بانكتەر قولداۋعا شىنىمەن مۇقتاج با؟

ءدال قازiرگi تاڭدا قازاقستاندىق بانكتەر قانداي كۇيدi باستان كەشiپ جاتىر؟ بىلتىرعى الەمدiك قارجىلىق داعدارىس شىنىمەن ولاردى تۇرالاتىپ تاستادى ما، الدە مەملەكەتتiڭ كومەگiنە يەك ارتقاندار تاعى دا اشكوزدiككە ۇرىنىپ وتىر ما؟ ۇكiمەتتiڭ بانكتەردi قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى جاساعان مالiمدەمەسiنە كiم قالاي قارايدى؟ جاۋاپكەرشiلiكتi سەزiنۋگە قازاقستاندىق بانكتەردiڭ كەيبiرi نەگە ق ۇلىقسىز؟

الەم بىلتىرعى قارجىلىق داعدارىستان ءالi ەس جيىپ ۇلگەرگەن جوق. قولدارىندا قارجى قورى مول ينۆەستورلار مەن حالىقارالىق قارجىلىق قۇرىلىمدار "اۋزى كۇيگەن ءۇرiپ iشەدiنiڭ" كەرiن كەلتiرiپ وتىر. ولار نەسيە بەرۋدە بۇرىنعىداي قۇلشىنبايدى. ونىڭ ۇستiنە، قازاقستان سياقتى الەمدiك نارىقتا ءالi وزiندiك ورنىن الىپ ۇلگەرمەگەن دامۋشى ەلدەرگە بiراز قيىن. قازiرگi كەزدە ەلiمiزدەگi بانكتەردiڭ، اسiرەسە، ەكiنشi دەڭگەيلi جەكەمەنشiك بانكتەردiڭ قارجىلىق جانە iسكەرلiك قابiلەتi مەن قاۋقارىنا قاتىستى كەسiمدi پiكiر ايتاتىندار جوقتىڭ قاسى. بۇل بالكiم، بىلتىرعى داعدارىستىڭ كۇردەلiلiگiنەن شىعار. ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ باسىندا قازاقستاندىق بانكتەردiڭ العاشقى بەستiگiندەگi كەيبiرi 13 ملرد. دوللاردى قۇرايتىن سىرتقى قارىزدى وتەۋگە كۇشتەرi جەتپەيتiندiگiن، سوندىقتان مەملەكەتتiڭ تاراپىنان تاعى دا قوسىمشا قارجىلاي قولداۋ كەرەكتiگiن كولدەنەڭ تارتتى. ارينە، مۇنداي ىنساپسىزدىقتى وتاندىق بانكيرلەردiڭ بارلىعى دەرلiك قولدادى دەۋ — اعاتتىق. ويتكەنi، حالىق بانكiنiڭ باسشىسى گريگوري مارچەنكو كومەك سۇراپ وتىرعاندار وسىدان ەكi-ءۇش جىل بۇرىن ساتىپ العان اكتيۆتەرiن ساتسا، مەملەكەتتەن سۇراپ وتىرعان قارجىدان بiرنەشە ەسە كوپ اقشاعا قول جەتكiزەتiنiن ايتتى. ال ۇكiمەتتەن قارجىلىق كومەك سۇراعان سول بانكتەردiڭ بiرقاتارى جۋىردا حالىقارالىق FitchRatings رەيتينگتiك اگەنتتiگi وتكiزگەن باسقوسۋدا باسقاشا سايرادى: "قارجىلىق داعدارىس بiزدiڭ بانككە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەدi. سىرتقى قارىزدى وتەۋگە قاۋقارىمىز دا، قارجىمىز دا جەتەدi". ارينە، بانكيرلەر قاۋىمىنىڭ باسقاشا ءسوز ساپتاۋى مۇمكiن ەمەس بولاتىن. ويتكەنi، ەگەر وزدەرiنiڭ قاراماعىنداعى بانكتiڭ كەلەشەگiنە كۇمان كەلتiرسە، ينۆەستورلار كوڭiلiندەگi كۇدiكتi ودان سايىن قويۋلاتىپ، ەڭ سوراقىسى، كەلۋi مۇمكiن اسا iرi كولەمدەگi ينۆەستيتسيادان قاعىلۋى مۇمكiن. ونىڭ ۇستiنە، "بەرەشەكتi قايتارۋعا شامام جوق" دەپ اشىق مويىندايتىنداردان قارىز بەرۋشiلەردiڭ سىرت اينالاتىنى دا ءسوزسiز. تۇسiنiكسiزi، كەيبiر بانكتەردiڭ وكiلدەرi قارجى ماسەلەسiندە ەكiجاقتى ويىندى نە ءۇشiن ويناپ وتىر؟

پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ جۋىردا بانك سالاسىن قاتاڭ قاداعالاۋدى بۇيىردى. مۇنداي نۇسقاۋ بانكيرلەر قاۋىمىنىڭ كوڭiلiنەن شىقتى دەۋ قيىن. ەسەسiنە، ءوز iسiنە مىعىمدارى پرەزيدەنتتiڭ باستاماسىن تولىق قۇپتايتىندىقتارىن جەتكiزدi. مىسالى، "كاسپيسكي بانكi" اق ديرەكتورلار كەڭەسiنiڭ توراعاسى ۆياچەسلاۆ كيم: "بانك قىزمەتi – مەملەكەت تاراپىنان باقىلاۋ جۇرگiزiلەتiن بiردەن بiر سالا. باقىلاۋدىڭ ماقساتى بانكتەردi، جالپى جۇيەنi بارىنشا تۇراقتى، سەنiمدi جانە اشىق ەتۋ. سوندىقتان ۇكiمەت پەن قارجىلىق نارىقتى رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتiگi تاراپىنان ايتىلعان شارالاردىڭ ماڭىزى زور. بiز بۇل ماسەلەگە تۇسiنiستiكپەن قاراپ، تولىق قولدايمىز. بۇعان ءار بانك، ولاردىڭ اكتسيونەرلەرi مەن مەنەدجەرلەرi مۇددەلi. قازiر الداعى شارالارعا قاتىستى ءتۇرلi پiكiرلەر ايتىلۋدا، سولاردىڭ بiرi – (باقىلاۋدى) ودان سايىن كۇشەيتۋگە بولمايتىندىعى. وتiمدiلiك داعدارىسى بانكتەردiڭ سىرتتان اسا كوپ مولشەردە قارىز العاندىعىمەن بايلانىستى، ەندi ول اقشالاردى قايتاراتىن كەز كەلدi، ال تاعى دا الۋدىڭ رەتi كەلمەي تۇر. باتىستىڭ نارىعى ەسiگiن قاشان اشاتىنى بەلگiسiز. بالكi جىل سوڭىندا بولار. الدە 2009 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ما ەكەن. قالاي دەگەنمەن دە، سىرتتان قارجى تارتۋ مۇمكiندiگi تۋعاندا حالىقارالىق ينۆەستورلار بiزدiڭ بانك جۇيەمiزدi قارجىلاندىرۋعا مۇددەلi بولۋى تيiس. بiزدiڭ مiندەتiمiز – بانك جۇيەسiنiڭ اشىق جانە تۇراقتى ءارi كورپوراتيۆتiك باسقارۋ مەن بيزنەستi جۇرگiزۋ دەڭگەيi جوعارى ستاندارتتى ەكەندiگiن بۇكiل حالىقارالىق قارجى قاۋىمداستىعىنا دالەلدەۋ. ەگەر ۇكiمەت باقىلاۋدى شەكتەن تىس قاتايتاتىن بولسا، حالىقارالىق نارىققا ۇناماۋى مۇمكiن. بالاما رەتiندە باسقا جول بار. مىسالى، كورەيا مەملەكەتi بانكتەرگە كومەكتەسiپ، كاپيتالدارىنا ينۆەستيتسيا سالۋ ارقىلى بانك جۇيەسiنiڭ تۇراقتىلىعى مەن بەرiكتiگiن ارتتىردى. بانكتەردiڭ، اكتسيونەرلەردiڭ جانە مەنەدجەرلەردiڭ جاۋاپكەرشiلiگiن ارتتىرۋ قاجەت. وسى ماسەلەگە قاتىستى كاسپيسكي بانكiنiڭ توپ-مەنەدجمەنتi مەن مەنشiك يەلەرiنiڭ ۇستانىمىنا كەلسەك، بiز قازاقستاندىق بانكتەردiڭ اكتسيونەرلەرi مەن باسقارما مۇشەلەرi باسقارۋشىلارعا، ينۆەستورلار مەن قوعامداستىققا ۇسىناتىن قارجىلىق قورىتىندىلارىنا جەكە جاۋاپ بەرگەندەرiن ءجون كورەمiز. ءوتiمدi اكتيۆتەر كوپتەگەن بانكتەر مەن ولاردىڭ اكتسيونەرلەرiندە دە بار. ەگەر بانك ءوز مۇمكiندiگiن دۇرىس ەسەپتەي الماسا، وندا كومەككە سىرتتان ينۆەستورلاردى نەمەسە iشتەن مەملەكەتتi تارتۋ قاجەت. سول سەبەپتi، مەن مەملەكەت ۇستانعان قاعيدامەن تولىق كەلiسەمiن".

جۋىردا الماتىداعى حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر مەن قارجىلىق ۇيىمداردىڭ، ۇكiمەت مۇشەلەرiنiڭ باسقوسۋىندا قر قارجىلىق نارىقتى رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتiگiنiڭ جەتەكشiسi ە.باحمۋتوۆا بانكتەردiڭ قارجىلىق احۋالىن ساراپتاي كەلە، "بiز بانكتەر ۇسىنعان مالiمەتتەردi پايدالاندىق" دەگەن ەدi. بۇل ەسكەرتۋدiڭ استارىندا "اقپاراتتاردىڭ شىنايىلىعى — بانكتەردiڭ جاۋاپكەرشiلiگiندە" دەگەن ىم جاتقان. كاسپيسكي بانكiنiڭ وكiلi – ۆ.كيم دە وسى ماسەلەنi قاۋزادى: "قازiرگi تاڭدا حالىقارالىق ينۆەستورلار دا، باسقارۋشىلار دا، ۇكiمەت تە ۇسىنىپ وتىرعان قارجىلىق جاعداي جونiندەگi اقپاراتتىڭ اشىقتىعى مەن شىنايىلىعىنا سەنiمدi ەمەس جانە ۇكiمەتتiڭ بانكتەر جۇمىسىن قاداعالاۋدى كۇشەيتۋگە قاتىستى شارالار وسى بانكتەر بەرگەن اقپاراتتار مەن ولاردىڭ جالپى جۇمىسىنا دەگەن جاۋاپكەرشiلiگiن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. ايتسەدە، ءار بانككە جەكە جانە سارالاي وتىرىپ قاراۋ كەرەك. مىسالى، كاسپيسكي بانكiنiڭ ينۆەستورى – بەرينگ شىعىس كەپيتال پارتنەرس جەتەكشi ينۆەستيتسيالىق قورى. بiز ولارمەن بiر جىلدان استام بiرگە جۇمىس جاساۋدامىز جانە ءوز كورپوراتيۆتiك باسقارۋىمىزدى ۇزدiك حالىقارالىق تاجiريبەگە سۇيەنە وتىرىپ، قۇرىپ جاتىرمىز. بiزدiڭ توپ-مەنەدجەرلەرiمiزدiڭ اراسىندا گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ تۇلەكتەرi، الەمگە تانىمال جەتەكشi حالىقارالىق كومپانيالاردا iستەگەن اۋديتورلار، قارجى ديرەكتورلارى مەن قارجى مەنەدجەرلەرi بار. ال كەڭەسكە مۇشەلiككە وتكەندەر — ەۋروپانىڭ ەڭ تانىمال قارجىگەرلەرi مەن مەنەدجەرلەرi".

وتاندىق ساراپشىلار ەلiمiزدiڭ سىرتقى قارىزىنىڭ تىم كوبەيiپ كەتۋiنە "ۇلەس قوسقان" بانكتەردiڭ iسكەرلiگiن سىنعا الادى. شەتەلدiك بانكتەر مەن قارجىلىق توپتاردان ارزان پايىزدىق كورسەتكiشپەن نەسيە الىپ، ونى iشكi نارىقتا تىم ۇلكەن پايىزدىق كورسەتكiشپەن قايتا نەسيەلەگەندەر قازiر "باتپان قۇيرىقتان" قاعىلعاندىقتان، مەملەكەتتەن كومەك سۇراپ، اتتانعا باسىپ جاتىر. حالىق بانكiنiڭ باسشىسى مارچەنكو ءوز بانكiنiڭ سىرتتان نەسيەنi وتە از مولشەردە العاندىعىن، نەگiزiنەن iشكi دەپوزيتتەر مەن سالىمشىلارعا قىزمەت ەتۋگە باسا نازار اۋدارعاندارىن ايتادى. مارچەنكونىڭ مەملەكەتتiڭ قارجىلىق قولداۋدا بانكتەرگە تىم وبەكتەۋiن قولدامايتىندىعى دا وتاندىق بانكتەر موينىنداعى جاۋاپكەرشiلiكتi سەزiنۋدەن قاشقاقتاۋىنا، iشكi باسەكەلەستiككە كەرi اسەر ەتۋگە اكەپ سوعادى دەگەن قاۋiپتەن. اتالعان ماسەلەدە كاسپيسكيدiڭ ۇستانىمى وسىعان ورايلاس: "كاسپيسكي قارىزدى دا باسقالارعا قاراعاندا وتە از الدى. قازاقستاندىق بانكتەردiڭ بيىل تولەۋگە تيiس 12 ملرد. دوللار بەرەشەگiنiڭ تەك شامامەن 3 پايىزى عانا كاسپيسكيدiڭ ۇلەسiنە تيەدi. بiزدە كاپيتالدىڭ بiردەيلiگi ەڭ جوعارعى دەڭگەيدە. ەڭ باستىسى، بiزگە كليەنتتەرiمiز سەنەدi. تەك سوڭعى 5-6 ايدا دەپوزيتتەرiمiز 25 پايىزعا ارتتى. بۇل قازاقستاندىق بانكتەر اراسىنداعى دەپوزيت ءوسiمiنiڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكiشتەرiنiڭ بiرi جانە بiز كليەنتتەرiمiز بەن سالىمشىلارىمىزدىڭ سەنiمiن ماقتان تۇتامىز. سوندىقتان سارالاۋدا سىرتقى قارىز مولشەرi، باسقارۋدىڭ جوعارعى ستاندارتتارىن ۇستانۋ جانە اعىمداعى جىلعا ارنالعان ناقتى دامۋ باعدارلاماسى بار ما، اسiرەسە، سىرتقى قارىزدى وتەۋ بولiگiندە، مiنە، وسى فاكتورلارعا كوڭiل اۋدارىلۋى تيiس. سونىمەن بiرگە ۇكiمەت مەنشiك يەلەرi مەن باسقارمادان جاۋاپكەرشiلiكتi مويىندارىنا الاتىندىقتارى جونiندە، ياعني، جەكە جاۋاپ بەرەتiنiنە كەپiلدiكتەر الۋى كەرەك. مىسالى، تۇركيادا ەكونوميكالىق داعدارىس كەزiندە مويىندارىنا العان مiندەتتەرiن ورىنداي الماعان بانكتەردiڭ بiرiنشi باسشىلارىنىڭ ۇستiنەن قىلمىستىق iس قوزعالدى". ارينە، قازاق ۇكiمەتiنiڭ جاۋاپكەرشiلiكتەن قاشقان نەمەسە مiندەتiن وتەي الماعان بانكيرلەرگە قاتىستى قىلمىستىق iس قوزعاۋ تۋرالى ءسوز قوزعاعان جوق. ماسەلەنi ۋشىقتىرماۋعا مۇددەلi ەكەندiگi ايتپاسا دا، تۇسiنiكتi. تەك قارىزعا تاعى دا بەلشەدەن باتىپ، مەملەكەتكە الاقان جاياتىن داردىڭ قاتارى كوبەيمەسiن دەپ تiلەڭiز. ويتكەنi، ۇكiمەتتiڭ قالتاسىنان" شىعىپ جاتقان قارجى مەملەكەتتiك بيۋدجەتتەن، ياعني، سiز بەن بiزدiڭ سالىق رەتiندە تولەگەن قارجىمىزدىڭ ەسەبiنەن.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button