Егемендіктің ерен жеңісі – шекараны шегендеу

Тәуелсіз ұлттық мемлекет құруды аңсаған ата-бабаларымыздың сан ғасырлық арманының ақиқатқа айналғанына тұп-тура 30 жыл…

«Тәуелсіздіктің басты жетістік­тері­нің бірі – біздің шекарамыздың ай­қын­далып, заң жүзінде бекітілуі» деген еді Ел­басы Нұрсұлтан Назарбаев халыққа жол­даған «Қазақстан – 2050» стра­те­гия­­сында. Халықаралық деңгейде та­ныл­ған және тиіс­ті түрде ресімделген шекара – тәуел­сіз мемлекеттің аумақ­тық тұтастығы мен қауіпсіздігінің не­гізі, бейбіт өмірдің, тату көршіліктің және алыс-жақын ел­дермен ынтымақ­тас­тықтың, сондай-ақ өңірдегі тыныш­тық пен тұрақтылықтың кепілі. Екі ал­пауыт держава – Қытай мен Ре­сейдің арасында орналасқан Қа­зақ­стан үшін олармен талассыз ше­кара­лар­дың болуы біздің мемлекеттілігіміз бен егемен­дігі­міз­ді қамтамасыз етудің маңыз­ды фак­торы екені белгілі.

Әлемдегі мемлекеттердің басым көп­шілігінің шекаралары XIV-XV ға­сырларда Еуропада болған қанды со­ғыс­тар сияқты ұзаққа созылған күрестің, ар­палыстың нәтижесінде түзілген. Ел аузындағы «Шекаралар сиямен емес, қан­мен жазылады» деген сөз тек тарихи шындықты көрсетеді. Біздің шекара­лары­мыз, Құдайға шүкір, соғыстың нә­ти­жесі емес, Кеңес Одағы құлағаннан кейін одақтас республикалар ара­сын­да­ғы әкімшілік-аумақтық шекаралардан түзілді.

Бір айта кетерлігі, посткеңестік қоғамда Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін пайда бол­ған жаңа тәуелсіз мемлекеттер арасында мем­лекеттік шекараны белгілеудің орын­ды­лығына күмәнданғандар аз болған жоқ. Олар Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) құрыл­ғаннан кейін айқындалған шекаралар мем­лекеттердің халқы арасындағы байла­ныс­қа, тауарлардың, капиталдың және адам ресурс­тарының еркін алмасуына кедергі кел­тіреді деген пікірді алға тартты. Психо­ло­г­иялық тұрғыдан оларды түсінуге болады.

Алайда, жоғарыда айтылғандай, шекара бол­маса, мемлекет те жоқ. Тек нақты анық­тал­ған және белгіленген шекаралар жан­жал­сыз өмір мен ынтымақтастыққа ұзақмерзімді негіз бола алады. Ал шекараның халықтарды ажыратуы немесе біріктіруі мемлекеттердің өздеріне, олардың ұстанған саясатына бай­ланысты.

Қазақстан басшылығы тәуелсіздіктің ал­ғашқы күндерінен бастап біздің жас мем­лекетіміздің шекарасын нақты анықтау және халықаралық мойындаудың қажеттілігі мен маңызын жақсы түсінді. Ол уақытта шекара мәселесін кейінге шегере тұруға болады, ең ал­дымен мемлекеттің экономикалық мә­селелерімен және ұйымдастырушылық-саяси құрылымымен айналысу керек деген пікір кең таралған болатын. Алайда Нұрсұлтан Назарбаев бұл пікірмен келіспеді, шекара м­ә­селесін созбаққа салмауды жөн көрді.

Уақыт бұл шешімнің дұрыстығын және кө­регендігін дәлелдеді. Соның арқасында Қазақстан өз Тәуелсіздігінің 30 жылдығында ұлттық аумақтың бүкіл периметрі бойынша өз шекараларын толығымен және түпкілікті айқындаған, халықаралық-құқықтық ресім­деуді аяқтаған жалғыз посткеңестік мемлекет болды. Біз Кеңес Одағының құлдырауы нәти­жесінде пайда болған өзге тәуелсіз мемле­кет­тердің әлі күнге дейін аумақтарын айқындай алмай, екі күннің бірінде қырықпышақ бо­лып жатқанын көріп отырмыз. Қырғыз Рес­публикасы мен Тәжікстан, Қырғыз Рес­пуб­ликасы мен Өзбекстан арасындағы шекара дауларының күрмеуі шешілмей келеді.

 Қазақстан-Қытай шекарасының ресімделуі

Қазақстанның мемлекеттік шекарасын делимитациялау ең бірінші Қытай Халық Республикасымен жүргізілді. Қазақстан Рес­публикасы Министрлер кабинетінің 1992 жыл­ғы 17 шілдедегі қаулысымен делегация құры­­­­лып, сол жылдың қазан айында шека­ра­­лық келіссөздер басталды. Олар КСРО ыды­ра­ған соң үзілген Кеңес-Қытай келіссөз­де­рі­нің жалғасы болды. Келіссөздер барысын­да Қазақстан, Қырғыз Республикасы, Ресей жә­не Тәжікстанның Біріккен делегациясы қы­тайлықтармен әріптес болды. Ресейлік са­рапшылардың үлкен келіссөздер тәжі­ри­бесін және келіссөздерге қажетті барлық та­рихи құжаттардың Ресей мұрағаттарында бол­ғанын ескере отырып, Ресейдің біріккен де­легацияға қатысуы орынды деп танылды.

Біздің ұлан-ғайыр шекарамызды ай­қын­дау және заңды ресімдеу неліктен дәл Қа­зақ­стан-Қытай шекарасынан басталды деген сұ­рақтың тууы заңды. Мұның бірнеше себебі бол­ды.

Біріншіден, Қазақстан мен Қытай ара­сындағы шекара мәселесі кеңестік-қытайлық шекаралық келіссөздерде талқыланып қой­ған еді.

Екіншіден, Қытаймен шекараның бұрын­ғы кеңестік республикалар қатарындағы бас­қа көршілермен шекарадан айырмашы­лы­­ғы – Қазақстан үшін сол кездегі жалғыз сырт­қы шекара болды.

Үшіншіден, құнды келіссөздер тәжіри­бе­сін жинақтаған Қазақстанды қоса алғанда, ҚХР-мен шектесетін одақтас республикалар өкіл­дерінің қатысуымен кеңестік үкіметтік де­легация түрінде дайын келіссөздер құры­лымы жұмыс істеді.

Төртіншіден, кеңестік-қытайлық шек­ара­лық келіссөздерде олардың қатысу­шы­лары басшылыққа алатын негізгі қағидаттар әзір­леніп, келісілді, бұл бізге шекара мәсе­ле­лерін қарауды және өзара қолайлы уағда­лас­тықтарға қол жеткізуді айтарлықтай жеңіл­детті.

Тағы бір себеп, ол уақытта бұрынғы кеңес­тік республикалар қатарындағы көр­ші­лері­міз шекара мәселесін шұғыл шешуге құ­лық­сыз болды, бұл тақырыпты талқылауға дайын болмады.

Қытаймен шекара туралы келіссөздер XIX ғасырдың ортасында қол қойылған пат­шалық Ресей мен циндік Қытай арасындағы қол­даныстағы келісімдерге негізделді, олар қазір­гі шекараның жалғыз құқықтық негізі ретінде қабылданды.

Келіссөздердің жиырма раунды өтті. Олар күрделі, қызу пікірталастармен есте қал­ды. Келіссөздердің барлық қатысушысы өзара тиімді шешімдерді іздеуге, нақты нәти­же­ге қол жеткізуге мүдделі болды. Нәтиже­сін­де Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекара­сы­нан өту сызығының 90 пайыздан астамын ке­лісу және 1994 жылғы 26 сәуірде Қазақстан Рес­публикасы мен Қытай Халық Респуб­ли­касы арасындағы Қазақстан–Қытай мемле­кет­тік шекарасы туралы келісімге қол қою мүм­кін болды (1995 жылғы 11 қыркүйекте кү­шіне енді).

Алайда, екі делегацияның барлық күш-жі­геріне қарамастан, жалпы ауданы 944 шар­шы шақырым болатын Шығыс Қазақстан және Алматы облыстарындағы екі даулы учас­ке келісім шеңберінен тыс қалды. Олар бойын­ша келіссөздер төрт жылға созылды.

XIX ғасырдағы Ресей-Қытай келісімдері осы учаскелердегі шекара сызығының өтуі тура­лы нақты көрініс бермеді, екіұшты түсі­нік қалыптасты, бұл тараптардың ешқайсы­сы­на өз талаптарын дәлелдеуге мүмкіндік бер­меді. Дейтұрғанмен, даулы учаскелер туралы мәселені кейінге ысыруға болмайтын, өйткені ол елдер арасында кикілжің тудыруы ғажап емес еді. Кеңес Одағы сияқты алпауыт ядролық державаның өзі Қытаймен шекарада қарулы қақтығыстардан аулақ бола алмағаны белгілі. Мұндайға жол бермей, ымыралы шешім іздеу керек болды.

Мәселені шешуде екі елдің көшбасшы-лары – Нұрсұлтан Назарбаев пен Цзян Цзэ­ми­нь маңызды рөл атқарды. Шешім шекара маңындағы облыстар өкілдерінің қатысуы­мен дайындалған қазақстандық тараптың «пакеттік» ұсынысы негізінде қабылданды. Нәтижесінде екі даулы учаскеде 537 шаршы шақырым (57%) Қазақстанға, 407 шаршы шақырым (43%) Қытай меншігіне өтті. Осы екі учаске бойынша қосымша келісімге 1998 жылғы 4 шілдеде қол қойылды.

Қазақстандық-қытайлық аумақтық бөлі­ніс қорытындысына жұрттың бәрі бірдей қа­нағаттанған жоқ. Қытайда, Тайваньда және Гонконгта даулы аумақтардың Қазақстан секілді «шағын мемлекетке» негізсіз берілген деген мазмұндағы сыни жарияланымдар шықты. Біздің елімізде де Қытайға «аумақтық жеңілдіктер» жасалды деген сыңаржақ пі­кірлер аз болмады. Мұндай негізсіз айып­таулар қазақ-қытай шекарасының қалыптасу тарихы мен шындығын білмейтін адамдар тарапынан айтылып жатты. Бұл мәселенің мән-жайын жетік білетін сарабдал саясаткер, білікті қытайтанушы Қ.Тоқаевтың сол кездегі: «Қытаймен шекара мәселесінің шешілуі заң тұрғысынан дұрыс, саяси тұрғыдан негізді» деген сөзінен артық байыпты баға бере ал­мас­пыз.

Посткеңестік кеңістіктегі келіссөздер

Қазақстан мен ҚХР арасындағы шекара­лар­ды делимитациялау аяқталғаннан кейін өз шекараларын қазіргі заманғы халықара­лық стандарттарға сәйкес айқындаудың маңы­зын енді ғана түсінген басқа көр­шілер­мен аумақтық межелеу процесі басталды. 1999 жылғы қыркүйекте Қазақстан Респуб­ликасының мемлекеттік шекарасын Қырғыз Республикасымен, Ресей Федерациясымен, Түркіменстанмен және Өзбекстан Респуб­ли­касымен делимитациялау жөніндегі үкімет­тік делегация құрылды.

Қытаймен шекарадан айырмашылығы, біздің бұрынғы кеңестік республикалармен шекараларымыз мемлекеттік шекара мәрте­бе­сіне ие болмады, бірақ әкімшілік-аумақтық шекаралар болды. Сәйкесінше олардың мемлекетаралық шарттар түріндегі құқықтық негізі болған жоқ, тек КСРО Жоғарғы Кеңесі бекіткен тиісті одақтас республикалардың жо­ғарғы кеңестерінің шешімдеріне негіз­делді. Алайда конституцияларда қарас­ты­рыл­­ған рәсімдер үнемі сақтала бермейтін.

Бұл жағдайда КСРО ыдыраған тұста бұ­рын­ғы кеңестік республикалар арасындағы әкім­шілік-аумақтық шекаралар келіссөз­дер­дің негізі ретінде қабылданды, келіссөздердің нәтижесінде олар мемлекеттік шекараларға айналуы керек еді.

Мұндай тәсіл Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тас­ты­ғының бірқатар жалпы саяси құжат­тары­нан, атап айтқанда 1991 жылғы 21 жел­тоқ­сандағы Алматы декларациясынан, 1992 жылғы 14 ақпандағы Тәуелсіз Мемле­кет­тер Достастығы шеңберіндегі ынтымақ­тас­тық қағидаттарын сақтау туралы деклара­ция­дан, 1994 жылғы 15 сәуірдегі Тәуелсіз Мем­лекеттер Достастығына қатысушы мем­лекеттердің егемендігін, аумақтық тұтас­тығын және шекараларына қол сұғыл­мау­шылығын сақтау туралы декларациядан және т. б. туындады.

Өзгелермен салыстырғанда Түркімен­стан­мен арадағы шекараны делимитациялау­дың әуресі аздау болды. Ол Қазақстан Респуб­ли­касы мен Түркіменстан арасындағы дос­тық қатынастар мен ынтымақтастық туралы шартқа (9.05.1993ж.) және Қазақстан Респуб­ликасы мен Түркіменстан арасындағы мем­лекеттік шекараны делимитациялау туралы меморандумға (9.04.1999 ж.) сәйкес жүр­гізіл­ді.

Келіссөздерді сенімді құқықтық және кар­тографиялық материалдардың жеткілікті болуы жеңілдетті. Сондай-ақ әкімшілік-аумақтық шекара конфигурациясының қо­лайлылығы да көп көмектесті, ол негізінен түзу сызықтар кесіндісі түрінде болды және шөлді аймақ арқылы өтті, соның арқасында тараптар арасында келіспеушілік туындаған жоқ. Қазақстан Республикасы мен Түркімен­стан арасындағы Қазақстан-Түркіменстан мемлекеттік шекарасын делимитациялау және демаркациялау процесі туралы шартқа 2001 жылғы 5 шілдеде қол қойылды (2006 жылғы 31 тамызда күшіне енді).

Қырғыз Республикасымен шекараны делимитациялау туралы келіссөздер Қазақ­стан мен Қырғыз Республикасы арасындағы мәңгілік достық туралы шарт (08.04.1997 ж.) және Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Рес­публикасы арасындағы мемлекеттік ше­караны делимитациялау туралы меморандум (17.07.1998 ж.) негізінде 1999 жылғы қараша мен 2001 жылғы желтоқсан аралығында өтті.

Қазақстан мен Қырғыз Республикасы ара­сындағы әкімшілік-аумақтық бөліністі ажы­рату базасы болып саналатын заң құ­жат­тары негізінен өткен ғасырдың 30-жыл­дарын­да қабылданған. Ол уақыттан бері жер­гілікті жерде айтарлықтай өзгерістер бол­ды, салдарынан шекарадағы жағдай қолда бар құжаттарға сәйкес келмеді. Біріншіден, бұл Шу мен Талас шекаралық өзендерінің арна­сының өзгеруіне қатысты болды. Басқа да сәйкессіздіктер кездесті. Осыны ескере оты­рып, тараптар шекара сызығын нақтылау­ға, оның қолда бар құжаттарға және халық­ара­лық құқықтық нормаларына сәйкестен­діруге күш жұмылдырды.

Келіссөздер барысында шекараның бір­қа­тар учаскесі бойынша, сондай-ақ ше­кара­да және шекара маңы аймағында ор­на­ласқан шаруашылық нысандарының қай тарапқа тиесілі екенін анықтауда келіспеу­ші­лік­тер туды. Бұл бірлесе отырып жергілікті жерде далалық зерттеу жүргізу арқылы нақты жағдайды зерделеуді талап етті. Кейде келіс­пеушіліктер құжат бойынша бір тарапқа тиесілі жекелеген учаскелердің көп жылдар бойы екінші тараптың шекара маңындағы тұр­ғындарының шаруашылық пайдалануын­да болуымен байланысты болды. Мемлекет­тердің ұстанымдарында қайшылық тудырған әрбір учаске бойынша келісілген шешімдер қолда бар заңды құжаттарға сай қабылданға­нын атап өткен жөн.

Шекарадағы және шекара маңы аймағын­да­ғы шаруашылық нысандарына (олардың бірі – Чумыш бөгеті және су торабы) келетін болсақ, қазақстандық тараптың ұсынысы бойын­ша олардың қай тарапқа тиесілі екені және пайдаланылуы туралы мәселе дели­митация процесі шеңберінен тыс қаралды жә­не мемлекеттердің үкіметтері арасындағы жеке талқы тақырыбына айналды.

Ұзындығы шамамен екі жүз шақырым болатын Шу өзенінің бойындағы шекара сы­зығын анықтау біраз қиындық тудырды. Бұл мәселеде тараптар халықаралық құқық­тың жалпы қабылданған нормаларын бас­шы­лыққа алды, оған сәйкес кеме жүрмейтін өзендерде шекара өзеннің негізгі арнасының ортасынан өтуі керек. Негізгі арна мен оның ортасын анықтау үшін су мамандары мен гидролог ғалымдарды тарту қажет болды.

Қазақстан-Қырғыз мемлекеттік шекара­сы туралы шартқа 2001 жылғы 15 желтоқ­санда қол қойылды және Қазақстан тарапы 2003 жылғы шілдеде ратификациялады. Шартты Қырғыз Республикасы парламентінің ра­тификациялауы жеті жылдан астам уақытқа созылды. Бұған қырғыз қоғамында екіұш­ты көзқарас себеп болды. Кейбір саяси күштер шекара мәселесін ішкі саяси күресте фак­тілерді бұрмалап, келісімге біржақты баға беру арқылы пайдалануға тырысты. Құжат 2008 жылғы 17 сәуірде ратификацияланды және сол жылдың 5 тамызында күшіне енді.

Өзбекстан Республикасымен мемлекеттік ше­караны делимитациялау процесі 1991 жыл­ғы 21 желтоқсандағы Алматы деклара­ция­сының және 1998 жылғы 31 қазандағы Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Рес­публикасы арасындағы Мәңгілік достық туралы шарттың және басқа да құжаттардың не­гізінде 2000 жылғы ақпаннан 2002 жылғы та­мызға дейін өтті.

Қазақ-өзбек шекаралық бөлінісінің хрущевтік кезеңдегі кейбір негізсіз өзгеріс­те­рін және осы мәселе төңірегіндегі түйт­кіл­дерді ескере отырып, Өзбекстанмен ше­ка­ра­ны делимитациялау о бастан қиын міндет бол­ды. Өткенді қазбалап, екі бауырлас халық­тың ғасырлар бойғы достығына зиян кел­тіретін қажетсіз эмоцияларды қоздыру орын­сыз. Өзара қолайлы шешім іздеу жолын­дағы күрделі келіссөздердің барлық бұрылыс-қалтарысын бір мақаланың шеңберіне тықпалау мақсатымыз емес.

Онсыз да күрделі келіссөздерді Қазақстан мен Өзбекстанның көршілес облыстары тұр­ғындарының қысымы қиындата түсті. Көп­шілік өз эмоциясын кейде елді мекендердің кө­шелерінде, кейде БАҚ бетінде көрсетті. Тіп­ті, Бағыс кентінің тұрғындары елді ме­кенді Қазақстан құрамына енгізуден бас тартқан жағдайда «Бағыз Республикасын» құра­мыз деп қорқытқан жағдай болды. 1956 жы­лы Хрущевтің волюнтаристік шешімімен Өзбекстанға берілген Бостандық ауданын қай­таруды талап еткен азаматтар да болды. Қ.Тоқаев атап өткендей, «мұндай талаптар іс жүзінде Өзбекстанмен қарым-қатынастың барлық жүйесін күл-талқан етуді білдіреді. Басқаша айтқанда, бітіспес жанжал туындауы мүмкін. Бұл екі елдің негізгі мүдделері мен ұм­тылыстарына қайшы келетін өте жауапсыз ше­шім болар еді».

Келіссөздер барысында туындаған бар­лық қиындықтарға қарамастан шекара сызығының 96 пайызынан астамы келісілді. 2001 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан-Өз­бекстан мемлекеттік шекарасы туралы негізгі шартқа қол қойылды. Үш учаске келісілмеді. Бұл учаскелер бойынша келіссөздер жал­ғас­ты, бірақ мәмілеге келу мүмкін болмады. Пре­зидент Н.Назарбаевтың араласуынан кейін ғана тараптар ымыраға келіп, екі елдің шекара маңындағы халқының ұлттық мүд­делеріне сай келетін  шешімге қол жеткізді. 2002 жылғы 9 қыркүйекте Қазақстан-Өзбек­стан мемлекеттік шекарасының жекелеген учас­келері туралы шартқа қол қойылды.

Қазақстан-Өзбекстан шекарасы туралы негізгі және қосымша шарттарды Парламент ра­тификациялады, құжаттар 2003 жылғы 5 қыр­күйекте күшіне енді. Осылайша, ұзақ уа­қыт бойы қазақ-өзбек қарым-қатынас­тары­на көзге көрінбейтін көлеңке түсіріп, екі туысқан халықтың арасындағы достық пен тату көршілікке, өңірдегі бейбітшілік пен тұрақ­тылыққа нұқсан келтіретін мәселеге нүкте қойылды.

Қазақстан Республикасы мен Ресей Фе­дера­циясы арасындағы құрлық шекарасы – әлем­дегі ең ұзын шекара және Еуразия құр­лы­ғының Азия, сондай-ақ Еуропа бөліктері бойынша өтеді. Мұндай шекараны заңды ресімдеудің үлгісі жоқ, сонысымен де күрделі. Сондай-ақ, Қазақстан-Ресей әкімшілік-аумақтық шекарасы Қазақ КСР және РКФСР конституцияларында көзделген құқық құру­шы құжаттармен аз қамтамасыз етілгені бел­гілі болды.

1998 жылғы қазанда Қазақстан мен Ресей бас­шылары Мемлекеттік шекараны делими­тациялау жөніндегі ниет хаттамасына қол қойды. Оған сәйкес, екі мемлекеттің үкіме­тіне шекараны делимитациялауды жүзеге асыру және тиісті мемлекетаралық шартты дайындау үшін делегациялар құру тап­сырылды.

Келіссөздер 1999 жылдың қыркүйегінде басталды. 50 раундқа созылған келіссөздердің сәтті өтуіне тараптардың шекарада даулы ау­дандардың жоқтығын мойындауы айтар­лықтай ықпал етті. Осылайша негізгі күш түсініксіздік тудырған тұстардағы шекара­ның өту сызығын нақтылау және шекара маңын­дағы халықтың мүдделері мен эконо­микалық жағдайын ескере отырып оны аздап түзетуге бағытталды.

2004 жылдың басында Қазақстан-Ресей мем­лекеттік шекарасы сызығының 98 пайы­зы келісілді, ол 7440 шақырым бойы іс жүзін­де республикааралық әкімшілік-аумақтық шекарамен тұспа-тұс келді. Шамамен 16 учас­ке (151 шақырым) қалды, оларға қатысты келісілген шешімдер әзірлеу қажет болды. Олардың ішінде 9 учаске бойынша шека­ра­ның өту сызығы туралы келіспеушіліктер бол­мағанымен, тараптардың бірінің жергі­лік­ті халықтың шаруашылық мүддесіне сай түзету енгізу туралы өтініші болды. Өзге 7 учас­ке бойынша қолданыстағы шекара сы­зы­ғы қолда бар құжаттарға сәйкес келмеді. Бұл топтағы ең күрделі учаскелер аса ірі Има­шев газ конденсаты кен орны орналасқан  Атырау облысы мен Астрахан облысының түйіс­кен жеріндегі шекараның өту сызығы ту­ралы мәселе болды. Тараптардың қо­лын­дағы  құжаттар бір-біріне қайшы келді және мем­лекеттердің ешқайсысына басым құқық бер­меді. Мәселені үкіметтер деңгейінде қарас­тыруға тура келді. Екі тараптың мұнай-газ ведомстволарының жауапты қыз­мет­кер­лерінің қатысуымен бірнеше рет жүргізілген тал­қылаулардың нәтижесінде өзара қолайлы ымы­ралы шешім табылды, оған сәйкес ше­кара Имашев газ конденсаты кен орны арқы­лы өтті. Учаскенің өзі де, кен орны да Қазақ­стан мен Ресей арасында тепе-тең бөлінді. Сондай-ақ, екі ел осы кен орнын бірлесіп игеру және бірлескен жұмыстың қағидаттары мен шарттары туралы жеке үкіметаралық келісім жасасу туралы уағдаласты.

2005 жылғы 18 желтоқсанда Мәскеуде екі мем­лекеттің басшылары Қазақстан Рес­публикасы мен Ресей Федерациясы ара­сын­дағы Қазақстан-Ресей мемлекеттік шекарасы туралы шартқа қол қойды. Бұрын-соңды бол­маған қысқа мерзімде, бес жылдан аз уа­қыт ішінде әлемдегі ең ұзын құрлық ш­е­кара­сы делимитацияланды.

 Шегенделген шекара – ұрпаққа мұра

Шекараны делимитациялау процесі аяқ­талғанға дейін де Қазақстан мемлекеттік ше­караны халықаралық-құқықтық рәсім­деу­дің соңғы кезеңі – демаркациялау, яғни жер бетінде арнайы шекара белгілерімен ай­қындауды тезірек бастауға талаптанды. 2003 жыл­ғы 16 қазанда Үкімет қаулысымен шек­тес елдермен мемлекеттік шекараны демар­ка­циялау жөніндегі үкіметтік делегация құрылды. Үкімет шешімімен шекара белгі­лері­нің үлгілері бекітілді. Бұдан бөлек, «Қаз­геокарт» мемлекеттік қазынашылық кә­сіп­орны демаркациялық жұмыстардың орын­дау­шысы болып тағайындалды. Әрбір шектес мем­лекетпен демаркациялық жұмыстардың бү­кіл процесін реттейтін құқықтық құжаттар әзір­ленді.

Көпшілік демаркацияны таза техникалық си­паттағы  іс деп түсінеді. Шындығында олай емес. Демаркация кезінде алуан түрлі сұрақ­тар туындайды. Шекара маңындағы ха­лық­тың шаруашылық мүдделерін ескеру қажет­тілігі үнемі жұмыс тобының алдынан шығып отыр­­ды. Тараптардың шекара қызметтерінің жұ­­м­­ысына қолайлы жағдай жасау қажеттілігі де назарға алынды. Сондай-ақ шекара сы­зығын нақты және анық белгілеу үшін жер­гілікті жер бедерінің ерекшеліктерін ескеру қа­жет болды.

Қазақстан-Қытай шекарасындағы де­мар­кациялық жұмыстар басқа шектес елдермен ше­караны делимитациялаумен қатар жүр­гізілді және 2002 жылғы 10 мамырда оны де­маркациялау туралы хаттамаға қол қою­мен аяқталды.

Өзбекстан Республикасымен мемлекеттік ше­караны демаркациялау бойынша дала жұ­мыстары 2004 жылы басталды. Қазір бұл шаруа іс жүзінде аяқталды, қорытынды құ­жат­тарды қол қоюға дайындау жүріп жатыр.

Түркіменстанмен және Қырғыз Рес­публикасымен мемлекеттік шекара толы­ғы­мен шегенделген. Демаркациялау туралы шарт­тарға тиісінше 2017 жылғы 18 сәуірде жә­не 2017 жылғы 25 желтоқсанда қол қойыл­ды, құжаттар ратификацияланған және кү­шіне енді.

Қазақстан-Ресей шекарасына келетін бол­сақ, бедердің бірегей ұзындығы мен күр­де­лілігіне байланысты оның демаркациясы көп еңбекті қажет етеді. Қазір 6 700 шақы­рым­нан астам, яғни шекараның жалпы ұзын­ды­ғының 90 пайызы демаркацияланған. Ше­караның қалған бөлігі табиғи-геогра­фиялық жағдайлары бойынша күрделі учас­келер, онда орман басқан таулы аймақ басым. Осы­ны ескере отырып, демаркацияның то­лық аяқталуы біраз уақытты алатынын бол­жауға болады.

Қазақстан бүгінде посткеңестік кеңіст­ік­те­гі өзінің мемлекеттік шекарасын бүкіл пе­р­и­метрі бойынша заңды ресімдеуді толық аяқ­таған алғашқы және әзірге жалғыз мем­ле­кет екенін атап өткен жөн. Халқымыз өзі­нің сан ғасырлық тарихында тұңғыш рет бар­лық халықаралық қоғамдастық мойын­да­ған, тиісті түрде анықталған, сипатталған жә­не қазіргі заманғы құқықтық стандарттар бойынша бекітілген мемлекеттік шекараларға қол жеткізіп отыр. БҰҰ-да тіркелгеннен кейін Қа­зақстанның шектес мемлекеттермен ше­кара туралы шарттары осы ұйымның беде­лі­мен нығайтылған легитимділік пен мыз­ғы­мас­тықтың қосымша кепілдігіне ие болады.

Шекара туралы шарттар мәңгілік, қай­тымсыз сипатқа ие және біржақты тәртіпте өзгер­тілмейді немесе күшін жоймайды. Тіпті, со­ғыс та олардың күшін жоя алмайды.

Көп жылға созылған күрделі де ауқымды жұ­мысты Қасым-Жомарт Тоқаевтың мына сө­зі дөп басып қорытындылағандай: «Бола­шақ ұрпаққа нақты айқындалған, тиісті түр­де белгіленген және ресімделген, халық­ара­лық құқық нормаларымен қорғалған Қа­зақстан Республикасының мемлекеттік ше­карасы мұра болып қалады».

Вячеслав ҒИЗЗАТОВ,

Дипломатиялық қызмет ардагері,

Төтенше және өкілетті елші

Орыс тілінен аударған

Анар ЛЕПЕСОВА

Редакция таңдауы

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...
16165622 401

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп...
article 45367

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик...
sam 2712 1

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді...

Жаңалықтар

«Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің жеңімпаздары белгілі болды

Елордада «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің 2021 жылғы жеңімпаздары марапатталды. Жеңімпаздар 10 аталым бойынша марапатталды. Оларға естелік мүсінше мен 1 млн теңге сыйақы берілді. «Үздік ақпараттық бағдарлама»...

Ұлы Отан соғысының батырларына арналған онлайн портал іске қосылды

Казақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері Ұлы Отан соғысының батырларына арналған порталды іске қосты. Қазақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері «Мәңгілік полк» акциясын онлайн форматта өткізу үшін портал жасап...

Университет аумағында «Елбасы саябағы» ашылды

Бүгін әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай «Елбасы саябағы» ашылды. ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне бой түзеген ағаштар...

Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туғанына 70 жыл

Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туған күні.  Классикалық күрестің шын шебері көзі тірі болса 70 жасқа толар еді. Өкінішке қарай, әлемді...

Демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады

Алматыда демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады. Бұл туралы «Республикалық электрондық денсаулық сақтау орталығы» ШЖҚ РМК Алматы қалалық филиалының директоры Гүлнар Ысқақова айтты. «Қазақстанда...

«Кінәм жоқ»: Елжан Біртанов сотта мәлімдеме жасады

Бұрынғы денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов ешқандай заңсыз әрекет, әсіресе коронавирус пандемиясы кезінде жемқорлық қылмыстарын жасамағанын мәлімдеді, - деп хабарлайды  Sputnik "Бұрынғы денсаулық сақтау министрі...

«Тұмар» ұлттық телевизия бәйгесінің марапаттау рәсімі өтіп жатыр

Елордадағы Қазмедиа орталығында «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесі жеңімпаздарын марапаттау рәсімі басталды. Биылғы «Тұмар» V ұлттық телевизиялық сыйлығының номинанттарының шорт-парағына 40 финалист енді. Сыйлық алуға 10...

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Жақсылыққа – жақсылық әр адамның ісі

Неге екенiн қайдам, соңғы кезде «Адамдар арасында мейiрiмдiлiк, қайы­рым­дылық, кiшiпейiлдiк, жанашырлық, бауырмалдық азайып, жүрекке жайлы тиетiн iзгi iстер сиреп бара жатыр» деген сөздердi жиi...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Қарулы күштің қалқаны қару ғана емес

Қазақстан Тәуелсіздігін жариялағаннан кейін өз алдына Қарулы Күштерін құру туралы маңызды міндет қойды. Алғаш 1991 жылы 25 қазанда Елбасының Жарлығымен құрылған Қор­ғаныс комитеті кейін...

Елбасы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы қазақстандықтарды Отан қорғаушы күнімен құттықтады, – деп жазды elbasy.kz. «Құрметті қазақстандықтар! Баршаңызды Отан қорғаушы күнімен құттықтаймын! Тәуелсіздік жылдарында еліміздің...

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген азаматқа қатысты пікір білдірді

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген алматылыққа қатысты пікір білдірді. «Әлеуметтік желіде Алматы тұрғыны Б.Н. өлімі жайлы ақпарат тарауда. Алматы қаласының әкімдігі марқұмның туыстарына көңіл...

Маңызды мәселелер қаралды

Тұрғын үй-коммуналдық шаруа­­шылығы саласында қорда­ланған мәселелерді шешу үшін нұро­тандықтар иесіз желілерді пай­даланушы ұйымдардың мен­шігіне өтеусіз беру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды. Электр қуаты мен жылу тариф­терінің бұдан...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...

Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары болып Жұмашев Қаныбек Бекболатұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің Telegram каналы...

Президент Жарлығымен бірқатар әскери қызметшілерге әскери шендер берілді

Ақорданың ресми сайты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен әскери атақ алған қызметшілердің тізімін жариялады. Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер және біліктілік сыныбын беру...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 6 мамырда Қазақстан мен Дания Корольдігі ара­сында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1992 жылғы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мем­лекеттік қорғаныс комитеті...

Алмас Мыр­затай: Porshe-де басталған еңбек жолым Microsoft-та сәтті жалғасты

Былтыр Microsoft компаниясы Microsoft Translator тіл­дер то­бына қазақ тілі­нің қосылғанын ресми түр­де хабарлаған бо­ла­тын. Сондай-ақ, биыл ақ­пан айында қазақ ті­лінің Microsoft Teams плат­формасына енгі­зіл­гені...

«Қазпошта» онлайн сауда нарығын дамытып жатыр

«Қазпошта» биылғы жылдың алғашқы тоқсанында 4 миллионға жуық сәлемдеме жеткізген. Компанияның жұмысы, пандемия кезінде де тоқтаған жоқ. Ұлттық пошта операторының арқасында 140-қа жуық мемлекет...

Тілегі бірдің тілі де бір болса…

«Кемедегінің жаны бір» дейді қазақ мәтелінде. Демек бір мем­ле­кет­те өмір сүріп жатқан халықтың да мемлекет мүддесі тұрғысынан ау­зы бір болуы тиіс. Бірлік үшін не...

«Түркістан» кемесі теңізге жол тартты

Орал қаласында жаңа «Түркістан» кемесі салтанатты түрде теңізге жол тартты. «Зенит» Орал зауыты АҚ құрастырған шағын қарауыл кемесіне «Түркістан» атауы берілді. ҚР ҰҚК баспасөз қызметінің...

НАТО-ның грантын ұтып алған ғалым

Сейтхан Азатұлы – 2004 жылы Қытай елінен көшіп келген қандасымыз. Ол бүгінде Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің (Satbayev university) Химия және биологиялық...

Азат елдің армиясы − тәуелсіздік тірегі

Армия − елдің айбыны. Мемлекет тұтастығы мен қауіпсіздігінің ең басты кепілі. Демек, елдің Қарулы күші қаншалық мықты болса, сол елдің өсіп-өркендеуі мен дамуы да...

Ешқандай тоқ көзі жоқ: БҚО-да 6 жастағы қыздың өліміне қатысты жаңа дерек пайда болды

Батыс Қазақстан облысы Деркөл ауылында ойнап жүрген алты жасар қыз күмәнді жағдайда мерт болды. Газ құбырын екі қолымен ұстаған Айяның неден көз жұмғаны көпшілікке...

Айтылды – орындалды

Биыл жыл басынан бері Мемлекет басшысының Баспасөз қызметі «Айтылды – орындалды» айдарымен Президент тапсырмаларының орындалу барысынан ел-жұртты хабардар етіп отыратын жақсы үрдіс бастады. Осы арқылы...

«Бейқам өмір сүрдім деп айта алмаймын»: Сабина Алтынбекова өмірінің күрт өзгергені туралы айтты

Қазақстандық волейболшы Сабина Алтынбекова өмірінде болып жатқан өзгерістер туралы айтты, - деп хабарлайды zakon.kz. Тұрмысқа шыққанға дейін мен мүлдем басқаша едім, батыл, тез ашуланшақ, тіпті...

Алексей Цой вакцинаның екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой "Спутник V" екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. "Бізге вакцинаны әзірлеген Гамалея атындағы орталықтан хат...

Атырауда Азия чемпионын атып өлтірген күдіктіге жаза кесілді

Атырауда Есенбек Сиғуатовты атып өлтірген қылмыскер 15 жылға бас бостандығынан айырылды, - деп хабарлайды КТК телеарнасы.  Сот үкіміне екі тарап та наразы болған. Марқұмның ата-анасы...

Жоғалып кеткен кәсіпкер өлі күйде өзеннен табылды

Қарағанды облысында жоғалып кеткен кәсіпкер Нұрлан Сүлейменов өлі күйде табылды, - деп хабарлайды ҚазТАГ. "5 мамырда Қарағанды облысы ТЖ сүңгуірлері мен учаскелік полиция инспекторлары іздестіру...

Прокурор Біртановты үйқамақта ұстау мерзімін одан әрі ұзартуды сұрады

Мемлекеттік айыптаушы соттан бұрынғы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановтың үйқамақ мерзімін 2021 жылдың 14 маусымына дейін ұзартуды сұрады. Осыдан екі апта бұрын ғана үйқамақ...

Мемлекет басшысы Қырғыз Республикасының президентіне жеделхат жолдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қырғыз Республикасының жаңа Конституциясының қабылдануына орай Қырғызстан Президенті Садыр Жапаровқа құттықтау жеделхатын жолдады, - деп хабарлайды akorda.kz. – Бүкіл халық қолдаған...

МӘМС: Елордалықтар жыл басынан бері 12,7 миллиард теңгеден аса жарна аударған

«Елордалықтар 2021 жыл басталғалы бері, яғни қаңтар-сәуір айларында медициналық сақтандыру үшін  12,7 млрд теңгеден аса жарна аударды, ал сәуір айында МӘМС үшін 3,7 млрд...

Ақмола облысында жолаушылар 19 жастағы такси жүргізушісін өлтіріп кеткен

Ақмола облысында мас жолаушылар өздерін жеткізіп тастаудан бас тартқан 19 жастағы такси жүргізушісін өлтірді, деп хабарлайды Azattyq Rýhy. 4 мамырда Бурабай ауданының полиция бөлімінің кезекші...

Індет жұқтырғандар саны күрт өсті: Өткен тәуліктегі эпидемиологиялық ахуал

Елімізде өткен тәулікте 2443 адамнан коронавирус анықталды, - деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 398, Алматы қаласы - 651, Шымкент қаласы - 70,...

Дүниежүзілік вакциналар конгресі коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцинаны анықтады

Дүниежүзілік вакциналар конгресі (World Vaccine Congress Washington) американдық Moderna препаратын коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцина деп жариялады. Шорт-тізімге "Спутник V", сонымен қатар AstraZeneca, Bharat Biotech,...

Израиль Сирияны зымыранмен атқылады

Араб Әмірліктерінің ақпарат құралдарының хабарлауынша, шабуылдан 1 адам қаза тауып, 6 адам жарақат алған. Құрбан болған және зардап шеккен тұрғындардың барлығы - бейбіт тұрғындар. Арасында...

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды, - деп хабарлайды 24.kz. 6 мамырда Түркістан облысының кей жерлерінде найзағай, шаңды дауыл, оңтүстік-батыстан соғатын желдің күші 15-20...

6 мамыр: Есте қалған елеулі оқиғалар

1992 жылы Қазақстан Республикасы мен Дания Корольдігі арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1993 жылы Алматыда Республикалық кино үйінде 1991-1993 жылдары жасалған фильмдердің...

Билл Гейтстің әйелі қанша ақшаға ие болатыны анықталды

Билл Гейтстің әйелі Мелинда ажырасу кезінде құны 1,8 млрд доллар болатын құнды қағаздарды иеленді. Microsoft компаниясының негізін қалаушының әйелі Канада ұлттық теміржол компаниясының 1,5 млрд...

Электросамокат мінгендер ескеруі тиіс ережелер

Жас баладан бастап, үлкен жастағы адамдарға дейін электросамокатпен жүру ыңғайлы. Электросамокаттың ерекшелігі электр қозғалтқышы мен аккумуляторының болуында. Тіпті жанармай құйып әуреге салмайды. Электросамокатқа көлік...

Ұлыбританияда 50 жастан асқандарға вакцинаның үшінші дозасы салынады

Ұлыбританияның 50 жастан асқан тұрғындарына биыл күзде коронавирус инфекциясынан вакцинаның үшінші дозасын салу ұсынылды. Қазіргі уақытта елдің бас санитарлық дәрігері Крис Уиттидің жетекшілігімен екі түрлі...

Бөдене мың ауруға шипа

Бөдене туралы еліміздегі алғашқы ғылыми зерттеу жұмысының авторы, Қазақ ұлттық аграрлық университетінің PhD докторанты Мұхтар Байбатшановтың пікіріне сүйенсек, Чернобыль апатынан кейін ғалымдар апат аймағында...

Мәдина Әбілқасымова Тимур Әбілқасымовты кеңесші етіп тағайындады

Экономист Тимур Әбілқасымов қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының кеңесшісі болып тағайындалды, деп хабарлайды агенттіктің ресми сайты. “Тимур Әбілқасымов тағайындалғанға дейін “Radius Advisory Lab” консалтингтік...

Жамбыл облысындағы вакцина шығаратын зауытқа тағы 1,6 миллиард теңге бөлінбек

Жамбыл облысында салынып жатқан биофармацетивкалық зауытқа бюджеттен қосымша 1,6 миллиард теңге бөлінеді. Мәжіліс тиісті заң жобасын мақұлдады, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. "2021–2023 жылдарға арналған республикалық...

Жер шетелдіктерге сатылмайды. Мәжіліс мақұлдады

Мәжіліс «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жер қатынастары мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заң жобасына ҚР Парламентінің Сенаты енгізген өзгерістермен және...

Перуашев: Денсаулық сақтау министрлігінің шенеуніктері өздеріне 15 миллион сыйақы жаздырып алады

Мәжіліс депутаты Азат Перуашев Денсаулық сақтау министрлігінің халықты вакцинамен қамту жөніндегі жұмысын сынға алды. Мәжіліс депутаты Азат Перуашев пандемия кезінде шағын және орта бизнестің құлдырауына...

Жетім баланы қағып кеткен шенеуніктің ұлына қатысты министрлік пікір білдірді

Қаржы министрлігі жаяу жүргіншіні қағып кеткен МКК қызметкерінің ұлына қатысты жағдайға қысқаша түсініктеме берді. Бұл туралы Orda.kz хабарлады. - Бұл комитетке де, министрлікке де қатысы...

Коронавируспен ауырғаныңызды тырнағыңыз арқылы анықтауға болады – Британдық ғалым

Тырнақтағы сызықтар мен ойықтар коронавирустың салдары болуы мүмкін. Мұндай мәлімдемені Британдық профессор Тим Спектор жасады, деп хабарлайды Metro. Ғалым Twitter-де сурет жариялап, өсіп келе жатқан...

Елімізде валютаның жаңа түрі айналымға шықпақ

Қазақстан Ұлттық Банкі айналымға валютаның жаңа түрін - цифрлық теңгені енгізуді жоспарлап отыр, - деп хабарлайды zakon.kz. Цифрлық теңге қолма-қол ақшамен қатар пайдаланылатын болады. Цифрлық...

Мирас Дәуленов Білім және ғылым вице-министрі қызметінен босатылды

Үкімет қаулысымен Мирас Мұхтарұлы Дәуленов Білім және ғылым вице-министрі қызметінен босатылды, деп хабарлайды zakon.kz премьер-министрдің сайтына сілтеме жасай отырып. Мирас Дәуленов 1983 жылы Шығыс Қазақстан...

Алматыда Hayat-Vax вакцинасын салу басталды

Алматыда Нayat-Vax вакцинасын салу басталды. Енді қазақстандықтар коронавирусқа қарсы үш вакцинаның біреуін таңдай алады. Бұл туралы қалалық Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы хабарлады. Нұр-Сұлтан қоғамдық денсаулық...

Ақтөбеде полицейлер жыл басынан бері 180 миллион теңгеден астам айыппұл өндірген

Ақтөбе қаласының полицейлері жыл басынан бері 180 миллион теңгеден астам айыппұл өндірді, – деп хабарлайды Polisia.kz. Ақтөбе қаласы Полиция басқармасы төрт айда 285 миллион...

Кадрлық өзгеріс: Архимед Мұхамбетов алты әкімді жаңадан тағайындады

Қостанай облысының әкімі Архимед Мұхамбетов алты басшыны ауыстырды, - деп хабарлайды sputnik.kz. "Бүгін қала мен аудан мәслихаттарының депутаттарымен келісе отырып, өз өкіміммен келесі кадрлық өзгерістер...

Екі қалада жол ақысы қымбаттады

Таразда қоғамдық көліктерде жол жүру құны 20 теңгеге қымбаттады. Жол ақысы картамен төлеген кезде 85 теңге, ал қолма-қол төлесеңіз — 130 теңге. Бұған дейін...

Латын графикасына көшу мәселелері талқыланды

Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының ұйымдастыруымен «Латын графикасына көшу - қазақ тілінің ауқымды реформасы» атты онлайн форматтағы дөңгелек үстел өтті. 4 сағатқа созылған бұл жиынға...

P4P рейтингі: Геннадий Головкин оныншы орынға түсті

Бокс туралы жазатын Журналистердің Америка қауымдастығы (BWAA) салмақ санатына қарамастан (pound-for-pound), әлемнің үздік боксшыларының жаңартылған рейтингін жариялады, – деп жазды Sports.kz. ТОП-10 үздігі болып WBA...

Мәжіліс төрағасы қазақстандық вакцина шығаратын зауытты сынға алды

Мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматулин қазақстандық вакцина шығару бойынша Жамбыл облысында салынып жатқан зауытқа кімнің жауапты екенін сынға алды. «Министрліктердің қайсысы бұл зауыт үшін жауапты? Ленталары...

Пойызбен шекарадан миллион доллар алып өтпек болған екі машинист ұсталды

Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің мамандары «Узбекистон темир йуллари» акционерлік қоғамына қарасты «Өзбекстан» локомотив депосының екі машинисі Қазақстанға миллион доллардан аса ақшаны заңсыз алып өтпек болғанын...

Әділ Жанзақов Елбасы Протоколының бастығы қызметіне тағайындалды

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының шешімімен Әділ Болатұлы Жанзақов Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Протоколының бастығы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы Елбасының ресми...

Елімізде 1,5 миллионға жуық адам вакцина салдырды

5 мамырдағы мәлімет бойынша Қазақстанда 1 486 543 адам вакцина салдырды. Бұл мәліметтерді ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Telegram парақшасында жариялады. Бұл ретте вакцинаның екі компонентін...

Бүгін – ұлттық театрдың негізін қалаушы Серке Қожамқұловтың туған күні

125 жыл бұрын (1896-1979) актер, ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін қалаушылардың бірі, Қазақстанның Халық әртісі, КСРО және Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Социалистік Еңбек...

Nur Otan-да тұрғын үй кешендерін жаңа басқару формасына көшіру мәселесі қаралды

Соңғы үш жылда тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық мәселелерін шешу үшін республикалық бюджеттен 330 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінді. Ауқымды қаржыландыру көлеміне қарамастан, жолға, сумен, газбен...

Жазатайым оқиға емес: тоқ соғып, мерт болған 6 жасар қызға қатысты қылмыстық іс қозғалды

Орал маңындағы Деркөл кентінде газ құбырын ұстап, тоққа түскен 6 жасар қыз мерт болды. Осы жағдайға байланысты қылмыстық іс қозғалды. «Бастапқыда бұл дерек жазатайым оқиға ретінде...

5 мамыр: атаулы күндер мен маңызды оқиғалар

1918 жылы 5 мамырда Бүкілқазақ жастарының съезінде «Жас азамат» жастар ұйымы құрылды. «Жас азамат» ұйымының мақсаты – қазақ жастарын біріктіру, ұлттық мүддені қорғау. Съезде...

Түнде үй-іші ұйықтап жатқанда 3 жасар бала оянып, далаға шығып кеткен

Түркістан облысы, Жетісай ауданында 3 жасар бүлдіршін түн жарымында жалғыз жүргені анықталды. Түнгі уақытта кезекті шақыртуға шыққан полицейлер адасып қалған баланы тауып алған. Облыстық ПД...

Досының өлімін естіп, ашуланған: Алматыда лифтіні тепкілеген азамат ұсталды

Алматы қалалық полиция депаратаменті Әуезов аудандық полиция басқармасының қызметкерлері қоғамдық тәртіпті және азаматтардың тыныштығын бұзған азаматты анықтады. Ол – 2002 жылы туған С.есімді азамат....

Бүгін еліміздің басым бөлігінде жаңбыр жауып, тұман күтіледі

5 мамыр күні Қазақстан аумағының басым бөлігінде жаңбыр жауып, найзағай ойнайды. Еліміздің тек солтүстік және шығысында жауын-шашынсыз ауа райы сақталады. Республиканың кей жерлерінде екпінді жел,...

Үндістанда сайлауда Сталин жеңіске жетті

Үндістанның Тамилнад штатында өткен аймақтық сайлауда елге белгілі саясаткер Мутхувел Карунанидхи Сталин жеңіске жетті. Ендігі кезекте ол жергілікті әкімшіліктің төрағасы қызметін атқаратын болады, деп...

Вакцина алғандарға сыйлыққа сыра берілетін болды

Нью-Джерси штатының (АҚШ) губернаторы Фил Мёрфи Twitter-дегі жеке парақшасында коронавирусқа қарсы вакцина алған 21 жастан асқан тұрғындарға сыйлық ретінде сыра берілетінін мәлімдеді. Бұл туралы...

«Головкин Деревянченкодан жеңілді». Америкалық боксшы төрешілер шешімімен келіспейді

Америкалық боксшы Деметриус Андраде Геннадий Головкиннің (41-1-1, 36 КО) осыдан үш жыл бұрын украиналық былғары қолғап шебері Сергей Деревянченкодан (13-2, 10 КО) жеңіліп қалғанын...

Елімізде несие төлеу мерзімі шегерілді – Үкімет басшысы

Шағын және орта кәсіпкерлер үшін несие төлеу мерзімі кейінге шегерілді. Премьер-Министр Асқар Маминнің мәлімдеуінше, екінші деңгейлі банктерде несие бойынша төлем мерзімін осы жылдың 1 шілдесіне...

Президент Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасарын қабылдады

Мемлекет басшысы Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары Марат Әзілхановты қабылдады, – деп хабарлайды Ақорда. Қасым-Жомарт Тоқаевқа Қазақстан халқы Ассамблеясының атқарып жатқан жұмысы, XXIX сессия...

Алматы облысында перзентхана маңынан адам сүйектері табылды (видео)

Алматы облысының Еңбекшіқазақ ауданында адам сүйектері табылды, – деп жазды ҚазАқпарат. Бұл оқиға жайлы әлеуметтік желіде видео тарады. Бейнежазба авторы Есік қаласындағы перзентхана маңынан адамның...

Айзаданың өлімі: жігіт қызды алып қашып, зорлағаны белгілі болды

Бішкекте биыл 5 сәуірде Айзада есімді бойжеткенді ұрлап кеткен Замирбек Теңізбаевтың марқұмды зорлағаны белгілі болды, – деп жазды АКИPress. Бішкек Ішкі істер бас басқармасының мәліметінше,...

Дәрігерді соққыға жыққан науқас полицейлер келгенше қашып кеткен

Қостанайда травматология пунктінің дәрігерін соққыға жыққан азаматқа қатысты сот алды тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Қостанай облыстық Полиция департаментінің мәліметінше, 3 мамыр күні сағат 23.50-де Қостанай...

«Nur Otan» медициналық қызметкердің құқығы жөніндегі институт құруды ұсынды

Ұлт денсаулығы мәселелері жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің бірінші отырысында денсаулық сақтауды дамытудың өзекті мәселелері мен «Nur Otan» партиясының сайлауалды бағдарламасын орындау жөніндегі Жол картасының басым...

Талдықорғанда полицейге пышақ салған азамат ұсталды

Талдықорғанда 23 жастағы ер адам полицейге пышақ салып, жәбірленуші ауруханаға түсті. Алматы облыстық Полиция департаментінің мәліметінше, ұсталған күдікті Көксу ауданының тұрғыны болып шықты. Ол қазір...

Елімізде 100-ші балаға бүйрек трансплантациясы сәтті жасалды

UMC корпоративтік қорының мәліметінше, 29 сәуірде Ана мен бала ұлттық ғылыми орталығында еліміздегі 100-ші балаға бүйрек трансплантациясы жасалып, ота сәтті өтті. Орталықта бүйрек трансплантациясы...

Тергеу басталды: Алматы облысында гараждан екі жасөспірімнің мәйіті табылды

Алматы облысында гараждан 17 жастағы екі жеткіншектің денесі табылды. Жәбірленушілер автокөлікті жөндеу кезінде бензин буымен уланған. Алматы облысының Полиция департаменті оқиғаны растап, пікір білдірді. «Алматы облысының...

Мемлекет басшысы Тәжікстанға ресми сапармен барады

19-20 мамыр күндері Қасым-Жомарт Тоқаев Президент Эмомали Рахмонның шақыруымен Тәжікстан Республикасына ресми сапармен барады, – деп жазды Мемлекет басшысының баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook-тегі...

Дархан Қыдырәлі жаңа қызметке тағайындалды

Дархан Қыдырәлі «Егемен Қазақстан» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева Facebook-тегі парақшасында жазды. «Бүгін отандық ақпарат...

Қазақстан Үндістанға көмек көрсетуге дайын – Президент

Қасым-Жомарт Тоқаев Үндістанның Премьер-Министрі Нарендра Модиге жеделхат жолдады, – деп хабарлады Ақорда. Жеделхатта Қасым-Жомарт Тоқаев Үндістанда COVID-19 індетінің қатты өршуіне байланысты қалыптасқан қиын-қыстау кезеңде Қазақстан халқы...

Мешіттерде жұма намазын оқуға рұқсат берілді

Елімізде діни нысандардың ашық ауада қызмет көрсетуіне рұқсат берілді. ҚР Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой «қызыл» және «сары» аймақтардағы діни нысандардың қызметіне жабық үй-жайда...

«Egemen Qazaqstan» мен «Казахстанская правда» газеттері біріктірілді

«Egemen Qazaqstan» мен «Казахстанская правда» газеттері біріктіріліп, дербес «Егемен Қазақстан» акционерлік қоғам ретінде құрылды, - деп хабарлайды turkystan.kz. Бұл туралы Ақпарат және қоғамдық даму...

Мәлік Отарбаев жаңа қызметке ауысуына байланысты директорлық қызметтен кетті

Жазушы, аудармашы Мәлік Отарбаев жаңа қызметке ауысуына байланысты Қолжазбалар және сирек кітаптар Ұлттық орталығының директоры қызметінен кетті, деп хабарлайды BAQ.KZ. Мәлік Нұржанұлы көне де сирек...

Ақмола облысында сарқырамаға тағы бір адам құлап кетті

Оқиға 3 мамыр күні 15:00-де болған. Сарқырамаға құлап кеткен 45  жастағы ер адам түрлі дене жарақатымен Ақмола облыстық көпбейінді ауруханасына жеткізілді, деп хабарлайды egemen.kz "Сарқырама...

Халықтың көлік салығы бойынша қарызы 30 миллиард теңгеден асты

Жалпы республика бойынша 1 миллионнан астам адамның мемлекет алдындағы қарызы - 30,7 миллиард теңге. Оның 26,8 миллиард теңгесі қарыздың негізгі сомасы болса, қалған 3,8 миллиард теңгесі - өсімпұл, -...

Келесі аптада жасөспірімдерге арналған вакцина мақұлдануы мүмкін

АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) келесі аптада 12-15 жас аралығындағы жасөспірімдерге арналған Pfizer және BioNTech вакцинасын қолдануды мақұлдауы мүмкін. Бұл туралы The New...

Метро бекетіндегі апаттан 13 адам қаза тауып, 70 адам зардап шекті

Мехикода метро бекетіндегі апаттан 13 адам қаза тауып, 70 адам зардап шекті, - деп хабарлайды rbc.ru. Үйінді астында бірнеше көлік қалып қойған. 3 мамырда жергілікті...

Алматыда қара топырақ ұрлағандарды сотқа дейінгі тергеу басталды

Алматыда қара топырақ ұрлағандарды сотқа дейінгі тергеу басталды. Бұл туралы Алматы қаласы прокуратурасының баспасөз қызметі хабарлады. Қала прокуратурасының баспасөз қызметі атап өткендей, Алматы қаласының мамандандырылған...

Елімізде індет қарқыны бәсеңдегені байқалды

Елімізде өткен аптада індет жұқтыру көрсеткішінің 2 пайызға төмендегені байқалды. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой мәлімдеді, деп хабарлайды ҚазАқпарат. "Соңғы үш апта ішінде...

Елімізде вакцина алғандар үшін кейбір шектеулер алынып тасталды

Елімізде коронавирусқа қарсы вакцинаны толық алған адамдар үшін кейбір шектеулер алынып тасталды. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой Үкімет отырысында мәлімдеді, деп хабарлайды...

Премьер-Министр мамыр айында 2 миллионнан астам адамды вакцинамен қамтуды тапсырды

Денсаулық сақтау министрлігіне әкімдіктермен бірлесіп ауыл тұрғындарын барынша вакцинамен қамтамасыз ету тапсырылды, - деп хабарлайды dknews.kz. Премьер-Министр Асқар Маминнің айтуынша, қазіргі уақытта эпидахуалдың тұрақтанғаны байқалады. "Вирустың...

Павлодар облысында 90-дағы қарт кісі вакцина салдыртты

Павлодар облысы Железин ауданында тұратын 90 жастағы қария коронавирусқа қарсы вакцина салдыртты, - деп хабарлайды ҚазАқпарат Pavlodarnews.kz сайтына сілтеме жасап. Облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше,...

“Мердігердің материалы сапасыз”. Елорда көшелерінің бірінде асфальт опырылып түсті

Нұр-Сұлтанның сол жағалауында асфальт опырылып түсті, деп хабарлайды "ҚазАқпарат"ХАА. Ақпаратты "Астана су арнасы" МКК растады. "Мәңгілік Ел көшесі 82 мекенжайы бойынша мердігердің сапасыз материал орнатуына байланысты...

Жаһандық жылыну: Қырым аралға айналады, Флорида Атлантида сияқты су астына кетеді

Гарвард университетінің планетологтары жаһандық жылынудың нәтижесінде мұхит деңгейінің көтерілуін болжайтын кез-келген болжам тым оптимистік деп мәлімдеді, деп хабарлайды kp.ru. Ғалымдар өздерінің дәлелдерін Science Advances журналында жариялаған. Профессор...

Билл Гейтс ажырасатынын мәлімдеді

Microsoft корпорациясының негізін қалаушы Билл Гейтс пен оның әйелі Мелинда ажырасу туралы шешім қабылдағанындарын мәлімдеді. Бұл туралы Гейтс өзінің Twitter парақшасында жазды, деп хабарлайды RT. "Ұзақ...

Өткен тәулікте неше адам коронавирус жұқтырды?

Елімізде өткен тәулікте 2 076 адамнан ПТР арқылы коронавирус анықталды, деп хабарлайды ҚазАқпарат coronavirus2020.kz сайтына сілтеме жасап. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 250, Алматы қаласы -...