مۇسىلماندار نارازىلىعى

قىرعىز ەلIندە الاڭدا ءمIناجات ەتۋگە، ال رەسەيدە بIرقاتار يسلام ادەبيەتتەرIن تاراتۋعا تىيىم سالىنعان

رەسەي بiلiم ۇيالارىندا بىلتىرعى وقۋ جىلىنان بەرi "پراۆوسلاۆيە مادەنيەتiنiڭ نەگiزدەرi" ءپانiنiڭ وقىتىلۋى جونiندە پiكiرتالاس وربiگەن-دi. سول كەزدiڭ وزiندە دiنباسىلار مەن بiلiم جانە عىلىم مينيسترلiگi بiر مامiلەگە كەلە الماي، ەكiۇداي پiكiر ۇسىنىپ، ايتىس-تارتىسقا دەيiن بارعان بولاتىن.

ونىڭ بiرi مەكتەپتە دiن تاريحى جونiنەن كەڭ اۋقىمدا ماعلۇمات بەرەتiن ءپاندi "پراۆوسلاۆيە مادەنيەتiنiڭ نەگiزدەرi" نەمەسە "الەمدiك دiندەر تاريحى" دەپ اتاۋ كەرەكتiگiن ايتسا، ەندiگi بiرi العاشقىسىن بiلiم بەرۋ جۇيەسiنiڭ ايماقتىق تاجiريبەسiندە ("وپك" 2006 جىلدان بەلگوگراد جانە بريانسك وبلىستارى مەكتەپتەرiنە ەنگەن) جۇرگiزiلۋiن قالاپ، ەكiنشi ءپاندi ماسكەۋ جانە تاتارستان مەكتەپتەرiندە قوسىمشا ساباق نەگiزiندە وتكiزiلۋiن قۇپتاعان. بۇل ەكi ءپاننiڭ وقىتىلۋى نەمەسە وقىتىلماۋى بارىسىندا رف بiلiم جانە عىلىم مينيسترلiگi مەن ورىس پراۆوسلاۆيە شiركەۋi ءوزارا كەلiسپەي، بiراز تىعىرىققا تiرەلگەن بولاتىن. جاسىراتىنى جوق، مينيسترلiك جاعى ءوز ۇستانىمى ارقىلى بiلiم ۇيالارىندا "الەمدiك دiندەر تاريحى" ءپانiن وتكiزۋگە ق ۇلىقتى ەكەنiن اڭعارتىپ قالدى. ويتكەنi، مينيستر ا.فۋرسەنكونىڭ پiكiرiنشە، "پراۆوسلاۆيە مادەنيەتiنiڭ نەگiزدەرi" تەك جەكسەنبiلiك مەكتەپتەردە نە دiني ساۋات اشاتىن سەميناريالاردا وقىتىلۋى مۇمكiن. سول سەبەپتەن دە بiلiم جۇيەسiندە "الەمدiك دiندەر تاريحى" كۋرسىن وقىتۋدى مiندەتتi ءپان رەتiندە ەنگiزۋدi قاجەت دەپ سانايمىن" دەگەن ول. ال وسى جاۋىردى جابا توقىعان ماسەلە توڭiرەگiندە ەل اۋزىن جيا باستاعاندا رەسەيدiڭ مۇفتيلەر كەڭەسi قازان قالاسىندا باس قوسىپ كۇن تارتiبiندەگi ەكi ماسەلەنi قىزۋ تالقىعا سالدى. بiرi – ەلدە كورiنiس تاۋىپ وتىرعان مۇسىلمان ادەبيەتiنiڭ تارالۋىنا تىيىم سالۋعا قارسىلىق جانە 2009 جىلدان باستاپ رەسەيلiك مەكتەپتەردە "دiني-رۋحاني ادامگەرشiلiكتiڭ مادەنيەتi" (دنك) ساباعىن مiندەتتi ءپان رەتiندە جۇرگiزۋگە بايلانىستى.

نەگiزiنەن رەسەيدە تۇراتىن ءتۇرلi دiن، ۇلت وكiلدەرi، ونىڭ iشiندە مۇسىلمان قاۋىمى دiني ادەبيەتتەر مەن وقۋلىقتارعا تىيىم سالۋعا قارسىلىقتارىن تانىتىپ ۇلگەردi. تiپتi، ءوز دiنiنiڭ قۇربانى بولۋعا لايىق مۇسىلمان مۇنىڭ استارىندا ساياسي استاردىڭ بار ەكەندiگiنە ءشۇبا كەلتiرمەيدi. ولاردىڭ ءۋاجi بۇل ناعىز كەڭەستiك-توتوليتارلىق يدەولوگيانىڭ قايتا ورالىپ، تسەنزۋرالىق قاتاڭ جۇيەنiڭ تاس قالپىندا كەلگەنiن اڭعارتپاي ما دەگەنگە سايادى. بۇنى كەزدەيسوقتىق دەپ قابىلداماعان مۇفتيلەر كەڭەسi ءوزiنiڭ جولداۋىن جاساپ، دiني ادەبيەتتiڭ تارالۋى ءاربiر دiننiڭ نەمەسە اعىمنىڭ iشكi iس-ارەكەتi دەي كەلە، قانداي دا بiر شەشiمنiڭ بولۋىن تالاپ ەتۋدە. "ال، رەسەيدiڭ مۇسىلمان دiني كiتاپتارىنىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قويىپ ءارi زاڭعا قايشى كەلiپ، مۇنى الەۋمەتتiك-ساياسي ماسەلەلەردiڭ تۋىنداۋىنىڭ العىشارتى ەتiپ قويعانىن قالاي تۇسiنەمiز" دەيدi ولار بiراۋىزدان.

– تاتارستان كوپۇلتتى، كوپكونفەسسيالى رەسپۋبليكا. ونىڭ ۇستiنە جەرگiلiكتi پرەزيدەنت مۇسىلمان دiن وكiلدەرiن تاتارستان اۋماعىنا، بiر قازاننىڭ باسىنا جيناۋدى وزiنە باستى ماقسات ەتiپ قويىپتى. سوندىقتان دا بيلiك ءار دiن وكiلدەرiنiڭ، ءداستۇرلi كونفەسسيا مۇشەلەرiنiڭ قارىم-قاتىناسىن ەلەپ-ەكشەپ، "وگiزدi دە ولتiرمەيتiن، اربانى دا سىندىرمايتىن" جولدى قاراستىرۋى كەرەك. بارiمiزگە بەلگiلi، بۇعان دەيiن تاتارستاندا دiنگە بايلانىستى ەشقانداي دا بiر كيكiلجiڭ بولعان ەمەس، سودان بولار بiز ءوزiمiزدi دۇرىس باعىتپەن كەلەمiز دەپ بiلەمiز" – دەيدi، تاتارستاننىڭ مەملەكەتتiك كەڭەسiنiڭ توراعاسى فاريد مۋحامەتشين.

رەسەي مۇفتيلەر كەڭەسiنiڭ ازيالىق مۇسىلماندار رۋحاني ءبولiمiن باسقاراتىن نافيگۋللا اشيروۆ كەڭەس بارىسىندا مۇسىلمان ادەبيەتتەرi مەن وقۋلىقتار عۇمىرىن مەيلiنشە قىسقارتۋعا باعىتتالعان جانە بiلiم وشاقتارىندا كوسە-كولدەنەڭ شىعا بەرەتiن تىيىم تۋرالى ماسەلەنiنiڭ قايتا-قايتا كوتەرiلۋiنە مۇرىندىق بولدى. ونىڭ جانىنا باتقانى دا سول، بۋگۋرۋسلاندىق قالالىق سوتى جەرگiلiكتi "ال-فۋركان" مەدرەسەسiندەگi كiتاپتاردى "ەكسترەميستiك باعىتتىڭ نىشانى" دەپ ايىپتاپ، رەسەي ايماعىندا يسلام دiنi ادەبيەتتەرiن تۇنشىقتىرۋى ەدi. بiر سوراقىسى، تارالۋىنا تىيىم سالىنعان كiتاپتىڭ iشiندە ءاربiر مۇسىلمان شاڭىراعىندا بولۋى مiندەتتi "يسلام نەگiزدەرi" كiتابى دا بار ەكەندiگiن ايتا كەلە، "بۇعا بەرسەڭ، سۇعا بەرەدiنiڭ" كەرi كەلiپ، بۇل تiزiمنiڭ ءالi دە كوبەيەتiنiنە كەپiل جوق دەپ كۇيiنەدi. ايتقانى ءدوپ كەلدi. الگi "ەكسترەميستiك" دەپ تابىلعان كiتاپتىڭ قاتارىنا مۇسىلماننىڭ 16 كiتابى ەنiپ كەتكەن. ال تاعى بiر دiنداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل تىيىم اۋەلگi كەزدە ۆاححابيستiك كiتاپتاردان باستالعان. نەگە ەكەنi بەلگiسiز، ماسەلەنiڭ ۋشىقپاي تۇرعان كەزiندە مۇنى جارىققا شىعارعان "بادر" باسپاسى دا ءلام-ميم دەپ تiل قاتپاسا، مۇفتيلەر كەڭەسi دە ءوز پiكiرiن اشىق بiلدiرمەگەن. سول سەبەپتەن دە تىيىم سالۋ شاراسىنا توقتاۋ بولماي وتىر. "جىعىلعانعا جۇدىرىق" دەمەكشi، بۇل ازداي تۇرiكتiك دiندار سايد نۋرسيدiڭ ون ءتورت كiتابى دا وسى كۇيدi كەشۋدە. بازبiرەۋلەردiڭ پiكiرiنشە، بۇل تىيىم كiتاپتارعا ەمەس، ونىڭ ورىسشا اۋدارماسىنا باعىتتالعان سياقتى. ەگەر ونى باسقا باسپا دۇرىس اۋدارماسىمەن شىعارسا، ءبارi دە قاز-قالپىنا كەلەدi دەپ ۇمiتتەنەدi. دەگەنمەن، مۇسىلماندار سەبەپتi قايدان، قالاي iزدەسە دە، مۇنىڭ تۇپكi نەگiزiندە يسلام دiنiنە قاتىسى بار ادەبيەت پەن وقۋلىقتاردىڭ قولدانىستاعى اياسىن مەيلiنشە تارىلتۋ كوزدەلگەن سياقتى.

الايدا، مۇفتيلەر كەڭەسi iس ناسىرعا شاپسا، بۇل ماسەلەنi حالىقارالىق دەڭگەيگە دەيiن كوتەرمەكشi. "البەتتە، رەسەيدi ەۋروپالىق سوتتا قارالاعىمىز كەلiپ وتىرعان جوق. بار بولعانى رف جوعارعى سوتى بۋگۋرۋسلانداعى سوت پروتسەسiنە نۇكتە قويۋى قاجەت. بiز سونى تالاپ ەتەمiز!" دەگەن ەدi. بiراق "كوممەرسانت" گازەتiنە تۇسiنiكتەمە بەرگەن مۇسىلمان ءارi قورعاۋشى رۇستەم ۆاليۋللين مۇفتيلەر كەڭەسi مەن مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ باس كوتەرەر دiندارلارىنىڭ اقىلداسۋى ارقاسىندا بۇل ماسەلەنi ەۋروپالىق سوتقا شاعىمدانۋ ارقىلى بiرجاقتى ەتەتiنiن ءارi بۇل iس مۇسىلمانداردىڭ پايداسىنا شەشiلەتiنە سەنiمدiلiك بiلدiرەدi.

سونداي-اق، مۇفتيلەر كەڭەسi بiلiم ۇيالارىندا وتكiزiلiپ جاتقان "پراۆوسلاۆيە مادەنيەتiنiڭ نەگiزدەرiن" رەسەيلiك پراۆوسلاۆ شiركەۋiن قولدايتىن "دiني-رۋحاني ادامگەرشiلiك مادەنيەتi" پانiنە اۋىستىرۋدى قۇپتاپ وتىر. ويتكەنi، مەملەكەتتiك مەكتەپتەردە بiر عانا ەلدiڭ دiنiنەن (پراۆوسلاۆيە دiنiنەن) ماعلۇمات بەرۋ مۇسىلمان تۇرعىندارىنىڭ قۇقىعىن تاپتايدى. سول سەبەپتەن، دنك ساباعىن 1-11-سىنىپ وقۋشىلارىنا اپتاسىنا بiر-ەكi رەت وتكiزۋ قاجەت"، – دەيدi ماسكەۋ يسلام ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ رەكتورى مۋرات مۋرتازين. ەگەر بiزدiڭ ۇسىنىس قابىلداناتىن بولسا، وقۋلىق شىعارۋ جانە مۇعالiم دايىنداۋ شارۋاسى تاعى بار. ال بۇعان بيلiك مۇلدەم تەرiس قارايتىنىن اڭعارتسا، مۇسىلمان بالالارىنىڭ 50 پايىزى پراۆوسلاۆيە دiنiنە، قالعان 50 پايىزى اتەيستiك ادەت-عۇرىپپەن تاربيەلەنۋ قاۋپi ءتونiپ تۇر. راسىندا دا، بiر سىنىپتا ەكi-ءۇش مۇسىلمان بالاسى بار ەكەن دەپ، ولارعا ادەيiلەپ يسلام دiنiنەن ءدارiس بەرمەيتiنi ايدان-انىق. اڭگiمە، مۇسىلمان بالالارىنىڭ ءجۇزiن حريستيان دiنiنiڭ اعىمدارىنا بۇرعىزۋ عانا.

سوناۋ رەسەي اۋماعىندا مۇسىلمان ادەبيەتi مەن وقۋلىقتارىنا تىيىم سالىنىپ جاتسا، جاقىندا قىرعىز مەملەكەتi الاڭدا ءمiناجات ەتۋدi دوعاراتىن بولدى. سوڭعى ءۇش جىل كولەمiندە قىرعىزستان مۇسىلمان ايەلدەرi جەكە كۋالiك، تاعى باسقا دا قۇجاتتارعا حيدجاب (ايەلدiڭ باسى مەن موينىن جاباتىن ورامال) كيiپ ءتۇسۋ ءۇشiن ءايتiپ-ءبۇيتiپ ءجۇرiپ بيلiكتەن رۇقسات العان-دى. بiراق جەرگiلiكتi Iشكi iستەر مينيسترلiگiنiڭ قىزمەتكەرلەرi بۇعان كەلiسپەي، "ورامالمەن فوتوعا تۇسۋگە تىيىم سالۋ كەرەك" دەگەندi ايتىپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ازاماتشانىڭ قۇجات سۋرەتiندە قۇلاعى، موينى، ماڭدايى تولىعىمەن كورiنiپ تۇرۋى كەرەك. ايتپەسە، قىلمىسكەرلەر ايەلدiڭ كيiمiن پايدالانىپ، ايلاسىن iسكە اسىرۋى مۇمكiن. بۇل Iشكi iستەر مينيسترلiگiنiڭ قىرعىز ەلi مۇسىلماندارىنا قارسى ارەكەت جاساعان بiرiنشi دۇربەلەڭi. تاياۋ كۇندەرi Iشكi iستەر مينيسترلiگi مۇسىلماندار ءۇشiن قاسيەتتi كۇندەرi الاڭعا شىعىپ، اللاھ تاعالاعا ءمiناجات ەتۋدi دوعارۋ تۋرالى ۇكiمەتكە اشىق حات جولدادى. وسى اشىق حات كۇشiنە مiنسە، بۇدان كەيiن قىرعىز اعايىندارعا ورتالىق الاڭدا ناماز وقۋعا رۇقسات بەرiلمەۋi مۇمكiن. سول سەبەپتەن دە، اتالمىش مينيسترلiك قۇدايعا قۇلشىلىق جاساۋ عيباداتىن باسقا جەردە وتكiزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. ويتكەنi، ولار: "دiنگە بەت بۇرۋشىلار قاتارى جىل سايىن كوبەيە تۇسكەندiكتەن، IIم-نە قوعامدىق ءتارتiپتi ساقتاۋ قيىن بولىپ بارا جاتقانىن ايتىپ، بۇل الدىمەن حالىقتىڭ قاۋiپسiزدiگiن ساقتاۋ ءۇشiن قاجەت" دەپ تۇسiندiرەدi. وسىعان بايلانىستى قىرعىز رەسپۋبليكاسى IIم ءباسپاسوز حاتشىسى باقىتبەك سەيiتوۆ: "بيىلدىڭ وزiندە 60 مىڭعا جۋىق ادام جينالدى، كەلەسi جىلى بۇل كورسەتكiش 100 مىڭنان اسادى. كوشەنiڭ ءبارi جابىلىپ قالادى. ەگەر بۇلاي جالعاسا بەرسە، جاعداي تىعىرىققا تiرەلۋi مۇمكiن" – دەيدi. قىسقاسى، قۇزىرلى مەكەمە قىزمەتكەرلەرi مەن دiندەر iسi جونiندەگi اگەنتتiك وكiلدەرi بەس پارىزدىڭ بiرi – نامازدى قازا قىلمايتىن مۇسىلمان الاڭدا ەمەس مەشiت اينالاسىندا وقۋى تيiس. ونىڭ ۇستiنە، قاي مەملەكەت اللاھ تاعالاعا قۇلشىلىق ەتۋ ءۇشiن قالانىڭ ورتالىعىنداعى الاڭعا جينالادى؟ بiز بۇل جايىندا دiنباسىلارمەن كەزدەسiپ، اقىلداسامىز دەيدi IIم-لەر. ال iلە-شالا ورتا ازيا جانە قىرعىزستان مۇسىلماندار كونگرەسi بiشكەكتiڭ ورتالىق الاڭىندا مەرەكەلiك نامازدى وتكiزۋگە تىيىم سالعان بيلiككە نارازىلىقتارىن جەتكiزدi. "ەگەر بيلiك وسىنداي كەرەعار شەشiم شىعارسا، بۇل حالىقتىڭ تولقۋىنا اكەپ سوعادى. سوندىقتان دا بiز مۇسىلمان قاۋىمعا الاڭنىڭ بiر بولiگiن بەرۋiن تالاپ ەتەمiز" دەيدi نارازى توپ. ولاردىڭ پiكiرiنشە، الاڭدا 1916 جىلعى كوتەرiلiس كەزiندە قيراعان مەشiتتiڭ ورنى بولعان. جانە بۇل دەرەكتi قۇجاتپەن راستاۋ ءۇشiن نارازى توپ ارحيۆتەگi مەشiتتiڭ سۋرەتi مەن انىقتاما قاعازىن كورسەتiپتi.

ورتا ازيا جانە قىرعىزستان مۇسىلماندار كونگرەسi پرەزيدەنتi باقىت نۋردينوۆ: "ۇكiمەتتiڭ ءجۇز، ەكi ءجۇز مىڭ مۇسىلمان سياتىن كوپقاباتتى مەشiت سالۋىنا قاۋقارى جەتەدi" دەسە، "اكىل ەس، رۋح جانا ىيمان" قوعامدىق بiرلەستiگiنiڭ پرەزيدەنتi دۋيشون اجى ابدىلدا ۋلۋ: "كەيبiر قوعامدىق جانە ساياسي وكiلدەر ميعا سىيىمسىز ارەكەتتەرiمەن مەملەكەت پەن حالىقتى تەكەتiرەسكە يتەرمەلەگiسi كەلەدi. ايتىڭىزشى، وسىنشاما جۇرتتى مەشiتتiڭ ايماعىنا قالاي سىيعىزۋعا بولادى؟ جەر حالىققا تيەسiلi، سوندىقتان دا مۇسىلماندىق پارىزىن قايدا، قالاي ورىندايدى، ونى حالىقتىڭ ءوزi بiلەدi" دەيدi حالىقتىڭ اتىنان سويلەپ.

ولار ناماز ۋاقىتىندا قاۋiپسiزدiك شارالارىن ساقتاۋ، كولiك كەپتەلiسiن بولدىرماۋ ءۇشiن الاڭعا كولiكپەن كەلمەۋ كەرەكتiگiن ايتادى. ەل-جۇرتتىڭ نارازىلىعىن ۇيىمداستىرۋشىلار: "مۇسىلماندار بۇل ماسەلەنi ەشقانداي ەرەۋiلسiز شەشiلۋiن قالايدى. ەگەر بيلiك دiننەن الشاق بولسا دا، ەلدەگi مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ قۇقىعىن اياققا تاپتاۋعا بولمايتىنىن ەسكەرۋi قاجەت. سول سەبەپتەن دە پرەزيدەنت، پارلامەنت جانە مەملەكەتتiك مەكەمەلەر جاڭا ساياسي تولقىننىڭ بولماۋى ءۇشiن دۇرىس شەشiم شىعارار" دەگەن ۇكiلi ءۇمiتiن جاسىرىپ قالمايدى.

ال "قىرعىزستان حالقىنىڭ ار-نامىسىن قورعاۋ" قوعامدىق بiرلەستiگiنiڭ توراعاسى اكين توقتاليەۆ: "بۇل ماسەلە قۇربان ايت مەيرامى بولماي تۇرعاندا قىلاڭ بەردi، بiراق ول كەزدە قالا اكiمi دانيار ۋسەنوۆتiڭ ارالاسۋىمەن ۋاقىتشا رۇقسات ەتiلگەن-دi. قازiر دiن تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدانىپ جاتىر. بۇل زاڭعا وزگەرiستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋدە دiندەر iسi جونiندەگi مەملەكەتتiك اگەنتتiگiنiڭ قۇزىرەتi مىقتى ەكەن. نەگiزi دiندەر iسi جونiندەگi اگەنتتiك كiمگە كەرەك؟ شىنىن ايتقاندا، بۇل بار بولعانى مۇسىلمان قاۋىمدى قاجىلىق ساپارعا ۇيىمداستىرۋ كەزiندە اقشا جەۋ ءۇشiن قۇرىلعان اگەنتتiك" دەيدi. قىسقاسى، ولاردىڭ پiكiرi جاڭا جىلدىق مەيرام كەزiندە الاڭدا شۋىلداعان مەرەكەلەر وتكiزەمiز دە، ال مۇسىلمانداردىڭ جارتى ساعات ناماز وقۋىنا قارسىلىق تانىتۋىمىز قالاي؟" دەگەنگە سايادى.

بيلiكتiڭ بۇل ماسەلەگە قاتىستى ءۋاجi ازiرگە بەلگiسiز. ال، قىرعىز مۇسىلماندار كونگرەسi بۇعان كادiمگiدەي شامدانىپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي كەلiسiلمەگەن شەشiم حالىقتىڭ ىزاسىن تۋدىرۋى ابدەن مۇمكiن. ايتسە دە، قىرعىز مۇسىلماندارى بۇل جاعدايدىڭ سوڭى نارازىلىق شەرۋلەرiنە ۇلاسپايدى. الايدا، بيلiك وكiلدەرi Iشكi iستەر مينيسترلiگiنiڭ ىڭعايىنا جىعىلسا، iس ناسىرعا شابادى، سوتتاسامىز دەپ وتىر.

مۇنداي iس-ارەكەتتiڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە يسلام دiنiنiڭ اياسىن تارىلتۋعا باعىتتالعانداي. رەسەي بۇل ماقساتتاعى شارۋاسىن استىرتىن تۇردە جۇرگiزۋگە بەل شەشە كiرiسسە، قىرعىز ەلi دابىرا كوتەرiپ جاساۋعا بەل بۋىپتى. الايدا، قىرعىزستان قۇزىرلى مەكەمەسiنiڭ ەل قاۋiپسiزدiگi مەن تىنىشتىعىن الدىن-الا ويلاۋىن ماقۇل كورسەك تە، جەرگiلiكتi بيلiك مۇسىلمان قاۋىمى ءمiناجات ەتەتiن عيباداتحانا مەن مەشiتتiڭ كوپتەپ سالىنۋىنا مويىن بۇرۋ كەرەك سياقتى. ونسىز دا ءتۇرلi دۇربەلەڭ مەن تولقۋلاردان كوز اشپايتىن قىرعىز ەلiنiڭ تىعىرىققا تiرەلۋi بەك مۇمكiن.

ال رەسەي ماڭايىنداعى جاپا شەگiپ وتىرعان مۇسىلماندار قال-قادiرiنشە قولدان كەلگەنiن جاساپ باعىپ، تiپتi ەۋروپالىق سوتقا شاعىمدانۋعا دا ءازiر. "ەكi تۇيە سۇيكەنسە، اراسىندا شىبىن ولەدiنiڭ" كەرi. باسقانى قايدام، مۇنىڭ ناتيجەسiندە رەسەيدiڭ ۇپايى تۇگەل بوپ قالا بەرۋi مۇمكiن. بiراق بۇل جەردە مۇسىلماندار مەن باسقا اعىمدار اراسىنا iرiتكi سالۋ، الاۋىزدىعىن تۋعىزىپ الماۋ ماسەلەسi بار ەمەس پە؟!

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button