بەس جىل بۇزىلمايتىن جول بار

رەسپۋبليكا پرەزيدەنتi نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارنالعان بيىلعى جولداۋىندا «وتكەن جىلى اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن 2012 جىلعا دەيiن دامىتۋ باعدارلاماسىن iسكە اسىرۋ قولعا الىندى. اۆتوجول سالاسىن قارجىلاندىرۋعا مەملەكەت تۇڭعىش رەت 10 ميللياردقا دەرلiك اقش دوللارىن ءبولiپ وتىر. بۇل ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قوزعالىس قاۋiپسiزدiگiن ارتتىرىپ، جولداعى جاراقاتتانۋ قاتەرiن ازايتا بەرەدi» دەگەن بولاتىن. وسى جولداۋعا سايكەس رەسپۋبليكا ۇكiمەتi جارتى جىلدىڭ iشiندە حالىقارالىق ماڭىزى بار نەگiزگi اۆتوجولداردى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستiككە كەلتiرۋگە قاجەتتi ستراتەگيا ازiرلەۋ كەرەك ەدi. سونىمەن قاتار كولiك-لوگيستيكالىق كلاستەردi دامىتۋ اۋقىمىندا باتىس ەۋروپانى باتىس قىتايمەن جالعاستىراتىن، قازاقستاننىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتiن اۆتوموبيل جولى سالىنۋعا تيiس بولاتىن. جولداۋدا سونىمەن بiرگە قازاقستاننىڭ ەڭ شالعاي ەلدi مەكەندەرiنە جەتۋiمiزدi جەڭiلدەتەتiن جەرگiلiكتi ماڭىزى بار جولدار جەلiسiن جەدەل كەڭەيتۋ قاجەتتiگi دە ايتىلعان ەدi. بۇگiنگi اڭگiمەمiز ەكونوميكامىزدىڭ كۇرەتامىرى اتالاتىن جولداردىڭ بiر ءدالiزi – تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل جولى تۋرالى بولماق. قر كولiك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلiگi كولiك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ كوميتەتi شىعىس قازاقستان وبلىستىق باسقارماسىنىڭ باستىعى مايدان تiلەس ۇلى مىڭباەۆقا جولىعىپ، سۇحباتىمىزدىڭ ءبiسمiللاسiن وسىدان باستادىق.

– مايدان تiلەس ۇلى، اۋەلi وبلىس كولەمiندەگi اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزىندىعى، ولاردىڭ جوندەلۋ جاعدايى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭiز دۇرىس بولار ەدi.

– شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 3420 شاقىرىم. 2006 جىلى جول جوندەۋگە جانە قايتادان سالۋعا 4،3 ميلليارد تەڭگە بولiنگەن ەدi. ونىڭ iشiندە 160 ميلليون تەڭگە «ريددەر-التاي ولكەسi» اۆتوموبيل جولىن جوندەۋگە 1،2 ميلليارد تەڭگە، «تاسكەسكەن-باقتى» جولىن قايتادان جوندەۋگە 0،4 ميلليارد تەڭگە، «وسكەمەن-زىريان» جولىن جوندەۋگە 0،5 ميلليارد تەڭگە، «وسكەمەن-سەمەي» اۆتوموبيل جولىنا 0،3 ميلليارد تەڭگە، تەمiر-بەتوندى جەتi كوپiر سالۋعا ءبولiنiپ يگەرiلدi. 201،5 مىڭ شارشى مەتر جولعا شۇڭقىردى تولتىرۋ (ياموچنىي رەمونت) جاسالىپ، 280 شاقىرىم جول قيىرشىق تاسپەن تەگiستەلدi.

بيىلعى جىلى «تاسكەسكەن-باقتى» اۆتوموبيل جولىن ەكiنشi دارەجەلi جوندەۋدەن وتكiزۋ ءۇشiن 2،2 ميلليارد، «وسكەمەن-سەمەي» اۆتوموبيل جولىنىڭ 40 شاقىرىمدىق تەلiمiن كۇردەلi جوندەۋدەن وتكiزۋ ءۇشiن 1،1 ميلليارد تەڭگە ءبولiندi. ۇستiمiزدەگi جىلى جولداردى ورتاشا جوندەۋگە 927 ميلليون، اعىمداعى جوندەۋگە 667 ميلليون تەڭگە ءبولiندi.

جولدار بەس جىلدا بiر رەت ورتاشا جوندەۋدەن وتكiزiلۋi كەرەك، ونىڭ بiر شاقىرىمىن جوندەۋدiڭ باعاسى سەگiز ميلليون تەڭگە. ال اڭگiمە بولىپ وتىرعان «تاسكەسكەن-باقتى» اۆتوموبيل جولىن ەكiنشi دارەجەلi جوندەۋدiڭ بiر شاقىرىمى 93-94 ميلليون تەڭگە تۇرادى. مۇلدەم جاڭادان سالىناتىن جولدىڭ 1 شاقىرىمى 150 ميلليون تەڭگە تۇرسا، الماتى-بiشكەك اۆتوموبيل جولىنىڭ بiر شاقىرىمى 200 ميلليوندى، ال استانا-بۋراباي ەكi باعىتتى ء(ار باعىتتا ءۇش جولاعى بار) اۆتوموبيل جولىنىڭ بiر شاقىرىمى 428 ميلليون تەڭگەگە جەتكەن. دەمەك، ۇكiمەتتەن قىرۋار قارجى ءبولiندi، ول قايدا كەتiپ جاتىر دەگەن سەكiلدi ەمەۋرiن بiلدiرەتiندەر وسىنى تۇسiنگەنi ابزال.

– جەرگiلiكتi ماندەگi جولداردىڭ ايانىشتى جاعدايىن ايتىپ باسىڭىزدى اۋىرتپاي-اق قويايىن. بiزدiڭ رەسپۋبليكانىڭ اۋماعىنان التى حالىقارالىق كولiك ءدالiزi وتەتiنi بەلگiلi. سونىڭ بiرi مايقاپشاعاي-ومبى اۆتوموبيل جولى. وسى جولدىڭ بۇگiنگi جاعدايى كوڭiلگە كiربiڭ ۇيالاتادى.

– دۇرىس ايتاسىز، «مايقاپشاعاي-ومبى» كولiك ءدالiزi حالىقارالىق جول بولىپ تابىلادى. تiپتi، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2001-2005 جىلدارعا ارنالعان جول باعدارلاماسىنا وسى مايقاپشاعاي-ومبى اۆتوموبيل جولىنىڭ 210 شاقىرىمىن جوندەۋ كiرگەن بولاتىن. بiراق باعدارلاما ورىندالمادى، بۇل جولدى جوندەۋگە تيiستi قاراجات بولiنبەدi. ەگەر ولاي بولاتىن بولسا اتالمىش جولدى جوعارىداعى باعدارلاماعا كiرگiزiپ، الداركوسەنiڭ جيەنi اتانۋ كiمگە كەرەك بولدى ەكەن؟

– وسىنداي iرi كولiك كوريدورلارىنىڭ بiرi تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل جولى ەكەنi ايان. قازiرگi كەزدە وسى جول كۇردەلi جوندەۋدەن وتكiزiلiپ جاتقانىنان حاباردارمىز. جول جوندەۋ جۇمىستارىمەن قاي مەكەمەنiڭ اينالىسىپ جاتقانىن ايتىپ بەرسەڭiز.

– تاسكەسكەن–باقتى اۆتوموبيل جولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 433 شاقىرىم، سونىڭ 33 شاقىرىمىنا كۇردەلi جوندەۋ جۇرگiزۋ ءۇشiن تەندەر وتكiزiلگەن بولاتىن. تەندەردە جەڭiسكە جەتكەن استانا قالاسىنىڭ «تەمiرجولقۇرىلىس» اكتسيونەرلiك قوعامى بىلتىر ءساۋiر ايىندا جۇمىستاردى باستاعان بولاتىن. اتالعان 33 شاقىرىم جولدى كۇردەلi جوندەۋگە بارلىعى 2 ميلليارد 990 ميلليون تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلعان. ماسەلەمەن انىعىراق تانىسۋ ءۇشiن ماقانشىعا بارىپ، تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل كولiگi جولىن جاڭعىرتۋ ديرەكتسياسىنىڭ جوبا جەتەكشiسi سەرiك مۇقان ۇلى بازاربەكوۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى سارسەن ورىنباسار ۇلى جانقۋاتوۆتارعا جولىعىپ سويلەسكەنiڭiز ءجون.

ءسويتiپ، سۇحباتتىڭ ەكiنشi جارتىسىن ماقانشىدا جالعاستىرۋعا تۋرا كەلدi. بiز بارعان كۇنi جوبا باسشىسى جۇمىس بابىمەن بiر جاققا كەتiپ قالعان ەكەن، سوندىقتان جوبا ورىنباسارى سارسەن ورىنباسار ۇلى جانقۋاتوۆپەن كەزدەسiپ، تiلدەستiك.

– سارسەن ورىنباسار ۇلى، تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل جولىن جوندەپ جاتىر ەكەنسiزدەر. وسى تۋرالى شيراتىڭقىراپ ايتىپ بەرسەڭiز.

– بiزدiڭ رەسپۋبليكا اۋماعىنان التى حالىقارالىق ترانزيتتiك كولiك كوريدورى وتەدi عوي. تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل جولى سونىڭ بiرi بولىپ تابىلادى. ءوزiڭiز بiلەسiز، بۇل ەلباسىنىڭ جولداۋىندا بەرiلگەن تاپسىرما، قازiر ۇكiمەت قارجى ءبولiپ، سول تاپسىرمانى ورىنداۋعا كۇش سالىپ جاتىر.

– بiزدiڭ «تەمiرجولقۇرىلىس» اكتسيونەرلiك قوعامىنىڭ باس وفيسi استانادا ورنالاسقان. اكتسيونەرلiك قوعام پرەزيدەنت – ءادiلشا ماعرىپ ۇلى ەرمۇحانوۆ دەگەن ازامات. ماقانشىدا تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل كولiگi جولىن جاڭعىرتۋ ديرەكتسياسى جانە «داڭعىل-اس» جاۋاپكەرشiلiگi شەكتەۋلi سەرiكتەستەرi جۇمىس iستەۋدە. سوڭعىسىن ەرۇلان جولدىباەۆ دەگەن جiگiت باسقارادى.

ماقانشىدا تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل كولiگi جولىن جاڭعىرتۋ ديرەكتسياسىن سەرiك مۇقان ۇلى بازاربەكوۆ باسقارادى. مەن جوبا جەتەكشiسiنiڭ ورىنباسارى بولىپ iستەيمiن. بiزدiڭ ديرەكتسيا مۇندا جول جوندەۋ جۇمىستارىن بىلتىر ءساۋiر ايىندا باستاعان بولاتىن. ديرەكتسيادا 190 جۇمىس ورنى اشىلعان. بۇگiنگi كۇنi جول قۇرىلىسىندا 190 ادام جۇمىس iستەپ ءجۇر، ونىڭ 30-ى اياكوزدە، 160-ى ماقانشىدا.

بiزدiڭ جوندەۋگە تيiستi ۋچاسكەمiز تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل جولىنىڭ 100-133 شاقىرىمدارىنىڭ ارالىعى، ياعني 33 شاقىرىم جول. بۇل كوپ جىل قاراۋسىز قالعان جول تەلiمi ەكەن. سول ەسكi جولدى قايتادان كۇردەلi جوندەۋدەن وتكiزiپ، 2-شi كاتەگوريالى جول رەتiندە قايتادان جاڭعىرتىپ، سالىپ جاتىرمىز. بۇل ماقسات ءۇشiن بارلىعى 2 ميلليارد 990 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولۋ كوزدەلگەن. بىلتىر سونىڭ 747 ميلليون تەڭگەسi ءبولiنiپ، يگەرiلدi. بيىل 1 ميلليارد 267 ميلليون تەڭگە ءبولiندi، كەلەسi جىلعا 974 ميلليون تەڭگە كۇردەلi قارجى قالىپ وتىر. نەگiزگi جۇمىس ۋچاسكەلەرi – اياكوز، ماقانشى ماڭىندا.

جوندەۋدەن وتكiزiلۋi تيiس 33 شاقىرىم جولدىڭ 225 شاقىرىمى كۇردەلi جوندەۋدەن وتكiزiلدi. وسى ارالىقتا ورنالاسقان 2 تەمiربەتون كوپiر جوندەلدi، بiرەۋiنiڭ ۇزىندىعى – 42 مەتر، ەكiنشiسiنiڭ ۇزىندىعى – 63 مەتر. سونداي-اق 19 سۋ قۇبىرى مەن سۋ ارىقتارى جوندەۋدەن وتكiزiلدi. 33 شاقىرىمدىق جولعا جوبا بويىنشا 200 مىڭ توننا اسفالت سالىنادى. سونىڭ iشiندە 130 مىڭ توننا اسفالت مايدا تاستارمەن ارالاستىرىپ سالىنادى. وسى ماقساتتا ماقانشى سەلوسىندا تاس ۇساتۋ جانە اسفالت شىعارۋ زاۆودتارى سالىنعان. تاس ۇساتاتىن زاۆودتىڭ قۋاتى ساعاتىنا 250 توننا، زاۆود كۇنi-ءتۇنi جۇمىس iستەيدi. تاستىڭ مولشەرiنە قاراي 5 فراكتسيا شىعارادى. بۇل زاۋىتتى بىلتىر فينليانديانىڭ «سانريك» دەگەن فيرماسىنان ساتىپ العانبىز. مۇندا 20 ادام جۇمىس iستەيدi.

«دس-68» ماركالى اسفالت زاۋىتىنا قاجەتتi قۇرال-جابدىقتاردى ۋكرايناداعى «كيەۆمان» اكتسيونەرلiك قوعامىنان ساتىپ العانبىز. ونىڭ قۋاتى – ساعاتىنا 160 توننا. زاۋىتتى مونتاجداۋعا 10-15 كۇن كەتتi. مۇندا 40 ادام جۇمىس iستەيدi. «تەمiرجولقۇرىلىس» اق تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل كولiگi جولىن جاڭارتۋ ديرەكتسياسىنىڭ اسفالت زاۋىتى ماقانشى سەلوسىنىڭ iرگەسiندە ورنالاسقان، تاس ۇنتاقتايتىن زاۆود تا سوعان جاقىن جەردە. زاۋىتتار دا iسكە بىلتىر قوسىلعان. جiگiتتەر جiگەرلەنە قيمىلداپ، الدارىنا قويىلعان مiندەتتi ابىرويمەن ورىنداپ ءجۇر. ولارعا ءدان ريزامىز.

قازiرگە دەيiن جوسپارلانعان جۇمىستاردىڭ 90 پايىزى اياقتالدى. 2007 جىلعا ارنالعان جوسپارىمىز بويىنشا جۇمىستاردىڭ بارلىعى قاراشا ايىندا اياقتالۋى كەرەك. جۇمىسىمىز جوسپار بويىنشا ويداعىداي ءجۇرiپ جاتىر. بىلتىردان بەرi بiزدiڭ ديرەكتسياعا 190 ادام جۇمىسقا الىنسا، سونىڭ 70 پايىزى جەرگiلiكتi تۇرعىندار. جۇمىسشىلاردىڭ ورتاشا جالاقىسى – 60000 تەڭگەدەن استام. 80-100 مىڭ تەڭگە الاتىن جۇمىسشىلار دا بار.

جۇمىسشىلارىمىزدىڭ كوبi اۋىلدا، ءوز ۇيلەرiندە تۇرادى. ال شەتتەن كەلiپ جۇمىس iستەپ جۇرگەندەر ءۇشiن 3-4 ۆاگونىمىز بار، سوندا جاتادى، ءۇش ۋاقىت ىستىق تاماق بەرiلەدi.

– ادەتتە، جول جوندەۋ كەزiندە اسىعىستىققا جول بەرiلەتiنi بەلگiلi. جولشىلاردىڭ جوندەدiك دەگەن جولى بiراز ۋاقىتتان كەيiن قايتادان تەسiلiپ جاتادى. سiزدەردە جۇمىستىڭ ساپاسىن باقىلاۋ قالاي؟

– ۇكiمەتتەن وسى جولدى كۇردەلi جوندەۋگە قىرۋار قارجى بولگەندiكتەن، جۇمىستىڭ ساپاسىنا دەگەن تالاپ تا كۇشتi. قر كولiك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلiگi كولiك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ كوميتەتi شىعىس قازاقستان وبلىستىق باسقارماسىنىڭ ينجەنەر ماماندارى بۇل ۋچاسكەدەگi جول سالۋ تەحنولوگياسىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قاداعالاپ وتىرادى. ولار ارنايى اسپاپتارىن اسفالتقا بويلاتىپ، اسفالتتىڭ قۇرامىن انىقتايدى. بەلگiلەنگەن تەحنولوگيا ساقتالماسا اتقارىلعان جۇمىستى قايتا iستەۋگە ءماجبۇر بولامىز. سول سەبەپتi بيىلدان باستاپ جۇمىس ساپاسىن جۇيەلi باقىلاۋ ماقساتىندا تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل كولiگi جولىن جاڭعىرتۋ ديرەكتسياسىندا ينجەنەرلiك قىزمەت قۇرىلدى. ولار جول سالۋ ساپاسىن جانە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ كولەمiن تەكسەرەدi. ەگەر بەلگiلi بiر تەلiمدە جۇمىس ساپاسىز اتقارىلسا، ولار بۇل كەمشiلiكتi قاعازعا ءتۇسiرiپ، ورىنداۋ مەرزiمiن كورسەتەدi. ول حاتتا كورسەتiلگەن كەمشiلiكتەر مiندەتتi تۇردە تۇزەتiلەدi. ەگەر اتالعان كەمشiلiك تۇزەتiلمەسە ايىپ سالىنادى. جۇيەلi باقىلاۋ جاسالعان جەردە جۇمىستىڭ ساپالى بولاتىنى بەلگiلi عوي. تەندەردiڭ شارتى بويىنشا بiز جول سالۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا 5 جىلعا كەپiلدiك بەرەمiز. ەگەر جول پايدالانۋعا بەرiلگەننەن كەيiن 5 جىلدىڭ iشiندە جارىق نە شۇڭقىر شىعىپ جاتسا، ونىڭ بارلىعىن ءوزiمiز جوندەپ، تەگiستەپ بەرۋگە مiندەتتiمiز. سونداي-اق، بiز جول سالۋعا تاپسىرىس بەرۋشiگە جوبا باعاسى بويىنشا كەپiلدiك بەرەمiز.

ءوزiمiزدiڭ جول-قۇرىلىس ماتەريالدارىمىزدىڭ ساپاسىن تەكسەرەتiن زەرتحانامىز بار. قۇرىلىس ماتەريالدارىنا بايلانىستى قانداي سىناقتار جاساۋ كەرەك بولسا، سونىڭ بارلىعىن وزiمiزدە جاساي الامىز.

– جۇمىستىڭ قاۋiپسiزدiگiنە نازار اۋدارىلا ما؟

– 200-گە جۋىق ادام جۇمىس iستەيتiن مىناداي ۇلكەن جول قۇرىلىسىندا ونسىز بولمايدى عوي. «تەمiرجولقۇرىلىس» اق تاسكەسكەن-باقتى اۆتوموبيل كولiگi جولىن جاڭعىرتۋ ديرەكتسياسىنىڭ ەڭبەك قاۋiپسiزدiگiن ساقتاۋ جونiندەگi ارنايى iس-شارالار جوسپارى بار. ونىڭ ورىندالۋىن ەڭبەك قورعاۋ جونiندەگi ينجەنەرiمiز قاداعالايدى. ماسەلەن، جۇمىسشىلارعا كارەردە iستەۋگە نارياد بەرiلسە، ولارمەن مiندەتتi تۇردە نۇسقاۋلاما وتكiزiلەدi جانە بۇل نۇسقاۋلاما توقسان سايىن قايتا وتكiزiلەدi.

سۇحباتتى جۇرگiزگەن ميرا بەرiكبولوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button