ۇكIمەتتIڭ سىلتاۋى ۇدەپ بارادى

نەمەسە 180 ملرد. تەڭگە قاي بانككە بۇيىرماق؟

ارقاشان جاڭا ۇكiمەت قۇرامى جاساقتالىپ، تاعايىندالعان iلكi ساتتەن باستاپ ءار مەملەكەتتiڭ اتقارۋشى بيلiگi مەن سول ەلدiڭ ازاماتتارى اراسىندا بەلگiلi بiر مەرزiمگە شارت جاسالاتىنى ءمالiم. اتقارۋشى بيلiك تiزگiنiن ۇكiمەت ءوز ۋىسىنا العان ساتتەن باستاپ، اتالمىش مامiلە جۇزەگە اسا باستايدى.

ەكi جاقتى ەرiكتi بۇل كەلiسiم كونستيتۋتسيا مەن وزگە زاڭدارعا نەگiزدەلiپ، iسكە اسىرىلاتىنى دا سوندىقتان. بۇل – قازاقستاننىڭ 15 ملن.تۇرعىنى 15-20 سالالىق مينيسترلەرمەن جەكە-جەكە شارت جاساسىپ، الدەبiر ۋاعدالاستىق قۇجاتتارىنا قول قويادى دەگەن ءسوز ەمەس. پرەمەر-مينيستر جاڭا ۇكiمەت قۇرامىن جاساقتاۋعا ءسوز بەرiپ، پرەزيدەنت، پارلامەنت الدىندا وزiنە تاپسىرىلعان مiندەتتەر مەن جۇكتەلگەن iستەرگە جاۋاپتىلىعىن مالiمدەگەن تۇستا وسى قاستەرلi ءارi قيىن مiندەت مويىنعا ارتىلعانى. وسىعان دەيiن بيiك لاۋازىمنان ءتۇرلi سەبەپتەرمەن باس تارتۋعا، كەلiسiم بەرمەۋگە بولادى، بiراق بۇدان سوڭ بiتتi، شەگiنەرگە جەر جوق! ەندi قازاقستان اتتى الىپ، الەۋەتتi مەملەكەتتi مەكەندەيتiن 15 ملن.حالىقتىڭ ەلگەزەك قىزمەتشiسiسiڭ! جانە ۇكiمەتكە قويىلار ەڭ باستى ءارi ماڭىزدى تالاپ – ەل حالقىنىڭ الەۋمەتتiك جاعدايى، تۇرمىس-تiرشiلiگi بۇرىنعىدان بiر مىسقال تومەندەمەۋi تيiس. قازاقستاننىڭ اتقارۋشى بيلiگiن ءوز قولىنا العانىنا بiر جىلعا تاياعان كارiم ءماسiموۆ ۇكiمەتi وسى تالاپتى ورىنداي الدى ما؟ شىنىن ايتساق، جوق! وكiنiشكە قاراي، وزدەرiنە دەيiن بيلiك وليمپiندە بولعان جەتi ۇكiمەتتiڭ جۇزەگە اسىرعان وڭ iستەرi مەن ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەلەرiن قىسقا ۋاقىتتا عانا جەلگە ۇشىرعان سەكiلدi.

كەيiنگi ايلاردا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جۇرەگiندە سوڭعى جىلدارى ۇمىتىلا باستاعان ەرتەڭگi كۇنگە الاڭداۋلى كۇدiك، بولاشاققا دەگەن ۇرەي، سەكەمشiلدiك قايتا ويانا باستاعانى قۇپيا ەمەس. جۇرتشىلىق اراسىندا «تەڭگە قايتا شىعارىلادى، دەنوميناتسيا بولادى» دەگەن قاۋەسەتتiڭ كەنەتتەن كەڭ تاراۋى، وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيار اقىشەۆ مىرزانىڭ اقتالىپ تۇسiنiكتەمە جاساۋى دا ەل iشiندەگi مازاسىزدانۋدى ايقىن تانىتاتىنى ءسوزسiز. 1993 جىلى اينالىمعا ۇلتتىق ۆاليۋتا – ءتول تەڭگەمiز ەندiرiلگەن كۇننەن بەرi قازاقستان ەكونوميكاسى نەبiر قۇلدىراۋ مەن ورلەۋدi باستان كەشسە دە، ەشقاشان ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدى دەنوميناتسيالاۋ جونiندە قاۋەسەت تاراعان ەمەس، ونداي ءسوز قوزعاۋ مۇمكiن بولمايتىن. انەبiر جىلدارى جەتiسۋلىق ايتىس اقىنى ايتاقىننىڭ: «…اناۋىڭ دا – ەۆرازيا، مىناۋىڭ دا – ەۆرازيا. بۇل نە قىلعان بەزوبرازيا»، – دەگەنi حالىق اۋزىنداعى قاناتتى سوزگە اينالعانى سياقتى، قىسقا ۋاقىتتا عانا قوعامدا ۇكiمەتتiڭ تiكەلەي مiندەتتەرiن اتقارۋعا قاۋقارسىزدىعى مەن قابiلەتسiزدiگi جونiندە پiكiر قالىپتاسا باستاعانى اڭعارىلادى. ۇكiمەت مۇشەلەرi رەتiندە كوپتەگەن جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنiكتەردiڭ كاسiبي دەڭگەيiنە كۇمان تۋا باستاۋى زاڭدى دا. اياقتالۋىنا ەكi اي عانا قالعان 2007 جىل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ سوڭعى كەزەڭدەگi ەڭ تابىسسىز جىلى بولار سۇرى بار. بiر قاراعاندا، ءتۇرلi سالالاردا ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكiزiلگەن سەكiلدi كورiنەدi، ال ازاماتتاردىڭ تۇرمىسى، احۋالى تومەندەي تۇسۋدە. 22 ملن.توننا استىق جينالدى، ال نان باعاسى قىمبات. ازiرگە اكiمشiلiك شارالاردىڭ ارقاسىندا نان، استىق، ۇن باعاسى iشكi نارىقتا تۇراقتاندىرىلعانىمەن، كەز كەلگەن ساتتە قايتا شارىقتاپ شىعا كەلۋi ىقتيمال. قانتتىڭ ءار كيلوگرامى ەلiمiزدiڭ ءتۇرلi ايماقتارىندا 300-500 تەڭگەگە جەتۋi دە جاعدايدىڭ كۇردەلi ەكەنiن تانىتاتىن كورسەتكiش. ارينە، ۇكiمەت بۇعان دا وزiنشە سىلتاۋ تاۋىپ وتىر. ولار: «Iشكi ءوندiرiس قۋاتتارى ەلiمiزدi 200 پايىز قانتپەن قامتاماسىز ەتۋگە قابiلەتتi، الاڭدايتىن ەشتەڭە جوق»، – دەپ تۇتىنۋشىلاردى سابىرعا شاقىرۋدا. قيىندىقتى تۋعىزىپ وتىرعان دەلدالدار، سولاردىڭ باعانى قىمباتتاتۋ ءۇشiن جاساعان استىرتىن كەلiسiمدەرiنiڭ ناتيجەسi دەيدi اتقارۋشى بيلiك. سوڭعى ايدا پرەمەر-مينيستر كارiم ءماسiموۆ مىرزا مەن مينيسترلەر الگi اتىشۋلى ءارi قۇپيا دەلدالداردى، بازاردا جۇرەتiن «الپامسا بويلى ازاماتتاردى» قانشاما رەت ايىپتادى ەكەن. مۇنى ساناعان ەشكiم جوق.

بiراق تۇسiنiكسiز بiر جايت بار، تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ باعاسىن نارىق، باسەكەلەستiك ەمەس، الگiندەي قۇپيا الىپساتارلار بەلگiلەيتiن بولسا، ۇكiمەت نە ءۇشiن قاجەت؟! ول ول ما، الداعى ايلاردا قازiردiڭ وزiندە سونشالىقتى ارزان دەۋگە بولمايتىن ەتتiڭ باعاسى كۇرت كوتەرiلۋi مۇمكiن. قولايسىز جاعدايلار الدەن-اق بوي كورسەتiپ وتىر. 2003 جىلدان بەرi مال ازىعى، جەمنiڭ باعاسى ەكi ەسەگە قىمباتتاسا، سوڭعى اپتالاردا ودان ارمەن توقتاۋسىز وسۋدە جانە بۇل ەت باعاسىنىڭ دا قىمباتتاۋىنا اكەلiپ سوقپاقشى.

قۇرىلىس ماتەريالدارى، اسiرەسە، تسەمەنتتiڭ شەكسiز قىمباتتاۋى دا ءتۇپتiڭ-تۇبiندە ەلiمiزدەگi بiرقاتار قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ داعدارىسقا ۇشىراۋىنا ىقپالىن تيگiزەرi ءسوزسiز.

ەلiمiزدە كومiر ءوندiرۋ كولەمi دە جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدi. بيىل دا كەنشiلەر تابىسقا كەنەلۋدە. دۇرىس، بiراق تۇسiنiكسiز كەرەعارلىق سول، تۇتىنۋشىلار ءۇشiن كومiردiڭ ءار تونناسى 9 مىڭ تەڭگەگە دەيiن جەتiپ وتىر. قازان ايىنان باستاپ ەلەكتر قۋاتىنىڭ قىمباتتاۋى، ءار كيلوۆاتت-ساعاتتىڭ 8 تەڭگەدەن اسۋى حالىق جاپپاي تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ باعاسى شارىقتاپ وسۋiنە اكەلiپ سوققانىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ال، تەمiرجولدا جۇك ۆاگوندارىنىڭ جەتiسپەۋشiلiگi يمپورت تاۋارلاردى دا قىمباتقا ءتۇسiرiپ وتىر. ەكسپورتشىلارىمىز ءوز تاۋارلارى مەن ونiمدەرiن تۇتىناتىندار الدىنداعى مiندەتتەمەلەرiن دەر ۋاعىندا ورىنداي المايمىز دەپ الاڭداۋلى. بiر سوزبەن ايتقاندا، «قايدا بارساڭ دا – قورقىتتىڭ كورi». مۇنىڭ ءبارi iشكi احۋال، «ءبورi ارىعىن بiلدiرمەس، سىرتقا ءجۇنiن قامپايتار» دەۋمەن جاۋىپ-جابۋعا بولاتىن جاعداي دەسەك، قازان ايىنىڭ باسىندا حالىقارالىق رەيتينگتiك ينستيتۋتتار قازاقستاننىڭ رەيتينگiن، ەڭ اۋەلi وتاندىق بانكتەردiڭ رەيتينگiن تومەندەتۋi ەلiمiزدiڭ ەكونوميكاسى اۋىر ناۋقاس ەكەنiن بiلدiرگەن. 8 قازاندا اسا بەدەلدi Standard & Poor^s كومپانياسى قازاقستاننىڭ شەتەلدiك ۆاليۋتاداعى مiندەتتەمەلەرiنiڭ ۇزاق مەرزiمدi رەيتينگiن «BBB» ساتىسىنان بiر ادىم كەيiن شەگەرiپ، «BBB» ساتىسىنا دەيiن تومەندەتتi. اتالمىش رەيتينگتiك كومپانيا مۇنىمەن دە شەكتەلمەي، ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى مiندەتتەمەلەردiڭ قىسقا مەرزiمدiسi بويىنشا دا تومەنگi ساتىعا ءتۇسiرiپ تاستادى. وسىلايشا، iلگەرi باسقان اياعىمىز بiرتiندەپ كەرi كەتۋدە. ارينە، ەلiمiزدiڭ iشكi نارىعىندا قالىپتاسىپ جاتقان كەلەڭسiز جايتتارعا ۇكiمەت ادەتتەگiدەي ءتۇرلi سىلتاۋلار ايتىپ، تiپتi، وزدەرiنiڭ قاۋقارسىزدىقتارىن جازعان بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ تiمiسكiلەۋiنەن تۋىنداعان جاعداي دەپ سىلتاۋراتقاندارىمەن، شەتەلدiك رەيتينگتiك كومپانيالاردىڭ ادەيi جۇرگiزiپ جاتقان قۇپيا ويىندارى رەتiندە تۇسiندiرۋگە تىرىسقاندارىمەن مۇنىڭ ءبارi ەلدiڭ الاڭداۋشىلىعىنا ودان ءارi ماي قۇيا ءتۇسiپ وتىر. بۇل سىلتاۋدىڭ ءبارi ناقتى سەبەپ بولا المايتىنى بەسەنەدەن بەلگiلi. ويتكەنi، الداعى قاۋiپتi بولجاۋ، ونى جازۋ، جاسىرماي ايتۋ، وي ءبولiسۋ – باق-تاردىڭ باستى پارىزى. ال، قوعامداعى قاۋiپتiڭ الدىن الۋ، iركiلiستەر مەن داعدارىستاردى بولدىرماۋ –ۇكiمەتتiڭ مiندەتi. بiر سوزبەن ايتساق، ۇكiمەتتiڭ مiندەتi ءتۇرلi جاعدايلارعا بايلانىستى سىلتاۋلار مەن جەلەۋلەر ويلاپ تابۋ ەمەس، سونداي كەلەڭسiز احۋالداردى بولجاۋ، بولدىرماۋ، الدىن الا تيiمدi شارالار ويلاستىرۋ. ۇكiمەت سوڭعى مiندەتiن اتقارا الماعانى ايدان انىق. «قازاقستاندىق كاسiپورىنداردىڭ قۇنىن ءتۇسiرiپ، كەيiن ارزانداتىلعان كۇيدە ساتىپ الۋ ءۇشiن الدەبiر كومپانيالار ادەيi جۇرگiزiپ جاتقان قۇپيا ويىن» دەگەنگە كەلسەك، بۇل ايىپتاۋ دا ويدان قۇراستىرىلعان سياقتى. اتالمىش رەيتينگتiك كومپانيالار قازاقستانمەن العاشقى جىل iستەس بولىپ وتىرعان جوق. ولار ەلiمiزدiڭ ەكونوميكالىق رەيتينگiن كوتەرۋ ءۇشiن ەلiمiزدە تالاي ناتيجەلi iستەر اتقارىلدى. «ۆۆۆ» ساتىسى دا بiزگە بiر كۇندە بەرiلگەن جوق بولاتىن، بۇعان جەتۋ ءۇشiن بۇعان دەيiنگi ۇكiمەتتەر تابانداپ جىلجىپ، جىلدار بويى جيناعان بەدەل. قازاقشالاپ ايتقاندا، قاسىقتاپ جيناعان ابىرويدى شەلەكتەپ شاشقان ءوز ۇكiمەتiمiزدiڭ دارمەنسiزدiگi مەن كاسiبي بiلiكتiلiگiنiڭ تومەندiگi بولماسا، باسقالاردى ايىپتاۋ قيسىنعا كەلە قويا ما ەكەن؟!

«بiزدiڭ ەلiمiزدە ەشقانداي داعدارىس جوق. بiزدiڭ الەۋەتiمiز – قۋاتتى، قورىمىز – مول»،– دەپ مالiمدەدi وسىدان بiراز بۇرىن پرەمەر-مينيستر سەنiمدi تۇردە. سويتە تۇرا، وسىعان الەمدiك قاۋىمداستىقتى دا سەندiرۋ ءۇشiن باتىسقا ۇلتتىق بانك توراعاسى ءانۋار سايدەنوۆ مىرزانى اتتاندىردى. بiر نارسەنi مويىنداۋ قاجەت، جىلاننىڭ اياعىن كورگەن الەمدiك قارجىگەرلەر كارiم ءماسiموۆتiڭ ءتۇرلi جەلەۋiن مويىنداي قويماس، تىڭداۋى مۇمكiن، بiراق تولىق سەنەدi دەۋگە نەگiز جوق. ولار ءۇشiن ەڭ باستى سەنiم قۇرالى ءسوز ەمەس، ەكونوميكالىق كورسەتكiشتەر عانا.

ۇكiمەت يپوتەكالىق نارىقتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشiن، اسiرەسە، بانكتەر مەن قارجى سالاسىن قالىپتاسقان داعدارىستان قۇتقارۋ ءۇشiن بيىل جانە 2008 جىلى 4 ملرد. دوللار وراسان زور قارجى جۇمساماق. جانە ونى قايدان الۋدىڭ تيiمدi جولىن دا تاپقان سياقتى. بانكتەردiڭ سىرتتان وراسان زور نەسيە الۋى ءتۇپتiڭ تۇبiندە الدەبiر قيىندىقتارعا اكەلiپ تiرەيتiنi جونiندە دابىل وتكەن جىلدىڭ سوڭى مەن ەرتە كوكتەمدە-اق قاعىلا باستاعان. ۇكiمەت، ءتۇرلi دەڭگەيدەگi شەنەۋنiكتەر ۇزاق ۋاقىت بويى بۇنى باق-تاردىڭ بوس ۇرەي تۋعىزۋى دەپ، جۋرناليستەردiڭ جاۋاپسىزدىعىنا جاۋىپ، ەلدi، بانك سالىمشىلارىن الاڭداماۋعا شاقىرۋمەن كەلگەن. ورىستاردىڭ كۇن كۇركiرەمەيiنشە شوقىنبايتىن مۇجىق تۋرالى ايتىلاتىن ناقىلىنداعىداي، ءبارiن جۋىپ-شايۋمەن اۋرە-سارساڭعا ءتۇستi. «حالىق بانكiنiڭ» توراعاسى گريگوري مارچەنكو مىرزاعا مىڭ العىس، بانك سالاسىندا قولايسىز جاعدايدىڭ قالىپتاسىپ وتىرعانىن ول وسىدان ەكi-ءۇش اي بۇرىن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا اشىق مالiمدەدi. تiپتi، قارجى سالاسىنىڭ وسى بiلگiرiنiڭ ءوزi قالىپتاسقان احۋالدىڭ اسا كۇردەلi ەكەندiگiنە ونشا نازار اۋدارمادى ما، دەن قويا شۇقشيعان، جiلiكتەپ تالداعان جوق. تەك بانكتەردە قالىپتاسقان جاعدايدى جوندەۋ ءۇشiن بانك باسشىلارىنىڭ «ءوز ۇشاقتارى مەن قىمبات ياحتالارىن ساتۋى كەرەكتiگi» جونiندە كەڭەس قانا بەردi. ياعني، بانك باسشىلارىنىڭ بiرازىندا ۇشاقتار مەن قىمبات ياحتالار بار بولعانى عوي. ويتكەنi، مارچەنكو بiلمەسە ولاي ايتپاس ەدi. بiراق، ۇشاقتارى مەن ياحتالارىن شۇعىل ساتقان بانك باسشىلارى بولعانىن جۇرتشىلىق ەستي قويعان جوق. ەل ەسەبiنەن وراسان زور پايدا تاۋىپ وتىرعان بانك باسشىلارى سەلت ەتپەگەنi بىلاي تۇرسىن، iلە-شالا يپوتەكالىق تۇرعىن ۇيلەردi جاپپاي سالىپ جاتقان قۇرىلىس كومپانيالارىنا نەسيە بەرۋiن توقتاتىپ، بiرنەشە جىلدان بەرi قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنىڭ بەلگiسi رەتiندە باعالانىپ كەلگەن سالانىڭ قۇلدىراۋىنا اسەرiن تيگiزدi.

ۇكiمەتتiڭ شەتەل بانكتەرi الدىنداعى مiندەتتەمەلەرi شەكتەن اسقان وتاندىق قارجى ينستيتۋتتارىن بiرجولا كۇيرەۋدەن ساقتاۋ ءۇشiن شۇعىل جۇرگiزگەن ساياساتى – ولارداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشiن بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋi قانشالىقتى دۇرىس، زاڭدى؟

بiر قاراعاندا، الەمدiك تاجiريبەنiڭ جالپى سيپاتى مۇنى ورىنسىز دەۋگە مۇمكiندiك بەرمەيدi. اقش يپوتەكالىق كومپانيالاردى كۇيرەۋدەن ساقتاپ قالۋ ءۇشiن 300 ملرد. دوللار كولەمiندە قارجى بولسە، iرگەمiزدەگi كورشiمiز رەسەي دە قازان ايىنىڭ العاشقى كۇندەرiندە وسىنداي ماقساتقا ارناپ، ءوز بانكتەرiن قيىن جاعدايدان قۇتقارۋعا ونداعان ميلليارد دوللار كومەك جاساعان.

جۇرتشىلىقتى الاڭداتاتىنى ول جاعداي ەمەس. گاپ مىنادا، الگiندەي ماقساتقا قازاقستان بيىل 1،5 ملرد. دوللار كولەمiندەگi قارجىنى بيۋدجەتتەن، وندا دا ءتۇرلi مينيسترلiكتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالار يگەرە الماعان قارجى ەسەبiنەن تاۋىپ وتىر.

نازار اۋدارايىقشى، 2007 جىلدىڭ اياقتالۋىنا نەبارى ەكi اي عانا ۋاقىت قالدى. ال، بiزدiڭ ۇكiمەت 180 ملرد. تەڭگە اقشانى ءالi يگەرiپ ۇلگەرمەگەن. قالىپتاسقان جاعداي بولماعاندا وسىناۋ وراسان زور قارجى مۇلدەم يگەرۋسiز قالار ما ەدi، جاپپاي تالان-تاراجعا ۇشىراۋى مۇمكiن بە ەدi? بiر عاجابى، سوڭعى ۋاقىتتا شەنەۋنiكتەرiمiزدiڭ قوعام وكiلدەرiمەن، جۋرناليستەرمەن الدەبiر وركوكiرەك، مەنسiنبەۋشiلiك قالىپتا، پاڭدانىپ تiل قاتاتىنى الاڭداتپاي تۇرا المايدى. الدەبiر تەلەارنا جۋرناليسiنە بانكتەر سالاسىنداعى تۇيتكiلدەرگە بايلانىستى تۇسiنiكتەمە جاساعان قازاقستان قارجىگەرلەر وداعىنىڭ باسشىسى سەرiك اقانوۆ مىرزا بيۋدجەتتەن بولiنگەن اقشانىڭ بانكتەرگە جوعارى ستاۆكامەن نەسيەگە بەرiلەتiنiن ايتا كەلiپ: «بۇل سiزدەردiڭ دە، تiپتi، مەنiڭ دە اقشام ەمەس»،– دەپ ءوز كەۋدەسiن ءتۇرتiپ، شىتىناي سويلەۋi شەكتەن شىققاندىق سەكiلدi كورiنگەن. سوندا ول كiمنiڭ اقشاسى؟ اتام زاماننان بەرگi بيۋدجەت اقشاسى بارلىق سالىق تولەۋشiلەردiڭ ەنشiسi بولىپ كەلگەن ەدi، بۇدان بىلاي ولاي ەمەس شىعار. بالكiم، الدەكiمدەردiڭ اتا-باباسىنان قالعان مۇرا ما ەدi?!

بiزدiڭ ۇكiمەت مۇشەلەرi، ءتۇرلi مينيسترلەرiمiزدiڭ سوڭعى ايلاردا اڭداماي سويلەپ، ادامدار الدىندا كۇلكiگە قالىپ ءجۇرۋi جيi بايقالىپ ءجۇر. بiر مينيستر جۇرتتىڭ ءبارiن «ماسىل» دەپ ايىپتاپ، پاتەرگە اقشا تولەۋگە قابiلەتسiزدەردiڭ باسپاناسىن تارتىپ الۋعا، وزدەرiن كوشەگە لاقتىرۋعا كەڭەس بەرسە، «ازىق-تۇلiك» كورپوراتسياسىنىڭ باستىعى رۋسلان ءازiموۆ مىرزا قاسيەتتi نان باعاسىن بiر ساپتىاياق جاقسى سىرامەن سالىستىرىپ، ادامداردىڭ ورىندى اشۋ-ىزاسىن تۋعىزدى. ول ول ما، ۆيتسە-پرەمەر ءو.شوكەەۆ مىرزانىڭ ءۇي شاتىرلارى ون جىلدا بiر جوندەلەتiنiن، وعان 6 ملن. تەڭگە عانا جۇمسالاتىنىن ايتىپ، كوپ پاتەرلi ۇيلەردiڭ تۇرعىندارى جىلىنا 10 مىڭ تەڭگەدەن جيناسا توبەلەرiنەن سۋ اقپايتىنىن ايتۋى جانە قولىنداعى قالامساپپەن قاراپايىم ەسەپ جاساۋى مۇلدەم تاڭقالارلىق. ۆيتسە-پرەمەر شولمەكتiڭ مىڭ كۇن ەمەس، بiر كۇندە سىناتىنىن بiلمەگەنi مە؟! رۇقسات ەتiلسە اتىشۋلى كسك-لار الگi 6 ملن. تەڭگەنi تۇرعىنداردان جىلىنا ەكi-ءۇش رەت جيناپ الۋعا جانتالاساتىنىن ويلاماعانى ما؟ قۇداي-اۋ، ەل ەكونوميكاسى كiمدەردiڭ قولىنا سەنiپ تاپسىرىلعان ءوزi?! وسى رەتتە «شاتىرحان» تۋرالى اڭىز ويعا ورالادى. ەجەلگi شىعىس ەلدەرiنiڭ بiرiندە بiر ءامiرشi بولادى. ول ەلدەگi تۇرعىنداردىڭ بارiنە ءۇيدiڭ شاتىرلارىن تازا، جاڭا ساقتاۋعا جارلىق بەرەدi. الگi بيلەۋشi ءار كەزدە بيiك تاۋدىڭ باسىنا شىعىپ، ءوزiنiڭ قولاستىنداعى ەلدەگi ۇيلەردiڭ شاتىرلارىنا قاراپ، ءبۇتiن، جاڭا بولسا قاناعاتتاناتىن كورiنەدi.ول وسىلايشا «شاتىرحان» اتانىپتى. بiر جىلى الگi ەلدە سۇراپىل اشتىق باستالىپ، جۇرت قىرىلا باستايدى. سويتسە دە الگi بيلەۋشi شاتىرلاردىڭ قاز-قالپىندا تۇرعانىن كورiپ، توقمەيiلسiگەنiن توقتاتپايدى. وسىلاي ۋاقىت وتە كەلە ادامدار تۇگەل اشتان قىرىلىپ، جوندەيتiن ەشكiم قالماعاندىقتان شاتىرلار ويىلىپ ورتاسىنا تۇسەدi دە، شاتىرحان قاتتى وپىنادى. ەل ونى بۇدان بىلاي «شاتىرى كەتكەن شاتىرحان» دەپ اتاپ كەتسە كەرەك. بالكiم، بۇل رەسەيدەگi اتى شۋلى «پوتەمكين دەرەۆنيالارى» تۋرالى ءسوزدiڭ شىعىستىق نۇسقاسى شىعار، بiراق ويدى سان-ساققا جەتەلەيتiن اڭىز. بiزدە دە جالعان شاتىرلارعا ءماز بولۋشىلار تىم كوبەيiپ كەتكەن جوق پا؟ حالىقتىڭ تۇرمىسى، ءال-اۋقاتى شىنىمەن الاڭداۋشىلىق تۋعىزباي ما؟ بانكتەر قيىن جاعدايعا تاپ بولاتىنى نەگە بولجانبادى؟

بانكتەرگە بيۋدجەت ەسەبiنەن نەسيەگە تiكەلەي اقشا بولۋگە ۇكiمەتتiڭ قۇقى جوقتىعىنا قاراماي، وسىعان دەيiن يگەرiلمەي قالعان قارجىلار بانك سالاسىنا باعىتتالماقشى. ءسوزدiڭ اۋانىنا قاراعاندا، بۇل شارانى «قازىنا» دامۋ قورى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الاتىن سياقتى. دەگەنمەن، جۇرتشىلىقتى الاڭداتار ساۋال كوپ. بۇل قارجىنى بولۋدەگi كريتەريلەر، تالاپتار مەن ەرەجەلەر قانداي بولماقشى؟ بانكتەردiڭ ءبارi الگi 4 ملرد.دوللاردان ءوز ۇلەستەرiن الا ما، الدە، قۇزىرلى شەنەۋنiكتەرiمiز بەن قۇدىرەتتi قارجى مينيسترلiگiندەگi مىرزالار مەن حانىمداردىڭ كوڭiلiن تاپپاعان بانكتەر بۇل ۇلەستەن قاعىلا ما؟ اتالعان اقشالار بانكتەرگە قانشا مەرزiمگە بەرiلمەكشi جانە قاي ۋاقتا قايتارىلا باستايدى؟ مۇنىڭ ءبارi ازiرگە مۇلدەم جۇمباق. مەيلiنشە قۇپيا.

بيۋدجەتتiڭ يگەرiلمەي قالعان قارجىسى بانكتەردiڭ جاعدايىن تۇزەتۋگە جۇمسالماق. ماقۇل، بiراق، پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي الداعى جىلدارى ەلiمiزدە سالىنۋعا تيiستi 150 دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسi، 250 مەكتەپ، 50 كاسiپتiك-تەحنيكالىق وقۋ ورداسىنىڭ قۇرىلىسى كەيiنگە شەگەرiلە مە؟! قانشا جىلعا؟

ەڭ تاڭدانارلىعى، پرەمەر-مينيستر كارiم ءماسiموۆ وسى اقشانىڭ مينيسترلiكتەردەن قايتارىپ الىناتىنىن ايتا كەلiپ: «ەندi باستارىڭىز اۋىرماسىن، بiز سiزدەردەن الىپ، قاجەتتi جەرگە جۇمسايمىز. قوش بولىڭىزدار»، – دەپ قويۋ مۇرتى استىنان كۇلگەن. كوزدەرi دە كۇلiمدەپ سالا بەرگەن. مەكتەپتە سىنىپتاستارىن اياقتان شالىپ، سۇرiندiرگەنiنە ءماز بولاتىن بالاقايدىڭ قىلىعى كوز الدىمىزعا كەلسiن. ۇكiمەتiمiز ءالi كۇنگە بالالىقتان ارىلا قويماعان با ەكەن، ءا؟!

جاڭابەك شاعاتاي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button