قاراڭعى بولمەدەگI قارا مىسىقتى Iزدەۋ

بۇدان بىلاي ەلiمiزدە پروبلەمالار «پسيحۋشكامەن» شەشiلە مە؟!

ادەتتە تاريح دوڭعالاعى قايتا اينالىپ سوعىپ جاتارىنا كۇمانسiز يلانساق ونىڭ العاشقى اينالىمى ەرلiك جانە داڭقپەن كومكەرiلiپ، ەكiنشi رەت فارس تۇرiندە قايتالانارى دا راس. ادامزاتتىڭ مىڭداعان جىلدىق دامۋ جولى وسىعان دالەل. الەمدە «قىرعي-قاباق سوعىسى» مەيلiنشە ءورشiپ، تاراپتاردى قاناعاتتاندىراتىن مامiلەگە كەلۋگە، ادامزات ورتاق تiل تابىسۋعا قابiلەتسiز انتاگونيستiك ەكi قوسىنعا بولiنگەن حح عاسىردىڭ 50-شi جىلدارىندا اقش- تا «سولشىلدارعا قارسى كۇرەس» دەگەن جەلەۋمەن ءوز كوزقاراستارى، ۇستانىمدارى بار وزىق ويلى ادامدار: ستۋدەنتتەر، ينتەلليگەنتسيا وكiلدەرi، عالىمدار، اقىن-جازۋشىلار، جۋرناليستەر اياۋسىز قۋعىنعا ۇشىراعانى تاريحي شىندىق.

تالاي بەيكۇنا تاعدىرلار مەملەكەتتiك قۋاتتى ماشينانىڭ تەمiر تابانىندا تالقاندالدى. ماماندىقتارىنا تىيىم سالىندى. كوپ ۇزاماي ءدال وسىنداي جاعداي ودان دا سوراقى تۇردە قىزىل يمپەريا – كسرو-دا قايتالانعان. كوممۋنيستiك پارتيانىڭ «كوسەمدەرi» ومiرلiك ماسەلە، اسا ماڭىزدى iس-شارالار دەپ ساناعان جايتتارعا كەلiسپەيتiن ديسسەدەنتتەردi ەلدەن الاستاۋ، ويدان شىعارىلعان ءتۇرلi جەلەۋمەن تۇرمەلەرەگە توعىتىپ، «پسيحۋشكا» اتانعان كۇشپەن ەمدەۋ ورىندارىنا قاماۋ كەڭ تۇردە قولعا الىندى. الگiندەي «ناۋقاستاردىڭ» قاتارىندا ەلدەن امالسىز كەتiپ، كەيiنiرەك ادەبيەت، عىلىمنىڭ ءتۇرلi سالالارىندا اتاقتى نوبەل سىيلىعىن العان ادامدار دا بار ەكەنi ءمالiم. تiپتi، سوۆەتتiك قازاقستاندا دا سول كەزدەرi برازيلياعا كەتكiسi كەلگەنi ءۇشiن ۇزاق جىلدار بويىنا وسىنداي «پسيحۋشكاعا» ەرiكسiز قامالعان كiسi قازiر كوپ بالالى وتباسىنىڭ يەسi، ەلگە تانىمال ازامات.

مiنە، ححI عاسىردا وسىنداي كەلەڭسiز جاعداي ەندi ەگەمەندi قازاقستاندا دا قايتالانا باستاعان سىڭايلى. تiپتi، ورتا عاسىرلىق قاراتۇنەك كەزەڭدە «قاسيەتتi ينكۆيزيتسيا» وكiلدەرi «مىستان» دەپ تانىعان بەيباقتاردى وتقا ورتەيتiن زامان ءسال وزگەرگەن كەيiپتە قايتا اينالىپ كەلە جاتقانداي. قالىپتاسقان دوگمالارعا قارسى دجوردانو برۋنو «جەر اينالادى» دەگەنi ءۇشiن وتقا ورتەنگەنiندەي سوراقى ۋاقىت. قوعامنىڭ، مەملەكەتتiڭ جاۋلارىن قولدان جاساۋ. قاراڭعى بولمەدەن قارا مىسىق iزدەۋ.

وسىدان ءۇش ايدان استام ۋاقىت بۇرىن «ۇلتتىق جانە دiني ارازدىقتى قوزدىردى» دەگەن ايىپپەن وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىندا فيلوسوف-عالىم نۇرلان الiمبەكوۆ تۇتقىندالىپ، ەندi ونى كانيبالدار مەن مانياكتار ۇستالاتىن اقتاستاعى «پسيحۋشكاعا» قامالماقشى.

تاۋەلسiز ەلiمiزدە ۇزاق جىلداردان بەرi قالىپتاسقان ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن دiني توزiمدiلiكتi جوعارى باعالاپ، اسiرەسە، ونى الەمدiك قاۋىمداستىق الدىندا مەيلiنشە ماقتان تۇتىپ كەلە جاتقان قازاقستاندا بۇدان اسقان اۋىر ايىپ جوقتىعى بەلگiلi. ياعني، فيلوسوف-عالىمعا اسا اۋىر ايىپ تاعىلىپ وتىر.

ول نە ءبۇلدiرiپ قويىپ ەدi? وسىعان دەيiن بiرنەشە كiتاپتارى جارىق كورگەن نۇرلان الiمبەكوۆ عىلىممەن شۇعىلدانىپ، ءوزiنiڭ تۇيگەن پiكiرلەرiن حاتقا جازىپ، رەسەيدەگi شەتەلدەگi، عالىمدارمەن پiكiر الماسىپ تۇرعان. قوعامعا، عىلىمعا، ادامزاتتىڭ قازiرگi دامۋ ساتىسىنا، تاعى باسقا دا ءوزiن تولعاندىرعان جايتتارعا كوزقاراسىن بiلدiرگەن. ال وڭتۇستiك قازاقستان وبلىستىق ۇلتتىق قاۋiپسiزدiك كوميتەتiنiڭ قىزمەتكەرلەرi ونىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىن زاڭسىز اقتارىپ، جەكە ادامعا جازعان حاتتارى نەگiزiندە قىلمىستىق iس قوزعاعان. دەموكراتيالىق قوعامداعى ءسوز بوستاندىعىن بىلاي قويعاندا، قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 18-بابى بويىنشا ءاربiر ازاماتتىڭ حات جازۋعا قۇقى بار جانە ونىڭ قۇپيالىعى ساقتالاتىنى قامتاماسىز ەتiلگەن.

ونىڭ ۇستiنە، قىلمىستىق كودەكستiڭ 164- بابىنىڭ 1-ءبولiمi بويىنشا ۇلتتىق، دiني ارازدىقتى قوزدىرۋعا باعىتتالعان ارەكەتتەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن قولدانىپ جاسالسا عانا قىلمىس بولىپ سانالاتىنى ايتىلعان. سوعان قاراماستان قاۋiپسiزدiك قىزمەتكەرلەرi نۇرلان الiمبەكوۆتiڭ جەكە ەلەكتروندى پوشتاسىن كوپە-كورنەۋ بۇقارالىق اقپارات قۇرالى تۇرiنە جاتقىزىپ، زاڭسىز ارەكەت جاسادى. قالىپتاسىپ وتىرعان كەلەڭسiز جاعداي قوعامدىق كۇشتەردi بەي-جاي قالدىرعان جوق. وسىعان دەيiن ەلiمiزدەگi قازاقتiلدi بiرنەشە اقپارات قۇرالدارى اتالمىش زاڭسىزدىققا قارسى ماتەريالدار جاريالاپ، فيلوسوف-عالىمنىڭ تاعدىرىنا ارا تۇسۋگە تالپىندى. ول ول ما، وسى جاعدايعا وراي ەلiمiزدەگi كوپتەگەن قوعام قايراتكەرلەرi، عالىمدار، بەلگiلi قالامگەرلەر، باق-ىنىڭ باسشىلارى اراشا تiلەپ جازعان اشىق حات تا گازەتتەردە جاريالاندى. وكiنiشكە قاراي، «باياعى جارتاس بiر جارتاس!» بيلiك تاراپىنان دا، ەڭ باستىسى، وسىنداي زاڭسىزدىقتارعا جول بەرگەن ۇلتتىق قاۋiپسiزدiك قىزمەتi تاراپىنان دا ءولi ۇنسiزدiك. ەلiمiزدiڭ باس پروكۋرورى ر.تۇسiپبەكوۆ پەن قازاقستان پرەزيدەنتi جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونiندەگi وكiلi ا.شاكiروۆ مىرزالار قازاقتiلدi باسىلىمداردى وقىمايتىن بولۋعا تيiس، سەلت ەتەر ءتۇرi جوق. جايشىلىقتا ادام قۇقىعىن ساقتاۋ جانە قامتاماسىز ەتۋ جونiندە حالىقارالىق تاجiريبە مەن قۇجاتتاردى تiلiنە تيەك ەتiپ، ۋاعىز ايتۋدى جانى سۇيەتiن ادام قۇقىعىن قورعاۋشى ەۆگەني جوۆتيس مىرزانىڭ دا ءۇنi ەستiلمەيدi. كوبiنە قيت ەتسە وزگە ۇلت وكiلدەرiنiڭ قۇقىعىن قورعاپ، جاپپاي قيقۋعا باساتىن ورىستiلدi اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەي-جايلىعى دا كوڭiلگە كۇدiك ۇيالاتادى. زاڭسىز ارەكەتتi قولداپ، ن.الiمبەكوۆتى قاماۋعا الۋعا سانكتسيا بەرگەن وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ ءالi كۇنگە ءۇنسiز قالىپ كەلە جاتۋىنىڭ ءوزi بiزدiڭ ەلiمiزدە «زاڭ الدىندا ءبارi بiردەي» دەيتiن بۇلجىماس پرينتسيپتiڭ قاساقانا بۇزىلا باستاعانىن اڭعارتاتىن سياقتى. بۇل رەتتە تاعى بiر ماڭىزدى ماسەلەنiڭ ۇشىعى بوي كورسەتiپ وتىر. تاياۋ ارادا قازاقستاندا ازماتتاردى قاماۋعا الۋعا تەك سوت قانا سانكتسيا بەرەتiنi جونiندە اسا ماڭىزدى زاڭ قابىلدانعالى وتىر. ال مۇنداي جاعدايدا فيلوسوف-عالىمدى تۇتقىنعا الۋ مۇمكiن بولماس ەدi. ياعني، قۇزىرلى ورگانداردىڭ ءۇن-ءتۇنسiز قالۋىندا ۇلكەن گاپ بارداي، ولار ن.الiمبەكوۆتى ەسكi زاڭ بويىنشا قاپاستا ۇستاۋعا بەل بۋىپ وتىرعان سىڭايلى. ادام تاعدىرى ويىنشىق ەمەس، ساياساتتىڭ دا قۋىرشاعى بولماۋعا تيiس. وسىندايدا ءانشi-اقىن ءيمانجۇسiپتiڭ اتاقتى انiندەگi:

«اباقتى قاتار-قاتار بولادى ەكەن،

Iشiنە جامان-جاقسى تولادى ەكەن.

اڭقىلداپ اباقتىعا كiرiپ بارساڭ،

كوڭiلiڭ سۋ سەپكەندەي بولادى ەكەن»، –

دەگەن اۋىر جولدار ويعا ورالادى. كiناسi دالەلدەنبەگەن ۇلت ازاماتتارىن اباقتىعا قاماپ، تاعدىردىڭ اۋىر سىناعىنا سالعاندا سانسىز شەنەۋنiكتەرiمiز نە ۇتادى؟! ءۇش ايدان بەرi زاڭسىز قاماۋدا جاتقان ادامعا جوعارى ورىنداردىڭ جانى اشىماۋى نەلiكتەن؟ تاعى بiر نازار اۋداراتىن جاعداي، ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيامەن قورعالعان قۇقىعىن بۇزعان وكiلەتتi ورگان قىزمەتكەرلەرi وزدەرiنiڭ زاڭسىز ارەكەتiن جاۋىپ، iستi ءادiل سوتقا جەتكiزبەي قىلمىستىق جاۋاپكەرشiلiكتەن قۇتىلىپ كەتۋ ءۇشiن ساپ-ساۋ ادامدى پسيحيااتريلىق ارنايى مەكەمەگە ورنالاستىرماقشى. «ەمدەۋ كەرەك» دەگەن جەلەۋمەن. رەسمي قۇجاتتار دا ۇرەيلi شەشiمنiڭ نەگiزiندە قابىلدانىپ جاتقان سۇرى بار iسپەتتi. قىلمىستىق iستەگi ايىپتاۋ بازاسى نەگiزسiز بولعاندىقتان، ن.الiمبەكوۆتىڭ «جاساعان قىلمىسىن» سوت الدىندا دالەلدەي المايتىندىقتان، رەسمي ورگاندار وسىنداي جولدى تاڭداپ الىپ وتىرعان iسپەتتi.

تاعى قايتالاپ ايتامىز، ادام تاعدىرى ويىنشىق ەمەس. وسىعان دەيiن باق-تاردا جاريالانعان ماتەريالدار مەن جوعارىدا ءسوز بولعان اشىق حات جەكە ادامنىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى رەسمي سۇراۋ سالۋ بولۋمەن قاتار، سوڭعى ۋاقىتتا ەلiمiزدە قالىپتاسا باستاعان قاتەرلi تەندەنتسياعا ازاماتتىق تۇرعىدان قاتتى الاڭداۋشىلىقتىڭ كورiنiسi ەكەنiن ۇمىتپاۋ كەرەك. ال مۇنداي جاعدايدا رەسمي ورگانداردىڭ، بيلiكتiڭ ءۇن-ءتۇنسiز قالۋى جاعدايدى ودان ءارi ۋشىقتىرۋ نەمەسە زاڭسىزدىقتى قولداعاندارى دەپ قابىلدانۋى تيiس.

قازاقستان 2010 جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكەلi وتىر. قۋانامىز، قۇپتايمىز! بۇل بيiك مارتەبەگە ەلiمiزدە ازاماتتاردىڭ قۇقىعى بۇلجىماي ساقتالاتىنىنا جانە مەملەكەت تاراپىنان كەپiلدiك بەرiلەتiنi نەگiزiندە قول جەتكiزiلدi. الەمدiك قاۋىمداستىق بۇدان بىلاي قازاقستانداعى احۋالعا جiتi نازار اۋدارىپ، قاتاڭ باقىلاپ وتىراتىنىنا كۇمان جوق. جالپى قاراڭعى بولمەدەن قارا مىسىق iزدەۋ ەش قوعام، مەملەكەتكە ابىروي اپەرگەن ەمەس. ال بiزدiڭ ەلiمiزدە ازاماتتاردى «پسيحۋشكاعا» توعىتۋ باستالعالى تۇر…

جاڭابەك شاعاتاي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button