ميللياردەر ميىعىنان كۇلەدI

كەزiندە ۇلى اباي قازاقتىڭ "اقشاڭ بولسا قالتاڭدا، تالتاڭداساڭ تالتاڭدا" اتتى ماقالىن سىنعا العاندا، بارiنەن بۇرىن اقشا بiرiنشi ورىنعا شىعاتىن بۇگiنگi كاپيتاليستiك تۇرمىستىڭ تiرلiگiمiزدi بيلەيتiنiن باعامداپ، سودان جيرەنۋگە شاقىرعان سىندى. بۇگiنگi قازاقستاندا وزگەنi قايدام، قالتاسىندا اقشاسى بار ادامنىڭ داۋرەنi ءجۇرiپ تۇر. ويتكەنi، بiز جەمقورلىقتىڭ شىرماۋىنا شىرمالىپ، باتپاعىنان شىعا الماي وتىرمىز.

ونى وزگە ەمەس، شەتەلدiك ينۆەستورلار دا جاقسى پايدالاندى. الىسقا بارماي-اق، اينالاسى ءۇش جىلدىڭ iشiندە 100 ادامنىڭ ءومiرiن اكەتكەن اعىلشىن ميللياردەرi لاكشمي ميتتالدىڭ قىلمىستارىنا كوز جۇمبايلىقپەن قاراپ وتىرعانىمىزدى مىسالعا الساق جەتiپ جاتىر. 2004 جىلدان بەرi "ارسەلور ميتتال" اكتسيونەرلiك قوعامىنا قاراستى قاراعاندى شاحتالارىندا ورىن العان iرi جارىلىستار سالدارىنان 100-دەي ادام وپات بولىپ، ونداعان ادام مۇگەدەكتiككە ۇشىرادى. بiراق، مەملەكەتتiك كوميسسيا جاۋىردى جابا توقىپ، جارىلىستاردى شاحتەرلار وزدەرi جاساعان دەگەن قورىتىندىلار جاساپ ءجۇردi. بيىل امالسىزدان ميتتالدىڭ قاۋiپسiزدiك ەرەجەسiن ساقتاماعاندىعىن، تەحنيكا قاۋiپسiزدiگiن جاساماعاندىعىن ايتىپ، وزiنە سالماق سالدى. الايدا، بۇل سالماق ەسكەرتۋمەن عانا شەكتەلدi. ەندi سول ميتتالدىڭ ۇكiمەت قازىناسىنا تولەۋدەن جالتارىپ جۇرگەن 100 ميلليارد تەڭگەسiنە دە كەشiرiممەن قارايتىن بولدىق.

"ۆرەميا" گازەتiنiڭ 5-ساۋiردەگi سانىندا سەرگەي پەرحالسكيدiڭ "پروستيلي 100 ميللياردوۆ" اتتى ماقالاسى جارىق كوردi. وندا قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ "ارسەلور ميتتال تەمiرتاۋ" اكتسيونەرلiك قوعامىنىڭ كورپوراتيۆتiك تابىس سالىعىنان جالتارعان 100 ميلليارد تەڭگەسiنە كەشiرiممەن قاراۋ تۋرالى شەشiم قابىلداعانى جايىندا ايتىلادى. ماقالا اۆتورى ميتتالدىڭ ۇستiنەن قارالۋعا تيiس سوتتىڭ 3 رەت كەيiنگە شەگەرiلگەندiگiن ايتا وتىرىپ، ادiلەت ورگاندارى الەمدەگi 4-ميللياردەر ل. ميتتالدىڭ iسiن قالاي شەشۋ جايىندا ۇزاق ويلانعاندىعىن ايتادى. سوت iسi جابىق ەسiك جاعدايىندا وتكەن. "ارسەلور ميتتال تەمiرتاۋ" كومپانياسىنىڭ ادۆوكاتتارى بۇنىڭ سەبەبiن "1995 جىلى قول قويىلعان قازاقستان ۇكiمەتi مەن لاكشمي ميتتال اراسىنداعى كەلiسiمشارتتىڭ بارلىق پۋنكتi كوممەرتسيالىق قۇپيا" دەگەنمەن تۇسiندiرگەن. سوت قارجى مينيسترلiگi مەن سالىق كوميتەتiنiڭ تالابىن نەگiزسiز دەپ تاۋىپ، iستi ميتتال مەن ونىڭ كومپانياسىنىڭ پايداسىنا وراي شەشiپتi. قارجى مينيسترلiگi سالىق كوميتەتiنiڭ توراعاسى نۇرلان راحمەتوۆ 2002-2005 جىلدارى كورپوراتيۆتiك تابىس سالىعى بويىنشا جۇرگiزگەن تەكسەرۋلەر ناتيجەسiندە ەل قازىناسى تولەمەگەن قارجىنىڭ وسiمiمەن 100 ميلليارد دوللارعا زارداپ شەگiپ وتىرعانىن ايتادى. تەمiرتاۋ قالاسىنىڭ سوتى قارجى مينيسترلiگiنiڭ تالابىن ورىندى دەپ تاۋىپ، iستi سالىق كوميتەتiنiڭ پايداسىنا شەشكەن بولسا، وبلىستىق سوتتىڭ ازاماتتىق iستەر جونiندەگi كوللەگياسى كەرiسiنشە، لاكشمي ميتتالدىڭ پايداسىن كوزدەگەن. بۇنىڭ سالدارىنان جەرگiلiكتi بيۋدجەت "ارسەلور ميتتال تەمiرتاۋ" كومپانياسىنا مەملەكەتتiك باج سالىعى رەتiندە قازىنادان 1،5 ميلليارد تەڭگە تولەۋگە ءماجبۇر بولادى. دەگەنمەن، قارجى مينيسترلiگi بۇنىمەن تىنبايتىندىقتارىن ايتادى، iس وڭىنا باسپايىنشا، ەڭ جوعارعى ينستانتسيالارعا دەيiن شاعىمداناتىندىقتارىن ەسكەرتكەن.

ال، "ناچنەم س پونەدەلنيكا" گازەتiنiڭ 4-ساۋiردەگi سانىندا اندرەي ياكۋبوۆتىڭ "ميتتاليچەسكي مەموراندۋم" اتتى ماقالاسى جارىق كوردi. بۇندا كەرiسiنشە، لاكشمي ميتتالدىڭ قولىنىڭ اشىقتىعى ايتىلىپ، ونى جەر-كوككە سىيعىزباي ماقتاعان ەكەن. قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكiمi نۇرلان نىعماتۋللين "ارسەلور ميتتال تەمiرتاۋ" كومپانياسىمەن الەۋمەتتiك ارiپتەستiككە قول جەتكiزiپ، وسىعان وراي مەموراندۋمعا قول قويۋ ءراسiمiن وتكiزگەن. دەمەك، اتالعان كومپانيا وبلىستاعى ەڭ ۇزدiك ون تۇلەكتiڭ شەتەلدiڭ تاڭداۋلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋىنا مۇمكiندiك جاساپ، ولاردىڭ وقۋ شىعىنىن مويىندارىنا الماق. مەموراندۋم بويىنشا، قازاقستان قۇراما كومانداسىنىڭ 5 سپورتشىسىن 2008 جىلى پەكيندە وتەتiن وليمپيادالارعا جiبەرۋ شىعىنىن كومپانيا كوتەرەتiن بولادى. اباي قالاسىن كورiكتەندiرۋ، شاحتينسكiدەگi "شاحتەر داڭقى" سكۋلپتۋرالىق كەشەنiن قارجىلاندىرۋ، تەمiرتاۋ قالاسىنداعى "مەتاللۋرگ" ستاديونىن قايتا جوندەۋدەن وتكiزۋ iستەرiنە كومپانيا قارجىلاي كومەك قولىن سوزباق.

— "ارسەلور ميتتال تەمiرتاۋ" كومپانياسى باسشىلارىنا ماڭىزدى الەۋمەتتiك ماسەلەلەردi شەشۋگە ات سالىسقانى ءۇشiن العىس بiلدiرەمiز، — دەگەن نۇرلان نىعماتۋللين.

ياعني، قاراعاندى وبلىستىق سوتىنىڭ لاكشمي ميتتالدىڭ تولەمەگەن سالىعىن كەشiرۋiنiڭ ءمانi وسىندا جاتقان جوق پا؟ "شەتەل ينۆەستورلارى" تۋرالى زاڭ بويىنشا، ولاردىڭ الەۋمەتتiك جوبالارعا قاتىسىپ، ەلدiڭ الەۋمەتتiك ماسەلەلەرiن شەشۋiنە اتسالىسۋى زاڭدى. ونى ايعايلاتىپ ايتىپ، اتويلاپ قارسى الۋدىڭ قاجەتi شامالى. قاراعاندى اكiمi دە، ۇكiمەتتiڭ باسقا مۇشەلەرi دە ل. ميتتالدىڭ الدىندا قۇرشا جورعالايدى. ويتكەنi، ول الەمدەگi باي ادام. سوندىقتان، ونىڭ تالتاڭداۋىنا جول بەرiپ قويدىق.

ميتتال بiزدiڭ قازىنامىزعا كورپوراتيۆتi تابىس سالىعىنىڭ 2،5%-ىن عانا تولەپ وتىرعان كورiنەدi. بۇل جىلىنا 7 ميلليارد تەڭگەنi، 60 ميلليون دوللاردى قۇرايدى. جەر سالىعى رەتiندە 4 ميلليون تەڭگە تولەيدi. جۇمىسشىلارعا ساعاتىنا 1،5 دوللار تولەنەدi. امەريكادا بۇل تسيفر 15 دوللارعا دەيiن جەتەدi ەكەن. ميتتالدىڭ قاراعاندى كومiر شاحتالارىنان قازىناسىنا قۇيىلىپ جاتقان ميللياردتارىن ەسەپتەپ وتىرعان ەشكiم جوق. بiرنەشە جىلدا قارا التىنىمىزدىڭ دا قورى سارقىلار. سول كەزدە الارىن الىپ، جاسارىن جاساعان ميتتالدىڭ تايىپ تۇرۋى دا عاجاپ ەمەس. بۇگiندە ول وندiرگەن مەتالدىڭ قازاق رىنوگىندا ساتىپ الۋ قۇنى وتە جوعارى. ونى قىتاي اسىرىپ، قايتادان ءوزiمiز ساتىپ الاتىن دەڭگەيدەمiز. بiراق، ميتتال بiز ءۇشiن، بiزدiڭ ۇكiمەت ءۇشiن كەرەك. سول ءۇشiن ونىڭ ماڭدايىنان سيپاپ، كەكiلiن تاراپ ەركەلەتiپ قويۋىمىز قاجەت. قازاق ايتادى عوي، "بەرمەسە دە باي جاقسى" دەپ. ميتتال بiزگە تەك ميللياردەر بولعانى ءۇشiن عانا كەرەك. ال، ونسىزدا دەموگرافياسى تۇرالاپ تۇرعان ەلiمiزدەگi اتپالداي 100 ازاماتتىڭ قازاسى قابىرعامىزعا باتپايدى. ويتكەنi، بiز ءۇشiن ادام ءولiمi باستى ماسەلە ەمەس. باستى ماسەلە — ميللياردەرلەردiڭ ەلiمiزدi تاستاپ كەتپەۋi. امەريكاندىق بiر شاحتەردىڭ ءومiرi جۇمىس بەرۋشi ءۇشiن 40 ميلليون دوللارعا تۇسسە، بiز نەبارi 4 مىڭ دوللار تولەۋگە ماجبۇرلەپ، سونىڭ ءوزiن ۇلكەن جەتiستiك دەپ باعالاپ وتىرمىز. قازىنامىزعا 100 ميلليارد تەڭگە قۇيىلماسا دا، بiز وعان كوز جۇما قارايمىز. ويتكەنi، ونسىز دا تالان-تاراجعا ءتۇسiپ جاتقان بايلىعىمىزدىڭ مۇحيت اسىپ كەتiپ جاتقانى ماڭىزدى ەمەس، ل. ميتتالدىڭ يتكە سۇيەك تاستاعانداي بiرنەشە الەۋمەتتiك جوبانى قارجىلاندىرىپ، ازىن-اۋلاق قارجى ءبولiپ قويعانى ماڭىزدى. ميتتالدى قازاقستاننان وزگە ەشكiم دە بۇلاي تالتاڭداتپاس ەدi. امال نە، ءوزiمiزدi ءوزiمiز سىيلاماعاندا، جات سىيلاپ نەعىلسىن!

بiراق، لاكشمي ميتتالدىڭ بۇل ايتقاندارعا پىسقىراتىن ءتۇرi جوق. «كۇشتiنiڭ ارتى ديiرمەن تارتادى» دەمەكشi ميللياردەر ميىعىنان كۇلەدi دە جۇرە بەرەدi.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button