ҰЛЫТАУ – ҰЛТ ҰЯСЫ

1. "АБЫЛАЙ ХАН ЖӘНЕ ҚАЗАҚ РУХЫ"

Қазақ халқы тарихында небiр қилы кезеңдердi бастан кештi. Қазақ хандығы алғашқы құрылғаннан жоңғар қалмақтары тұс-тұстан шабуыл жасап, екi жақты соғыс жүздеген жылға созылғаны тарихтан белгiлi. Солардың iшiнде он соғыс жойқын болған. Әсiресе "Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаның" орны бөлек. Сондай шайқастардың бiрiнде Әбiлмансұр жоңғардың белдi батыры Шарышпен жекпе-жекке шығып, жеңiске жеткен. Жауға қарсы "Абылайлап!" ұрандата шауып, сарбаздарды жiгерлендiрiп, үлкен ерлiк үлгiсiн танытты. Кейiн хан сайланып, ел басқарды. Iшкi және сыртқы саясатты кемеңгерлiкпен жүргiздi. Исi қазақты бiрiктiруде жан аянбай еңбек еткен тұлға. Алайда сол Абылайдың хандығы туралы тарихшылар арасында әрқалай пiкiрлер айтылып жүр. Оның қолбасшылығына, кемеңгерлiгiне күмән келтiретiндер де бар. Кейiнгi табылған тарихи деректер сол күмәндi сейiлтiп, қазақ халқының болашағы үшiн атқарған тарихи iстерiн дәлелдеуде. Мiне, биыл Абылай ханның туғанына үш жүз жыл толып отыр. Соған орай Жезқазған қаласы әкiмi Берiк Әбдiғалиұлының бастамасымен жуырда Тәуелсiздiгiмiздiң 20 жылдығына орай қаланың төрiнен Абылай ханға еңселi ескерткiш орнатылып, "Нұр Отан" партиясының қолдауымен "Абылай хан және қазақ рухы" тақырыбында республикалық ғылыми-практикалық конференция өткiзiлдi.

Серке Қожамқұлов атындағы драма театр ғимаратында Жезқазған қаласының әкiмi Берiк Әбдiғалиұлы сөз сөйлеп, конференцияны ашты. Конференция жұмысын "Нұр Отан" халықтық демократиялық партиясының хатшысы Ерлан Қарин мен Қазақстан халықтары Ассамблеясы төрағасының орынбасары Ералы Тоғжанов құттықтап, iзгi тiлектерiн бiлдiрдi.

"Мәңгiлiк билiк және Абылай хан" тақырыбында Гумилев атындағы ұлттық университеттiң профессоры, филология ғылымдарының докторы, жазушы-тарихшы Тұрсын Жұртбай баяндама жасады. Ол Абылай хан тұсындағы тарихи оқиғалардан мысалдар келтiре отырып, толайым мәндi әрi мағыналы сөз қозғады. "… Абылай ханның арманы үш жүздiң басын бiрiктiрiп, елiмнiң, жерiмнiң емшегiн емдiрсем деген едi. Кешегi қазақ ұлтының көсемi Әлихан Бөкейханов, Тынышбаев, Досмұхамедов, тағы басқаларының арманы Алаш мемлекетiн құру болды. Бұл Байтұрсыновтай әкемiздiң елдiк туралы тұжырымдаған бес ұлы нұсқасымен астасып жатыр", – деп аталмыш нұсқаларды жеке-жеке талдап шықты. "Абылайдың Жезқазған қаласына қойылған ескерткiшi бұл – бiздiң Тәуелсiздiгiмiзге қойылған ескерткiш! Бұл – қазақ халқының барлық хандарына қойылған ескерткiш! Абылай ұйытқан Алаш идеясы ендi ең соңғы қазақ жер бетiнде өмiр сүргенше жүрегiнде соғып тұрады деп ойлаймын",– дедi ол сөз соңында.

"Хандық дәуiрдегi жыраулар поэзиясы" тақырыбындағы баяндаманы Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Мәжiлiс депутаты Бекболат Тiлеухан жасады. Ол тарихтың тағылым үшiн, сабақ алу үшiн керектiгiн айта келiп, солардың негiзiнде бiрлiктiң, ынтымақтың жатқанын жеткiздi. Әлi де Қазақияның егемен ел болғанын көре алмайтындар барын, олардың iштен де, сырттан да шалғысы келiп жүргендерiн ескерте отырып, жалғыз бiр партияның шешiмiне ғана қарамай, хан да, қараша да, қоғамның кез келген мүшесi Тәуелсiздiгiмiздi жанымен, жүрегiмен қорғамаса, бiртұтас ел болу, бiртұтас мемлекет болу мүмкiн емесiн жеткiздi. "… Жыраулар Абылайдың арғы-бергi заманында да халықтың көзi, жүрегi, үнi болған, ұлттың санасы болған, сендiре бiлген, тiптен жырымен жұртты жiгерлендiрiп, соңдарынан ерте бiлген, ұстаздары болған. Солардың жалынды жырларының арқасында халық бiр жағадан бас, бiр жеңнен қол шығарып, жоңғар, қалмақтармен шешушi шайқастарда жеңiске жете бiлдi". Шешен сөз арасында Доспанбет, Шалкиiз, Ақтамбердi, Бұқар, Дулаттың отты жырларынан үзiндiлердi жатқа айта келiп, олардың мәнi мен маңызын түсiндiрiп бердi.

Р.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының тарихшысы Бақыт Еженханұлының "Цин патшалық жазбаларындағы Қазақ елi туралы алғашқы тұжырымдамалардың қалыптасуы" тақырыбында жасаған баяндамасы тыңдарман көпшiлiктi бей-жай қалдырмады. Ол Қытай Халық Республикасы Бейжiң қаласындағы Бiрiншi тарихи мұрағатында Қазақ хандықтарына байланысты зерттеу жұмыстарын жүргiзген. Соның нәтижесiнде Абылай ханның 1757 жылы Цин патшасы Цяньлунға жолдаған хаттарының түпнұсқасымен танысудың сәтi түсiптi. Сондай-ақ, тарихшы жоңғар ханы Цеван-Рабтанның қазақтармен не үшiн жауласқаны туралы Цин патшасы Кансиге жолдаған хатын да сол мұрағаттан тапқан. Цеван-Рабтан былай деп жазған екен.

"Менiң қазақтармен жауласуым лажсыздығымнан туып отыр. Өз кезiнде, Галдан қазақтардың Тәуке ханының ұлын қолға түсiрген соң оны Далай Ламаға берген, сонда Тәуке хан маған елшi жiберiп, "арада жүрiп, ұлымды маған аман-есен қайтарғызып берсең" деп жалынған. Мен Далай Ламаға елшi жiберiп, Тәуке ханның ұлын сұрап алғам, сондай-ақ 500 адамымды қосып оны ауылына қорғап апарғызғам. Сөйтсем, Тәуке менiң әлгi 500 адамымды түгелдей қырып тастаған. Кейiн ол тағы маған қарасты Вуэрхэдэ-Батыр тайжыны өлтiрiп, оның халқын тонап әкеткен. Сонан соң ол тағы бiздiң уряңхайларымыздың 100-ден астам отбасын тонап әкеткен. Менiң қайын әкем Аюке қызын маған ұзатқанда, қайын ағам Санжыжабты қорғаушы ретiнде жiберiп, қалыңдығымды осылай әкелгiзген. Тәуке хан сол кезде де орта жолда соғыс ашпақ болған. Былтыр күзде менiң саудагерлерiм Орыс жерiнен қайтып келе жатқанда да Тәукенiң тонауына ұшыраған. Қазақтар қайта-қайта келiп маған тиiсiп, осыншалық зұлымдық жасады. Осы себептен мен әскер бастап, оларға жорыққа шықтым. Ұлы патша менi "мынау бiр соғысқұмар екен" деп ойлап қалмасын деген ниетпен мен осы түсiнiктемемдi жолдап отырмын".

Тарихшы Цеван-Рабданның осы хатынан соң Цин патшасының деректемелерiнде қазақ туралы мәлiметтер көбейе бастағанын келтiредi. Ол "Цин шилу" деректемесiнде Канси патшаның 1713 жылы өткiзген бiр әңгiме-кеңесiнде айтылған мынандай мәлiметтi де баяндамасында келтiре кеттi.

"Қазақ дегенiмiз – ежелгi Янгуань жерi. Адамдары табиғатынан жанжалдасуға құмар, ылғи да топтасып алып қырып-жою және тонаушылық iстерiмен айналысады, олардың ауызбiршiлiгi де күштi. Олардың әйел заты өзге бiреудiң барымталауына түссе, онда сол әйел сөзсiз әлгi тонаушы адамды өз қолымен бауыздап, сонан соң өз елiне оралады. Олардың жерi ыстық, шөптерi өте шүйгiн, жылқылары қанды тер ағатын болып келедi. Ондағы өсетiн алма, жүзiм және алмұрт сынды жемiстердiң барлығы дәу әрi дәмдi болып келедi. Бұлардан тыс, солтүстiк-батыста тағы көптеген мұсылман елдерi бар, олардың барлығы Юаньтацзу патшаның ұрпағы болып келедi. Олардың тағы бiр тармағы Кiшi Батыс мұхиты маңында, жан саны 100000 шамасында, барлығы киiз үйде тұрады".

Баяндамашы осы мәлiметтi талдай келiп, Кансидiң "Янгуань ди" деген сөзiн жалпы мағынада "Қытайдың батысындағы жер" сөзiнiң орынсыздау баламасы екенiн, Цин патшалығы өздерiнiң батысында Қазақ деген жауынгер ел бар екенiн түсiне бастағанын, екiншiден бұл дерек сол кездегi қазақтар тек қана даланы емес, Орта Азияның отырықшы жерлерiне де билiк жүргiзiп тұрғандығын бiлдiредi. Үшiншiден, Цин патшасы мұнда қазақ сынды көшпендiлердiң барлығы "Юань тайзудың ұрпағы", яғни "Шыңғыс ханның ұрпағы" деген сөздердi айтудың өзi оның Қазақ даласы сынды жерлердегi төрелiк билiк дәстүрiнiң жалғасып келгендiгiнен хабардар екендiгiн бiлдiретiнiн айтты.

Тарихшы Еженханұлы мұрағаттағы қытай жазбаларында "Абылайдың патшаға көтерген хаты" деп аталатын бiр құжаттың бар екенiн, оның қытай тiлiнде жазылған нұсқаларын "Пин ди чжунгаэр фан люе", "Цин Гаоцзун ши лу" және "Сиюй тучжи" сынды Цин патшасы Цяньлунның бұйрығымен құрастырылған еңбектерден көргенiн алға тартты.

"Пақырыңыз мен, қазақтың қораш ханы Абылай, Қытайдың ұлы патшасының тағына бас иiп, осы хатты көтеремiн. Ата-бабам Есiм хан мен Жәңгiр ханнан берi бiз ешқандай Қытай ағартуында бола алмай келгенбiз. Қазiр мiне ұлы патша шалғайдағы тайпа болып табылатын бiзге ендi ғана бұйрық түсiрiп, шапағатын көрсетiп жатыр. Пақырыңыз мен және менiң құзырымдағылардың барлығы шат-шадыман болып, патшаның мейiрбандығына ризашылықтарын бiлдiруде. Мен, пақырыңыз Абылай, барша қазақты бастап ұлы патшаға бойұсынып, Қытайдың мәңгi бодан-құлы болсам деген ниеттемiн, мұнымды мен құлшылық етiп тұрып ұлы Қытай патшасына бiлдiргiм келедi. Осы мақсатта мен 7 ел билеушiлерi мен олардың атқосшыларын қосқандағы 11 адамымды жiберiп, оларға менiң осы көтерген хатнамамды тапсырып, патша ағзамның есендiгiн тiлеп келулерiн ұйғардым, сонымен қатар, мен патшаға құрмет бiлдiру мақсатта жылқы тарту етiп отырмын. Сөйтiп, осы хат патшаға көтерiлдi".

Қытай тарихнамасында бұл хат цин-қазақ қарым-қатынас тарихындағы ең маңызды құжат ретiнде күнi бүгiнге дейiн қарастырылып келедi, – дейдi тарихшы. – Қандай болмасын, хаттағы "пақырыңыз мен, қазақтың қораш ханы", "қытай ағартуында бола алмай келгенбiз" және "ниетiмдi мен құлшылық етiп тұрып ұлы қытай патшасына бiлдiргiм келедi" деген аса бейшаралық мәнермен айтылған сөздер көшпелi жауынгер қазақ халқына жат екендiгi айдан анық. Екiншiден, жұртқа мәлiм, Цин армиясы Жоңғар мемлекетiнiң соңғы көсемдерiнiң бiрi Әмiрсананы қудалап, Қазақ даласына енгенде Абылай хан қазақтардың мүддесiн қорғау үшiн сол келiмсек әскери күшпен соғысқа дейiн барған. Дәл сол 1757 жылы Абылайдың өз бетiмен дегбiрсiздене барып айдаһардың тұяғына жығылып, "барша қазақты бастап патшаға бойұсынып, Қытайдың мәңгi бодан-құлы болсам" дейтiн сөздi айтқызатындай басына күн туған ешқандай себеп жоқ едi. Сонда оның Цин патшалығына жазған тұңғыш хаты, сiрә, қалай болған?

"Жоғары мәртебелi ұлы ханға: Менiң ата-бабам Есiм хан мен Жәңгiр ханнан берi, сiздiң әулетiңiздiң жарлығы бiзге жетiп көрмеген. Қазiр мiне, бiз сiздiң жарлығыңыздан хабардар болып өте қуаныштымыз. Мен, Абылай, менiң балаларым және қазаққа қарасты барша бұқара сiзден бiзге лауазым-титул силанса дегендi тiлейдi. (Мен) 7 бас елшi (және олардың атқосшыларын қосқандағы) жалпы 11 (адамды жiберiп отырмын)".

Еженханұлы бұл хаттың қытай тiлiндегi нұсқасымен салыстырғанда, осы бiр мұрағаттан жаңадан табылған тат-моңғол тiлiндегi нұсқасы әлдеқайда ортаазиялық көшпендi халықтардың сөз саптау дәстүрiне жақындау келетiнiн тiлге тиек етедi. Мәтiннен бiлгенiмiз, – дейдi ол.– Абылай ханның тұңғыш хаты ешқандай бағыныштылығын бiлдiру мақсатында көтерген феодалдық қытай-мәнжу құжат сипатындағы құжат емес, ол сол кездегi Орта Азия хандарының арасында да кездесетiн қарапайым әрi сыпайы мәнермен жазылатын дипломатиялық хатнама үлгiсiнде хатталған. Бұл жерде бiр нәрсе түсiнiксiз болып тұр. Мәтiнге қарағанда Абылай Цин патшалығымен тату-тәттi қатынас орнатуға ұмтылғанымен, Қазақ хандығының өзiндiк саяси-әлеуметтiк және иерархиялық жүйелерiн толық сақтап қалуын, олардың мәнжу-қытай ықпалынан неғұрлым аулақ болуын қалаған. Еркесары, Нұсан секiлдi мәнжу елшiлерi Абылайдың ордасына барып, одан Әмiрсананы қайтаруды сұрай отырып: "Үш жүздiң ел билеушiлерiнiң тiзiмiн берсең, бiз оны патшамызға жолдап, тiзiмдегiлерге патшалық лауазым-титулдарын тағайындатқызсақ" деген талап та қойған. Абылай Цин елшiлерiнiң бұл мәселенi көтергенiне қатты наразылығын бiлдiрiп, екi рет он күн бойына қабылдамай қойған. Соңында Абылай елшiлерге: "Генералдарыңыздың маған жеткiзген сөзi бар. Оның айтуы бойынша, патшаларыңыз бiздiң түзiм-жүйемiздi өзгертпек ниетi жоқ", – деп жауап қайтарған. Ал кейiндеу Цин патшасы өзiнiң Абылайға жолдаған жауап хатында: "Мен (билеушiлерiңнiң) киiмдерiн өзгертпеймiн, лауазым-титул тағайындамаймын, алым-салық алмаймын" деп жазған. Осыған қарап, Абылайдың тұңғыш хатының жаңадан табылған осы бiр нұсқасында да өзгертiлген жерлер бар ма деген күдiк туады. Сондықтан хаттың тағы бiр жаңадан табылған мәнжу тiлiндегi нұсқасына көңiл аудардық.

"Жоғары мәртебелi ұлы ханға көтерiлдi. Менiң ата-бабам Есiм хан мен Жәңгiр ханнан берi, Еженнiң жарлығы бiзге жетiп көрмеген. Қазiр, ұлы ханның бiздi ескергендiгiне бiз риза болдық. Мен, Абылай, ұлы ханның шапағаты маған, менiң балаларыма және қазақтың барша бұқарасына тисе деген тiлегiмдi бiлдiргiм келедi. (Мен) 7 бас елшi (және олардың атқосшыларын қосқандағы) жалпы 11 (адамды жiберiп отырмын).

Мұнда Абылайдың "Мен, Абылай, ұлы ханның шапағаты маған, менiң балаларыма және қазақтың барша бұқарасына тисе деген тiлегiмдi бiлдiргiм келедi" деп жазғаны тайға таңба басқандай көрiнiп тұр. Демек Чжаохуэй сияқты цин ұлықтарының патшасына жөнелткен "көшiрмесiндегi" осы сөйлемнiң бұрмаланған нұсқасы болар, сiрә. Сол бұрмаланған нұсқасына қарап Цин патшасы Цяньлун бұйрық берген. "Қазақтың ханы Абылайдың бағыну хаттамасы аударылып, барша әлемге жариялансын. Осы бұйрығым тиiстi жерлердiң барлығына жеткiзiлсiн" деген. Жоғарыдағы екi хаттың мазмұнын салыстырсақ, онда Цин патшасының барша әлемге жариялайтындай лепiрмесiне негiз жоқ. Қытайдың жағымпаз ұлықтарының Абылайға "Ата-бабамнан берi қытай ағартуында бола алмай келгенбiз" деп өкiнiшiн бiлдiрткенi, сол үшiн қазақ жұртын бастап "Қытайдың мәңгi бодан-құлы болсам" деп өз ниетiн бiлдiруi қолдан, ойдан жасаған жалған ақпараттары. Өкiнiштiсi сол, күнi бүгiнге дейiн дәстүрлi цин әдебиетiндегi сол қытай тiлiне аударылған "Абылайдың хатын" бұлжымас тарихи дәйек ретiнде қарастырып келген зерттеушiлер әлi де бар. Ал соңғы табылған екi хаттың әлгi қытайша аудармасында мазмұны өрескел бұрмаланғанын көрiнiп, құжаттың ресми-саяси мәнiне зор нұқсан келтiрiп, көкейiмiзге сенiмсiздiк ұялатып отыр.

Жезқазған қаласының құрметтi азаматы, тарихты зерттеушi Сағындық Қожамсейiтовтiң "Абылай хан және Ұлытау" атты баяндамасы да жұрт көкейiнен шықты. Ол өз сөзiнде осыдан 13 жыл бұрын этнографиялық тарихи экспедиция құрамында Қаратаудың бергi бетiндегi "Таңбалы тұраға" барғандарын, онда қазақ руларының барлығының таңбалары барын, Бұланты шайқасы болған жермен танысқандарын, Ұлытау жерi Абылайдың тағдырында үлкен роль атқарғанын, 1728 жылы Ақастау қыстағының жанындағы Балбұлақта қазақ ұлылары жиналып, алдағы Аңырақай шайқасын талқылау кезiнде Абылай да болғанын, сол соғыста ерлiгiмен танылып, Сабалақ деген атынан құтылып, батыр атанғанын, 1753 жылы исi қазақ Ұлытау баурайында жоңғар-қалмақтарды түпкiлiктi талқандау жөнiндегi үлкен кеңес өткiзгенiн, сонда Абылайдың аса маңызды пiкiр айтқанын, жалпы Абылайдың Ұлытау өңiрiнде сегiз рет болғанын дәлелдi мысалдармен тiзбектеп шықты.

Абылай ханның 300 жылдығы мен Тәуелсiздiгiмiздiң 20 жылдығына Жезқазған қаласының тұрғындары айтарлықтай әлеуметтiк жетiстiктермен келiп отыр. Өткен жылдан берi Берiк Әбдiғалиұлы әкiм болып келгелi бұйығы жатқан қала тiршiлiгi жанданып шыға келдi. Жаңадан әлеуметтiк нысандар бой көтердi. Бiрнеше көшелерге ұлтқа еңбегi сiңген тұлғалар аттары берiлiп, көгерiш-гүлзарлармен абаттандырылды. Сол уақытқа дейiн тек сандық нөмiрлермен белгiленiп келген орта мектептер Ш.Уәлихановтың, А.Байтұрсыновтың, М.Жұмабаевтың, М.Шоқайдың, М.Әуезовтiң, Д.Қонаевтың, Б.Момышұлының, Қ.Рысқұлбековтiң есiмдерiмен қайта аталынды. Бұрын қалада Абылай ханның ескерткiшi болған. Бiрақ сол ескерткiш тым тұрпайы талғамсыз тұрғызылғандықтан Берiк Әбдiғалиұлы сәулетшi-мүсiншiлер Шахибадан Сейiткенов пен Өмiрхан Жүнiсбековке қайта тастан қашатты. Жаңа ескерткiш жұрт көңiлiнен шықты.

2. ҰЛЫТАУ – ТАРИХ ШЕЖIРЕСI

Ұлытау – тұнып тұрған тарих. Жошы хан осы жердi таңдаған, Бату ханның балалық шағы осы өлкеде өттi. Орыс князьдерi кепiлдiкке берген Александр Невский бала кезiнде үш жыл Жошының ордасында тұрды. VII-VIII ғасырларда өмiр сүрген түркi руларының негiзiн қалаушылардың бiрi Алаша хан да осы жерден мәңгiлiкке орын тепкен. Алтын Орда әмiрi, әскери қолбасшы Едiге де осы жерде, халқының қамын жеген, Алтын Орда ханы Тоқтамысқа да осы Ұлытау топырағы бұйырды. Әйгiлi Ақсақ Темiр Ұлытаудың Алтыншоқысында болып, тасқа белгiсiн қалдырған. Арғы, бергi замандарда Кетбұғы, Керей, Жәнiбек, Қасым, Тәуке, Барақ, Көшiм, Абылай, Әбiлқайыр, Ақжол би, Қазбек би, Кенесары хан Ұлытаудың бұлақтарынан су iшiп, дамылдаған. Тiптен Кенесары хан ұлт-азаттық күресте сегiз жылдай осында тұрақтағаны тарихтан белгiлi. Академик Әлкей Марғұлан Тұранның ханы Афрасиаб өмiрiнiң соңғы кездерiн осы Ұлытауда өткiзген деп кеттi. Әулиетауда Асанқайғының бәйбiшесi Тана анамыз жетi әулиенiң бiрi болып жерленген. Академик Қаныш Сәтбаев: "Ұлытау – Қазақстанның қазынасы",– дептi. Мұнда Менделеев кестесi элементтерiнiң көбi бар. 1990 жылы "Ұлытау" ұлттық тарихи-мәдени және табиғат қорық мұражайы құрылды. 300-ден астам тарихи ескерткiштер қорғауға алынған. Бiз қаладан жүз алпыс шақырым жердегi Ұлытауға қарай жол тарттық.

Соңғы екi жылдың бедерiнде Ұлытаудың бұрынғы әкiмi Берiк Әбдiғалиұлының бастамасымен бiрқатар игi iстер атқарылғанынан жұрт құлағдар. Жазы қысқа, қысы ұзақ әрi суық ауданда әлеуметтiк-тұрмыстық жағдайларды жақсартудың бес өзектi бағдарламасын жасап, жүйелi түрде жүзеге асыра бастады. Әуелi жұртты көптен қажытқан Ұлытау-Терiсаққан арасын жалғастыратын жолды күрделi жөндеуден өткiздi. Аудан орталығын бiр орталықтан жылыту мен ауыз су құбырларын, канализация тарту мәселелерiн шешу де жолға қойылды. Қазiр Астанадағы "Модерн Сити" фирмасы бұл жұмыстардың техникалық-экономикалық негiздемесiн жасауда. Ел аузында жүрген "Ұлытау – қазақтың Хан ордасы" атауына сай ауданға қарасты ауыл мектептерiне қазақ хандарының есiмдерi берiлдi. Тарихи ескерткiштердi жаңғырту жұмыстарын қолға алып, тау басындағы Едiге батырға алып баратын жолды ретке келтiрдi. Тау етегiнен Асан қайғы абыздың қос қолын жайып, Жаратушыдан елге ырыс-құт, береке тiлеп тұрған бейнесiн тұрғызуды бастаған. Қазiр оның биiк тұғыры тұрғызылып, баспалдақты жолы салынды. Жездi қаласынан Кенесары ханға ескерткiш орнатты. Орталықтан "Таңбалы тас" саябағын ашты. Жалпы ауданды туризм орталығына айналдыру басты бағыт болды. Алайда облыс әкiмi оның iскерлiгiн бағалап, Жезқазған қаласына әкiм етiп тағайындады. Ендi оның бастаған игi iстерiн ауданның өзi ұсынған әкiмi Әнуар Омаров жалғастыруда.

Бiз күре жолдың бойындағы Сәтбаев қаласын басып өтiп, қала типтегi Жездi елдiмекенiне ат басын тiредiк. Көк тастан қашалған Кенесары хан ескерткiшiне гүл шоқтарын қойып, кенттiң мұражайындағы жәдiгерлермен таныстық. Жездiнiң кенiшiн алғаш рет өткен ғасырдың басында ағылшындар қазған екен. Кейiн Кеңес үкiметi ағылшындарды елден қуып шыққан соң, кен қазу жұмыстары көп жылдарға дейiн тоқтап қалған. Геолог Сәтбаев өткен ғасырдың 1928 жылы Жезқазған кенiндегi марганец рудасын есептеп, құжатқа түсiредi де, Мәскеудегi Түстi металлдар министрi Ордженикидзеге барып, кендi игерудi ұсынады. Ордженикидзе қаражат тапшылығынан Жезқазған кенiн игере алмайтынын айтып, бас тартқан. Сәтбаев бар құжатты өзiнiң жұмыс кабинетiне сақтап қояды. 1941 жылы немiс фашистерi Украинадағы марганец кенi шығатын Мелитопольдi басып алған соң, Геббельс "Ендi Кеңестер өкiметiнiң соңғы танкiлерiн талқандау ғана қалды!" деп масаттана мәлiмдеме жасаған болатын. Сталин Орта Азия республика басшыларына марганец кенiн шұғыл түрде iздеп, табу жөнiнде телеграмма жiбередi. Қазақстан Компартиясы ОК бiрiншi хатшысы Скворцов геологтарды жинап, сол бұйрықты оқып бередi. Сонда Сәтбаев: "Марганец кенiн iздеп жатудың қажетi жоқ. Ұлытаудан екi жүздей шақырым жерде сол кеннiң әлденеше жылдарға жететiн мол қоры бар", – деп ертеңiне құжаттарды әкеп Скворцовқа көрсетедi. Мәскеу кен қазуға қажеттi техникалардың бәрiн жүк поезымен Қарағандыға аттандырады. Кен орнын Жезқазған деп атаған. Сталиннiң бұйрығынан кейiн, қырық бiр күннен соң кеннен шыққан марганецтi жүк таситын автокөлiктер Қарағанды темiр жолына жеткiзедi. Кеңес информбюросы бұл хабарды дүние жүзiне таратқан кезде Геббельс: "Жезқазған деген қайдан шықты тағы?!" – деп шошынған екен. Егер сонда Сәтпаев 1928 жылы марганец кенiн тауып, жер асты қорын анықтап қоймағанда, екiншi дүниежүзiлiк соғыс 1945 жылы емес, оның тiптен 1950 жылға дейiн созылып кетуi мүмкiн едi. Соғыс созылған сайын адам шығыны көбейiп, өркениеттiң қирайтыны бесенеден белгiлi жай.

Тәуелсiздiктiң бас кезiнде Республика Президентi Нұрсұлтан Назарбаев Жездi кентiнде болып, аталарымыздың көне пешiмен мыс балқытып, өз қолымен балға құйғаны туралы кент мұрағатында фотосуретi сақталған. Қалдырған қолтаңбасы да бар. "Қазақ елiнiң өндiрiс атасы болып саналатын Жездi өңiрiнiң тарихы келер ұрпақтың есiнде сақталуы өте қажет. Осыған зор еңбек етiп, музей ұйымдастырған азаматтардың еңбегi зор. Оларға таудай рахметiмдi айтамын. Қазiргi егемен елiмiздiң мақтанышы металлдар болып саналады. Осы өндiрiстi өркендете беру бiздерге мiндет. Музей қызметкерлерiне, Жезқазған жездi өңiрiнiң халқына баянды бақыт, қуанышты болашақ тiлеймiн.

Н.Назарбаев 3 қараша, 1994 жыл".

Ұлытау аудан орталығындағы "Таңбалы тас" мәдени саябағындағы қазақ руларының таңбалары бiрлiкке, ынтымаққа, тұтастыққа шақырып тұр. Iргесiндегi Қыземшек тауының етегiне тұрғызылып жатқан Асан ата абыздың тас бейнесiнiң құрылысы бiткен кезде ел ұйтқысы болған Ұлытаудың тарихи-мәдени мәнiн бұрынғыдан да бетер аша түсерi хақ. Алаша хан, Жошы хан, Домбауылдың кесене мазарлары, Теректi әулиедегi петроглиф суреттi-жазбалар келешекте түркiлердi зерттеушi әлем ғалымдарының назарын аударып, Ұлытауға ағылары анық.

Алматы–Жезқазған–Ұлытау–Алматы

Редакция таңдауы

Желіде Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген суреттері жарияланды

Желіде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген сәтінің фотосы пайда болды. Суретті Президенттің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook желісіндегі парақшасында жариялады. "Тамаша күн. Таңғы серуен....

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды. Бұл туралы студенттің өзі Instagram парақшасында жазды. Жаннұр Ниязбекова – Қызылорда қаласының тумасы. Осыдан 3 ай бұрын 17...

Президент әйелдер қауымын мерекесімен құттықтады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев барша әйелдер қауымын Халықаралық әйелдер күнімен құттықтады. Құрметті ханымдар! Баршаңызды Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Көктемнің шуақты мерекесі қашанда жүрегімізді сүйіспеншілік пен...

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...
20171123013834

Қостанайда полиция сыныптасын атып өлтірді

Қостанайда 8-наурызда таңғы 3-те екі сыныптастың арасында шыққан жанжал кісі өлімімен аяқталды. Аталмыш қылмыс туралы...
2021 03 08 crop 6 30 671x1257 9c8b6cf0 c8e1 4063 8bdc 96e9aa4587bc

Атырауда базарлар мен сауда үйлері күн сайын жұмыс істейді

Атырау облысында базарлар мен сауда үйлерінің күн сайын жұмыс істеуіне рұқсат берілді. Бұл туралы...
210308091522220e

Аршалы маңында 600 көлік 4 шақырымдық кептелісте қалды

Аршалы ауданы маңында автомагистральдің ортасын жүк көлігі жауып қалып, 600 автокөліктен тұратын...

Жаңалықтар

Қостанайда полиция сыныптасын атып өлтірді

Қостанайда 8-наурызда таңғы 3-те екі сыныптастың арасында шыққан жанжал кісі өлімімен аяқталды. Аталмыш қылмыс туралы облыстық Полиция департаментінің басшысы Бекет Аймағамбетов әлеуметтік желідегі жеке парақшасында жазды. «Бүгін Қостанайда қатардағы...

Атырауда базарлар мен сауда үйлері күн сайын жұмыс істейді

Атырау облысында базарлар мен сауда үйлерінің күн сайын жұмыс істеуіне рұқсат берілді. Бұл туралы облыстың бас санитар дәрігері Мәдениет Танауовтың жаңа қаулысында айтылған. «Күшейтілген санитариялық-дезинфекциялық режимді, бетперде кию режимін,...

Аршалы маңында 600 көлік 4 шақырымдық кептелісте қалды

Аршалы ауданы маңында автомагистральдің ортасын жүк көлігі жауып қалып, 600 автокөліктен тұратын 4 шақырымдық кептеліс пайда болған, деп хабарлайды Ақмола облыстық Полиция департаментінің баспасөз...

Қазгидромет алдағы үш күнге жасалған ауа райы болжамын жариялады

«Қазгидромет» РМК баспасөз қызметі алдағы үш күнге жасалған ауа райы болжамын жариялады. «Екатеринбург жақтан көшкен циклон Қазақстанның басым бөлігінде қар мен жаңбыр жаудырады. 10 наурыз...

Елімізде полиция қатарында 11 мың қыз-келіншек қызмет етеді

Полиция қатарында ер-жігіттермен бір сапта күндіз-түні аянбай 11 мың қыз-келіншек қызмет етеді. Бұл туралы Қазақстан Ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаев Халықаралық әйелдер күнімен құттықтау...

Әнші Диляра Дидарқызы «Украина дауысы» байқауына қатысады

Қазақстандық Диляра Дидарқызы «Украина дауысы-11» жобасындағы сынақтан өтіп, Олег Винниктің командасына қабылданды, деп хабарлайды украиналық ТСН арнасы. Диляра әлемдік жұлдыз Мэрайя Кэридің «My All»...

Желіде Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген суреттері жарияланды

Желіде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген сәтінің фотосы пайда болды. Суретті Президенттің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook желісіндегі парақшасында жариялады. "Тамаша күн. Таңғы серуен....

Головкиннің келесі қарсыласы

Бірінші орта салмақта бұрынғы әлем чемпионы Хайме Мунгия (36-0, 29 КО) келесі жекпе-жегін орта салмақта IBF және IBO белбеулерінің иегері қазақстандық Геннадий Головкинге (41-1-1,...

Құрмаш Маханов аэропортта аруларға арнап ән шырқады (видео)

8-наурыз мерекесін «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымының әртістері әйелдер қауымын ерекше форматта құттықтады. Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайымен бірлесіп өткізілген іс-шара аясында елорда тұрғындары мен қонақтары Қазақконцерт...

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды. Бұл туралы студенттің өзі Instagram парақшасында жазды. Жаннұр Ниязбекова – Қызылорда қаласының тумасы. Осыдан 3 ай бұрын 17...

Алғашқы ҰБТ 10-наурызда басталады

Жоғары оқу орнының ақылы бөліміне түсуді жоспарлаған талапкерлер үшін ұйымдастырылатын наурыз айындағы Ұлттық бірыңғай тестілеу компьютерлік форматта өтеді. Егер бұған дейін көктем айындағы тестілеу...

Қазақстанның кей аймақтарында жол ашылды

Ауа райының жақсаруына байланысты еліміздің кей өңірлерінде жолдар ашылып, көлік қозғалысы қалпына келтірілді.  07.03.2021 күні 08.00-ден бастап Шығыс Қазақстан облысындағы «Өскемен-Алтай-Рахман шоқысы» тасжолының 7-66 шақырымы,...

Жандолла Мандатұлы: Кореяда стипендия арқылы білім алуға болады

Жандолла Мандатұлы – Баян-Өлгий аймағында туған. Авиация инженері мамандығы бойынша Оңтүстік Корея елінің Пусан Ұлттық университетінің студенті. Ол Кореяда қалай стипендия арқылы білім алуға...

Пеле: Мбаппе ізбасарым болады

Әлем футболының королі атанған Пеле болашақта өз ізін «ПСЖ» клубының шабуылшысы Килиан Мбаппе басады деп болжайды. - Мбаппе менің ізбасарым бола алады және мен бұны...

Киік мүйізін Қытайға сатқандар ұсталды

Атырауда киіктің мүйізін Қазақстаннан Қытайға сатумен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топтың 12 мүшесіне қатысты сот үкімі шықты. Топты басқарған бұрын ҚХР азаматы болған қазақ, -...

Бітімгер әйел

Елімізде әскери салада әйелдер қауымы елеулі еңбек етіп келеді. Тіптен олардың саны жыл сайын артуда. Заңгер, қаржыгер, телефонист  секілді мамандықтарды игерген. Олар ұшақты басқарып,...

Елімізде 480 адам коронавирустан жазылды

Қазақстанда бір тәулікте 480 адам коронавирус індетінен емделіп шықты, деп хабарлайды coronavirus2020.kz сайты. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 54, Шымкент қаласы...

Темекіні оңай тастаудың 5 тәсілі

Дүниежүзінде коронавирусқа қатысты шындыққа сай келмейтін түрлі ақпарат тарады. Осындай мифтің бірі - темекі шегетіндер COVID-19 инфекциясын сирек жұқтырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы төтенше жағдайлар...

Президент әйелдер қауымын мерекесімен құттықтады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев барша әйелдер қауымын Халықаралық әйелдер күнімен құттықтады. Құрметті ханымдар! Баршаңызды Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Көктемнің шуақты мерекесі қашанда жүрегімізді сүйіспеншілік пен...

8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні

Бүгін Қазақстанда «8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні» мерекесі аталып өтеді. Биылғы мереке алғаш рет коронавирусқа қарсы карантин шектеулерімен тұспа-тұс келіп отыр. Атаулы күннің тарихы әйелдер...

«Маттео Пеликоне»: Қазақстан спортшылары үш алтын медаль алды

Римде күрес түрлерінен "Маттео Пелликоне" рейтингтік турнирі мәресіне жетті. Еркін күрестен Қазақстан құрамасы соңғы жарыс күнінде үш алтын, екі күміс және үш қола медаль...

Жансай Смағұлов: қолда тұрған алтыннан айырылып қалдым

Ташкентте дзюдодан әлемдік "Grand Slam" жарысында 73 келі салмақ дәрежесінде күресіп, күміс жүлдегер атанған Жансай Смағұлов алтыннан қалай айырылып қалғаны туралы айтып берді.  "Жарыс...

Дабылды ескерту жарияланды

Ауа райының күрт нашарлауына байланысты Қазгидромет синоптиктері Нұр-Сұлтан қаласы мен еліміздің 9 облысында дабылды ескерту жариялады. 8 наурызда Нұр-Сұлтанда көктайғақ болып, жаяу бұрқасын соғады деп...

Алматы облысының дәрігер қыз-келіншектері марапатталды

Алматы облысының әкімі Амандық Баталов Талдықорған көп салалы ауруханасына барып, облыстағы денсаулық сақтау саласында еңбек етіп жүрген, індетпен күресте алдыңғы шепте болған бірқатар нәзік...

Дзюдодан париждегі Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды

Дзюдодан 5-7 мамыр күндері Парижде өтуі тиіс Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды. Бұл туралы Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) баспасөз қызметі хабарлайды.  Франция тарапының...

Жансай Смағұлов Grand Slam турнирінің күміс медалын иеленді

Дзюдодан Ташкентте өтіп жатқан Grand Slam турнирінің финалында бақ сынаған Қазақстан балуаны Жансай Смағұлов турнирдің күміс жүлдегері атанды деп хабарлайды Olympic.kz. 73 келіде сынға түскен...

Бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Қазақстанның бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Қаулы бойынша, 2020-2021 оқу жылының үшінші тоқсанында мыналарға рұқсат етіледі: оқушылар саны 300-ге дейін контингенті...

Қарағандыда көлікте отырған арыстан туралы Экология министрлігі не дейді?

Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Қарағандыда арыстанды көлігімен тасымалдағандардың оқиғасына пікір білдірді - деп хабарлайды Tengrinews.kz. "Облыстық жануарлар дүниесі инспекциясының мамандары бұл мәселені талқылады....

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...

Қазақстанда апта ішінде болған тағайындауларға шолу

Осы аптада еліміздің орталық және жергілікті атқарушы органдарында бірқатар кадрлық ауыс-түйіс болды. Президенттік жастар кадр резервінің төрт өкілі басшылық лауазымға тағайындалды. 1-7 наурыз аралығында...

Ақмола облысының қыздары 4 алтын медаль иеленді

ШҚО Өскемен қаласында жалауын көтерген әйелдер арасындағы еркін күрестен Қазақстан чемпионаты өз мәресіне жетті. Бәсекеде Ақмола облысының төрт қызы төрт алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық...

Қарағандыда көлік ішіндегі арыстан жұртты таңдандырды

Қарағандыда көлік терезесінен қарап тұрған арыстанның суреті БАҚ пен әлеуметтік желілерде резонанс тудырды, деп хабарлайды NewTimes.kz. Экология министрлігі бұл оқиғаның мән-жайын анықтап, арыстан Қарағанды хайуанаттар...

Индонезияда сегіз жасар бала қолтырауынның асқазанынан шығарылды

Индонезияда сегіз жасар баланың денесі қолтырауынның асқазанынан алынды, деп жазады The Sun. Берілген ақпаратқа сәйкес, баланың еш жеріне зақым келмесе де, аман қалмады. Бала әкесімен бірге...

Женевада адам құқығы туралы ең жақсы фильмдер іріктелмек

Биыл 19-шы Халықаралық кинофестиваль және Женевадағы адам құқықтары жөніндегі форум виртуалды форматта өтеді. Жыл сайын іс-шараға 40 мың көрермен қатысатын. Онымен қоса 25 елден 300-ге...

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде 5 автобус өртеніп кетті, деп хабарлайды inbusiness.kz Оқиға 5 наурызда сағат 19:30-да Жылыой...

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...