Әлемдік өркениетке ашылған терезе

Cоңғы кезде латын әліпбиіне көшу мәселесі қоғамда қызу талқыға түсуде. Әсіресе, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында айтып өткен мемлекеттік тілдің латын графикасындағы әліпбиінің бірыңғай стандартын енгізу мәселесі көпшілікке ой салып, тың серпілістің туындауына мұрындық болды.

Астанадағы Ұлттық академиялық кітапханада Қазақстан халқы ассамблеясы мүшелері «Латын қарпіне көшу – біздің ортақ міндетіміз» деген тақырыпта өткен ғылыми-сараптамалық кеңесінің кеңейтілген отырысында қазақ тілін латын алфавитіне көшіру турасында ой бөлісті. Оған ҚХА Төрағасының орынбасары – ҚХА хатшылық меңгерушісі Дархан Мыңбай, Мәжіліс төрағасының орынбасары Владимир Божко, Мәжіліс депутаттары, ҚХА кеңесінің, ҚХА Ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшелері, Ғылыми-сараптамалық топтардың, кафедралардың және ассамблея құрылымдарының басшылары, ғылыми және шығармашылық зиялы қауым және мемлекеттік органдар мен жоғары оқу орындары өкілдері қатысты.

Қоғамдық талқылаудың өзегіне айналып отырған латын әліпбиіне көшу мәселесі тұрғысында Қазақстан халқы ассам­­блеясы төрағасының орынбасары – Хатшылық меңгерушісі Дархан Мыңбай қазақ қоғамын қазіргі таңда латын әліпбиіне қарқынды көшу шарасы күтіп тұрғанын, бұл мәселе негізінен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жүргізіп отырған салиқалы саясаттың жемісі екеніне тоқталды. Сондай-ақ, латын әліпбиіне көшу осыған дейін Елбасының кезекті Жолдауы мен «Қазақстан – 2050» стратегиялық тұжырымдамасында айқындалғанын, сонымен қатар, Елбасының биылғы «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында: «2017 жылдың аяғына дейін ғалымдардың көмегімен, барша қоғам өкілдерімен ақылдаса отырып, қазақ әліпбиінің жаңа графикадағы бірыңғай стандартты нұсқасын қабылдау керек. 2018 жылдан бастап жаңа әліпбиді үйрететін мамандарды және орта мектептерге арналған оқулықтарды дайындауға кірісуіміз қажет. Алдағы 2 жылда ұйымдастыру және әдістемелік жұмыстар жүргізілуге тиіс» дегенін қатысушылар есіне сала кетті.

«Біз бәріміз де өзіміздің тәуелсіз таңдауымыздың тек біздің жалпыұлттық мүдделерімізбен – бәсекеге қабілеттілік пен прагматизм, сана ашықтығы мен ұлттық кодты сақтау мүдделерімен байланысты екенін анық түсінеміз. Қазақ тілін латын қарпіне көшіру – терең объективті қажеттіліктен туындаған уақыт талабы. Бұл тек қазақ тіліне қатысты. Президент айтқандай, кирилл әріптері өз рөлін атқара береді. Сондықтан кирилл әліпбиін пайдаланып, орыс тілінде сөйлейтіндер алаңдамауларына болады. Қазақ тілі − мемлекеттік тіл, яғни оның болашағы үшін елдің барлық азаматтары мүдделі болуы тиіс», − деді Дархан Мыңбай. Оның айтуынша, Елбасының идеясымен құрылған Қазақстан халқы ассамблеясы бұл шаруаға тікелей атсалысуға кірісіп кеткен. Алқалы отырыстың бас баяндамашысы Дархан Мыңбай мырза атап өткендей, бүкіләлемдік банктің дерегі бойынша дүниежүзіндегі ең ірі 30 экономиканың ішінде 22 елде, ал он жетекші экономиканың жетеуінде латын әліпбиі қолданылады. Сондай-ақ, ІЖӨ-і жан басына шаққанда ең жоғары деңгейдегі 20 аса қуатты елдердің 18-і латын әліпбиін пайдаланады екен.

Ал А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының директоры Ерден Қажыбектің пайымына жүгінсек, қазақ қоғамы үшін қазіргі әліпби ауыстырудың мәні басқаша, бұл тәуелсіздіктен кейінгі жүргізіліп келген Елбасы саясатының жарқын жемісі. «Әліпби ауыстыру дегеніміз – әріптің таңбасын өзгерту емес, оның саяси мәні терең. Бұл – тілдік реформа. Реформа кезінде әрқашан талас-тартыс өрбитіні орынды. Сондықтан да оның аса нәзік тұстары көп», – деді Ерден Задаұлы.

Алқалы жиын барысында қоғам қайраткері Мырзатай Жолдасбеков те қазақ тілінің латын қарпіне көшуі уақыт талабы екенін жеткізді. «Еліміздің ертеңін, кейінгі ұрпақтың болашағын ойлайтын болсақ, латын қарпіне көшуіміз керек. Бұл – дер кезінде қозғалып отырған мәселе. Елбасы «Қазақстан – 2050» стратегиясын жариялағанда «Қазақстан халқы 2025 жылға қарай 100 пайыз мемлекеттік тілге көшеді. Екіншіден, латын әліпбиін енгіземіз. Үшіншіден, Қазақстан «Қазақ елі» деп аталады» деген болатын. Бүгінде Президент соған сенімді түрде аяқ басып келе жатыр», – десе,

Парламент Мәжілісі төрағасының орынбасары Владимир Божко да бұл бастаманы қазақ елінің оң шешімі және ол қазақ қоғамының дамуы үшін қажет екенін айтып өтті. «Бұл – стратегиялық тұрғыда дайындалып келген қадам. Елбасы тіпті, латын қарпіне көшу үшін елімізде тұрып жатқан түрлі этностарға қиындық тудырмайтындай етіп, ыңғайлы жағдай туғызып отыр. Латын әліпбиі мәселесінің Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тарапынан қолдау тауып, жалпыхалықтық талқылауға ұсынылып отырғаны қуантады. Бұл әліпби тек қазаққа ғана емес, күллі қазақстандықтарға ортақ рухани бірлікке шақыратын тетікке айналуы керек. Өйткені әлемдік ақпарат айдынының тізгіні латын әліпбиінің ықпалында. Бұл арада бұрыннан келе жатқан кириллицадан бас тарту жайлы сөз жоқ. Ол туралы Нұрсұлтан Әбішұлы баспасөз өкілдерімен болған кездесу кезінде айтты», – деді ол.

Сондай-ақ, Қазақстан халқы ассамблеясының өкілі Сергей Вишняк мұндай ауқымды реформа кезінде ең әуелі, науқаншылдыққа ұрынуға болмайтынын ескертіп, қателіктер кетіп қалмас үшін тіл мамандарының тұжырымына тоқтауды жөн санайтынын жеткізсе, қоғам қайраткері Әділ Ахметов: «Бүгінгі таңда қоғамдық талқылаудың өзегіне айналып отырған латын әліпбиі жайында ең алдымен түсініспеушілік болмауы керек. Сол себепті де осындай игі шаралардың жиі-жиі атқарылғаны дұрыс. Баса айтқым келетіні, біз латын әрпіне ауысып жатқамыз жоқ, бұл бұрын болған жазу, соған қайта оралып жатырмыз. Өйткені жазулар тарихына қатысты дереккөзге үңілсек, латын әліпбиінің 2500 жылдық тарихы бар. Яғни, осынша уақыт әбден сүзгіден өтіп, пісіп-жетіліп, сұрыпталған әріп бұл. Ағылшын тілінің маманы ретінде байқағаным, латын әліпбиіне көшу, ұлттық әліпбиге латын графикасын қолдану әлемдік үрдіске айналған. Адамдар экономикалық, әлеуметтік және ғылыми-техникалық прогресте барынша көп жетістіктерге қол жеткізген елдердің тілін біліп, үйренуге ұмтылады. Қазақстан үшін Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше елдердің басым көпшілігі латын әліпбиін пайдаланатын болғандықтан, бұл үрдістен шет қалуға болмайды», – деді.

Жыл өткен сайын ақпараттық кеңістік кеңейіп, жаңа технологиялық құралдар ғарыштық жылдамдықпен дамуда. Ал Қазақстанды көштен қалдырмайтын – латын әліпбиі. Себебі латын – қазақ тілін жетілдіріп, қолданыстағы мүмкіндігін арттырады. Бүгінгі таңда дамудың басты белгісі – компьютерлік жүйе. Оның тетігі – латын әліпбиі негізінде қаланған. Сондықтан да қазақ тілін латын қарпіне көшіру – уақыт талабы. Тіпті, бүгінде иероглифпен жазатын жапон және қытай тілдерінің ғалымдары латын графикасына негізделген әліпбилік транскрипцияларын жасап жатқан көрінеді. Демек, кез келген ақпаратты латындандыру – бүгінде объективті әлемдік тренд.

Ғылыми-сараптамалық кеңесті қорытындылаған Дархан Мыңбай мемлекеттік тілдің латын графикасындағы әліпбиінің бірыңғай стандартын талқылау мен оған көшу шарасына бар күш-жігерін жұмсау жөнінде тастүйін шешімге бекігенін білдіріп, Үндеу қабылдады. Үндеуде латын графикасын енгізу Қазақстанның әлемдік экономика мен коммуникацияларға, ғылым мен мәдениетке интеграциялануы, экономикалық даму және ынтымақтастық ұйымына кіруі үшін, қоғам өмірінің барлық салаларын цифрландыру принципінде үшінші жаңғырту жүргізу үдерісінде айтарлықтай нәтиже бере алатыны дәйекті мысалмен көрсетілген.

Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау. Елбасының пәрменімен бүкіл ел болып жұмыла кіріскен талқылаудан ешкім қалыс қалған жоқ. Әсіресе, тағдыр-талайын Қазақстан елімен байланыстырушы ұлт пен ұлыс өкілдері де өз тарапынан ой тастап, ұсыныс білдіруде. Себебі латын әліпбиі басқа ұлт өкілдерінің қазақ тілін үйренуге деген ұмтылысын арттырып, халықаралық бизнес пен туризмді дамыту тұрғысынан тілдің мүмкіндігін кеңейтпек. Ең бастысы, цифрлы технологияларды игеру жеңілдейді.

Дархан МЫҢБАЙ, Қазақстан халқы ассамблеясы Төрағасының орынбасары:

Латынға көшу – қазақ тілін үйренуге мүмкіндік

− Біріншіден, қазақ тілінің латын әліпбиіне көшуі − Қазақстандағы рухани жаңғырту бағдарламасының өзегі. Ол елдегі үштілділікті қалыптастыруды, жас ұрпақтың үш тілді бірдей үйренуін жеңілдетеді. Мысалы, EXPО Қазақстанмен танысу шетелдік қонақтардың қазақ тіліне, мәдениетіне, дәстүрлеріне деген заңды қызығушылығын тудырғанын көрсетті. Латын графикасындағы мемлекеттік тіл шет елдердегі латын әліпбиін қолданатын миллиондаған азаматтардың тілге деген қызығушылығын қанағаттандырады. Яғни, қазақ тілі үйрену үшін қолжетімдірек, ал ел халықаралық бизнес пен туризмді дамыту тұрғысынан тартымдырақ бола түседі. Шетелде тұратын отандастарымыз үшін ана тілі мен жазуды дамытудың, тарихи Отанымен жақындасудың жаңа мүмкіндіктері пайда болады. Біз Қазақстанға инвестициялар мен технологияларды трансферттеу үшін қосымша көздерге ие боламыз. Екіншіден, латын әліпбиіндегі мемлекеттік тіл қазақстандық лингвистикалық кеңістіктің халықаралық коммуникациялар мен әлемдік экономикаға қосылудың жаңа арнасына айналады. Латын әліпбиінің арқасында біз халықаралық ғылыми-техникалық лексиканы біздің ұлттық сөздігімізге барынша оңтайлы түрде бейімдей аламыз. Осы тұрғыдан алғанда, латын графикасы цифрлық технологияларды енгізуді және біздің басты міндетіміз – әлемдік көшбасшылардың отыздығына кіруді жеңілдетеді. Латын графикасын қабылдау – елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға арналған таза прагматизм.

Үшіншіден, латын әліпбиіне көшу, ұлттық әліпбиге қосымша латын графикасын қолдану әлемдік үрдіске айналған. Адамдар экономикалық, әлеуметтік және ғылыми-техникалық прогресте барынша көп жетістіктерге қол жеткізген елдердің тілдерін біліп, үйренуге ұмтылады. Жапония мен Қытайда иероглиф жазуымен қатар жапон және қытай тілдерінің латын графикасына негізделген әліпбилік транскрипциялар бар. Әліпбилерді, кез келген ақпаратты латындандыру – бүгінде объективті әлемдік тренд.

Төртіншіден, бұл қадамнан кейін әртүрлі салаларда, соның ішінде білім беруде инновациялар, жаңа технологиялар пайда болуына мультипликативтік әсер ететін болады. Латын графикасы медицинада қолданылады, жол белгілері, автомобильдің мемлекеттік нөмірлері латынша бейнеленген, ол паспорттарда, ұялы телефондарда, көрнекі ақпаратта пайдаланылады. Мемлекеттік тілдің латын графикасындағы әліпбиінің бірыңғай стандартын енгізу – процесті ретке келтіреді, жүйелі етеді, жаһандық коммуникация құралдары неғұрлым ыңғайлы және қолжетімді болады.

Асылы ОСМАН, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері:

Ұлы көшке бастар қадам

– Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың бағдарламалық мақаласында бүгінгі ғана емес, келер ұрпақ үшін де аса маңызға ие, ұлы көшке бастар тағы бір игі бастаманы қолға алуды ұсынып отыр. Ол – латын әліпбиіне көшу жөніндегі бастамасы. Елбасы бұл туралы көптен бері айтып келеді. Дегенмен дәл осы жолы қоғамның алдына латын әліпбиіне көшуді маңызды міндет ретінде қойып, оған көшу үшін мазмұнды да мәнді іс-шаралар мен ұлт үшін құнды батыл қадамдар жасауды тапсырды. Бұл барлығымызға жүктелген жауапкершілік. Озық отыз елдің қатарына ілігеміз деген ұлы мұратына халық тек экономикалық игілікпен ғана қол жеткізбейді. Озық мәдениеті мен толағай толымды тарихымен халқының жанымен, рухымен мәңгі бірге жасайтын тілімен, яғни рухани құндылықтарымен де қол жеткізуі керек. Бүгінгі латын әліпбиін таңдаудың жөні де, реті де бөлек. Ол – ұлт мұраты мен міндетіне қызмет ететіндей болу. Әліпби – тек графикалық сызба емес. Ол күллі бір жұртшылықтың даму траекториясына әсер ететін құрал. Сыртқы формасымен өлшесек, латын қарпі – ғаламдық қауымдастыққа интеграцияланудың алтын көпірі.

Жаңа жоба туралы естідім. 25 әріпке енгізілген жоба қазақ тілінің әуезділігін, үнділігін, ерекшеліктерін сақтай ала ма? Латынға көшудегі ең негізгі мақсат – әлем көшіне ілесу. Қазақтың тілі өз тілінде қалады. Әліпбиді ғана латынша таңбалаймыз. Несін жасырамыз, 42 әріп қолымызға байлау болды. Егер латынға көшсек, қазақ тілінің бірде-бір әрпіне, буынына, әуезді үніне кері ықпалын тигізбейді, керісінше қазіргі кезде бағы ашылмай жүрген кейбір сөздеріміздің бағы ашылып, дүйім дүниеге өз әуезімен жететін болады. Не үшін Ахмет Байтұрсынов: «Бай тіл де, байтақ жер де – қазақтікі» деп айтты? «Латынға өткенде не пайда береді?» дегендерге айтарым, тәуелсіз елдің тәуелсіз әліпбиі болғаны дұрыс. «Тозар елдің жанжалы бітпес, озар елдің арманы бітпес» демекші, латын әліпбиіне көшу – Алаштың арманы. Латын – келешек ұрпақ үшін керек. Әрбір қоғамдық ой өз дәуірінде ғана туады. Уақыт ағымы өзгерсе де, адам болмысы мен ұлттық құндылықтар өзгермеуі тиіс. Сол ұлттық құндылықты түзетін таңдайдағы тіл мен көмейдегі сөз ғана.

Әділ АХМЕТОВ, академик, Халық­аралық түркі академиясының профессоры:

Латын графикасының

орфоэпиялық ресурстарын зерттеу керек

− Парламентте өткізілген тыңдауда латын әліпбиінің пилоттық нұсқасы талқылауға ұсынылды. Көпшілігі ағылшын тіліндегі «апострофты» диалектикалық белгі деп атайды. Бұл – мүлдем қате. «Ү» әрпі қос әріппен жазылуы керектігіне байланысты көбі әртүрлі пікір айтуда. Негізі латын әліпбиін бұрын да пайдаланғанбыз, қазір тек соған оралып келе жатырмыз. Тұңғыш қазақ дипломаты Нәзір Төреқұлов латын әліппесінің нұсқасын ұсынған болатын. Сонда апострофты дауысты дыбыстарды жіңішкертудің бірегей таңбасы ретінде ұсынған. Екі әріпті жаздың не, апострофты қойдың не? Апостроф диалектикалық белгі емес, ол – таңба. Мен мұны лингвист ретінде айтып отырмын. Тағы да айта кететін нәрсе, қазақ тіліндегі «у» әрпі буын құрайтын болса дауысты, буын құрай алмаса дауыссыз болады. Ағылшын тілінде де у-дың орнына ұсынылып отырған «w» әрпі кейде дауысты, кейде дауыссыз. Ағылшын тілінің, латын графикасының орфоэпиялық ресурстарын жете зерттеу керек. Содан кейін барып латын әліпбиінің стандартын ұсынуға болады.

Сергей ВИШНЯК, Қазақстан халқы ассамблеясы Төрағасының орынбасары:

Уақытты дұрыс таңдау маңызды

– Тіл – халыққа адами социум құру үшін берілген механизм. Механизм ретінде ол қоғам дами түскен сайын және дамуы үшін жетілдіріліп отыруы тиіс. Бұл тұрғыда алфавиттің рөлі зор. Дұрыс құрал таңдауымызға қарай, механизм де үйлесімді жұмыс істемек. Қазақстан азаматы, ҚХА мүшесі ретінде қазақ тілінің латын әліпбиіне көшуіне байланысты айтарым, латын әрпіне көшуі үшін ертеректе қолайлы кездер де болды, бірақ ол уақытта сананың жаңғыруына алып келмес еді. Сондықтан уақытты да дұрыс таңдау маңызды. «Темірді қызған кезде соқ» дегендей, Елбасы сол таңдауын жасады.

Қарсылық пен қолдау қашан да болады. Қарсылық – көбіне қауіптенуден туындайтын эмоция. Қолдау нақты тұжырымнан туындамағанымен, үміттенуді білдіреді. Елбасы сол үмітті сезе алды.

Қазақбай ҚАСЫМОВ, Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі, «Ахыска» түрік мәдени орталығының төрағасы:

Латын қарпіне көшу  мемлекетіміздің беделін арттырады

– Бүгінде әлемдік қоғамдастықтың алдыңғы көшінде келе жатқан Қазақ елінде, қазақтың қасиетті жерінде дәулетін жинап, ұрпағын жайған 130-дан астам ұлт пен ұлыстардың, этностардың басын бірлікке топтастырып, бүгінгі өзара түсіністік пен құрмет сезімінің, жарастық пен келісімнің, ұлтаралық татулықтың тұрақтылығын одан әрі жарастыра нығайтудағы ҚХА-ның жұмысын мен әрдайым мақтанышпен айта аламын. Ал латын әліпбиіне көшу мәселесіне келсек, Елбасы өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында латын қарпіне көшу мәселесіне қозғау салды. Тәуелсіздікті нығайтатын біздің ең басты рухани тірегіміз осы – ұлттық жаңғыру. Кеше ғана біздің Парламентіміз қазақ алфавитін латын қарпіне көшіру туралы үлкен тарихи шешім қабылдады. Біз оған қалай үлес қосудамыз? ТМД елдерінің көбі латынға көшіп алды. Бізге де кеш емес. Бұл мемлекетіміздің беделін арттырып, жұлдызын жарқырата түседі. Негізі алфавитті енгізу немесе оған қайта оралу – әрбір тәуелсіз мемлекеттің өз құзырында. Мемлекеттік тілінің болуы және оның дамуы мемлекет тұтастығының және егемендігінің сақталуы деп білемін. Қазақ әліппесінің латын тіліне қайта оралуы – түркі тілдері арасынан лайықты орнын алуына алып келеді және барлық түркі елдерінде қолданылады деген ойдамын.

Наталья ЖҰМАДІЛДАЕВА, Мәжіліс депутаты:

Латын әліпбиі – рухани жаңғырудың факторы

– Тіл – әрбір ұлттың, мемлекеттің басты біріктіруші құралы. Сондықтан да Қазақстан Президенті − Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап мемлекеттік тілдің дамуына зор көңіл бөлді. Мәселен, 2006 жылы ассамблеяның XII сессиясында Мемлекет басшысы қазақ әліппесін латынға көшіру туралы мәселе қозғаған болатын. 2012 жылы «Қазақстан – 2050» стратегиясында Президент 2025 жылдан бастап латын әліпбиіне көшуге тапсырма берсе, «Рухани жаңғыру» бағдарламасы тіл реформасын жүзеге асыруға негіз болды. Әліпби реформасына тарихи дәлелдер негізге алынған және ол Қазақстанның ғаламдық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, әлемнің ғылыми-білімдік, технологиялық және коммуникациялық кеңістігіне жедел кіруді көздейді. Сондай-ақ, тілдің жаңғыруына алып келмек. Қазақ тілінің байлығын көрсетпек, оның тек коммуникация құралы ғана емес, рухани жаңғырудың күшті факторы екенін дәлелдемек. Демократиялық күштердің жалпыұлттық коалициясы, көптеген қоғамдық бірлестіктер мен сарапшылар латын әліпбиін енгізуге қолдау білдірді. 1338 этномәдени бірлестік пен 150 мың адамды біріктіріп отырған Қазақстан халқы ассамблеясы да қолдауы тиіс.

Тамырдан жаңғырсақ, адаспаймыз

Таяуда ғана қоғамдық талқылауға ұсынылған латын графикасына негізделген жаңа қазақ әліпбиі жайында түрлі пікірталас өрбуде. Алайда бұл соңғы нұсқа емес екендігін ескеру керек.

Мемлекеттік тілдің латын графикасындағы әліпбиінің бірыңғай стандартын енгізу мәселелеріне арналған дөңгелек үстел отырысында Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы: «Сонау Тәуелсіздік таңынан бастап бұл мәселеге ерекше дайындалдық. Енді міне, сындарлы шақ туғанда халқымыз үшін, оның ең асыл қазынасы тіліміз үшін аса өзекті жұмысты жұмыла атқарудың бастауында тұрмыз. Жаңа әліпби көпшілік, зиялы қауым, сарапшылар айтып жатқандай жаңғырудың ең маңызды алғышарттарының бірі. Дәуір сұраныстарынан, замана қажеттілігінен және келешегіміздің қамына орай әлем халқының жартысынан астамы қолданатын, қазіргі кезеңде шын мәніндегі халықаралық әліпбиге айналған латынға көшу – Елбасы айтқандай, терең логикасы бар маңызды қадам. Бұл тарапта Мәдениет және спорт министрлігі бірқатар шара атқарды. Бұл мәселе Тілдерді қолдану және дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған бағдарламасында қазақ жазуын одан ары жетілдіру деп көрсетілгендігін де жақсы білесіздер», – деді министр. Осы ретте ол 11 қыркүйекте Парламентте мемлекеттік тілдің латын графикасындағы әліпбиінің бірыңғай стандартын енгізу мәселелеріне арналған бірінші парламенттік тыңдау өткенін, аталған шараға қатысушылар оны бірауыздан қолдағанын атап өтті. «Қазіргі уақытта латын әліпбиіндегі қазақ тілінің нұсқасы ұсынылды. Бұл – талқылауға арналған, түбегейлі нұсқа емес. Оны қазір бекітіп жатқанымыз жоқ. Әрине, 18 млн адамның 18 млн пікірі бар. Сондықтан жан-жақты, тыңғылықты талқылайық», – деді Арыстанбек Мұхамедиұлы.

Дөңгелек үстел отырысында философия ғылымдарының профессоры, академик Ғарифолла Есім: «Ұлт, тарих, мәдениет осының бәрін алып, өзімізді бүкіл әлемге жария ету үшін керекті құрал, ол – латын әліпбиіне көшу», – дей келе, тамырдан жаңғырсақ қана адаспаймыз. Тамырымыздан жаңғырған кезде – ұлт, тарих, мәдениет осының бәрін алып, өзімізді бүкіл әлемге жария ету үшін керекті құрал, ол – латын әліпбиіне көшу», – деп тәптіштей кетті.

Сондай-ақ, ғалым: «Біз әріпті көбейтпеуіміз керек. Түрік ағайындар, өзбек, әзірбайжан, т.б. латынға көшерде қосымша символдар қосып, көбейтті. Егер біз өркениетке қадам басқымыз келсе, ағылшын әрпі бойынша өткеніміз дұрыс болады. Ұрпақтарымызға жеңіл болсын», – деді.

Республикалық спорт колледжінің директоры Амалбек Тшанов та зиялы қауым өкілдерінің ойына қосыла отырып, өзіндік идеясын ортаға салды. «Қазіргі қалыптасқан күрделі геосаяси жағдай жедел түрде бірнеше мегажобаларды жүзеге асыруымызды талап етеді. Соның бірі Елбасымыз ел назарына ұсынып отырған теңдессіз жоба – латын әліпбиіне көшу. Егер біз өзіміз үшін, өзіміздің балаларымыз үшін латынша графиканы ашатын болсақ, онда бізге рухани жағынан да, мәдени жағынан да ғылымның кең көкжиегі ашылады. Ал ағылшын тілі табиғи тіл сияқты болып қабылданады. Әмбебап болу үшін ағылшын тілін білу қажет. Себебі әлемдегі ғылыми-танымдық әдебиеттің барлығының 80 пайызы дәл осы тілде өндіріледі. Латын қарпіне көшу арқылы біз де өзіміздің әдебиетімізді экспортқа шығара аламыз» деп ойын қорытындылады.

Ұлттық әліпбиге көшу – қазақ тарихының алдында тұрған сындарлы белес. Осы белесте демократиялық тұрғыда бұл саланың мамандары – отандық тіл ғалымдарының, ұлт зиялыларының кеңесіне құлақ түріп, «келісіп пішкен тон келте болмас» деген нақылды ұстанып, ортақ бір шешімге келетіні сөз.

Ассамблея мүшелері латын әліпбиін қолдайды

Жақында Оңтүстік Қазақстан облыстық Қазақстан халқы ассамблеясы кеңесінің отырысында мемлекеттік тілдің латын графикасына өту жайы талқыланды. «Қоғамдық келісім» мемлекеттік мекемесінің ғимаратында өткен кеңестің отырысына кеңес мүшелері мен облыстағы этномәдени бірлестіктердің төрағалары және ассамблея жанындағы Қоғамдық келісім кеңесі, Аналар кеңесі, Ғылыми-сарапшылық топ пен облыстық мәслихаттағы «Ел бірлігі» депутаттық тобының жетекшілері мен белді өкілдері қатысты.

Отырысты Оңтүстік Қазақстан облыстық Қазақстан халқы ассамблеясы төрағасының орынбасары, облыстық Ассамблея хатшылығының меңгерушісі Мұратәлі Қалмұратов жүргізді. Шара барысында ОҚО ҚХА төрағасының орынбасарлары облыстық корей этномәдени бірлестігінің төрайымы Роза Пак пен облыстық грузин этномәдени бірлестігінің төрағасы Заал Бочоришвили, Қазақстандағы өзбектер қоғамдық бірлестіктері «Дустлик» қауымдастығының жетекшісі Икрамжан Хашимжанов, облыстық Қоғамдық келісім кеңесінің мүшесі Байдулла Қонысбек, облыстық Аналар кеңесінің төрайымы Балхия Көмекбаева, облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы, Қоғамдық келісім кеңесінің мүшесі Жеңісбек Мәуленқұлов, ОҚО ҚХА жанындағы Ғылыми-сарапшылық топтың жетекшісі, профессор Асма Қалыбекова сөз сөйлеп, елімізде уақтылы қолға алынған бастаманы бірауыздан қолдайтындықтарын жеткізді. Тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы ұсынған қазақ тілінің латын графикасына негізделген əліпби жобасын осындай отырыстар мен жиындарда жан-жақты саралап, талдап, талқылауға шақырды.

«Өзбекстан, Түркіменстан және Әзірбайжан сияқты түркі тілдес елдер латын әліпбиіне әлдеқашан өтті. Елбасының қағидатты мәселе деп айтатынындай бар. Кеңес империясының ұлттарға жасаған шовинистік пиғылдары көптеген буынға отаршылықтың уын ішкізіп, рухсыздандыру мақсатына жұмыс жасады. Азат елдің баласына ондай құлдық қамыт керек емес. Екіншіден, әлемнің 80 пайызға жуығы ағылшын тілінде сөйлейді. Латын әліпбиі халықаралық тілді меңгеруге де жәрдем береді. Сондықтан да біз Елбасының тапсырмасының орындалуына бірігіп күш жұмсаймыз», – деді Қазақстандағы өзбектер қоғамдық бірлестіктері «Дустлик» қауымдастығының жетекшісі Икрамжан Хашимжанов.

 

Редакция таңдауы

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...
makataev

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы...
bf4f4f04fd3ccff0ff70d75e3dcecbc1

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне...
05 1

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың...

Жаңалықтар

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе олардың бәрі өз бетінше өзгеріп, даралана бастайды. Өйткені уақыт ағымындағы түрлі әсерлер...

Елімізге Түрікменстаннан 153 қандасымыз көшіп келді

Бүгін Түрікменстан Республикасынан 153 қандасымыз тарихи Отанына көшіп келді, деп хабарлайды mangystaumedia.kz. 2020 жылы әлемде орын алған пандемияға байланысты елімізде көшіп–қонушылар ағыны кейінге қалдырылған болатын....

Қасым-Жомарт Тоқаев Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип...

Мәди Манатбек жаңа қызметке тағайындалды

Шымкент қаласы әкімінің өкімімен Ішкі саясат және жастар істері жөніндегі басқармасының басшысы міндетін атқарушы болып Мәди Манатбекұлы тағайындалды. Мәди Манатбекұлы 1978 жылы 25 мамырда дүниеге...

Бас прокуратура үндеу жариялады

Әлеуметтік желіде жекелеген тұлғалар елдің әртүрлі аймақтарында заңсыз митингіге   шақырып жатыр. Осыған байланысты ҚР Бас прокурорының орысбасары Б.Б. Дембаев үндеу жариялады. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының...

Вице-министрдің не үшін қамалғаны белгілі болды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ҚР Мәдениет және спорт вице-министрі Сәкен Мұсайбековтің ұсталуына қатысты түсінік берді. «Мәдениет және спорт вице-министріне қатысты сотқа дейінгі тергеу...

Елбасы Түркия президентін құттықтады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Түркия Республикасының Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Әңгіме барысында Елбасы Режеп Тайип Ердоғанды туған күнімен құттықтап, зор...

Полиция қызметкерлері жүкті әйелді автокөлікте босандырып алды

Батыс Қазақстан облысында полиция қызметкерлері келіншекті автокөлікте босандырып алды. БҚО полиция департаментінің ресми өкілі Болатбек Белгібековтің мәлім еткеніндей, оқиға 26 ақпанға қараған түні Самара-Шымкент автожолы...

Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойы басталды

Бүгін жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойын республика көлемінде ресми түрде мерекелеу басталды. ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев елордадағы Жамбыл ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Қ.Қуанышбаев атындағы...

COVID-19: Әлемде екпе салдырғандар саны індет жұқтырғандардан екі есе көп

Әлемде коронавирусқа қарсы екпе алған адамдардың саны пандемия басталғалы індет жұқтырғандардың жалпы санынан екі есе көп, деп хабарлайды ТАСС.  Қазіргі уақытта шамамен 227 миллион адам...

Әзірбайжан Таулы Қарабақта әуежай құрылысын бастады

Әзірбайжан билігі Таулы Қарабақта халықаралық әуежай құрылысы басталатынын мәлімдеді. Нысан Иранның шекарасына жақын жерде, Шуша қаласынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан Физулиде бой көтереді. Ел президенті...

Алғыс айту күні: Елордада мерекеге орай қандай шаралар өтетіні белгілі болды

Елімізде 1 наурызда Алғыс айту күні атап өтіледі. Бұл мерекеде елордалық театрлар медицина қызметкерлерін, эпидемиологтарды, педагогтарды, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін спектакль көруге шақырады, деп...

Жол карталарын іске асыруға мониторинг жүргізу үшін цифрлық платформа әзірленеді – Б.Байбек

«Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек Facebook желісіндегі парақшасында партияның алдағы кезеңге арналған жоспарларымен бөлісті. Оның айтуынша, 1 наурызда «Nur Otan» партиясының құрылғанына...

Ақтөбе облысында 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті

Бүгін, 26 ақпанда сағат 11:55-те Шалқар ауданының Ұлпан теміржол станциясында 43 вагон құрамының 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті. Оның ішінде 13 цистерна аударылып, ұзындығы...

Винсент Ван Гогтың «Монмартрдағы көше көрінісі» картинасы сатылымға шығарылды

Винсент Ван Гогтың әйгілі картинасы – "Монмартрдағы көше көрінісі" саудаға шығарылды. Сурет бұрын-соңды көпшілік назарына ұсынылмаған, картина қайтадан сатылғанға дейін, Қытайда содан кейін Голландияда...

Қызылордада сауна әкімшісі жеңгетайлықпен айналысқан

Қызылордада жеңгетайлықпен айналысқан азаматша ұсталды, деп хабарлайды Polisia.kz. "Қызылорда қаласында жедел-профилактикалық іс-шаралар жүргізу барысында пайдакүнемдік мақсатта жеңгетайлықпен айналысып жүрген азаматша анықталды. Облыс орталығындағы сауналардың...

Білікті хирург қандасымыз: Орыс тілін білмегендіктен базар жағалап кеттім

https://youtu.be/zzD6QU3BF6M Сюжет авторы Нұржан ТҰРҒЫМБАЙ Тілші Ділда Уәлибек

1 наурызда әскерге шақыру басталады: Қорғаныс министрлігі негізгі өзгерістерді атады

13 мыңнан астам 18-27 жас аралығындағы мерзімді қызметтегі әскери қызметші көктемгі шақыру кезінде еліміздің Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының қатарын толықтырады....

Қырымбек Көшербаев Жамбыл ескерткішіне гүл шоғын қойды

Елордада Ж.Тәшенов және Амман көшелерінің қиылысында Жамбыл Жабаевтың ескерткішіне гүл шоғын қою рәсімі өтті. ҚазАқпараттың хабарлауынша, шараға ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев, Мәдениет және спорт...

Қырғызстан президенті Путинге не сыйлағанын айтты

Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ресейге жұмыс сапары кезінде Владимир Путинге қылыш сыйлады. Бұл туралы ол "Россияская газетаға" берген сұхбатында айтты. "Бұл қылышты Қырғызстанның ең мықты...

Елімізде азық-түлік жеткізу нарығы 75 пайызға өскен

2020 жылы Қазақстанда азық-түлік жеткізу нарығы 75% - ға өсті. Бұл туралы Chocofood қызметінің директоры Николай Щербак хабарлады, деп хабарлайды LS. Карантинге байланысты Қазақстанда азық-түлік...

Әлемде коронавирус құрбандарының саны 2,5 миллионнан асып жығылды

Әлемде коронавирус жұқтырғандар саны 113,5 млн-ға жетті.  Джонс Хопкинс университетінің дерегінше, індет жұқтырғандардың 89 миллионы емделіп шықса, 2 507 624-і қайтыс болды. COVID-19 жұқтырғандар саны бойынша...

Семейде 1879 жылы салынған тарихи ғимарат өртенді

Ғимараттағы өрт тек таң ата ауыздықталған. https://youtu.be/AwAQx5E_MLA Өрт 26 ақпанда Абай даңғылында 00 сағат 46 минут шамасында басталған. Өртті сөндіруге барлығы 19 техника, 55 адам жұмылдырылды....

Алматы облысында Ан-2 ұшағы мәжбүрлі түрде қонды

"Азия Континенталь" әуе компаниясының Ан-2 әуе кемесі Боралдай - Кеген бағыты бойынша РРК5481 санитарлық рейсін орындау кезінде Боралдай автомобиль жолынан шығысқа қарай 1,5 км...

Елімізде сүт өндірісі бойынша қай өңір көш бастап тұр?

Шығыс Қазақстан облысы сүт өндірісі бойынша республикада көш басында тұр. Бұл туралы ШҚО әкімі Даниал Ахметов халыққа есеп беру барысында айтты. «Соңғы бес жылда...

Ең сұлу волейболшылар рейтингі: Ресейлік спортшы Сабина Алтынбекованы басып озды

Грек басылымы Gazzetta планетаның ең сұлу волейболшы аруларының рейтингін жариялады. Рейтингте 25 жастағы ресейлік Алиса Маненок көш бастады, деп хабарлайды Politic. Бұған дейін аталған рейтингте...

Теміртау қаласының әкімі тұрғындардан кешірім сұрады

Теміртау қаласын жылумен қамтамасыз ететін ЖЭО-2 жұмысында ақау болып, тұрғындар аязда жылусыз қалды. Келтірілген қолайсыздық үшін Теміртау қаласының әкімі Қайрат Бегімов өңір халқынан кешірім сұрады. Мамандар...

2020 жылы 13 мың этникалық қазақ көшіп келді

2021 жылы Қазақстанда Көші-қон саясатының 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасы әзірленеді. Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісінде ведомство басшысы...

Әлемдік ТОП-50 қатарына енген Қазақстан дзюдошылары

Халықаралық дзюдо федерациясы (IJF) Тель-Авивте өткен әлемдік «Үлкен шлем» турнирінен кейін дзюдошылар рейтингін жаңартты, деп хабарлайды Olympic.kz. Жаңартылған рейтинг бойынша ТОП-50 қатарына енген қазақстандық дзюдошылар...

Президент Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады, – деп хабарлады Ақорда. Кездесу барысында Вячеслав Ким мен Михаил Ломтадзе Қасым-Жомарт Тоқаевқа компанияның қазіргі...

Жамбыл Жабаев – 175: Киевте поэзия кеші өтті

Бұл жайында Қазақстанның Украинадағы елшілігі Facebook парақшасында мәлім етті. Қазақтың көрнекті суырып салма ақыны Жамбыл Жабаевтың туған күні қарсаңында Киевтегі қазақ диаспорасы мен Қазақстанның Украинадағы...

«Nur Otan» Партиялық бақылау комитетін Артур Платонов басқарады

Партия Лидері Нұрсұлтан Назарбаевтың қаулысымен Партиялық бақылау комитетінің төрағасы болып Артур Платонов тағайындалды. Бұл туралы «Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек мәлімдеді. «Артур...

Нұр-Сұлтанда банк тонамақ болған күдіктілер ұсталды

Түн ішінде елордадағы банктердің бірінің ғимаратына есігін сындырып кірген екі күдікті ұсталды. Қалалық полиция департаментінің мәліметінше, түнгі сағат 02:30-да ішімдікке еліткен 2 жігіт шыны...

Қарағандылық судьяның ісін Жоғарғы сот қарайды

Қарағанды облыстық сотының судьясы Естай Исабековтің ісі Жоғарғы сотта қаралады. Судьяның әріптестері оның әрекеті судья әдебі кодексіне қайшы келетінін айтады. Алайда оған қатысты шешім...

Бүгін елорда мен Ақмола облысының оқушылары қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласы мен Ақмола облысында ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «26 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9...

Өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды

Қазақстанда өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 135, Алматы қаласы - 110, Шымкент қаласы -...

COVID-19: АҚШ-та вакцинаның күшін әлсірететін вирустың жаңа түрі пайда болды

Калифорния технологиялық институты мен Колумбия университеті ғалымдарының пікірінше, коронавирус инфекциясының жаңа нұсқасында кездесетін мутация оған иммундық жүйенің әсерін сезінуге кедергі келтіреді, – деп жазды...

«Ұлы дала таңы» фильмінің түсірілім жұмысы басталды

Алматы облысы Панфилов ауданы Көктал ауылының маңында режиссер Ақан Сатаевтың «Ұлы дала таңы» толықметражды тарихи көркем фильмінің түсірілімі басталды, – деп хабарлады «Қазақфильм» киностудиясының...

Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар жауады – Қазгидромет

«Қазгидромет» мамандары 26 ақпанда болатын ерекше метеорологиялық құбылыстарға болжам жасады. Қазақстан аумағының басым бөлігінде фронттардың әсерінен тұрақсыз ауа райы сақталады. Кей уақытта қар жауады....

Марсқа қонған Perseverance тіршілік іздейді

Бейсенбі күні кешке NASA ғарыш агенттігі Марсқа жаңа Perseverance (Персеверанс) роверін қондырды (ағыл. – табанды, қайсар), - деп хабарлайды ВВС. Ровердің Қызыл ғаламшардағы басты міндеті...

Армения Қарулы күштері Пашинянның отставкаға кетуін талап етті

Армения әскері елдің премьер-министрі Никол Пашинян мен оның үкіметінің отставкаға кетуін талап етті, - деп хабарлайды РИА Новости ақпарат агенттігі.  Бас штаб басшысы Оник Гаспарян қол...

Доллар бағасы тағы да арзандады

Теңгеге қатысты доллардың ресми бағамы төмендеді. Ұлттық банк 26 ақпандағы америкалық валюта бағамын атады. Жұмада теңгеге шаққандағы доллардың ресми бағамы 414,77 теңге болады. Бұл ретте...

Қазақстанда аяз 40 градусқа дейін көтеріледі

26 ақпанда Қазақстанның 11 өңірінде ауа райы нашарлап, 35-40 градус аяз болады, деп хабарлайды "Қазгидромет". Жамбыл облысында, Тараз, Жезқазған, Қарағанды ​​облыстарында, Қарағанды, Жезқазған, Солтүстік Қазақстан,...

YouTube видеохостингі ата-ана бақылауы режимін енгізеді

Youtube платформасы ата-ана бақылауын орнатуға мүмкіндік беретін жаңа опцияны ойлап тапты. Бастапқыда YouTube видеохостингін жасаушылар 13+ жастағы бейнеге кіруді шектеді, сонымен қатар ата-аналарға балаларын...

Артур Төлепов әкімнің кеңесшісі болып тағайындалды

Актер Артур Төлепов Алматы қаласы ”Алатау” ауданы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалғанын айтып, халықтан қолдау сұрады. Ол өзінің әкімнің кеңесшісі болып тағайындалғаны жөнінде Instagram...

«Құлағым үсіп қалды». Желіде үскірік аязда жолда қалған қарағандылықтың бейнежазбасы қызу талқылануда (видео)

Әлеуметтік желілерде үсік шалып, аяз салдарынан зардап шеккен қарағандылықтың видеосы кеңінен талқылануда. Instagram желісіндегі shock_krg парақшасына жүктелген видеода ол Қарағанды облысы Шет ауданы Батық ауылына...

Алматының еріктілері қарт адамдарға қар тазалуда көмек көрсетуде

Алматының жастар ресурстары орталықтарының белсенділері мен жас отандықтар қарт адамдар мен коммуналдық қызметкерлерге көмектесу үшін қар тазалау акциясына шықты. Алматыда 24 ақпанда сағат 16.00-дан бастап...

Сауль «Канело» Альварес: «Головкинді сұлатып түсіремін»

Мексикалық былғары қолғап шебері Сауль «Канело» Альварес журналистердің оның Геннадий Головкинге қарсы үшінші кездесу өткізуді қай уақытқа жоспарлап отырғаны туралы сұраққа жауап беруден мезі...

Исламжан Насыров ҚПЛ-дан неге «қашып кеткенін» түсіндірді

Екатеринбургтік "Оралдан" ҚПЛ-ға ауысқан Исламжан Насыров "Тұраннан" (бұрынғы "Арыс") кетіп қалды. Бұл туралы инсайдер Айдын Қожахмет өзінің телеграм-каналында хабарлады. Бәрі жақсы сияқты болған, Насыров матчтардың...

Facebook ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар инвестицияламақ

Американың Facebook компаниясы алдағы үш жылда ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар қаржыны инвестициялауды жоспарлап отыр. Бұл туралы компанияның жаһандық саясат және коммуникациялар...

Тұрғын үй бағдарламасымен жастарға берілетін баспана құны қанша?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай жастарға арналған тұрғын үй бағдарламасы арқылы берілетін баспана бағасы қанша теңгеге айналатынын айтты. «Қазір Нұр-Сұлтан мен Алматыда...

Мемлекет басшысының Ұлттық кеңестің V отырысында сөйлеген сөзі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің V отырысында сөйлеген сөзін жарияланды. Құрметті жиынға қатысушылар! Ұлттық кеңестің қызметі әуел бастан қоғамның ерекше назарында. Оның жұмысына...

Елбасы Бауыржан Байбекті қабылдады

Кездесуде «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» сайлауалды бағдарламасын әрі қарай жүзеге асыру мәселелері, сондай-ақ сайлауаралық кезеңдегі партияның жұмыс жоспары талқыланды. «Nur Otan» партиясының Төрағасы...

Алматы-Бішкек тас жолында 7 көлік соқтығысты

Алматы-Бішкек тас жолында қалың қар мен көктайғақ салдарынан 7 көлік соқтығысты. Оның ішінде біреуі жолаушылар автобусы. Бір адам дене жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, тексеруден кейін үйіне...

Павлодар облысында өрт сөндіру кезінде ТЖМ қызметкері қаза тапты

Павлодар облысы Ақсу қаласының Ақсу шағын ауданында өрт сөндіруші қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапты, – деп хабарлайды ҚР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли. «2021...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Қазақ көші қолдаусыз болған емес

Қазақ көші атажұртқа сап түзегелі қилы жағдайды бастан кешті. Әйткенмен қандастардың салқар көші байырқалаған жоқ, байсалды болды. Оған себеп дүниенің төрт бұрышынан ағылған көштің...

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда осы мекенге жер аударылған түрлі этнос өкілдерін құшақ жая қарсы алып, қол­дау...

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына арналған Қазақстан халықтарының фору­мында айтқан болатын. Ал 1995 жылғы...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасының қай санаттағы жастарға арналғанын түсіндірді. «Қазір осы бағдарлама бойынша талаптар әзірленуде. Бұл...

Елорданың көктемгі әуендері

Наурыз айында «Астана Опера» камералық залында елорда тұрғындары мен қала қонақтарын балалар мен ересектерге арналған жарқын концерттік бағдарламалар мен керемет спектакльдер күтеді. 5 және 9...

ЕҚЫҰ ПА Бас хатшысы Роберто Монтелла: «Астана рухын» жандандыруымыз керек

24 ақпанда ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының сессиясы бейне конференция байланысы бойынша өз жұмысын бастады. Оған Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Шәкіров бастаған ҚР Парламентінің делегациясы қатысты. Сенат...

Қазақстан Елшісі Моңғолияның Премьер-Министрімен кездесті

Қазақстанның Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев Моңғолия Премьер-Министрі Лувсаннамсрай Оюун-Эрдэнэмен кездесуі өтті. Ж.Әділбаев Л.Оюун-Эрдэнэ мырзаны Премьер-Министр қызметіне тағайындалуымен және дәстүрлі Шаған мерекесімен (ай...

Рейтинг: Мемлекет тілін білмейтін министр кім?

Ranking.kz аналитикалық компаниясы қазақстандық министрлердің тіл білу рейтингісін жариялады. Қазақстанда екі министр 5, төрт министр 4, бес министр 3, жеті министр 2 тілді меңгерген. Ал...

Қат мамандық қайсы?

Еңбек нарығы заман ағымына қарай үздіксіз өзгеріп отырады. Бүгін бәсі жоғары тұрған маман­дық­тар уақыт өте келе сұраныстан шы­ғып қалуы әбден мүмкін. Окс­форд университетінің ғалымдары...

Алматыда мыңнан астам ана сақтандыру есебінен ЭКО жасата алады

Қазақстанда экстракорпоральды ұрықтандыру процедурасының қолжетімділігі артты. Бұрын тегін медициналық көмек шеңберінде ғана жасалатын жоғары технологиялық қызметтің бұл түрі 2020 жылдан бастап медициналық сақтандыру пакетіне...

ДИМАШ – АҚИҚАТҚА АЙНАЛҒАН АРМАН

Әр ұлттың өніп-өскен, мекен еткен жеріне орай өзгеше болмысы қалыптасатыны ақиқат. Ұлы дала төсінде мыңдаған жылдар бойы еркін өмір сүрген, империя құрып ғасырлар бойы...

Түркі кеңесі елдерінің энергетика министрлері ынтымақтастықты дамыту мәселелерін талқылады

Түркі кеңесінің энергетика министрлері мұнай және газ, электр энергиясы, ЖЭК, сондай-ақ мұнай-газ-химия саласындағы өзара іс-қимылды, оның ішінде ұйымға мүше елдерде өндірілетін өнімді тасымалдау бағыттарын әзірлеуді...

Алғыс айту – ардың ісі

Негізін қазақ халқы құ­раған және күні бү­гінге дейін сол үр­діс тоқтаусыз жалғасып келе жат­қан мемлекетімізде қазақ­тан өзге жүзден астам ұлт өкіл­дері де осы елдің...

Мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайды

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайтынын айтты. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында «Бақытты отбасы» бағыты бар, бүгінде...

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі шартқа өзгеріс енді

Қазақстанда егер халықаралық шарттардың өзге қатысушылары өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда аталған келісімнің немесе олардың жекелеген ережелерінің іске асырылуын тоқтату, сондай-ақ, жауап шараларын қабылдау тәртібі...

Қазақстан мен Оңтүстік Корея тұтқындарды алмастыруға келісті

Оңтүстік Кореяда сотталған Қазақстан азаматтары енді өз мерзімінің қалған бөлігін Отанында өтей алады. Бүгін сенаторлар тиісті шартты ратификациялады. Бұл жерде бірқатар шарттардың сақталуы маңызды болып...

Ұлттық құндылық телевизиялық рейтингтен жоғары болуы керек – Дана Нұржігіт

Сенат депутаты Дана Нұржігіт отандық телевизиядағы кейбір бағдарламалар ұлттық ұстанымдарымызға қайшы деп есептейді. Бұл туралы парламент өкілі үкімет басшысына жолдаған сауалында айтты. Депутаттың айтуынша, бүгінгі...

«Болашақ» бағдарламасы – келешекке жасалған көлемді инвестиция

– Тәуелсіздік алған тоқсаныншы жыл­дары жалпы ха­лық­тың жағдайы жақсы бол­ды, мына сала­ның дамуына ерекше жағдай жа­салды дей ал­маймыз. Қоғам өмірінің бар­лық саласы то­қырауға ұшырады....

Сенатор Ләззат Сүлеймен заңгерлерді даярлау кезінде сан қуаламай, сапаға қол жеткізу туралы айтты

Отандық жоғары оқу орындарында оқитын заңгерлер көп, бірақ өкінішке орай, заңгерлік білімнің сапасы көңіл көншітпей отыр. Сенатор Ләззат Сүлеймен өзінің депутаттық сауалында осы мәселені...

Мұрат Бақтиярұлы: Ашаршылықты зерттеу үшін ғалымдар мұрағатқа қол жеткізуі қажет

Ашаршылық тақырыбын жан-жақты зерделеу үшін ғалымдардың отандық және шетелдік мұрағаттарға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені сенатор Мұрат Бақтиярұлы еліміздің Премьер-Министрінің атына...

Жамбылда 251 гектар жерді жайлаған 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылды

Былтыр Жамбыл облысында 251 гектар жерден 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылған. Бұл жұмыстар жерді жырту, шабу, өртеу және гербицидтерді қолдану арқылы жүзеге асқан....

Дипломатия жемістері

Биыл Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып жария­лан­ғанына 30 жыл толады. Осы тарихи датаға байланысты өмірімнің жиырмаға жуық жылын осы салаға арнаған дип­ломатия ардагері хақында, дербес...

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Мемлекет басшысы Білім министрлігіне ерекше қажеттілігі бар балаларға қатысты тапсырма берді

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдауға қатысты еліміздің Білім және ғылым министрлігіне тапсырма берді. «Өкілетті органға ерекше қажеттілігі бар бала мен оның...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...

Ауылда өз жұмысшыларына үй салып берген кәсіпкерлерге шығынның 50 пайызы қайтарылады – Президент

Бұл туралы бүгін Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мәлімдеді. «Кәсіпкер өз жұмысшыларына арнап ауылда үй салса, мемлекет оған кеткен шығынның 50...

Путин Жапаровқа Қырғызстанда орыс тілінің мәртебесін сақтаудың маңызын ескертті

Мәскеуге екі күндік жұмыс сапарымен барған Қырғызстан президенті Садыр Жапаров пен Ресей президенті Владимир Путин кездесті. Кремльдің хабарлауынша, Владимир Путин Садыр Жапаровты Қырғызстан президенті қызметіне...

Ұлттық экономика министрінің жаңа орынбасары тағайындалды

Әлібек Қуантыров ҚР Ұлттық экономика вице-министрі қызметіне тағайындалды. Бұған дейін осы лауазымды атқарған Мейіржан Юсупов қызметінен босатылды. Үкімет басшысы сайтының мәліметінше, Әлібек Қуантыров 1983 жылы Атырауда дүниеге келген. Томск...

Зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды

25 ақпаннан бастап Қазақстанда біржолғы зейнетақы жинағын емделуге пайдалану үшін өтінім қабылдау басталды. Өтінімді enpf-otbasy.kz сайтында беруге болады. Біржолғы зейнетақы жинағын келесі медициналық қызметтерге пайдалануға...

Қар, боран, көктайғақ: Еліміздің 16 өңірінде ескерту жарияланды

Бір тәулік ішінде республиканың автожолдарында 155 бірлік техника шығарылды, 294 адам құтқарылды және эвакуацияланды. Бұл туралы КР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли айтты. «Қазгидромет» РМК...

«Бірнеше күн нәр татпаған»: Ресейлік жазушы өз пәтерінде өлі күйінде табылды

Мәскеуде жас жазушы Аделина Шелдон өлі күйінде табылды. Бұл туралы Рен ТВ телеарнасы хабарлады.  Арна мәліметінге, 20 жастағы қыз өз пәтерінде көз жұмған. Соңғы бірнеше...

Пандемия салдарынан әлем әуежайлары қанша шығынға ұшырады?

Әлемдегі әуежайлар коронавирус кесірінен 112 млрд доллар шағынға ұшыраған. Мұндай мәліметті Әуежайлардың халықаралық кеңесі жариялады, деп хабарлайды «Хабар 24». Коронавирус жайлаған 2020 жылы шығын...

Коронавируспен ауырған балалардың денсаулығынан елеулі кінәрат анықталды

COVID-19-мен ауырған балалардың жартысында төрт ай бойы осы аурудың кем дегенде бір симптомы сақталады. Мұндай түйткілдер ғалымдар жүргізген зерттеу нәтижесінде анықталды, деп хабарлайды "Известия". Мамандардың...

Трамп жарлығының күші жойылды: Байден кейбір шетелдіктерге елге кіруге рұқсат берді

АҚШ президенті Джо Байден елдің бұрынғы басшысы Дональд Трамптың 2020 жылдың сәуірінде шетелдіктердің кейбір санаттарына елге кіруге тыйым салған Жарлығын жойды. Бұл туралы РИА...

Жуынатын бөлмеге телефонын алып кірген оқушы көз жұмды

Ресейдің Братск қаласында жуынатын бөлмеге телефон алып кірген оқушы қыз тоқ соғып мерт болды. Оқиғаға қатысты тексеріс басталды. Бұл туралы РФ тергеу комитеті өңірлік...

Түркістанда Бекзат Саттарханов атындағы спорт мектебі бой көтереді

Түркістан облысының әкімі Өмірзақ Шөкеев Бекзат Саттарханов атындағы дарынды балаларға арналған спорт мектебінің жобасын мақұлдады, деп хабарлайды Prosports.kz сайты өңір басшысының баспасөз қызметіне сілтеп....