بارمەن بولۋ ارمان با؟

قازاق قوعامىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىنىڭ ۇيىتقىسى دا، ىرىتكىسى دە جاستار. ەندەشە وسى جاستارىمىز بۇگىن نەمەن اينالىسىپ ءجۇر؟ قوڭىر كۇزدە قر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تالاپكەرلەر ءجيى تاڭدايتىن ماماندىق رەيتينگىن جاريالادى. كوپشىلىك ۇمتىلاتىن اۋدارماشى، حالىقارالىق قاتىناستار، قۇقىقتانۋ، قوعاممەن بايلانىس ماماندىقتارىنا سۇرانىس كوپ ەكەن. سۇرانىس كوپ بولعانمەن، ورىن ساناۋلى. بارلىعىنىڭ بىردەي اقىلى بولىمدە وقۋعا مۇمكىندىگى جوق. ەندەشە قايتپەك كەرەك؟ جانباعىس، كۇنكورىس قامىمەن اۋىل بالالارى قالاعا وقۋ مەن جۇمىس ىزدەپ كەلەدى. سوندا تىركەۋى جوق، ءۇيى جوق ولار نە جۇمىس ىستەپ ءجۇر، ولاردى كىم جۇمىسقا الادى دەگەن ساۋال تۋىندايدى.

توي جاعالاعان جاستار

قازاقتىڭ تويى – توقشىلىق پەن مولشىلىقتىڭ بەلگىسى. توي بولعان جەردى جاعالاعان اش قالمايدى. سوندىقتان بولار قازاقتىڭ تويى – تالايعا ازىق.

توي بولعان جەر بەرەكە-بىرلىكتىڭ، ىرىستىڭ قاينار ورتاسى. قازاق جازۋشىلارىنىڭ كوركەم تۋىندىسىندا قازاق دالاسىن دۇركىرەتكەن نەبىر تويلاردىڭ ءسان-سالتاناتى ىقىلاسپەن سۋرەتتەلەدى. قازاق داۋلەتىن تويدا شاشادى. وسى تويلاردا قىزمەت كورسەتكەندەردىڭ  ءبىر جاساپ قالاتىنى بار. باسقا-باسقا، قازاق وسى ءداستۇردى ساقتاپ قالىپتى. قازىر تويحانا داياشىلارىنىڭ كوپشىلىگى – قازاقتىڭ قارا دومالاق قىز-جىگىتتەرى. ءوز باسىم تويعا بارعاندا ورىس داياشىنى كورمەپپىن. وسىعان قاراپ، ورىس توي جاساماي ما، الدە قازاق تويىنا ارنايى قازاق داياشىلار تاڭدالا ما دەگەن ساۋال تۋىندايتىنى زاڭدى. وسى كەزدە بەلگىلى جازۋشى دۋلات يسابەكوۆتىڭ قازاق قوعامىنىڭ بۇگىنگى كورىنىسى تۋرالى «قىزدارى – داياشى، جىگىتتەرى – كۇزەتشى» دەگەنى ەسىمە ءتۇستى ەرىكسىز.

«بىرەۋ تويىپ سەكىرەدى، بىرەۋ توڭىپ سەكىرەدى». جاستارعا داياشى بولما دەۋدەن اۋلاقپىز، بىراق داياشىلىقتى – ۋاقىتشا قىزمەت دەپ بىلگەن ءجون. وسى ورايدا بىلتىر دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا «جاستاردى داياشى جانە بارمەن بولۋعا ۇيرەتەمىز» دەپ جارياعا جار سالعانى دا ەسكە تۇسەدى. ءتىپتى، قازاقستاندىق جاستاردى وسى كاسىپكە ۇيرەتەتىن قىسقا مەرزىمدى كۋرستارعا تارتاتىنىن ايتقان بولاتىن. وسى كۋرستى تامامداعان جاستار ءدامحانادان باستاپ، قىمبات مەيرامحانالاردا دا قىزمەت اتقارا الادى. «مەنىڭ ويىمشا، بۇل – بىزگە قاجەت تاجىريبە. وعان مەيرامحانا يەلەرى مەن قوناقۇي جانە باسقا دا قىزمەت كورسەتۋ ۇيىمدارىنىڭ ماماندارىن تارتۋىمىز كەرەك» دەگەن ەدى مينيستر. «اپىر-اي، ءمينيستردىڭ مۇنىسى نەسى؟ مينيستر جاستاردى داياشى ەتكىسى كەلە مە؟» دەپ تارتىنعاندار دا بولدى. دەسە دە، وقۋعا تۇسە الماعان نەمەسە اقىلى وقۋعا تۇسكەن، ءتىپتى اكە-شەشەسىنە جاردەم ەتكىسى كەلەتىن جاستاردىڭ بۇل جۇمىسىن توقتاتسىن دەۋگە بولماس. مىسالى، الەمگە ايگىلى گولليۆۋد جۇلدىزدارى وقۋىن وقىپ ءجۇرىپ، داياشى بولعان جانە داياشى بولعانىن ماقتان ەتەدى ولار. ماسەلەن، امەريكالىق اقپارات كوزدەرى نيۋ-يوركتەگى ىدىس جۋشىلاردىڭ اي سايىن شامامەن 2 مىڭ دوللار تاباتىنىن جازعان ەدى. وسى تابىسىنىڭ 1 مىڭ دوللارى پاتەر جالداۋ مەن تاماعىنا جۇمسالادى. ءسويتىپ، قالعان اقشاسىن ۇنەمدەۋ وڭاي. بىزدە مۇنداي قاراجاتتى كەز كەلگەن مامان تابا بەرمەيدى.

انتاركتيداعا باس قاتىراتىن ۋاقىت جوق

الماتى قالاسى ماڭايىندا بوي كوتەرگەن ينفراقۇرىلىمنىڭ دەنى – جالدامالى پاتەرلەر. ونى جالدايتىن تاعى دا قازاق جاستارى، جاس وتباسىلارى مەن قالادا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلار. «ازاتتىق» راديوسى جۇرگىزگەن ساۋالناماعا سۇيەنسەك، الماتىداعى جاستاردىڭ 14 پايىزىنىڭ عانا جەكە باسپاناسى بار ەكەن. 35 پايىزىنىڭ باسپاناسى بولماعاندىقتان، وتباسىن قۇرا الماي ءجۇر. ال 28 پايىزىنىڭ جەكە باسپاناسى جوق. 43 پايىزىنىڭ تۇراقتى تىركەۋى جوق. وسىدان كەيىن ءوز جەرىندە ءۇيى جوق، كۇيى جوق قازاق جاستارى قالاي ۇيىعان ۇلت تىرەگى بولسىن؟! انگليانىڭ اتىشۋلى BREXIT اكتسياسىنا ءبۇتىن ۇلت بولىپ قاتىستى، ءوز ۇستانىمدارىن وزگەرتپەي، الدىڭعى شەپكە شىققانداردىڭ دەنى – جاستار بولاتىن. ەلىمىزدەگى جاستاردىڭ ساياسي شەشىمدەرگە ءوز پىكىرىن بىلدىرۋگە دە ۋاقىتى جوق.  «جاستار ءۇنى» قورىنىڭ دەرەگىنشە، «الماتى جاستارىنىڭ 40 پايىزدان استامى بىردە-ءبىر ساياسي نەمەسە قوعامدىق ۇيىمعا مۇشە ەمەس، ولاردىڭ 70 پايىزى جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭدى بىلمەيدى». جۋىردا قۇربىم شەتەلگە وقۋعا ءتۇستى. ءتىل كۋرستارىنا بارىپ جۇرگەندە ءبىر تاقىرىپتى قوزعاعان ەدى. «الەمدە قوقىستان پايدا بولعان تاۋلار بار ەكەن. مۇحيتتىڭ سۋى لاستانىپ، كەلەشەكتە اۋىز سۋ تاپشىلىعى سەزىلەدى. اعىلشىن ءتىلى ساباقتارىندا وسىنداي ادامزات ءۇشىن ماڭىزدى عالامدىق ماسەلەلەر كوتەرىلەدى. ءبىز وسىنىڭ ءبىرىن دە بىلمەيدى ەكەنبىز. شەتەلدىكتەر باياعىدا انىقتاپ، الاڭداپ ءجۇر، نە دەگەن پاراساتتىلىق؟!» دەپ تامساندى ول. تۇرمىسى باقۋات، الەۋمەتتىك جاعداي شەشىلگەن ەۋروپالىقتار اينالىساتىن باسقا ماسەلە قالماعان شىعار، ءسىرا. بىراق ءبىزدىڭ جاعدايىمىز مۇلدە باسقا. «عالامدىق ماسەلەلەرگە باس قاتىرماعاندا باسقا نە ىستەيدى؟! نان تاۋىپ جەي الماي وتىرعاندا، بىزدىكىلەردىڭ انتاركتيدا مۇزدىقتارىنىڭ ەرۋىن ويلاۋعا ۋاقىتى قايدان بولسىن»، – دەپ كۇلدىك.

بازار ماڭى تولعان تاعى دا قازاق جاستارى. اربا سۇيرەگىش، جۇك تاسىعىش، كولىك قويدىرىپ، شىعارۋعا كومەكتەسەتىن «ستويانششيك»، ءتۇرلى كۇرتەشەلەر مەن ءيىسسۋلاردى قولدان ساتىپ جۇرگەن ساۋداگەرلەر، ۇرى-قارىلار دا قارا كوز باۋىرلار. ايتا بەرسەڭ، بازاردا جۇمىس كوپ. بىراق قازاق جاستارىنىڭ بازار ماڭىندا قالىپ، ەل تىزگىنىن ۇستاۋى ءتيىس ازاماتتاردىڭ بازار مادەنيەتىمەن ەر جەتكەنى ەرىكسىز ويلاندىرادى. سوندىقتان ۇرپاق تاربيەسىن بۇگىننەن باستاعان ابزال. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك نەمەسە نەنى دۇرىس جاساماي ءجۇرمىن دەگەن اتا-انا نازى ورىندى.

بالانى بەسىكتەن …

قر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ اتا-انالاردىڭ جينالىسقا قاتىسپايتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ءبىر رەت، ەكى رەت ەمەس، بالاسى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعاندا ءبىر، وقۋدى تامامداعاندا مەكتەپكە ءبىر باراتىن اتا-انالار بار. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، جينالىسقا ءبىر سىنىپتان 10-15 اتا-انا عانا قاتىسادى. وسىلايشا 11 جىلدىڭ ىشىندە اتا-انالاردىڭ 50 پايىزى مەكتەپكە مۇلدە كەلمەيتىن بولىپ شىعادى. ءاسىلى، بۇل اتا-انا جاۋاپسىزدىعىن بىلدىرسە كەرەك. كىنانى جالعىز اكە-شەشەگە ارتىپ قويۋ ابەستىك بولار. قوعامدا قالىپتاسقان جايت پەن كۇنكورىستىڭ قامى جينالىسقا بارۋدى ەمەس، بالانى مەكتەپكە جيناپ جىبەرۋگە اتا-انالاردىڭ ەڭبەگىن ەلەۋ كەرەك. مينيستر ەرلان ساعاديەۆ وسى ورايدا اتا-انانىڭ جۇمىسباستى بولعانى سونشالىق، بالا-شاعاسىنا بولەتىن ۋاقىتى دا جوق دەيدى. ءمينيستردىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. «ولاردىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر دە بار. سوندىقتان ەڭبەك كودەكسىن ساقتاي وتىرىپ، اتا-انانىڭ ۇيىنە ەرتەرەك قايتىپ، بالاسىنىڭ تاربيەسىن قاداعالاۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ءبىرىنشى مەملەكەتتىك ورگانداردان باستاعان ابزال»، – دەگەن ۇسىنىس جاسادى مينيستر. بۇل جۇزەگە اسا ما؟ قاشان؟

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button