ول — ستالين ەدI...

سوڭعى جارتى عاسىر بويى ي.ۆ.ستالين تۋرالى ايتىلماعان ءسوز از. بiرەۋلەر ونى ميلليونداردىڭ باسىن جۇتقان قانىپەزەر دەسە، ەندi بiرەۋلەر مەملەكەتتiك مۇددە ءۇشiن ءبارiن دە قۇربان ەتكەن اسقان مەملەكەتشiل باسشى رەتiندە باعالايدى.

قالاي دەسەك تە، حح عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىنىڭ اياق كەزiنە تامان باتىس — كاپيتاليستiك، شىعىس — سوتسياليستiك لاگەر بولىپ، ەكiگە جارىلعان عالامشاردى شىعىس بولiگiنiڭ بiرەگەي بيلەۋشiسi يوسيف ۆيسساريونوۆيچ ستالين بولدى. كوزi تiرi كەزiندە ونىڭ اتى اڭىزعا اينالدى. اتاقتى انتيكوممۋنيست، ۇلى بريتانيانىڭ پرەمەر-مينيسترi ۋينستون چەرچيلل، سسرو-دا حرۋششەۆ باستاعان پارتاپپاراتچيكتەر تاريح پەن ءباسپاسوز وكiلدەرiن العا سالىپ، ستالينگە تابىنۋشىلىقتى اشكەرلەپ جاتقان كەزدە، بۇكiل باتىس سول ۇلى ءدۇبiر ۋ-شۋعا قوسىلىپ، جانىعىپ-جامىراپ جاتقان كەزدە، 1959 جىلى ستاليننiڭ تۋعانىنا 80 جىل تولۋ قارساڭىندا، انگليانىڭ پالاتالار قاۋىمىندا — ءوزi عانا ەمەس، اقش-تىڭ قايتىس بولىپ كەتكەن پرەزيدەنتi دەلانو رۋزۆەلت اتىنان دا — ءسوز سويلەپ، اسا iرi تاريحي تۇلعا بولىپ تابىلاتىن ستالين جونiندە ءوز ويىن ايتتى. سول سوزدەن ءۇزiندi كەلتiرسەك ارتىق بولا قويماس: "…ستالين بiزگە كەرەمەتتەي قاتتى اسەر ەتتi. ول ەشقاشان دا قورقىپ-ۇركۋدi بiلمەيتiن، iستiڭ قيسىنى مەن ءمان-جايىن تەرەڭ تۇسiنەتiن دانىشپان ەدi. ول ءومiر جولىنىڭ تىعىرىقتان شىعا المايتىنداي ەڭ قيىن جاعداي تۋعان اسا اۋىر ساتتەرiنەن شىعۋدى تاباتىن، جەڭiلۋدi بiلمەيتiن شەبەر بولدى. بۇعان قوسا ستالين ەڭ اۋىر سىن ساعاتتارى مەن سالتانات قۇرۋ ساتتەرiندە دە بايسالدى قالپىنان استە اۋمايتىن جانە ەشقاشان دا بوس قيالعا ەمەكسiپ كورگەن جان ەمەس. ول عاجايىپ كۇردەلi تۇلعا بولدى. ول وراسان زور يمپەريانى قۇرىپ، ونى وزiنە باعىندىردى. ول ءوز جاۋىن جاۋىنىڭ قولىمەن قۇرتاتىن ادام ەدi. ستالين الەمدە ەشبiر تەڭدەسi جوق، اسا ۇلى ديكتاتور بولدى، ول رەسەيدi سوقامەن قابىلداپ، ونى اتومدىق قارۋمەن جاراقتاپ كەتتi. نەسiن ايتاسىز، تاريح پەن حالىق مۇنداي ادامداردى ۇمىتپايدى".

سول بiر قۇدiرەتتi، ۇلى يمپەريانى اڭساۋ ما، الدە سول يمپەريانىڭ سوڭعى ساۋلەتشiسi ستاليندi قيسىنسىز كiنالادى دەپ ۇعۋ ما، ايتەۋiر سوڭعى جىلدارى سوۆەت حالقىنىڭ ميلليونداعان ادامىن "حالىق جاۋى" دەپ جاريالاپ، اتقان، اسقان، "جەر-سiبiرگە" ايداعان جاۋىز بيلەۋشiدەن گورi قۇبىلمالى، قاتىگەز زاماندا، قاندى قىرعىن سوعىس جىلدارىندا ەل iرگەسiن جاۋعا سوكتiرمەي، امان الىپ قالعان جايساڭ ستالين بەينەسi سوڭعى جىلدارى پۋتيندiك رەسەيدە كوبiرەك كورسەتiلە باستادى. ورىس جازۋشىسى ۆ.كارپوۆتىڭ ستالين جونiندەگi ەكi تومدىق رومانى "گەنەراليسسيمۋس" از جىلدار iشiندە ءتورت رەت قايتا باسىلدى. رەسەي جازۋشىلار وداعى مەن كاسiپكەرلەر قاۋىمىنىڭ شەشiمiمەن كiتاپ اۆتورىنا ەلدiڭ ەڭ مارتەبەلi الەكساندر نەۆسكي اتىنداعى سىيلىعى بەرiلدi. ماسكەۋدiڭ "نتۆ" تەلەارناسىنان "كۇن-كوسەم" جونiندەگi سەريالدىق 17 سەرياسى كورسەتiلدi. گازەتتەردiڭ جازۋىنا قاراعاندا بۇل كينو-داستان 47 سەريالى بولۋعا تيiس. ال بيىلعى ناۋرىز ايىندا ي.ستاليننiڭ قايتىس بولۋىنىڭ 55 جىلدىعىن رەسەي تەلەراديو ارنالارى كەڭiنەن اتاپ ءوتتi.

تەك بiرجاقتى پiكiر ايتپاۋ كەرەك دەگەن پرينتسيپ تۇرعىسىنان، ف.چۋەۆتiڭ "تاريحتىڭ جەل-قۇزى" كiتابىنان ءۇزiندiنi بەرگەن ءجون ءتارiزدi.

اۋدارماشى

مەنiڭ ستالينمەن بiرگە جۇمىس iستەگەن ، تىم بولماسا ونىمەن كەزدەسiپ تۇرعان ونداعان ادامدارمەن سويلەسۋiمە تۋرا كەلدi. سونىڭ كەيبiرەۋلەرi مەنiڭ كiتاپتارىما، ماقالالارىما، ولەڭدەرiمە ەنگەن ەدi، ارينە، تۇگەلدەي ەمەس. دوس-جاراندارىممەن اڭگiمەلەسكەن كەزدەرi مەن كوپ جىلدار بويى ەستiگەندەرiمدi سولارعا تالاي رەت ايتىپ ءجۇردiم. مۇنى جازۋ كەرەك، ايتپەسە، ولاردىڭ جوعالىپ كەتەتiنiنە، ۇمىتىلاتىنىنا دوستارىم كوزiمدi جەتكiزدi…ەسiمە تۇسكەندەرi، مiنە، وسىلار…

فەليكس چۋەۆ:

زاسيادكو

كومiر ونەركاسiبi مينيسترiنiڭ ورنىنا باراتىن كiسiنiڭ كانديداتۋراسى تالقىلانادى. شاحتالاردىڭ بiرەۋiنiڭ ديرەكتورى زاسيادكو ۇسىنىلادى. الدەكiم قارسى شىعادى.

— ءبارi دۇرىس، بiراق ول سپيرتتi iشiمدiكتەرگە ءۇيiر!

— ونى ماعان شاقىرىڭىزدار، — دەيدi ستالين.

زاسيادكو كەلەدi. ستالين ونىمەن سويلەسە باستايدى، سوسىن iشiمدiك ۇسىنادى.

— بارەكەلدi، — دەيدi زاسيادكو، ىستاقانعا اراق قۇيىلادى.

— سiزدiڭ دەنساۋلىعىڭىز ءۇشiن، جولداس ستالين! — iشەدi دە، اڭگiمەسiن جالعاي بەرەدi.

ستالين ۇرتتايدى دا قويادى، بۇعان بايىپتاي قاراپ وتىرادى، سوسىن ەكiنشiسiن كوتەرەدi. زاسيادكو ەكiنشi ىستاقاندى دا قاعىپ سالادى، بiراق مۇلدە سىر بەرمەيدi. ستالين ءۇشiنشiسiن ۇسىنادى، بiراق ونىڭ سۇحباتتاسى ىستاقانىن ارiرەك ىسىرىپ قويادى دا:

— زاسيادكو شاما-شارقىن بiلەدi، — دەيدi.

بiراز سويلەسەدi. ساياسي بيۋرونىڭ وتىرىسىندا مينيستردiڭ كانديداتۋراسى تۋرالى ماسەلە قويىلعان كەزدە، تاعى دا ۇسىنىلىپ وتىرعان كانديداتتىڭ سپيرتتi iشiمدiككە اۋەس ەكەنi ايتىلادى، ترۋبكاسىمەن جۇرگەن ستالين:

— زاسيادكو شاما-شارقىن بiلەدi! — دەيدi.

حوش، سونىمەن زاسيادكو ۇزاق جىلدار بويى بiزدiڭ كومiر ونەركاسiبiمiزدi باسقارادى.

كوپ جاساۋدىڭ ماسەلەسI

اكادەميك ا.ا.بوگومولەتس ۇزاق جاسقا كەلۋدiڭ تەورياسىن العا تارتادى. ستالين بۇل ءۇشiن، ونىڭ بۇل iسiنە ينستيتۋت قۇرىپ بەرەدi. الايدا اكادەميكتiڭ ءوزi 1946 جىلى، نەبارi 65 جىل جاساپ، قايتىس بولادى.

— ءبارiمiزدi الداپ سوقتى! — دەيدi ونىڭ ولگەنiن ەستiگەن ستالين.

بۋلگانين

سوعىستان كەيiن ن.ا.بۋلگانيندi قورعانىس مينيسترi ەتiپ تاعايىندايدى، ول ەندi پارادتى قابىلداۋ iسiنە ازiرلەنە باستايدى — اتقا مiنiپ جۇرۋگە جاتتىعادى. وعان ەڭ جۋاس بايتالدى جەتەلەپ اكەلەدi، ەندi ول كرەمل اۋلاسىندا جاتتىعا باستايدى. بiر كەزدە ستالين شىعىپ، بۇعان قاراپ تۇرىپ:

— سەن ات ۇستiندە اسكەري ساۋدانىڭ باستىعى سياقتانىپ وتىرادى ەكەنسiڭ! — دەيدi.

ەندi كوز الدىڭا ءا دەگەننەن اسكەري كيiم كيگەن، شوقشا ساقالدى بۋلگانيننiڭ جاي قاراپايىم بەينەسi كەلiپ تۇرا قالادى… پارادتى كەيiن اۆتوموبيل ۇستiندە قابىلدايتىن بولادى.

"قانشا ايتقانمەن، ستاليننiڭ ازiلدەي بiلەتiنiن سەزەسiڭ" — دەپ كۇلۋشi ەدi وسى بiر ءجايتتi ماعان ايتقان گەنەرال-پولكوۆنيك ا.ن.پونومارەۆ.

ماو

"بەرليننiڭ قۇلاۋى" فيلمiندە باس ءرولدi ويناعان كينواكتەر بوريس اندرەەۆتi ماو-تسزەدۋنگە تانىستىرىپ جاتىپ:

— بوريس اندرەەۆ دەگەن ارتيست وسى. بiز ەكەۋمiز بiرiگiپ، بەرليندi العانبىز، — دەيدi ستالين.

ماعان بۇل تۋرالى — مۇنى سول قابىلداۋعا قاتىسقان، سول كەزدە ايگiلi بولعان "اق قايىڭ" كiتابىنىڭ اۆتورى ميحايل بۋبەننوۆ ايتقان ەدi.

ماو تسزەدۋن ستاليننiڭ قابىلداۋى كەزiندە، ول ودان 20 ميلليون قىتايلىقتى سوۆەتتiڭ قيىر شىعىسىنا قونىستاندىرۋعا رۇقسات سۇرايدى.

— مەنiڭ ءوزiمنiڭ 200 ميلليونىم دا جەتەدi، — دەپ جاۋاپ بەرەدi ستالين.

لاقاپ اتسىز

ستالين كوركەم ونەر تەاترىنىڭ سپەكتاكلiنە بارادى. ونى ستانيسلاۆسكي قارسى الىپ، قولىن بەرiپ جاتىپ: — الەكسەەۆ، — دەيدi ءوزiنiڭ شىن فاميلياسىن ايتىپ.

ستالين: — دجۋگاشۆيلي، — دەپ جاۋاپ بەرەدi دە، ونىڭ قولىن بiر قىسىپ، ءوزiنiڭ كرەسلوسىنا قاراي بەتتەيدi.

ءارتIس پەن حالىق

كوپ رولدەردiڭ بiرەۋiن ونشا ءساتتi ورىنداي الماعان ءارتiس بولشاكوۆ قاتىساتىن وپەرا اياقتالعاننان كەيiن، ستالين:

— ول نە، سسرو-نىڭ حالىق ارتيسi مە؟ — دەپ سۇرايدى.

— ءيا، جولداس ستالين.

— بiزدiڭ حالقىمىز قانداي جومارت! — دەيدi ستالين.

رەيزەن

ءانشi رەيزەن ستاليننiڭ سۇيiكتiسi بولادى. ول ونى تiپتi وتىزىنشى جىلدارى بايقاپ قالادى دا، لەنينگرادتان ماسكەۋگە الدىرادى. رەيزەن ۇكiمەتتiك كونتسەرتتەر اتاۋلىنىڭ بارiندە اندەتiپ جۇرەدi.

وعان پوسكرەبىشەۆ تەلەفون شالادى.

— مارك وسيپوۆيچ، سiز بۇگiن اندەتەسiز عوي، بiز سiزگە ماشينا جiبەرەمiز.

— جوق، سiز بiلەسiز بە، مەن ەندi اندەتە المايمىن: مەنi ۇلكەن تەاتردان شىعارىپ جiبەردi.

بiراق پوسكرەبىشەۆتiڭ بiر بiلەتiنi: ستالين كونتسەرتتiڭ رەيزەنسiز وتكەنiن بiردەن بايقايدى عوي.

— بiز سiزگە ماشينا جiبەرەمiز، مارك وسيپوۆيچ.

…كرەملدەگi كابينەتiندە ستالين ولاي-بىلاي كەزiپ جۇرەدi. ونىڭ الدىندا سiرەسiپ، بەسپالوۆ تۇر. كابينەتكە رەيزەن كەلiپ كiرگەن كەزدە، ستالين ونى نۇسقاپ كورسەتiپ:

— بۇل كiم؟ — دەپ سۇرايدى.

— رەيزەن، جولداس ستالين.

— ال سەن كiمسiڭ؟

— كوركەم ونەر iستەرi جونiندەگi كوميتەتتiڭ پرەدسەداتەلi بەسپالوۆپىن!

— ال ول كiم؟

— سوۆەت وداعىنىڭ حالىق ارتيسi مارك وسيپوۆيچ رەيزەن!

— ۇلكەن تەاتردىڭ سوليسi مە؟

— ءداپ سولاي، جولداس ستالين.

— ال سەن كiمسiڭ؟

— كوركەم ونەر iستەرi جونiندەگi كوميتەتتiڭ پرەدسەداتەلiمiن!

— ال ول كiم؟

— سوۆەت وداعىنىڭ حالىق ارتيسi، ۇلكەن تەاتردىڭ سوليسi مارك وسيپوۆيچ رەيزەن!

— ول سوليست، ال سەن بوقسىڭ! كەت، بۇل ارادان!

"يۆان سۋسانين"

ۇلكەن تەاتردا گلينكانىڭ وپەراسى "يۆان سۋسانيننiڭ" جاڭا قويىلىمى ازiرلەنiپ جاتادى. ونى پرەدسەداتەل بولشاكوۆ باستاعان كوميسسيا مۇشەلەرi تىڭدايدى دا، "ورىس حالقىنىڭ داڭقى ارتسىن!" دەگەن فينالىن الىپ تاستاۋ كەرەك — شiركەۋدi ۋاعىزدايدى، پاتريارحالدى نارسە دەسەدi.

مۇنى ستالينگە ايتادى.

— ال بiز باسقاشا جاسايمىز — فينالدى قالدىرامىز دا، بولشاكوۆتى قىزمەتتەن الىپ تاستايمىز، — دەيدi ستالين.

لاجدىڭ جوعىنان ايالداۋ

ستالينمەن بiرگە فيلمدەردi كورۋلەرiنە تۋرا كەلگەن ءارتۇرلi ادامدار ماعان سول تاقىرىپ تۋرالى كوپتەگەن ەپيزودتاردى ايتىپ بەردi. سونىڭ بiرەۋi مىناداي:

1949 جىلى "پويىز شىعىسقا كەتiپ بارادىنى" كورەدi. فيلم اناۋ ايتقانداي جاقسى ەمەس: پويىز ءجۇرiپ بارا جاتىپ، توقتاپ قالادى…

— مىناۋ قانداي ستانتسيا؟ — دەپ سۇرايدى ستالين.

— دەميانوۆكا.

— مەن وسى ارادان تۇسەمiن، — دەيدi دە ستالين زالدان شىعىپ كەتiپ قالادى.

"كرەمل كۋرانتتارى"

ن.پوگوديننiڭ "كرەمل كۋرانتتارى" پەساسى بويىنشا كوركەم سۋرەتتi فيلم دە تۇسiرiلگەن بولىپ شىعادى. ستالين ونى كورەدi دە بىلاي دەيدi:

— نەمەنە، انە بiر ساعاتتى جۇرگiزۋ ءۇشiن، ورىس ادامى تابىلمادى ما؟

گاپتiڭ ءبارi، ەلدiڭ ەڭ باستى ساعاتىن جوندەيتiن كiسiنiڭ ءرولiن فيلمدە ەۆرەيدiڭ ورىنداعانىندا ەكەن.

كارتينا توقتاپ قالادى، سونىمەن بiز ونى مۇلدە كورە المادىق.

"ۇمىتىلمايتىن 1919-ىنشى"

"ۇمىتىلمايتىن 1919-ىنشى" فيلمiن ۇكiمەت مۇشەلەرi كورگەننەن كەيiن، جۇرتتىڭ ءبارi ستاليننiڭ نە ايتاتىنىن كۇتەدi. بiراق ول ۇندەمەيدi. تەك زالدان شىعىپ بارا جاتقاندا:

— جارىق تىم شاقىرايىپ كەتتi! — دەي سالادى.

بار بولعانى وسى.

فيلمدi جاساۋشىلار بەريادان بۇل ءسوزدiڭ ءمانiسiن ءتۇسiندiرiپ بەرۋiن سۇرايدى.

لاۆرەنتي پاۆلوۆيچ ونى:

— ەكi كۇن قاتارلاسا شىقپايدى! — دەپ جوريدى.

فيلمدە لەنين مەن ستالين وتە كوپ كورسەتiلەدi ەكەن، سول سەبەپتi دە لەنين كورiنەتiن جەرلەردi كەسiپ، ازايتادى. دەگەنمەن، اسiلiندە، ستالين باسقا بiردەڭەنi مەگزەگەن بولۋعا تيiس: سالتاناتشىلدىقتى، شىندىقتان قول ۇزگەندiكتi…

جازۋشىلار

ستالين ۇدايى:

— كوركەم تۋىندىعا ۇكiم شىعارۋعا بولمايدى — ول تۋرالى تەك ايتىسىپ، تارتىسۋ كەرەك، — دەيدi ەكەن.

… "سوۆەتسكي پيساتەل" باسپاسىن اشقان كەزدە، ستالين، بۇل جازۋشىلار وداعىنىڭ باسپاسى، ەندi پۋشكين مەن تولستويدى قايدان شىعارامىز. تاعى بiر باسپا قاجەت دەيدi. ءسويتiپ "حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا" باسپاسى پايدا بولادى.

…پارتيا قىزمەتكەرi پوليكارپوۆقا ونى جازۋشىلار وداعىنا جاۋاپتى حاتشى قىزمەتiنە جiبەرەتiنiن حابارلايدى. پوليكارپوۆ جالىنىپ، جالبارىنا باستايدى:

— مەن بiر قالىپتى بايسالدى ادامدارمەن جۇمىس iستەپ داعدىلانعان جانمىن — ولار شەتتەرiنەن ماسكۇنەمدەر، باسقارۋعا كونبەيدi… — دەپ.

بۇل ءجايتتi ستالينگە جەتكiزەدi، سوندا ول:

— پوليكارپوۆ جولداسقا ايتا بارىڭىزدار، مەنiڭ ولاردان وزگە جازۋشىلارىم جوق، — دەيدi.

يراكلي اندروننيكوۆ سوزبەن ءار ءتۇرلi قايراتكەرلەر بەينەسiن شەبەر جاسايدى ەكەن، ول تiپتi ستاليندi دە اينىتپاي بەينەلەيتiن بولىپتى. ستالين سونى ەسiتiپ بiلەدi دە، زاۋiمەن بiر كەزدەسكەندە، ءوزiن بەينەلەپ كورسەتۋiن سۇرايدى.

— سiزدi مە — باتىلدىعىم جەتپەيدi! — دەيدi اندروننيكوۆ قولىندا ءداپ بiر ترۋبكاسى بارداي-اق، بiر سiلتەپ قويادى.

سىيلىقتار

جازۋشى ايەل ۆەرا پانوۆانى جاڭا رومانى ءۇشiن ستاليندiك سىيلىققا ۇسىنادى — ول بۇعان دەيiن دە بۇرىنعى روماندارى ءۇشiن بiرiنشi، ەكiنشi دارەجەلi سىيلىقتاردى دايەكتi تۇردە الىپ كەلە جاتقان ەدi. كوميتەت روماندى وقىپ شىققاننان كەيiن، بۇ جولى سىيلىقتى بەرمەۋ جونiندە شەشiم قابىلدايدى. بiراق بۇعان ستالين ارالاسادى:

— تاعى دا — ءۇشiنشi دارەجەلi سىيلىقتى بەرەلiك. بiراق بiزدە ءتورتiنشi دارەجەلi سىيلىقتىڭ جوق ەكەنiن پانوۆا جولداسقا ايتىڭىزدار، — دەيدi.

ستالين فادەەۆتەن "ستەپان رازين" رومانى ءۇشiن س.زلوبيندi ستاليندiك سىيلىق الۋعا نەگە ۇسىنبادىڭىزدار دەپ سۇرايدى. فادەەۆ وعان زلوبين قوعامدىق جۇمىسپەن اينالىسپايدى، ونىڭ ەش جەردەن قاراسى دا كورiنبەيدi…دەيدi.

— بالكiم، ول ءداپ سول كەزدە جازىپ وتىرعان شىعار؟ — دەپ سۇرايدى.

حاتشىلار

…ستالين جازۋشىلار وداعىنا تەلەفون سوعادى — بiراق ونى فادەەۆپەن دە، سۋركوۆپەن دە — وداقتىڭ ەشبiر باسشىسىمەن جالعاستىرا المايدى. تەك ولاردىڭ حاتشىلارى عانا جاۋاپ بەرەدi. ستالين ساياسي بيۋرو مۇشەلەرiنە:

— ريم يمپەرياسىنىڭ نەلiكتەن كۇيرەگەنiن بiلەسiزدەر مە؟ — دەپ سۇرايدى. جانە وعان ءوزi جاۋاپ بەرەدi: — ويتكەنi ونى حاتشىلارى باسقارا باستاعان ەدi!

دەميان بەدنىي

ستالين دەميان بەدنىيعا:

— سiز ءوزiڭiزدiڭ نەلiكتەن جامان اقىن ەكەنiڭiزدi بiلەسiز بە؟ ويتكەنi پوەزيا مۇڭلىراق بولۋعا تيiس، — دەيدi.

پاستەرناكپەن سويلەسۋ

تۇندە پاستەرناكتiڭ پاتەرiندە تەلەفون قوڭىراۋلاتا جونەلەدi.

— سiزبەن ستالين دەگەن كiسi سويلەسiپ تۇر. بوريس لەونيدوۆيچ، سiز اقىن ماندەلشتام تۋرالى نە ويلايسىز؟

پاستەرناك ماندەلشتامنىڭ تۇتقىنعا الىنعانىن جاقسى بiلەتiن، سول سەبەپتi دە:

— يوسيف ۆيسساريونوۆيچ، بiز بۇدان دا باسقا بiردەڭە تۋرالى سويلەسەلiك، — دەيدi ابايلاپ.

— جولداس پاستەرناك، بiز تيiستi كەزiندە دوس-جاراندارىمىزدى سiزدەن گورi تاۋiرiرەك قورعاۋشى ەدiك، — دەپ جاۋاپ قايتارادى ستالين. ءسويتiپ ترۋبكانى iلە سالادى.

جۇرتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ماندەلشتام قازا تاپقاننان كەيiن، پاستەرناك عۇمىر بويى وكiنۋمەن، ار ازابىن تارتىپ وتكەن كورiنەدi.

ءوزIڭنIڭ ساۋلىعىڭدى ويلا

كرەملدە بولعان قابىلداۋ كەزiندە ارتيست ابريكوسوۆ:

— سiزدiڭ دەنساۋلىعىڭىز ءۇشiن، جولداس ستالين! — دەپ ستاقان تولى اراقتى اۋزىنا قۇيا سالادى.

ستالين وعان:

— ءوزiڭنiڭ ساۋلىعىڭدى ويلا، — دەيدi باسەڭ ۇنمەن.

* * *

مەملەكەتتiك ءانۇران اۆتورلارىنىڭ بiرi، اقىن ەل-رەگيستانعا ستالين:

— سiز نەگە ۇرiمكەلەرiڭiزدiڭ ءبارiن تۇبiنە دەيiن iشەسiز؟ سiزبەن سويلەسە بەرۋگە كiسi ونشا قىزىقپايدى، — دەيدi.

مۇنى ماعان س.ۆ.ميحالكوۆ ايتقان ەدi.

ءبارI قولدايدى، بIرەۋI — قارسى

جدانوۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا، ءوزiنiڭ بiر سيمفونياسى ءۇشiن، كومپوزيتور گولۋبەۆ ستاليندiك سىيلىق الۋعا ۇسىنىلادى. ونى كiمنiڭ قولدايتىنىن ەلدiڭ ءبارi بiلەتiن دە ونىڭ سىيلىقتى الاتىنىنا جانە بiرiنشi دارەجەسiن — ەشكiم كۇماندانبايدى. لاۋرەاتتاردىڭ تiزiمiن ستالينگە قول قويدىرۋعا اكەلگەندە، ول:

— گولۋبەۆ… سيمفونيا… ءبارi قولدايدى، بiرەۋi — قارسى. ال مىنا قارسى بiرەۋ كiم؟

— شوستاكوۆيچ، جولداس ستالين.

— شوستاكوۆيچ جولداس بiزدەن گورi مۋزىكانى كوبiرەك تۇسiنەدi، — دەيدi دە ستالين گولۋبەۆتi لاۋرەاتتار تiزiمiنەن سىزىپ تاستايدى. سيمفونيا شىنىندا دا ءالسiز بولادى، بiراق ءبارi قولداپ، داۋىس بەرگەن عوي.

"ميروتۆورتسەۆ " — پاتشانىڭ ۇلى

الديار الەكساندر III ءوزiنiڭ بiر جول-ساپارىندا قايداعى بiر قاراپايىم ايەلمەن جاقىنداسىپ، كۇنا جاسايدى دا، ودان كەيiن كەزدەيسوق بالا بولا قالسا، كiم تۋعانىن حابارلاۋىن سۇرايدى.

ايى-كۇنi جەتكەننەن كەيiن، الديار ۇل تۋدى دەگەن حابار الادى. بۇعان جاۋاپ رەتiندە جوعارىدان جەدەلحات كەلەدi: "ۇلان سەرگي دەپ اتالسىن، اكەسiنiڭ اتى مەنiكi، ال فاميلياسى — لاقاپتان". حوش، سونىمەن جالعاننىڭ جارىعىنا سەرگەي الەكساندروۆيچ ميروتۆورتسەۆ پايدا بولادى. ءوز ۋاقىتىندا ول پاتشا وتباسىنىڭ قاندى زاۋالىنان امان قالادى، ويتكەنi ءوزiنiڭ شىققان تەگiن جاريا ەتپەيدi. الايدا كەيiنiرەك، وتىزىنشى جىلدارى، چەكيستەر ونىڭ كiمنiڭ ۇرپاعى ەكەنiن تۇرتكiلەپ ءجۇرiپ، تاۋىپ الادى دا ونىڭ الداعى تاعدىر-تالانىنا، داۋiرگە لايىقتى سىباعاسىن بەرمەك بولادى. ول تۋرالى قاعاز ستالينگە كەلiپ تۇسەدi دە، ونىڭ بەتiنە ءوز شەشiمiن جازادى: "اكەسiنiڭ سونداي جالەپ بولعانى ءۇشiن، ول ايىپتى ەمەس".

س.ا.ميروتۆورتسەۆ پروفەسسور بولادى، قۇنارلى قىزمەتi ءۇشiن ستاليندiك سىيلىقتى الادى.

الىسىراق كەتسەڭ…

ستالين قارا تەڭiزدە "تروتسكي" كەمەسiمەن ءجۇزiپ جۇرگەن كەزدەرi ساياسي بيۋرونىڭ ادامدارى:

— سەن نە، تروتسكيدiڭ ۇستiندە ءالi دە ۇزاق جۇزەسiڭ بە؟ — دەپ ءازiل قاشىرعانىن مولوتوۆتىڭ ايتقانى بار.

مۇنىڭ ەسەسiنە تروتسكي ودەسسادان شەت جۇرتتارعا "يليچ" پاروحودىمەن ماڭگi ءجۇرiپ كەتكەن عوي. بالكiم، بۇل كەزدەيسوق نارسە شىعار…

ال، بۇعان دەيiن ول وراسان كوپ دۇنيە-مۇلiك الىپ، باياۋ ءجۇرiستi پويىزبەن الماتىعا جەر اۋدارىلىپ كەتەردە، ول ستاليننەن:

— جايىمەن جۇرسەم الىسقا جەتەمiن بە، قالاي؟ — دەپ ءمان-جايدى انىقتاي تۇسپەك بولادى.

— الىسىراق كەتسەڭ، تىنىش بولاسىڭ، — دەپ ستالين ءسوزدi ناقتىلاي تۇسەدi.

كۇتIپ قالدىق

جوعارى مەكتەپتiڭ حالىق كوميسسارى كافتانوۆ سوعىس كەزiندە عىلىمي جۇمىستارعا باسشىلىق ەتەدi. ول تىعىز بايلانىستا بولعان مينومەتتiك باسقارمانىڭ باستىعىن تۇتقىنعا الادى. مۇنى بiلەتiن كافتانوۆ ساياسي بيۋرونىڭ وتىرىسىندا ستالينگە ءتورت كۇننەن بەرi سول جولداسقا تەلەفون شالىپ، تابا الماي ءجۇرمiن، — دەيدi دە:

— ستالين جولداس، سiزدەن بiر ءوتiنiش، سونى جازالاساڭىز! — دەيدi ۇستەمەلەپ.

— ونىڭ ءوزi قايدا؟ — دەيدi ستالين.

— بiزدە، — دەپ جاۋاپ بەرەدi بەريا.

…بiراز ۋاقىتتان كەيiن الگi جولداس ەسiك جاقتان كورiنەدi.

— وتىرىڭىز، بiز سiزدi كۇتiپ قالدىق، — دەيدi ستالين.

باعالاۋ

ارتيللەريالىق جۇيەنiڭ كونسترۋكتورى ۆ.گ.گرابين، ماعان، ءوزiن 1942 جىلدىڭ قارساڭىندا ستالين شاقىرىپ الىپ:

— سiزدiڭ زەڭبiرەگiڭiز رەسەيدi قۇتقارىپ قالدى. سiز نەنi قالايسىز — سوتسياليستiك ەڭبەك ەرi اتاعىن با، الدە ستاليندiك سىيلىقتى ما؟ — دەپ سۇرايدى.

— ماعان ءبارi بiر، جولداس ستالين.

وعان اناسىن دا، مىناسىن دا بەرەدi.

"مۇناي بولادى…"

سوعىس كەزiندە ستالين بايباكوۆقا قىسقا مەرزiم iشiندە جاڭا مۇناي كەنiشiن تابۋعا تاپسىرما بەرەدi. بۇل مۇمكiن ەمەس، دەپ بايباكوۆ قارسىلىق بiلدiرگەندە، ستالين:

— مۇناي بولسا — بايباكوۆ تا بولادى، مۇناي بولماسا — بايباكوۆ تا بولمايدى! — دەپ جاۋاپ قايتارادى.

تەز ارادا تاتاريا مەن باشكيريادان جاڭا مۇناي كەندەرi اشىلادى.

ۆاننيكوۆ

سوعىس الاس-قاپاسىندا ۆاننيكوۆتى اياقاستىنان اباقتىدان بوساتادى دا ستالينگە الىپ كەلەدi، بۇل ونى دەرەۋ حالىق كوميسسارى ەتiپ تاعايىندايدى. ۆاننيكوۆ:

— ەرتەڭ مەن — كەشەگi زەك (تۇتقىن) حالكوماتقا بارامىن. قاراۋىمداعىلار اراسىندا مەنiڭ قانداي ابىروي-بەدەلiم بولماق؟ — دەيدi.

— سiزدiڭ ابىروي-بەدەلiڭiزدiڭ بولۋىنا بiز قامقورلىق جاسايمىز. — تۇرمەدە وتىراتىن ۋاقىتتى تاپقان ەكەنسiڭ! — دەپ جاۋاپ بەرەدi ستالين.

ەرتەڭگiلiك ۆاننيكوۆ جۇمىسقا كەلگەندە، ونىڭ ستولىنىڭ ۇستiندە وعان سوتسياليستiك ەڭبەك ەرi اتاعىن بەرۋ تۋرالى ۋكاز جاريالانعان "پراۆدا" گازەتi جاتىر ەكەن.

ءتورت رەت تاران

ۇشقىش بوريس كوۆزان — ۇلى وتان سوعىسىنىڭ بiرەگەي باتىرى، ول اۋەدە ءتورت رەت (!) تاران جاساپ (جاۋ ۇشاعىمەن سوقتىعىسىپ) تiرi قالعان. ول ماعان باتىرلىق جۇلدىزىن تاپسىرعاننان كەيiن، ونى ستالين شاقىرىپ الىپ، iستiڭ ءمان-جايىن ەگجەي-تەگجەيiنە دەيiن انىقتاپ سۇراعانىن، ايتىپ بەردi. ول تiپتi كوۆزاننىڭ بۇدان ءارi نەندەي iسپەن اينالىسقىسى كەلەتiنiنە ىقىلاس بiلدiرەدi.

— ءوز بولiمشەمە قايتىپ بارامىن دا سوعىسا بەرەمiن، — دەيدi مەتالل كەسكiلەپ تاستاعان جارالى ۇشقىش-يسترەبيتەل (جويىمپاز).

— مەنiڭ ويىمشا، سiزدiڭ وسى سوعىسقانىڭىز دا جەتەدi، — دەيدi ستالين. — ال، ءالi دە بولسا وقي تۇسسەڭiز، ماسەلەنكي، اكادەميادا بوگەت بولماس ەدi.

— مەنiڭ وعان شامام كەلمەيدi، جولداس ستالين، — دەپ ول يمانداي شىنىن ايتادى.

— سiز ماعان وقيمىن دەپ ۋادە بەرiڭiز!

— ۋادەم-ۋادە، جولداس ستالين.

— ال ۇيدەگi جاي-كۇيiڭiز قالاي؟

— وسى جاڭادا عانا ۇلدى بولىپپىن.

— قۇتتى بولسىن! ەلiمiزگە ادامدار كەرەك.

ۇشقىش اۋلاعا شىققان كەزدە ونى ماشينا توسىپ تۇر ەكەن، ونىڭ ارتقى وتىرعىشىندا جاتقان ۇلكەن قۇتىنى اشىپ قاراسا، جايالىقتار مەن جورگەكتەر قويشى ايتەۋiر جاڭا تۋعان نارەستەگە قاجەت نارسەلەردiڭ ءبارi بار ەكەن.

كوۆزان ءوز بولiمشەسiنە قايتا ورالادى، ونى جوعارى جاقتاعى گەنەرال شاقىرىپ الادى:

— كانە، ەندi نە iستەيمiز؟

— قىزمەتكە ءازiرمiن، — دەپ جاۋاپ بەرەدi ۇشقىش.

— ال، ستالين جولداسقا نەندەي ۋادە بەرiپ ەدiڭ؟

— ء"بارiن دە بiلەدi" — دەپ ويلادى كوۆزان. ونىڭ اكادەمياعا تۇسۋiنە تۋرا كەلەدi، ال قابىلداۋ ەمتيحانى كەزiندە ول بiردە-بiر سۇراققا جاۋاپ بەرە المايدى. بiراق ءبارiبiر قابىلدانادى.

كۇمان-كۇدIك

بروندىتانكiلەر اسكەرiنiڭ مارشالى كاتۋكوۆ بiر سوزiندە ءوزi ستاليننiڭ كابينەتiندە بولعان كەزدە — گەنەرال يۆانوۆتىڭ فاميلياسىن اتاپ وتەدi.

— ول الگi ءوز ۇلتىنا وپاسىزدىق جاسايتىن يۆانوۆ ەمەس پە؟ — دەيدi ستالين.

بۇرىن يۆانوۆتىڭ ەۆرەيلiك فاميلياسى بولعان ەكەن.

— سونىڭ ءداپ ءوزi، — دەپ جاۋاپ بەرەدi كاتۋكوۆ.

— ال، ول ورىس حالقىنا وپاسىزدىق جاساماي ما؟

نە IستەيمIز؟

قىزىل ارميا باس شتابىنىڭ باستىعى ا.م.ۆاسيلەۆسكي ارميا گەنەرالى ي.د.چەرنياحوۆسكيدiڭ ۇستiنەن تۇسكەن تۇتاس بiر پاپكا وسەك-وتiرiكتi ي.ۆ.ستالينگە كورسەتەدi. وندا ءسوز بولاتىن نارسە، ونىڭ تامىر ايەلدەرi كوپ دەگەنگە سايادى ەكەن

— بۇعان نە iستەيمiز؟ — دەپ سۇرايدى ۆاسيلەۆسكي.

— نە iستەيمiز؟ نە iستەيمiز؟ — دەپ ستالين ويلانىپ قالدى دا ارتىنشا. — قىزىعىپ-قىزعانامىزداعى! — دەدi.

تسۋنامي

سوعىستان كەيiن كۋريل ارالدارىنداعى اسا قۋاتتى تسۋناميدەن 28 مىڭ ادام قازا تابادى، ولاردىڭ اراسىندا اسكەريلەر دە كوپ بولادى.

بiر اسكەري بولiمشەدە تۋ ۇستاعان سولدات تiرi قالادى. بۇل تۋرالى ستالينگە ايتقان كەزدە، ول سول سولداتتى باتىر اتاعىن الۋعا ۇسىنۋعا شەشiم قابىلدايدى. سولداتپەن باسشىلارى سويلەسەدi، سوندا ول ستيحيالىق كۇيزەلiس كەزiندە، مەن قايتسەم دە امان قالۋ قامىن ويلادىم، ال تۋ ماعان تەك كەدەرگi جاسادى، جالپى العاندا مەن وعان كەزدەيسوق تاپ بولدىم دەپ شىنىن ايتادى، ستالين بۇنى بiلگەننەن كەيiن:

— قاپ اتتەگەن-اي، بiزدە ادالدىق ءۇشiن ناگرادا جوق قوي! — دەپتi.

دەگەنمەن دە سولداتتى ىنتالاندىرۋعا ءامiر ەتەدi. مارشال ۆاسيلەۆسكي وعان وفيتسەرلiك ماتادان فورما تiگۋ جونiندە، ۇيiنە بارىپ-قايتۋعا، جولدى ەسەپتەمەگەندە، 30 تاۋلiك دەمالىس بەرۋگە بۇيىرادى.

ماڭگIلIك داڭق

"وتانىمىزدىڭ ار-نامىسى مەن تاۋەلسiزدiگi جولىنداعى سوعىستاردا قازا تاپقان باتىرلار داڭقى ماڭگi ارتا بەرسiن!" دەگەن سوزدەردiڭ جوعارعى كومانداشىنىڭ بۇيرىعىندا تۇڭعىش رەت قالاي پايدا بولعانىن گەنەرال ي.ن.رىجكوۆ ايتىپ بەرگەن ەدi.

— ۆاسيلەۆسكيمەن بiرگە ستالينگە بارا جاتىرمىز. بiزدەگi بۇيرىق جوباسىندا "ماڭگi ەستە ساقتايىق…"— بولاتىن. ستالين دەرەۋ وقىپ شىقتى دا "ەستە ساقتايىقتى" — "داڭقپەن" اۋىستىرۋدى ۇسىندى: "ەسكە ساقتايىقتان شiركەۋدiڭ يiسi اڭقىپ تۇر" — دەيدi ستالين.

شIركەۋ

بۇكiل رۋستiڭ پاتريارحى الەكسي ماسكەۋدە شiركەۋلەر اشۋ تۋرالى وتiنiشپەن ستالينگە ءسوز سالادى.

— اشىڭىزدار. ورىس انالارىن ارداقتاپ، دۇعا وقيتىن دا، جوقتاپ، جىلايتىن ادامدارى دا بارشىلىق، — دەيدi ستالين.

بۇدان جiگەرلەنگەن پاتريارح ەندi رۋحاني وقۋ ورىندارىن اشۋعا دا رۇقسات سۇراۋدان تايىنبايدى. ستالين دiن iلiمi مەكتەپتەرiن اشۋعا دا رۇقسات ەتەدi، ال سەميناريالار تۋرالى بىلاي دەيدi: "رۋحاني سەميناريالاردان ورتا قولدى رەۆوليۋتسياشىلدار شىققان جايتتەردi تاريح كامiل بiلەدi! ال، بiراق سولار بiردەڭە iستەپ جارىتپادى. مiنە، كوردiڭiز بە، مەن دە سەميناريادا وقىدىم، بۇدان وڭدى iشتەڭە شىقپادى عوي".

بۇل تۋرالى ماعان يۋگوسلاۆيا گۆاردياسىنىڭ بۇرىنعى باستىعى مومو دجۋريچ ايتقان ەدi — ول بiزدiڭ پاتريارحپەن بiر ۇشاقتا ۇشىراسادى جانە ونىمەن بiرگە تiپتi اراق تا iشەدi.

وسى تاقىرىپتا تاعى بiر تىڭداۋعا تۇرارلىق وقيعا بار. بiرiنشi الەمدiك سوعىستا بiر دارiگەر-حيرۋرگ اۋىر جارالانادى. ءوزiنiڭ تiرi قالاتىنىنا ونشا سەنبەگەن پاقىرىڭ، ەگەر ولمەسە، قۇدايعا قىزمەت ەتەرمiن-اق دەپ وزiنە-ءوزi سەرت بەرەدi. شىنىندا دا ولمەيدi. سەرتiندە تۇرىپ، سەلو سۆياششەننيگi بولادى. ەكiنشi الەمدiك سوعىستا پارتيزاندار قاتارىنا قوسىلادى دا وزگەلەردەن كوبiرەك ساۋاتتى بولعانى سەبەپتi، پارتيزان ءاترادi شتابىنىڭ باستىعى بولادى، بiراق جارالىلار مەن اۋرۋلاردىڭ مولايۋىنا بايلانىستى، ءوزiنiڭ العاشقى كاسiبي ماماندىعىن ەسiنە تۇسiرۋگە تۋرا كەلەدi. جانە كوپتەگەن ادامداردى اجالدان قۇتقارادى.

ايرىقشا كوزگە تۇسكەن پارتيزاندار قۇرمەتiنە كرەملدە وتكەن قابىلداۋ كەزiندە بۇنىڭ كۇللi تاريحىن ەستiگەن ستالينگە ونى ەرتiپ اپارادى. ستالين سوعىستان كەيiن ونىڭ نەمەن اينالىساتىنىن بiلگiسi كەلەدi. بۇل وعان ءوز شiركەۋiنە ورالاتىنىن ايتادى. ستالين، اسiلiندە، ونى مەديتسينالىق قىزمەتكە ىڭعايلاعىسى كەلگەن بە، قالاي: "ەھە، سiز كەتسەڭiز، بiز قانداي عاجاپ حيرۋرگتەن ايرىلاتىن بولدىق!" — دەيدi. "ال سiز كەتكەندە شiركەۋ قانداي پاستىردەن ايرىلدى، يوسيف ۆيسساريونوۆيچ!" — دەپ جاۋاپ بەرەدi پوپ-حيرۋرگ-پارتيزان.

ارIپتەس

پاريجدەن ماسكەۋگە پراۆوسلاۆيە شiركەۋiنiڭ iرi قايراتكەرi كەلەدi، ول كەزiندە تيفليسستiڭ رۋحاني سەمينارياسىندا ستالينمەن بiرگە وقىعان ەكەن. وزiمەن بiرگە وقىعان ارiپتەسiن كورگiسi كەلەدi، شاقىرۋ حاتتى العاننان كەيiن، ول قانداي كيiممەن — شiركەۋلiك كيiممەن بە، الدە جاي، دۇنيەۋاي كيiممەن كەلۋگە بولاتىنىن سۇرايدى.

— دۇنيەۋاي كيiم تاۋiرiرەك، — دەپ وعان كەڭەس بەرەدi.

…وتە جىلى كەزدەسەدi. سوسىن ستالين ونىڭ شتاتتىق كاستومiن قولىمەن ۇستاپ:

— قۇدايدان قورىقپايسىڭ، ال مەنەن قورىقتىڭ با؟ — دەپتi.

ناقتىلايدى

اسكەري باسپانىڭ باستىعى گەنەرال مارينوۆ گرۋزينگە ۇقساس، بۇيرا قاراشاشتى، مىسىق مۇرتتى كiسi بولاتىن. ول سويلەپ تۇرعاندا ستالين وعان بايىپتاي قارايدى دا سودان كەيiن:

— سiزدiڭ ۇلتىڭىز كiم، جولداس مارينوۆ؟ — دەپ سۇرايدى.

ءوزiن حالىقتاردىڭ كوسەمiنە، وعان قوسا گرۋزينگە، گرۋزينمiن دەپ ايتۋعا مارينوۆتىڭ جۇرەگi داۋالامايدى، بiراق ەسەبiن تابادى:

— مەن گرۋزيندiك ەۆرەيمiن، جولداس ستالين.

ستالين بۇعان:

— جولداس مارينوۆ، مەنiڭ بiلەتiنiم مىناداي: نە گرۋزينسiڭ، نە ەۆرەيسiڭ، — دەپ جاۋاپ قايتارادى.

گارريمانعا جاۋاپ

پوتسدام كونفەرەنتسياسىندا گارريمان ستاليننەن:

— 1941 جىلى نەمiستەر ماسكەۋدەن ون جەتi شاقىرىم-اق جەردە بولعان ەدi، مۇمكiن، ەندi قازiر سiزگە قۇلاتىلعان بەرليندi ءبولiسۋ جانىڭىزعا جاعاتىن شىعار؟ — دەپ سۇرايدى.

— الەكساندر پاتشا پاريجگە دەيiن جەتكەن، — دەپ جاۋاپ بەرەدi ستالين.

بIر شىنى بالتىق سۋى

شابۋىلدى وپەراتسيا ناتيجەسiندە سوۆەت اسكەرi بالتىق تەڭiزiنەن بارىپ بiر-اق شىعادى، سوسىن كومانداشى گەنەرال باگراميان ستاليندi قۋانتۋ ءۇشiن، وعان بiر شىنى بالتىق سۋىن جiبەرەدi. بiراق سول شىنى كرەملگە جەتكەنشە، نەمiستەر پلاتسدارمدى قايتا تارتىپ الىپ، بiزدiڭ اسكەرiمiزدi جاعالاۋدان تىقسىرىپ، شەگەرiپ تاستايدى. ستالين، وزiنە شىنىنى اكەلiپ بەرگەن ساتتە، بۇل ءجايتتi جاقسى بiلەتiن، سول سەبەپتi دە:

— مۇنى باگراميان جولداسقا قايتارىڭىز، ول مىنا سۋدى بالتىق تەڭiزiنە قايتادان توكسiن! — دەيدi.

پوميدورلار

بۇكiلوداقتىق اۋىلشارۋاشىلىق كورمەسiنە بارعان كەزدە ستالين ەكسپونات رەتiندە قويىلعان پوميدورلاردىڭ بۇزىلعانىن بايقاپ قالادى، سوسىن ول ماشيناعا وتىرىپ جاتقاندا بۇنى تاعى دا ەستەرiنە سالادى.

— پوميدوردى الىپ تاستاۋدى ۇمىتپاڭدار! الايدا، تەك قانا پوميدوردى — مەن باسقا ەشتەڭەنi دە ايتقان جوقپىن، — دەيدi.

ۇلى وقىتۋشى

چان كايشي ستاليندi " ۇلى وقىتۋشى" دەپ اتايدى، سوندا ستالين وعان:

— بالالاردىڭ سيقىن! — دەيدi.

پەترۋ گروزا

رۋمىنيانىڭ پرەمەر-مينيسترi پەترۋ گروزا بانكەتتەن كەيiن ستالينگە:

— سiز بiلەسiز بە، مەن ايەلدەردi وتە جاقسى كورەمiن، — دەيدi.

— مەن كوممۋنيستەردi وتە جاقسى كورەمiن، — دەپ جاۋاپ قايتارادى ستالين.

بIردەن-بIر، ونىڭ ءوزI دە…

چەحوسلوۆاكيا كوممۋنيستەرiنiڭ ءسارۋارى (ليدەرi) جانە چەحوسلوۆاكيانىڭ بiرiنشi پرەزيدەنتi كلەمەنت گوتۆالدقا:

— سەن ءوزiڭنiڭ بۇكiل ەلiڭدەگi بiردەن-بiر وڭدى ادامسىڭ، بiراق سونىڭ وزiندە ماسكۇنەمسiڭ، — دەيدi ستالين.

ورىسشادان اۋدارعان ءابiلماجiن جۇماباەۆ

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button