ТАРИХИ КӨТЕРІЛІС ХАҚЫНДА

Мемлекеттік
тәуелсіздігімізді баянды ететін шарттардың біріне ұлттық санамыздың айқындығы
мен тарихи жадымыздың бекемдігі жатары дау туғызбаса керек. Ендеше осынау асыл
қасиеттерді халқымыздың бітім-болмысына, әр ұл-қызымыздың тұла бойына тынымсыз
егіп, ширатып, пісіре түсу ләзім. Бұл үшін өткен жолдарды сын көзбен шолып,
сүзіп, тиісінше – сана мен жадқа нәр құйып, болашақ қадамға қажет тәлім, сабақ
ала беру керек. 1986 жылғы Желтоқсан – тап сондай көзқарасты талап ететін өте
маңызды, қасіретті де қастерлі кезең.

Қоғамдық құрылыстың
дүниені дүр сілкіндіре ауысуына байланысты қаулап шыққан қалың көсемге – «шешен
емес жоқ адам, бәрі білгіш, бәрі де ер» саясатшыларға – халқымыздың ардақты ұлы
Міржақып Дулатов 1917 жылғы желтоқсанда мынандай сауал тастаған-ды: «Кешегі
қара күндерде, Жұлдызсыз, айсыз түндерде, Жол таба алмай сенделіп, Адасып алаш
жүргенде – Бұл күнгі көп көсемдер, Сұраймын, сонда қайда едің? Ақыл таппай
дағдарып, Жан ашыр таппай сандалып, Барарын қайда біле алмай, Жүрген бір күнде
сан ғарып – Есепсіз көп шешендер, Жөніңді айтшы, қайда едің? Сарыарқа сайран
жерлерім, Көк орай шалғын көлдерім, Бәрін жауға алдырып, Асқар тау, биік
белдерім, Қысылып қазақ тұрғанда – Данышпандар, қайда едің? Атадан бала
айрылып, Қанаты сынып қайрылып, Қасірет толып жүрекке, Тұрған бір кезде
қайғырып – Толып жатқан қамқорлар, Елде жоқ едің, қайда едің? Құландай үркіп
елдерің, Қалдырып мекен жерлерін, Жаяу-жалпы, жалаңаш, Қатын, бала ерлерің
Аштықтан қырғын тапқанда – Сыпыра жомарт, қайда едің? Кедейдің сорын қайнатып,
Майданға жасын айдатып, Тіл жоқ, көз жоқ, басшы жоқ, Өлімге басын байлатып,
Жіберерде – жаным-ау, Жан ашыр жақын, қайда едің?».

Құдды 1986 жылғы
Желтоқсан тұғырынан қазіргі таңда қойылған өткір сұрақтар дерсің. Осылайша
мойындамауға ұяты алдында адал болғысы келетін әркімнің дәті шыдамаса керек.
Рас, үстем идеологияға, яки билеуші төреге арқа сүйейтін жәдігөй де екіжүзді
«бас адамдар» үшін бұлар жай ғана жел сөз, өйткені олар тарихты өздері жасайды.
Ал арлы кісі ойланбай тұра алмайды. Кімнің кім екенін – who іs who – іштей
«Қайда едің?» тұрғысынан таразылайды. Іштей де болса қай-қайсысына да ылайықты
бағасын береді. 

Азаматты танудың
бірден-бір иманды өлшемін бұдан бір ғасыр ілгеріде, әлеуметтік және
экономикалық ілімдердің соңына жас шағында шырақ алып түсіп жүрген
пролетариаттың болашақ көсемі дәл айқындаған болатын: «Тарихқа сіңірілген
еңбектер тарихи қайраткерлердің қазіргі талаптармен салыстырғанда не
бермегеніне қарай емес, өздерінен бұрынғылармен салыстырғанда жаңа не бергеніне
қарай бағаланады».

Қай заманда да
азаматтыққа сын ретінде, адамның азаматтығының өлшемі, кімнің бағасы қай
деңгейде тұрғанын өлшер безбен ретінде ел басына күн туған сәттерді алу ләзім.
Жасыратын не бар, әділет қуам деп от пен суға әй-шәй жоқ қойып кететіндер
пендешілік тұрғыда ұтылады. Ондайлардың кез-келген қитұрқы сүзгіге бірінші
болып тұтылатыны белгілі. Ал қадамын іш есеппен, санап басатындар аңқылдақ
алғашқылар оп-оңай шырмалып жататын торлардан дін-аман құтылады. Ондайлардың,
уақыты келгенде, белсене құтыратыны да рас. Өткен дәуірлер мұндай қадамдар мен
қылықтарды дәйектер мысалдарға тұнып тұр, қазіргі заман да кенде емес…

Өтпелі кезеңде өткінші
әділдік салтанат құрып, жаңа белсенділер өз біліктерімен дәуірлейді. Сондықтан
ғой – Жақаңның «Қайда едің?» деп қайран қалғаны. Сондықтан ғой – «Енді бүгін
кім жаман? Данышпан емес кім надан? Қамқор емес, кім жауыз? Жомарт емес, кім
сараң? Көсем емес, кім жалтақ?.. Жеткіздің, алла тағалам» деп күйінгені.
Сондықтан!

Бүгінде Сексен алтыншы
жыл сергелдеңін сөз ете беру кейбіреулерге ұнамайды, өйткені тап сол жылғы
Желтоқсан толқуы, дұрысын айтқанда – Желтоқсан көтерілісі және олардың сол
Көтеріліске көрсеткен ұлт мүддесіне үйлеспейтін көзқарасы әшкереленіп қалар
еді. Стандартқа еті үйренген кеңес елін жаппай дүр сілкінтіп, жалпақ әлемді
елеңдеткен сонау қазақ жастарының дүрбелеңді қозғалысына кім-кімнің қалай
қарайтыны – оның отаншылдығының шынайы табиғатына таразы, әділетсүйгіштігіне,
азаматтық көзқарасына өлшем, критерий болып табылады. Шынтуайтқа келгенде,
мұндай ар мен адалдық өлшеуішіне ондайлардың көбі шыдас бермейді. 

Сексен алтыншы
желтоқсанның қаһарлы үш күні мен ызғары «жаңа 37-ні елестетіп» ұзаққа созылған
қырғи-қабақ ахуалдың қайғылы салдарлары, бұрмалаулы жазалаулар туралы аз
айтылған жоқ. Ол – неосталинизмнің жан айқайға басып ашу шақыруы еді. Ол –
тоталитарлық жүйенің репрессиялау аппараты бағыныштыларына көрнекі үлгі
боларлық террор жүргізіп, жүгенсіздікпен тайраңдаған кез болатын. Ол – партия
мен кеңес өкіметінің біз ес білгелі бері тұңғыш рет жиренішті жазалаушылар мен
бағындырып-жуасытушылар деңгейіне дейін құлдырауы-тын. Ол – империялық
күштердің өз қатарына барлық қазақ еместер мен қазақтардың жағымпаз да жарамсақ
бөлігін қосып алуға, сөйтіп, қазақ халқы мен түрлі ұлт өкілдері арасына сына
қағуға ашық тырысқанын көрсетуі-тұғын. 

Жүйеге, биліктегілерге
жағыну ыңғайымен тіл безеп, әйтеуір жау тауып жазалап қалуға тырысатындардың
қысастығын менің өзіме де тікелей түйсінуге тура келген еді.

1986 жылғы 17
желтоқсан күні кешкісін мен Брежнев атындағы жаңа алаңнан соған дейін тек
кинолардан, шетел тележаңалықтарынан көзге түсуі ықтимал әскери төңкеріс яки
революциялық жағдай сипатты сурет көрдім. Үлкен алаңның төрт бұрышында –
алаулап жанған төрт машина. Өрт тілі ұзарып, адам толы алаң үстінен төнген
қараңғы аспанға сұғына сіңіп кетіп жатыр. Орталық мінбенің екі қанаты жағалай
тізілген әскер. Бұрын-соңды көзімізге тірідей түспеген тұрпатта: мұздай боп құрсанған
қалқандарымен үрейлендіре қарауытады. Алаң ортасында – екі жерге дөңгелене
шоғырланған жастар. «Жа-са, қа-зақ! До-лой, Кол-бин!» деп, бір ауыздан, бір
ырғақпен қосыла айғайға басып тұр. 

Не болған мұнда? Мынау
не? Сәби өңді бір бала қолындағы темекі қорапшасын бір бүйіріне құлап отқа
оранып жатқан автомобильдің бауырына қарай лақтырып жіберді де: «Ә, ППМ ғой», –
деп теріс бұрылды… Аяғы аспаннан келген, өрт құшағына берілген «көшпелі
милиция бекеті»… Өрімдей жас қыз менің қайран қалған аңқау сауалыма ызалы
сарынмен қатқыл жа-уап қатып, әлгінде мына солдаттардың алаң толы қыз-жігітті
шоқпармен ұрып жайратып салғанын, соққыға жығылған жетпіс-сексен адамды
әлдеқайдан шапшаң пайда бола қалған «жедел жәрдем» көліктері салып-салып
әкеткенін айтты…

Сол түнгі сағат екіде
биік дәрежелі партактив мәслихат құрды. Шамасы, маңызды жиын нұсқауын орындауды
жедел қолға алғаны шығар, Жоғарғы Кеңес Төралқасы аппараты партия ұйымының
хатшысы 18 желтоқсанға қараған таң қараңғысынан телефонды безілдетіп,
коммунистердің бірқатарын кеңсеге жиып алды. Топ-топқа бөліп, қала аудандарына
жіберді. 

Мен тап келген Октябрь
аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы бұндай жағдайдың басқа республика
емес, тап Қазақстанда болуы ықтимал-ау деп ешқашан ойламағанын айтып басын шайқап
отырды… Бір кезде оған әлдекім рациямен Айнабұлақтан орталыққа қарай бір
үлкен топ – көп адамдар легі шыққанын хабарлады. Топ алдында қолын сілкілей
сөйлеп, жеке-дара бір белсенді кетіп бара жатқан көрінеді. Хатшы колоннаны
алаңға дейін милициямен себесіндеп аман-есен апаруды тапсырды…. Алаңға халық
жасақшыларын бастап таңертең кеткен ауатком төрағасы түстен кейін оралды.
«Қырылып қалды ғой қазақ жігіттері, – деп құпиялай сыбырлады ол маған, – өтіп
бара жатқандарында шоқпармен бір соғып қиралаң еткізеді де, көше жиегіне қарай
сүйретіп әкете береді…»

Кешке қарай бізді
ауданнан өз жұмыс орнымызға шақыртты. Орталық Комитетте әзірленген, Жоғарғы
Кеңес Төралқасы Төрағасының аузымен айтылмақ сөз мәтінін қазақшалаумен
шұғылдандық. Ұзамай оның салқынқанды жүзбен жария еткен «бірлі-жарым бұзақылық
қадам өзгерте алмаған тып-тыныш ахуал туралы» көпе-көрнеу бұрмаланған, ешкім
сенбейтін хабарын теледидар шартарапқа таратты…

Қарусыз
қыз-жігіттердің қалың қатарына әлденеше мәрте шабуыл жасаған солдаттар қарлы алаңда
жүздеген жанды жусатып тастады, олардың орындарынан тұрмай қалғандары қаншама.
Жүздеген кісі түрлі жарақатпен ауруханаға түсті. Әскерилер ұрып-соғып жүріп
ұстап алғандарын жүк машиналарына жансыз зат тәрізді бей-берекет лақтыра тиеп,
қоқыс шығарғандай, қала сыртына таси жөнелді, айдалаға апарып, самосвал
қорабынан бейне-бір керексіз қоқысша төкті. Ондаған жігітті алаңнан өкшелей
атқылап, тауға қуды. Есепсіз көп қыз-жігітті милиция бөлімшелеріне қамап,
нашақор етіп көрсету әрекеттерін жүзеге асыруға тырысты. Әсіресе қыздарға
айрықша қорлық көрсеткен мысалдар төбе шашыңды тұрғыза дүңк-дүңк естіліп жатты.
Көшеде кешті қойып, тапа-тал түсте ұлттық негізде ұстап алу, яки соққыға жығу
қаланың әр жерінде орын алды. Алаң шетіне жәй көрермен ретінде тақалғандардың
өзі кінәліге айналды, оларды құпия орган агенттері түсірген суреттері арқылы
іздеп тауып, әрқайсысына партиялық, комсомолдық, қылмыстық жаза үлестіруге
кірісті…

Жер-жерде ұлыорыстық
астамшылдық интернационализмге баланып, тек орыстық сана ғана интернационалистiктi
бiлдiредi деге ұғым қанға сiңгендей болған. Соның салқыны Желтоқсан оқиғасы
кезiнде қатты сезiлдi. 

25 желтоқсан күні
таңертең Жоғарғы Кеңес Төралқасы аппаратының партия жиналысы болатыны жайында
хабарланды. Жұмыстан соң, кешке, 17-18 желтоқсан оқиғалары арнайы талқыланбақ.
Мен жан-дүниемді күйзелткен сәйкессіздік жайында үндемей қала алмайтынымды
ұқтым. Айтпақ сөзімді кешке дейін қағазға түсіріп алдым. Қызмет күйбеңдерінен
қол қалт еткенде ғана шұғылданғаныммен, негізгі ойларымды жүйелеп үлгердім,
олар қалам ұшына өздері сұранып тұрған, өйткені бәрі ұзақ жылдар бойы
қалыптасқан берік иланымнан туындаған еді. 

Менің сол кездегi
пiкiрлесiп тұратын қызметтестерiмнiң бiрi (тарихи отанындағы украиналықтарды
ұлтшыл деп есептейтiн, орыстанып кеткен украин Шульга) әйгілі Пленум қарсаңында
өзiнiң биiк жақтағы әңгiмелерден хабардар екенiн сездiрiп, бiрiншi хатшының
орыс болатынын мақтанышпен аян етті. Мен ондай ықтималдықты жоққа
шығармайтынымды, бiрақ, солай еткен жағдайда, оның үлкен тарихи қателiк болатынын
айттым. Бұл соншалықты бiр көрегендiк емес, жәй ғана, ұлттық сезiм шарпуынан
туған тұжырым едi. Екеуiмiздiң арамыздағы кереғарлау әңгiмелер оқиға күндерi
жалғасып ширыға түстi де, ақыры, 1986 жылғы 25 желтоқсанда менiң партия
жиналысында оқиға жайында сыни сөз сөйлеуiме, соған байланысты Шульга мен
орыс-қазағы аралас басқалардың (Корнев, Дунаев, Жабағина, Зубченко, Жылтыров,
т.б.) менi аппараттан аласталуға тиiс ұлтшыл қатарына қойып дүрлiгуiне ұласты. 

Ал мен қарапайым
жәйттердi айтқан едiм. Алаңдағы қақтығысқа өзiмiздiң кiнәлi екенiмiзге назар
аударғанмын. Ең үздiк насихатшыларымызды сонда апарып, түсiндiру жұмыстарын
жүргiзудiң орнына, 17–20 жасар жап-жас балаларымызға әскери күш жұмсадық,
қабаған иттердi айтақтадық. Алаңға жиналған өрiмдей қыз-жiгiтке қарсы,
сондай-ақ, халық жасағын жұмылдырдық. Халық жасағы жұмысшылардан (ал олардың
көпшiлiгi өзге ұлт өкiлдерi) құрылған-ды. Солардың қолдарына темiр бiлiктерден,
қымбат кабельдерден қиып сойыл, қамшы бердiк. Сөйтiп, ұлттық тұрғыда қарсы тұру
сипатты ахуалды қолдан тудырдық. 

Ал қазақ орыспен
әрдайым тату болатын. Тiптi, партия-кеңес қызметкерлерiнiң бұрмалаулары
салдарынан екi миллиондайы аштықтан қырылып қалғанда да ол орыс халқына,
партияға сенiмiн жоғалтпаған. Мәселе – ұлт сая­сатында бүгiнгi таңда жол
берiлiп келген кемшiлiктерде. Орыс мектептерiнде қазақ тiлi дұрыс жүрмейдi,
оған керексiз пән ретiнде қарайтын көзқарас қалыптасқан, т.с.с. 

Қысқасы, балаларды
алаңға бардың екен деп оқудан, комсомолдан шығару қате, оларды айыптамай,
тәрбиелеу керектiгi, ал жазалаушылар мен бағындырушылар деңгейiне құлдыраған
асыра сiлтеушiлермен қатаң әңгiме жүргiзу қажеттiгi жайындағы ойларды сөзiме
арқау еткенмiн. 

Жарыссөзде қатардағы
Шульга деген жауапты қызметкер «саяси тұрғыда осынша қауіпті Қойшыбаевпен бұдан
былай қайтіп қатар қызмет атқаратынын» білмей «қиналды». Бөлім меңгерушісі
Дунаев қарамағындағы қызметкерінің есімі мен әкесінің атын аса бір жылы
ілтипатпен атап, оның «бейсаяси сөзді елеусіз қалдырмай, шешімді түрде тойтарыс
берген белсенділігіне» ризашылығын білдірді, партия комитеттері алдында
солқылдақтық көрсетпей, менің осынау күмәнді сөзіме саяси баға беру керектігін
сөзінің соңында шегелей кетті. Қатардағы жауапты қызметкер Зубченко
коммунистерді менің сөзімнен «батыл түрде іргені аулақ салуға» шақырды. Бөлім
меңгерушісі Жабағина да өзінің сол күндері әлдебір облыс орталығында қайдағы
бір шіп-шикі балалардың көшеге шығып көтерілгеніне тойтарыс беруге қатысқанын
аян етіп, әлгі белсенді әріптестері нобайлаған төңіректе ұрандатты. Обалы
нешік, жиналыс соңында баяндамашы, Жоғарғы Кеңес Төралқа Төрағасының орынбасары
Чернышев менің сөзіме тоқталып, біраз кемшілікті орынды ашқанымды мойындады.
Басшымыздың ондай салиқалы талдамасы, алайда, саяси белсенділіктері ойда жоқта
керемет серги өрлеп кеткен қызметтестеріме аса әсер етпеді. Олар менің қолымнан
сөзімнің жазбаша мәтінін «қырағылықпен» қағып алды да, машинкаға бастырып
көбейтіп, тиісті орындарға жөнелтіп жатты…

Тоталитарлық сана
тұтасып тұрған шақ болғандықтан шығар, менiң сөзiм республиканың биiк кеңсесi
iшiндегiлерге осылай, төбеден жай түскендей әсер еттi. Төралқа аппараты
коммунистерiнiң екi партия жиналысында, арнайы комиссиясында, партбюрода,
аудандық парткомиссияда, аупартком бюросында талқыға түстiм. 

Алғашқы жиналыстағы
сөзімді арнайы комиссия «зерттеп», мені бюрода қараған. Мен олардың дайындаған
«зерттеуімен» танысып, жазбаша түрде мынандай наразылық білдірген едім: «ҚазКСР
Төралқасының партбюро хатшысы жолдас М.Ф. Бабушкинге СОКП мүшесі
Б.О.Қойшыбаевтан. Мен бүгін менің жеке ісімнің материалдарымен танысып шықтым.
Менің ісімді мұқият тексеру үшін құрылған партбюро комиссиясы бұл мәселеге
менің дүниетанымымды, идеялық сенімімді қаралауға жасанды түрде бәрін бұра
отырып, біржақты келді деп есептеймін. Бұл ретте комиссия өзі қолайлы көрген
фактілерді түпмәтіннен жұлып алып, менің сөзімнің негізгі ойына еш қатысы жоқ
өз ұйғарымы астына қасақана орналастырды. Комиссияның біржақты құмарлығы менің
сөзімде жоқ «шараларды айыптау» және «талап ету» деген тіркестерді ойдан
шығарып қосуға дейін барды. 

Комиссия мені «осы
оқиғалар үшін негізгі кінәні демагогиялық пайымдаулары арқылы партия және совет
органдарының қызметкерлеріне артуға тырысты» деп жазады. Мен ересек ұрпақтың,
партия-совет қызметкерлерінің кінәлілігі туралы айттым, олардың ішіне өзімді де
жатқыздым. Сол оқиғаларды мардамсу, ойына келгенді істеу, істің нақты ахуалын
әсірелеп көрсетуге тырысу, идеологиялық, насихаттық жұмыстың өмірден ажырып
қалуы және «жайбарақаттық» жылдарда біздің нақты жағдайды сезіну қасиетіміздің
солғындануы біртіндеп «дайындады», күрт бетбұрыстан кейін де интернационалдық
жұмысты жүргізуге тез икемделтпеді (менің жеке ісімнің 9-шы беті). Бұл ойлар
Алматы оқиғаларына қатысты барлық құжаттарда, есептерде бар, демек, мен өз
адресіме айтылған демагогияға салынды деген айыптауды қабылдай алмаймын. 

Комиссия: «Оның
сөзінде партия аукомдарының кейбір басшылары Қазақстан КП ОК Пленумының
шешімдері түсіндіруде «зұлым» тәсілдерге барды деген тұжырым бар», – деп
жазады. Мен шынында да партия аукомы хатшысының түсіндірмесінің қарабайырлығы
жайында айттым (ж.і. 10-беті). Адрессіз айттым, оным Жоғарғы Кеңес Төралқасының
Төрағасы мен Совет аукомының бірінші хатшысында болған әңгімелерде
түсінбеушілік туғызды. Сондықтан, екінші партжиналыста мен осы ақпарат шыққан
бұлақты аштым. Бұл комиссия айтқандай – ақталуыма әрекеттенуім емес, менің
қателіктерімнің себептері туралы жиналысқа түсініктеме беруім еді. Ауком
хатшысының айтқандарын бізге ж. Шульганың жеткізгені, оған менің қатаң пайым,
эмоция, ашу білдіргенімді үш жолдас растаған (ж.і. 15, 16, 22, 23, 25-беттері),
соларға қарамастан комиссия шындыққа сәйкес келмейтін кері қорытынды жасапты,
мен мұнымен келіспеймін. 

Комиссия менің
сөзімде: «өткенде құдды билік органдары тарапынан асыра сілтеулер жасау
салдарынан жергілікті ұлт адамдарының жаппай қырылуы орын алған делінетін ойдан
шығаруларға жол берілген», онысы «болған оқиғаларды ақтауға тырысудың тап өзі
болып табылады», – деп жазады. Комиссия таққан «ойдан шығару» жұлып алынып,
мүлдем қарама-қарсы пайымдауға жапсырылған дербес мағыналық салмағы бар абзац
мынандай: «Ешкім де, еш уақытта қазақ және орыс халықтарының достығын, қазақ
халқының Ленин партиясына деген сенімділігі мен сүйіспеншілігін жоя алмайды.
Ұлт көрген көптеген қиыншылықтарға төзе отырып, адамдардың қолы осыған жетті,
ғасырлар бойы достықтың қасиетті діңгегін қалады. Біздің еліміздің түрлі тарихи
кезеңдерінде көрініс тапқан қазақ халқының жалпыға мәлім интернационалдық
актісі туралы айтпай-ақ қояйын. Тек көпшілікке мәлім емес мына бір фактіні ғана
еске салғым келеді: Қазақстанда коллективтендіру кезінде партия-совет
қызметкерлерінің асыра сілтеулері нәтижесінде қазақ халқы екі миллиондай
адамнан айырылған, тіпті соның өзінде де партияға деген, орыс халқына деген
сенімін жоғалтпаған еді. Демек, біз бұл сенім мен сүйіспеншілікті қастерлеп,
бағалауға тиіспіз. Өсіп келе жатқан ұрпағымыздың әкелерінің революциялық
дәстүрлеріне адал боп, шын мәніндегі интернационалист болып өсуі үшін барлығын
істеуіміз керек, бұл біздің борышымыз» (жеке істің 11-беті). Деректі сәтсіз
алынған десе де, оның мұнда абзацтың басты және жалғыз, дара идеясын дұрыс
толықтырып тұрғанын жоққа шығару мүмкін емес. Ал «асыра сілтеуді ойдан шығару»
туралы айтсақ, комиссияға тым болмаса өзін осында «кіші Октябрь» жасап жүрмін
деп есептеген Ф.И. Голощекин өмірбаянының қазақстандық кезеңін білу жеткілікті
болар еді. Демек, осы жағдайда да комиссия ойдан шығарып отыр, мен, әрине, оған
қарсымын, өз келіспеушілігімді білдіремін. 

Комиссия: «Қойшыбаев
жолдас тәртіпсіздіктерге қатысқан партия мүшелері мен комсолецтерге қолданылып
жатқан шараларды айыптайды, сонымен бірге, «тәртіп сақшылары қатарында ерекше
ынта көрсеткен солдаттар, милиционер, жасақшыларды қатаң жауапқа алуды» талап
етеді», – деп жазады. Мен іс жүзінде комиссия айтқандай айыптап тұрған жоқпын,
тек ұсталғандардың партия мен комсомолдан шығарылып жатқаны туралы атап айттым,
оқиғаға қатысушыларға айыптау тұрғысынан келмеуді, алданғандарды
арандатушылардан бөліп қарауды өтіндім, оларды «болашақ үшін тәрбиелеген дұрыс»
болатынын айттым (ж.і. 14-б.). басқасының бәрін комиссия ойдан шығарған. Оған
алдымен сөз мәтінін менің көмегіммен партжиналыста сөйленген қалыпқа келтіріп
алу керек еді, өйткені мәтінді менен жиналыстан кейін бірден алып алды ғой. Ал
комиссия мұның орнына, менің «саяси сенімсіздігім» хақындағы өзінің қолдан
жасалған ойын растау үшін, мәтіндегі сызылып тасталған сөйлемдерден өзіне
«тиімді» үзінділерді қалпына келтірген. (ж.і. 6-б.).

Комиссия менің
«кездейсоқ қате жіберуім» мүмкін емес, менің сөзім «алдын ала дайындалған» деп
жазады. Менің дайындалғанымды жазбаша мәтін растап тұр. 25/ХІІ 1986 ж. таңертең
жиналыс жайында хабарлады, не ойлайтыным туралы айтуды сұрады. Мен Шульгамен
дауласқаннан кейінгі эмоциялы ахуалдан арыла қоймаған едім, партқызметкер
жайындағы мысал тәрбие жұмысының дұрыс ғылыми жолға қойылмағанын растап тұрған.
Сол шақта интернационалдық тәрбие жоқтығы атап айтылған Қазақстан КП ОК
Бюросының мәжілісі жайындағы есепті (24/ХII 86) оқып отырғанмын. Содан мен,
қызмет істері ара-арасында сөз дайындап алдым. Асығыс болғандықтан да, бірінші жиналыста-ақ
мойындаған қателіктерім сонда кетті. Менің интернационалдық тәрбиені түбегейлі
жақсарту қажеттігі жөніндегі негізгі пайымдарымда жаңа ештеңе де жоқ. Теориялық
қисындарымның бәрі – партсъездерден, В.И. Ленин еңбектерінен, бұл ойдың бәрі
СОКП ОК Қаңтар (1987 ж.) Пленумында М.С. Горбачев жолдастың баяндамасында
расталған. Алайда комиссия сөздің басты мәніне жете алмады, жеткісі келмеді деп
ойлаймын. 

Партбюро отырысы
комиссия анықтамасы ауқымында өтті, бюро мүшелері бұдан бір айдан астам уақыт
бұрынғы алғашты жиналыс әсерінен айыға алмаған, мені қайткенде «жерлеуге» – өте
қатаң жаза қолдануға да, менің шығармашылық жолымды қиюға да, жұмыстан босатуға
да құлшынысты. 

Алайда, маған дөрекі
түрде қара жалау тағуға құмартқаннан басқа, мен өзімнің сөзімнің бейсаясилығын
растайтындай ешбір аргументті дәлел естімедім. Сөзде фактілер келтіру жағынан
елеулі қателер бар, мен оларды барлық инстанцияларда, жиналыстарда және
партбюро отырысында мойындадым және соларым үшін кешірім сұрадым. Ал сөздегі
негізгі ойларым менің идеялық иланымыма жауап береді, мен олардан
бастартпаймын, себебі олар партия талаптарына, қайта құру рухына сәйкес және
ғылыми коммунизмге негізделген. 

Партбюроның 31/І-1987
ж. шешімімен келіспеймін, осы туралы Сізді жазбаша хабардар етіп отырмын. Б.
Қойшыбаев. 2/ІІ-1987 ж.»

Менің келіспеуіме
ешкім қиналған жоқ, жазасын берді де, бекітуге аупарткомға жіберді. «1986 жылғы
17–18 желтоқсанда Алматыда болған оқиғалардың себептерiн бұрмалағаны [үшiн],
кiнәнi партия-кеңес органдарының қызметкерлерiне аударуға әрекеттенгенi үшiн»
деген тұжырыммен («За извращение причин событий 17-18 декабря 1986 года,
имевших место в г. Алма-Ате, попытку переложить вину на работников
партийно-советских органов») маған КОКП мүшесiнiң есеп карточкасына жазылған
қатаң сөгiс берiлдi.

Мен бастауыш ұйым
берген бұл әділетсіз жаза партияның аудандық комитетінде алынып тасталар деп
үміттендім. Парткомиссия ісін жүргізуші әйел менімен соншалықты түсінісіп
сөйлескендей көрінген, тіпті балаларымның қазақ мектебінде оқитынын да сұрап
біліп, бауырмалдық танытқандай еді. Сөйтсем, ол менің жауабымнан өзінше
ұйғарымға келіп, ой түйіпті – парткомиссия мәжілісінде ол мені партиядан шығару
туралы ұсыныс жасады. Дауыс қақ айырылып, бір ғана қолдың мен жаққа артық
көтерілуімен бастауыш партия ұйымының шешімі күшінде қалды… 

Аупартком Бюросында
аудандық халықтық бақылау комитетінің төрағасы маған дүрсе қоя беріп, «сен
баррикаданың арғы жағына шықтың» деп сөкті, бюро мүшелерін мені партиядан
шығаруға шақырды. Әбүйір болғанда, оның үзеңгілестерінің бәрі бірдей қызыл көз
емес екен… Ауаткомның төрағасы Александр Акуленко мен аупарткомның бірінші
хатшысы Айгүл Қадырбекованың ой-пікіріне құлақ асушылар көпшілік болды. Жазаның
өзгермей бекігеніне тәубә дедік. 

Жүйе жаны орыс боп
кеткен қызметкерлерге даңғыл жол ашып қойған-ды. Өзі де оңбай тұрған
компартияның мүлдем абыройдан айрылуына іліми тиянағы тайғанақ сондайлар мол
үлес қосты. Ұлт мәселесі хақындағы білімі кемшін мұндайларға шаш ал десе бас
алатын шолақ белсенділер қосылғанда – теория мен практика қайдан
алшақтамасын… 

…Желтоқсан
көтерілісі мен одан кейін орнаған «Кіші 37-жыл» ахуалы әлі де зерттей түсуді,
тиісінше, одан баршамыздың сабақ алуымызды тілейді. Күні бүгінге дейін бұл ұлы
оқиғаға тиісті ғылыми түсіндірме жасалған жоқ. Ғылым тұрғысынан байыпты баға
берілмегендіктен де, Желтоқсан көтерілісі өз мәніне сай ел көкейіндегі саяси
бағасын әлі алған жоқ… 

Бейбіт ҚОЙШЫБАЕВ,

тарих ғылымдарының
кондидаты

Редакция таңдауы

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...
photo 79180

Бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Қазақстанның бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Қаулы бойынша, 2020-2021...
photo 79186

Қарағандыда көлікте отырған арыстан туралы Экология министрлігі не дейді?

Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Қарағандыда арыстанды көлігімен тасымалдағандардың оқиғасына пікір...
604318aa3f0bf406053231

Қарағандыда көлік ішіндегі арыстан жұртты таңдандырды

Қарағандыда көлік терезесінен қарап тұрған арыстанның суреті БАҚ пен әлеуметтік желілерде резонанс...

Жаңалықтар

Алматы облысының дәрігер қыз-келіншектері марапатталды

Алматы облысының әкімі Амандық Баталов Талдықорған көп салалы ауруханасына барып, облыстағы денсаулық сақтау саласында еңбек етіп жүрген, індетпен күресте алдыңғы шепте болған бірқатар нәзік...

Дзюдодан париждегі Grand Slam турнирі қазан қаласына ауыстырылды

Дзюдодан 5-7 мамыр күндері Парижде өтуі тиіс Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды. Бұл туралы Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) баспасөз қызметі хабарлайды.  Франция тарапының...

Жансай Смағұлов Grand Slam турнирінің күміс медалын иеленді

Дзюдодан Ташкентте өтіп жатқан Grand Slam турнирінің финалында бақ сынаған Қазақстан балуаны Жансай Смағұлов турнирдің күміс жүлдегері атанды деп хабарлайды Olympic.kz. 73 келіде сынға түскен...

Бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Қазақстанның бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Қаулы бойынша, 2020-2021 оқу жылының үшінші тоқсанында мыналарға рұқсат етіледі: оқушылар саны 300-ге дейін контингенті...

Қарағандыда көлікте отырған арыстан туралы Экология министрлігі не дейді?

Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Қарағандыда арыстанды көлігімен тасымалдағандардың оқиғасына пікір білдірді - деп хабарлайды Tengrinews.kz. "Облыстық жануарлар дүниесі инспекциясының мамандары бұл мәселені талқылады....

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...

Ақмола облысының қыздары 4 алтын медаль иеленді

ШҚО Өскемен қаласында жалауын көтерген әйелдер арасындағы еркін күрестен Қазақстан чемпионаты өз мәресіне жетті. Бәсекеде Ақмола облысының төрт қызы төрт алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық...

Қарағандыда көлік ішіндегі арыстан жұртты таңдандырды

Қарағандыда көлік терезесінен қарап тұрған арыстанның суреті БАҚ пен әлеуметтік желілерде резонанс тудырды, деп хабарлайды NewTimes.kz. Экология министрлігі бұл оқиғаның мән-жайын анықтап, арыстан Қарағанды хайуанаттар...

Индонезияда сегіз жасар бала қолтырауынның асқазанынан шығарылды

Индонезияда сегіз жасар баланың денесі қолтырауынның асқазанынан алынды, деп жазады The Sun. Берілген ақпаратқа сәйкес, баланың еш жеріне зақым келмесе де, аман қалмады. Бала әкесімен бірге...

Женевада адам құқығы туралы ең жақсы фильмдер іріктелмек

Биыл 19-шы Халықаралық кинофестиваль және Женевадағы адам құқықтары жөніндегі форум виртуалды форматта өтеді. Жыл сайын іс-шараға 40 мың көрермен қатысатын. Онымен қоса 25 елден 300-ге...

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде 5 автобус өртеніп кетті, деп хабарлайды inbusiness.kz Оқиға 5 наурызда сағат 19:30-да Жылыой...

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...