ارداگەر ۇستاز ءارI جۋرناليست

ول جۇمىس بابىندا قازاق سسر وقۋ مينيسترi ءادي ءشارiپوۆتىڭ قابىلداۋىندا بۇدان بۇرىن دا بiرنەشە رەت بولعان. سولاردىڭ بارiندە رەسپۋبليكا مەكتەپتەرiندەگi وقۋ iستەرi جونiندە پiكiر الىساتىن. قاي كەزدە دە زەكەڭ تاجiريبەلi مامان رەتiندە ءوز ويىن بۇكپەي اشىپ ايتاتىن. مەكتەپ رەفورمالارىن جۇزەگە اسىرۋداعى وزەكتi ماسەلەلەردi شەشۋدە وزiندiك قۇندى ويلارىن ورتاعا سالىپ ءجۇردi.

انا بiر جىلدارى ورتا بiلiم بەرۋ مەرزiمi ءار قالاي ۋاقىتقا الماستىرىلىپ، بiلiم بەرۋ جۇيەسi ءارi-ءسارi كۇي كەشكەن. اۋەلi توعىز جىلدىق، سودان سوڭ ونجىلدىق بولدى. تاعى بiرشاما ۋاقىتتان سوڭ ونجىلدىقتان ون بiرجىلدىققا اۋىستىرىلدى. ساناۋلى جىلداردان سوڭ قايتادان ونجىلدىققا كوشتi. ۋاقىت تالابىنا ساي وقۋ رەفورماسى دا وزگەرتiلiپ وتىردى. بiردەن بiرگە اۋىسۋ وڭاي ەمەس ارينە. قانشاما تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋدi تالاپ ەتتi. جاڭاشا ويلاپ، جاڭاشا جۇمىس iستەۋ ۋاقىت تالابى ەدi. يا، سول كەزدە زەينوللا بەيسەنباەۆ جاس بولاتىن. قىلشىلداعان جاستىق جiگەرi، قاجىر- قايراتى بويىندا ەدi. قازاق ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ قابىرعاسىندا اتاقتى عالىمدار مۇحتار اۋەزوۆتەن، قاجىم جۇماليەۆتەن، Iسمەت كەڭەسباەۆتان، تولەگەن تاجiباەۆتان، ماۋلەن بالاقاەۆتان ءدارiس العان جاس ماماننىڭ بiلiم-بiلiكتiلiگi وزگەلەردەن اسىپ تۇسپەسە، بiر مىسقال دا كەم ەمەس بولاتىن. ۋنيۆەرسيتەتتi بiتiرگەن جىلى جولدامانى تۋعان جەرi پاۆلودار وبلىسىنداعى باياناۋىل اۋدانىنا سۇراعان. ال تەمiردەي ءتارتiپتi جاقسى كورەتiن سول كەزدەگi وقۋ مينيسترi ءابدiحاميت سەمباەۆ: "شىراعىم، كوممۋنيست ەكەنسiڭ. ۋنيۆەرسيتەتتi ۇزدiك بiتiرiپسiڭ. بiزدiڭ مينيسترلiككە وزiڭدەي جاس مامان قاجەت"، — دەپ اپپاراتقا مەكتەپ ينسپەكتورى ەتiپ قابىلدادى. سەنiمدi اقتاۋ وڭاي ما. جاس مامان بارىن سالىپ، ءوز مiندەتiن از ۋقىتتىڭ iشiندە يگەرiپ الدى. مەكتەپ iسiنiڭ قىرى مەن سىرىنا قانىقتى. ءوزiن تىڭعىلىقتى iسiمەن كورسەتە بiلدi. جىلجىعان جىلدارمەن مينيسترلەر دە اۋىسىپ وتىردى. زەكەڭنiڭ دە قىزمەتi ءوستi. 1960-62 جىلدارى مينيسترلiكتەگi مەكتەپتەر باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارلىعىن مiنسiز اتقاردى. ول قىزمەتپەن شەكتەلiپ قانا قويعان جوق. مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ ساپالى شىعۋىنا دا بەلسەنە اتسالىستى. 1 جانە 2 سىنىپ وقۋشىلارىنا ارناپ قۇراستىرعان "انا تiلi" وقۋ كiتابى، جانە 5-8 كلاستارعا ارنالعان "قازاق تiلi ديكتانتتار جيناعى" وسى ۋاقىتقا دەيiن قولدانىستا. وقۋ سالاسىنا سiڭiرگەن ەڭبەگi باعالانىپ وتىردى. قازاق سسر جوعارعى سوۆەتiنiڭ "ماقتاۋ گراموتاسىمەن" ماراپاتتالدى. "قازاقستان رەسپۋبليكاسى بiلiم بەرۋ iسiنiڭ قۇرمەتتi قىزمەتكەرi"، "قازاق سسر وقۋ iسiنiڭ ۇزدiگi"، "قازاق سسر ەڭبەك سiڭiرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرi"، جانە بiرنەشە مەدالداردىڭ يەگەرi. الماتى قالاسى حالىق دەپۋتاتتارى فرۋنزە اۋداندىق سوۆەتiنە قاتارىنان ءۇش رەت دەپۋتات بولىپ سايلانعانى ءوز الدىنا بiر اڭگiمە. سونداي-اق رەسپۋبليكا اعارتۋ جانە عىلىمي مەكەمەلەر كاسiپوداعى رەسپۋبليكالىق كوميتەتi پرەزيديۋمىنىڭ ءارi پلەنۋمىنىڭ مۇشەسi كەزiندەگi ماڭىزدى ماسەلەلەردi وڭ شەشۋدە قوسقان ۇلەسi ۇشان-تەڭiز. ونى كوز كورگەندەر كۇنi بۇگiنگە دەيiن ايتىپ ءجۇر.

سول كۇنi ءادي ءشارiپوۆ ءوزi كۇتپەگەن ۇسىنىستى الدىنا تارتتى.

– زەينوللا بايازيت ۇلى، بiز سiزگە اسا جاۋاپتى جۇمىستى تاپسىرعالى وتىرمىز.

— قۇلاعىم سiزدە، ادەكە. ايتىڭىز.

— بiزدiڭ مينيستiرلiكتiڭ ورگانى "قازاقستان مۇعالiمi" گازەتi اشىلعالى بەرi دوتاتسيادا وتىر. كوللەگيا ماجiلiسiندە سول گازەت ماسەلەسiن قانشاما رەت قارادىق. ناتيجەسi كۇتكەندەگiدەي بولماي ءجۇر. سول گازەتكە ەندi ءوزiڭ باسشىلىق ەتسەڭ. ويتكەنi رەسپۋبليكاداعى وقۋ iسiن جاقسى بiلەسiڭ. گازەت سونى جوعارى تالاپ دەڭگەيiندە كورسەتە بiلۋi كەرەك. بۇل تەك سەنiڭ عانا قولىڭنان كەلەدi، — دەدi.

زەكەڭ ۇسىنىسىن قابىل الدى. ەرتەڭiنە مينيستردiڭ ورىنباسارى سۇلەيمەن زادين قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتi سەكرەتارياتىنىڭ ماجiلiسiنە الىپ باردى. دiنمۇحامەد قوناەۆ باسقارعان سەكرەتاريات مۇشەلەرi وعان بiرنەشە وزەكتi سۇراقتار قويىپ، جاۋاپتارىنا قاناعاتتانعان سوڭ "قازاقستان مۇعالiمi" گازەتiنە رەداكتور ەتiپ بەكiتتi. بۇل 1962 جىل بولاتىن. سوندا گازەتتiڭ تيجراجى ون مىڭعا جەتەر-جەتپەس ەدi.

زەينوللا بەيسەنباەۆ iستi كەلە جاڭاشا ۇيىمداستىردى. گازەت قىزمەتكەرلەرiنە باتىل تالاپتار قويىپ، باس اياعى بiرەر ايدا باسىلىمنىڭ ءتۇرi مەن مازمۇنىن، ساپاسىن مۇلدەم وزگەرتتi. مەكتەپ رەفورماسىن جۇرگiزۋدەگi ورىن العان كەمشiلiكتەردi وتكiر سىن تەزiنە الدى. رەسپۋبليكا مەكتەپتەرiندەگi ۇلگiلi iستەردiڭ تاجiريبەسiن دەر كەزiندە ناسيحاتتاپ وتىردى. گازەت ۇجىمى تەك رەسپۋبليكا كولەمiندە شەكتەلiپ قالعان جوق، ودان تىسقارى جەرلەردەگi قازاق مەكتەپتەرi جايلارىن دا قامتىپ وتىردى. باس رەداكتور ارناۋلى تiلشiلەرiن رەسەيدەگi ومبى وبلىسى جانە التاي ولكەسiنە ارنايى جiبەرiپ وندا قازاق مەكتەپتەرiنiڭ جاي-جاپسارى جونiندە گازەتتiڭ بiر بەتiنە جۋىق ماتەريالدار جاريالادى. جاي ماتەريالدار ەمەس، وزەكتi ماسەلەنi قوزعاعان وتكiر دۇنيەلەر بولاتىن. وسىنداي يگi iستەرگە گازەتتiڭ كوپ ىقپالى تيدi. جالپى زەينوللا بەيسەنباەۆتىڭ باسشىلىعى كەزiندە گازەت ۇجىمى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ بارلىعىنداعى ۇستازدارعا ارنالعان باسىلىمدارمەن تىعىز بايلانىس جاساپ، تاجiريبە الماسۋ بەتتەرiن ۇيىمداستىرىپ وتىردى. گازەت سىندارىنا ءار وبلىستىڭ حالىق اعارتۋ ءبولiمi دەر كەزiندە جاۋاپ بەرiپ، سىننان قورىتىندى شىعارعاندارىن جازباشا تۇردە جازىپ جاتتى. اينالدىرعان ەكi-ءۇش جىلدا گازەت رەسپۋبليكاداعى وقۋ iسiنiڭ شىن مانiندەگi ايناسىنا اينالدى. ۇستاز قاۋىمىنىڭ سۇيiكتi ءارi اسىعا كۇتەتiن مەرزiمدiك باسىلىمى بولدى. سول جىلدارى گازەت تيراجى جەتپiس ءۇش مىڭعا جەتiپ، مەملەكەتتiك دوتاتسيادان شىقتى. بۇل زەينوللا بەيسەنباەۆتىڭ گازەتكە ۇتىمدى باسشىلىق جاساۋىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكەن ۇلكەن جەڭiس ەدi.

ءومiردiڭ تالاي وتكەلدەرiنەن سۇرiنبەي وتكەن زەينوللا بەيسەنباەۆ قازiر سەكسەننiڭ سەڭگiرiندە. "قارتايدىم، قاجىدىم"، دەپ وتىرعان جايى جوق. قولىنا قالام الىپ وقۋ iسiنە، قوعامعا، تاريحقا بايلانىستى جايلاردى جازىپ ءجۇر. باسپالارمەن بايلانىسىن ۇزبەگەن. سولاردىڭ تاپسىرمالارىن دەر كەزiندە ورىنداۋدا. ايەلi ءجاميلا ابiتقىزى دا ۇستاز. قالانىڭ ورتا مەكتەپتەرiندە بiرنەشە جىل تاريح پانiنەن ساباق بەرگەن. قالالىق وقۋشىلار سارايى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتiندە ءجۇرiپ ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتى. ولار ءتورت نەمەرەسiنiڭ سۇيiكتi اتاسى مەن اجەسi. سەكسەننiڭ سەڭگiرiنە شىققان جاسىڭىز قۇتتى بولسىن، زەكە!

كولباي ادىربەك ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button