ىقپالدى پارلامەنتتىڭ پايدا بولۋىنا نەگىز قالانىپ جاتىر – ايدىن بيكەباەۆ، رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ توراعاسى

– رەفەرەندۋمدا «ءيا» دەپ دا­ۋىس بەرۋگە ءتورت سەبەپ بار.
بىرىنشىدەن، تۇڭعىش پرە­زي­دەنت­تىڭ جانە ونىڭ وتباسى مۇشە­لەرى­نىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن ەرەكشە ار­تىقشىلىقتارى كونستيتۋتسيا­دان الىنىپ تاستالادى، سونىڭ ىشىندە ونىڭ قايتادان پرەزيدەنت بولۋ قۇقىعى الىنىپ تاستالادى. ەكىن­شىدەن، ىقپالدى پار­لا­مەنت­تىڭ پايدا بولۋىنا نەگىز قالانىپ جا­تىر. جاڭارتىلعان كونستي­تۋ­تسيا­عا سايكەس، ءماجىلىس دەپۋتات­تارى­نىڭ ءبىر بولىگى ءبىر مانداتتى وكرۋگ­تەر بويىنشا سايلاناتىن بو­لادى، ساياسي پارتيالاردى ءتىر­كەۋ­گە قويىلاتىن تالاپتار اي­تار­لىقتاي تومەندەيدى، پرەزيدەنت قان­داي دا ءبىر پارتياعا مۇشە بول­مايدى. مۇنىڭ ءبارى ساياسي ءبا­سەكەلەستىكتىڭ ارتۋىنا الىپ كە­لەدى. ناتيجەسىندە، پارلامەنتتە مىق­تى جانە جارقىن تۇلعالار، سون­داي-اق جاڭا پارتيالار پايدا بو­لادى. دەپۋتاتتار بۇرىنعىداي «سۋ­پەرپرەزيدەنتتىڭ» الدىندا ەمەس، ءوز سايلاۋشىلارىنىڭ ال­دىن­دا جاۋاپتى بولادى. بۇل پىكىر كە­لەسى سايلاۋدىڭ ءادىل ءارى شىنايى وتە­تىنىنە نەگىزدەلگەن. سۋپەر­پرە­زي­دەنتتىك بيلىك ادىلەتسىز ساي­لاۋ­دىڭ ارقاسىندا عانا قۇرىلىپ، ءجۇ­زەگە استى. كەلەسى جولى حالىق تا، بيلىك تە الداۋعا جول بەر­مەي­تى­نىنە سەنىمدىمىن. ۇشىنشىدەن، سايا­­سي ءبا­سەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ ەسە­­بىنەن ۇكىمەت جانە مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ بارلىق باسشىسى پارلا­مەنتكە ناقتى ەسەپ بەرەتىن بولا­دى، ويتكەنى دەپۋتاتتار وزدەرىندە بار وكىلەتتىكتەردى بارىنشا پاي­دا­لانا الادى. ولار شىن مانىندە دە از ەمەس. زاڭدار قابىلداۋدان، رەس­­پۋبليكالىق بيۋدجەت پەن ۇكى­مەت­تىك ەسەپتى بەكىتۋدەن باسقا، پار­لامەنت مەملەكەتتەگى بارلىق نە­گىزگى لاۋازىمدار بويىنشا تا­عايىنداۋلار مەن ورنىنان الۋ تۋرالى شەشىمدەردى قابىلداۋعا قا­تى­سادى. بۇل پرەمەر-مينيستر­دىڭ، مينيسترلەردىڭ، جوعارعى سوت پەن كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ توراعالارى مەن سۋديالارىنىڭ، باس پروكۋروردىڭ، ۇقك، ۇلتتىق بانك، جوعارعى سوت كەڭەسى، جو­عارى اۋديتورلىق پالاتا ءتورا­عا­لارى­نىڭ جانە وسك مۇشەلەرىنىڭ ورىن­دارىنا قاتىستى. وسىلايشا، جاۋاپتى ۇكىمەت بولادى.
تورتىنشىدەن، كونستيتۋتسيا­لىق سوت ەنگىزىلەدى، وعان ازاماتتار وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇ­قى­عىنىڭ بۇزىلعانى تۋرالى شا­عىممەن تىكەلەي جۇگىنە الادى. بۇل سوت­تىڭ قۇرىلۋى پرەزيدەنتتىڭ، ۇكى­مەتتىڭ جانە پارلامەنتتىڭ شە­شىمدەرىنە اسەر ەتە الاتىن بي­لىكتىڭ سوت تارماعىن كۇشەيتەدى. مۇ­نىڭ ءبارى، ارينە سوتتىڭ قانداي وكىلەتتىكتەرگە يە بولاتىنىنا جانە سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ كەپىلدىكتەرى قانشالىقتى ناقتى بولاتىنىنا بايلانىستى. قازىر بۇل سوت تۋرالى زاڭ جوباسى ءازىر­لەنۋ­دە، مەن كىرەتىن جۇمىس توبىن­دا قىزۋ پىكىرتالاستار ءجۇرىپ جا­تىر. رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسى كونستيتۋتسيالىق سوت سۋ­ديالارىنىڭ قايتىس بولعان، سوت­تىڭ ايىپتاۋ ۇكىمى كۇشىنە ەنگەن نەمەسە ارەكەتكە قابىلەتسىز دەپ تا­نىلعان جاعدايلاردى قوسپا­عان­دا، ولاردىڭ وكىلەتتىگىن ەشكىم توق­تاتا الماۋىن تالاپ ەتەدى. بۇل سوت­تىڭ تاۋەلسىزدىگى – بيلىكتى ەش­كىم تارتىپ المايتىنىنىڭ جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن ەشكىم جازاسىز بۇزا المايتىنىنىڭ كەپىلى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button