға 13 500 грант берілетінін мәлімдеді. «Биылғы мемлекеттік тапсырысты ұйымдастыру бойынша тиісті жұмыс атқарылуда....

Қызылорда қаласына жаңа әкім тағайындалды

ҚР Президенті Әкімшілігі мен Қызылорда қалалық мәслихатының келісімдері бойынша облыс әкімінің 2021 жылдың 8 сәуірдегі өкімімен Қызылорда қаласының әкімі лауазымына Қазантаев Ғанибек Қонысбекұлы тағайындалды....

СҚО-да еліктер аштан өліп жатқан жоқ – инспекция

Солтүстік Қазақстан облысында еліктердің өлуіне қатысты әлеуметтік желіде тараған бейнежазбаларға орман шаруашылығы және жануарлар әлемі аумақтық инспекциясының өкілдері түсінік берді. СҚО-да бірер күннен бері әлеуметтік...

Коронавирустың британдық штамы әдеттегіден 1,32 есе жұқпалы – жапон ғалымдары

Жапонияда коронавирустың британдық штаммының таралу коэффиценті бастапқы нұсқасына қарағанда 1,32 есе жоғары болып шықты. Жапония Инфекциялық аурулар бойынша ұлттық институтының мамандары осындай қорытынды жасады,...

Баспасөз хатшысы Президенттің неге «Спутник-V» вакцинасын салдырғаны туралы айтты

Азаматтарымыз әлеуметтік желілерде Мемлекет басшысының бұған дейін қазақстандық вакцина салдырамын деп, бірақ оны күтпей, «Спутник-V» екпесін алғаны жөнінде сұрақтар қоюда. Бұл туралы ҚР Президентінің...

Атырауда ауаның ластануы: «Теңізшевройлға» қатысты тексеру басталмақ

Экология министрлігі «Теңізшевройл» ЖШС қатысты жоспардан тыс тексеру жүргізеді, деп хабарлайды министрліктің баспасөз қызметі. 2021 жылғы 7 сәуір сағат 15:20-да КТЖ-2-нің 4-жолындағы С511 қондырғысының жұмысы...

Елорда тұрғындары газ қосу үшін пайызсыз несие ала алады

Нұр-Сұлтан қаласының әкімдігі, Halyk Bank және «ECOJER» қауымдастығы өзара ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Меморандум аясында тұрғын үйлерді газбен қамтуға жәрдемдесу бойынша жоба іске...

Нұр-Сұлтан іргесіндегі Қоянды ауылы су астында қалды

Екі өңірдің құтқарушылары Қоянды кентінде құтқару жұмыстары жүргізілуде, деп хабарлайды Төтенше жағдайлар министрлігі.  Елорда маңындағы Целиноград ауданының Қоянды ауылында Ақмола облысы мен Нұр-Сұлтан қаласының құтқарушылары...

Елорданың бас санитары қала тұрғындарына үндеу жасады

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова Рамазан айында ауызашарды тек отбасы ортасында өткізуге шақырды. «Құрметті елорда тұрғындарымен қонақтары! Біздің қоғам үшін маңызды діни...

Нұрлан Сауранбаев Президент Әкімшілігіндегі қызметінен босатылды

Нұрлан Сауранбаев қызметінен босатылды, деп хабарлайды Ақорда. «Мемлекет басшысының өкімімен Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмысы бөлімінің меңгерушісі лауазымынан...

Ажыраспақ болған әйелін бопсалаған оралдықтың басы бәлеге қалды

Оралдық азамат ажыраспақ болған әйелін бопсалаймын деп басы бәлеге қалды. Бұл туралы "Астана" арнасы хабарлады. Батыс Қазақстан облыстық полиция департаментінің мәліметіне сенсек, ер адам...

Қазақстаннан көлік ұрламақ болған Ресей азаматы ұсталды

Оралда көлікті айдап кетпек болған Ресей азаматы ұсталды, – деп хабарлайды Polisia.kz. Батыс Қазақстан облыстық Полиция департаменті қызметкерлеріне 1992 жылы туған Ж. есімді азамат...

Қазақстанда қанша адам коронавирусқа қарсы вакцина салдырғаны белгілі болды

ҚР Денсаулық сақтау министрлігі 5 наурыздағы жағдай бойынша қанша адамға коронавирусқа қарсы вакцина салынғанын жариялады. Соңғы мәліметтерге қарағанда, Нұр-Сұлтанда 21350, Алматыда 48501, Шымкенте 12027, Ақмола...

Ғалымдар әлемдегі ең ежелгі ДНҚ-ны тапты

Ғалымдар әлемдегі ең ежелгі адамның ДНҚ-сы қазіргі Чехия аумағында 45 мың жыл бұрын өмір сүрген әйелге тиесілі екенін анықтады. Ол үшін Германиядағы Макс Планк...

437,2 мың көпбалалы отбасы 69 млрд теңге жәрдемақы алды

Жыл басынан бері көпбалалы отбасылар 69,2 млрд теңге жәрдемақы алды. 2021 жылғы қаңтардан наурызға дейін көпбалалы отбасыларға берілетін мемлекеттік жәрдемақы төлемдерімен жалпы сомасы 69,2...

Ер адам алып қашқан қызын өлтіріп, артынан өз-өзіне қол жұмсаған

Бішкектегі көшелердің бірінен ұрланған 27 жастағы Айзада Қанатбекованың мәйіті табылды. Оны алып қашты деп күдіктелген 31 жастағы ер адам қызды өлтіріп, артынан өзіне қол...

Коронавирус: Тағы екі өңір «сары» аймаққа енді

Қазақстанда коронавирустың таралуына жол бермеу жөніндегі ведомствоаралық комиссия ел аймақтарындағы эпидемиологиялық жағдайды бағалау матрицасын жариялады. 2021 жылдың 8 сәуіріндегі жағдай бойынша, Нұр-Сұлтан, Алматы қалалары мен...

8 сәуір: ел есінде қалған елеулі оқиғалар

8 cәуір егемен ел тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? 1992 жылы Еуропалық Одақ комиссиясы мен Қазақстан Республикасының Үкіметі арасында Қаржыландыру туралы меморандумға қол қойылды. 1999 жылы...

Жолға таласқан жүргізушілердің қақтығысы кезінде бір жасар балаға оқ тиді

Чикагода жолды бөлісе алмаған жүргізушілердің қақтығысы кезінде бір жасар сәбидің басына оқ тиді, деп хабарлайды ABC News.  Полиция дерегінше, екі жүргізушінің қақтығысы олардың біреуі екіншісінің...

COVID-19: Ақтауда автобус жолаушыларына қатысты жаңа ереже енгізілді

Ақтауда бетпердесі жоқ жолаушыларды кондукторлар автобустарға кіргізбейді. Бұл туралы қала әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдеді, деп хабарлайды жергілікті lada.kz басылымы. Облыстың бас санитар дәрігерінің 6 наурыздағы қаулысына орай,...

Алматыда полицейлер 247 млн теңге көлеміндегі айыппұл туралы деректерді заңсыз өшірген

Алматыда тәртіп сақшыларына қатысты сот процесі өтіп жатыр, деп хабарлайды «Хабар 24». Қалалық полиция департаментінің қызметкерлеріне ұйымдасқан қылмыстық топ құрды деген айып тағылып, бірнеше...

Бразилияда коронавирустың жаңа қауіпті штамы табылды

Бразилияда 18 түрлі мутацияны біріктіретін коронавирустың жаңа қауіпті штаммы табылды, деп хабарлайды Globo порталы. Минас-Жерайс штатының астанасы Белу-Оризонти қаласында табылған инфекцияның жаңа түрі коронавирустың бұдан...

Алматы облысында көпбалалы ана 14-перзентін дүниеге әкелді

Алматы облысы Кербұлақ ауданында алтын құрсақты «Батыр ана» Гүлнәз Жеңісбайқызы 14-ші сәбиін дүниеге әкелді. Отбасын осы қуанышымен аудан әкімі Ғалиасқар Сарыбаев құттықтады. Бұл отбасыға...

Алматыда жолдың бір бөлігі опырылып түсті

Алматының Медеу ауданында жолдың бір бөлігі опырылып түсті. Оқыс оқиға туралы Facebook қолданушысы, қала тұрғыны Виктор Ким хабарлады. Медеу ауданы әкімдігінің мәліметінше, оқиға орнына...

«Астана» футбол клубы испандық ойыншымен толықты

«Астана» футбол клубы Кадете деген атпен танымал, 26 жасар испандық ойыншы Энрике Лопез Фернандезпен келісімшарт жасасты, деп хабарлайды елордалық клубтың баспасөз қызметі. Кадете – испандық...

Вице-министр вакцина салдырған соң қайтыс болған перзентхана қызметкеріне қатысты пікір білдірді

Денсаулық сақтау вице-министрі Ажар Ғиният Алматыда вакцина салдырған соң қайтыс болған №4 перзентхана қызметкеріне қатысты пікір білдірді. «Егер вакцинаның жанама әсері туралы айтсақ, яғни, аллергиялық әсер болса,...

Әйелінің жемқорлық әрекетін әшкерелеген Талғар тұрғынына сыйақы берілуі мүмкін

Әйелінің заңсыз әрекетке барғанын айтып, Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке шағымданған Талғар тұрғынына сыйақы беріле ме? Бұл туралы Антикоррупциялық қызмет басшысының орынбасары Олжас Бектенов айтып...

«Бұл кездейсоқтық емес»: Ердоғанмен кездесуде Еурокомиссия төрағасына орындық берілмеді (видео)

Еурокомиссияның басшысы Урсула фон дер Ляйенге Түркия президенті Режеп Тайып Ердоғанмен келіссөздер кезінде орындық берілмеді, деп жазады The Washington Post. Ердоғанның фон дер Ляйенмен және...