ەندىگى ءۇمىت – ەكوتۋريزمدە

كوروناۆيرۋستىڭ الەم بويىنشا جاپپاي تارالۋى تۋريزم سالاسىنا اۋىر سوققى بولدى. ساراپشىلار وتكەن جىل تۋريزم تاريحىنداعى ەڭ داعدارىستى جىل بولدى دەپ باعالادى. بۇۇ-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمى (UNWTO) 2020 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايىندا حالىقارالىق تۋريزم 1990 جىلعى دەڭگەيگە قۇلدىراپ، 70 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن مالىمدەدى. سوڭعى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، بىلتىر الەم ەلدەرى 2019 جىلعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 900 ملن ءتۋريستى «جوعالتقان».

دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىم 2021 جىلدىڭ ەكىنشى جار­تى­سىن­دا تۋريزم سالاسى ءىشىنارا قا­لىپ­قا كەلە باستايتىنىن بول­جا­عان بولاتىن. ال تۇرالاعان سا­لا­نىڭ تولىقتاي قايتا قالپىنا كەلۋى ءۇشىن ءالى 2،5-4 جىل ۋاقىت كە­رەك ەكەن. الايدا ۋاقىت وتە كە­لە تۋريزم سالاسى كوروناۆيرۋس ەن­گىزگەن وزگەرىستەرگە قاراي يكەم­دەلىپ، نارىقتىڭ جاڭا تالاپ­تا­رى­نا ساي بەيىمدەلە باستادى. باي­قاعانىمىزداي، بيىل الەم ەل­دەرىندە ىشكى تۋريزم باسىم­دىق­قا يە بولىپ وتىر. ياعني COVID-19 پاندەمياسى الەمدىك ماسشتابتا جىلدار بويى قالىپ­تاسقان تۋريستىك بيزنەس مەحا­نيز­مىن بۇزعانىمەن، ىشكى ءتۋريزمنىڭ جاڭا باعىتىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتە الدى.

ەندىگى ءۇمىت – ەكوتۋريزمدە
پاندەمياعا بايلانىستى مەم­لەكەتتەر ءوز شەكارالارىن جا­با باستاعان سوڭ all inclusive دە­مالىس تۇرىنە، قوناقۇيلەرگە دە­گەن سۇرانىس ازايدى. ەسەسىنە دە­مالىستى تاۋ بوكتەرىندە، تازا اۋادا وتباسىمەن وتكىزۋدى قولاي كورەتىندەر ارتتى. ياعني بۇرىن تۋ­ريستىك كومپانيا ۇسىنعان جەر­لەرگە باراتىن تۋريستەر ەندى قاي­دا بارىپ دەمالۋ قاجەتتىگىن ءوز­دەرى شەشەتىن بولدى. پاندەميا قا­لاداعى قوعامدىق ورىندار، مۋ­زەي، دەمالىس ورىندارىنا شەك­تەۋ قويعاندىقتان، بۇگىندە حا­لىق دەمالىس كۇندەرى جاقىن جەر­گە بارىپ تابيعات اياسىندا دە­مالۋدىڭ، جۇمىستى دەمالىس­پەن ۇشتاستىرۋدىڭ دەنساۋلىققا پايدالى ەكەنىن تۇسىنە باستادى. دەمالىستىڭ مۇنداي تۇرىنە قى­زىعۋشىلىقتىڭ ارتۋىن تابيعات ايا­سىندا ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپىنىڭ ازايۋىمەن دە تۇسىندىرۋگە بولادى.
جالپى پاندەميا ادامزات با­لاسىنىڭ تابيعاتقا دەگەن كوز­قا­راسىن وزگەرتىپ، وعان قامق­ور­لىق­پەن، جاناشىرلىقپەن قا­راۋ­دى ۇيرەتتى. توقەتەرىن ايتقاندا، كاران­تين جاعدايى ەكوتۋريزمنىڭ دامۋىنا تۇرتكى بولدى. بۇگىندە الەم بويىنشا تۇمسا تابيعات پەن وركەنيەت يگىلىگىن بىرىك­تىرە­تىن گلەمپينگ دەپ اتالاتىن دەما­لىس ءتۇرى ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدى­رىپ وتىر. ەندىگى ءۇمىت – ەكوتۋريزمدە

بيىل اقمولا وبلىسى ءبىرجان سال اۋدانىنداعى جۇكەي كولى جا­عاسىندا «جۇلدىزدى ورمان» ات­تى گلەمپينگ دەمالىس ايماعى اشىل­دى. جوبا اۆتورى اينۇر قۋا­نىشقىزىنىڭ ايتۋىنشا، ءىن­دەت­تىڭ تارالۋى تۋريزم سالاسىن دا اينالىپ وتپەدى. توقىراۋعا ۇشى­راعان ءتۋريزمنىڭ ەكىنشى تى­نىسى ەندى اشىلا باستاعانداي.

«بۇگىندە قالىپتاسقان جاعداي ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىت­تال­عان جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ءۇل­كەن مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ءبىز­دىڭ ويىمىزشا، گلەمپينگتەر جە­لىسىن قۇرۋ ماڭىزدى باعىت­تاردىڭ ءبىرى. قاتاڭ كارانتيندىك تالاپتارعا سايكەس، كوپ ادام تازا اۋادا دەمالۋعا تىرىسادى»، – دەدى اينۇر قۋانىشقىزى.

ءبىرجان سال اۋدانىنىڭ كا­سىپ­كەرلىك جانە ونەركاسىپ ءبولىمىنىڭ باس مامانى مارال شاۋجانوۆا وڭىردە گلەمپينگتى ىسكە قوسۋ ەكو­لوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام ەكەنىن ايتادى.

«گلەمپينگ – تۇرمىسقا قا­جەت­تى زاماناۋي زاتتارمەن جاب­دىق­­تالعان جايلى ورىندار قۇ­رىپ، تابيعاتتا دەمالعاندى ءجون كو­رەتىن جاندارعا ارنالعان دە­مالىس ورنى. تابيعاتى اسەم، تازا اۋا ءارى سىڭعىرلاعان قۇستاردىڭ داۋسى بار ءبىزدىڭ وڭىرگە كەلەتىن دەمالۋشىلار سانى ودان سايىن ارتا تۇسەرىنە سەنىم مول»، – دەيدى م. شاۋجانوۆا.

دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىم اۋىل­­دىق جانە ەكولوگيالىق تۋ­ريزم­دى دامىتۋدى اتاپ وتكەنى بە­كەر ەمەس. ويتكەنى بۇگىندە ەكو­تۋريزم جاھاندىق ءتۋريزمنىڭ 30 پايىزىنا تەڭ. وسى ورايدا قالا ءومى­رىنەن قاجىعان جۇرتتىڭ تازا اۋا­دا تىنىستاپ، كاۋاپ دايىنداپ، با­لىق اۋلاپ، اتقا ءمىنىپ، ۆەلو­سي­پەد تەۋىپ، كيىز ۇيدە ۇيىقتاپ، تا­­بيعي ونىمدەردى تۇتىنىپ، كوڭى­لىنە قونىمدى ىسپەن اينا­لىسۋى­نا جاعداي جاسايتىن گلەمپينگ جە­لىسىنىڭ بولاشاعى زور بولارى انىق.
وتاندىق ساراپشىلار ەكو­تۋ­ريزمنەن بولەك ەتنوتۋريزم سا­لا­سىنىڭ دا سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر­عانىن ايتادى. پاندە­ميا­دان سوڭ ەلىمىزدە ەكو جانە ەتنو­تۋريزم باعىتتارى دامۋ جولىنا تۇسەدى دەپ بولجايدى. «سۇل­تان­سەرى» ەتنو ونەر ورتالىعىنىڭ نە­گىزىن قالاۋشى سۇلتانسەرى ەسەن­تاەۆ كارانتين كەزىندە ىشكى تۋ­ريزمدى دامىتۋدى قولعا العان كا­سىپكەرلەردىڭ ءبىرى. ۇلتتىق ويىن­دار، سالت-ءداستۇر مەن ادەت-عۇرىپ­تارىمىزدى ناسيحاتتاۋ ارقىلى قۇندىلىقتارىمىزدى تانىتۋدى كوزدەيدى.
«ۇلتتىق ويىندارعا، ءداس­تۇرى­مىزگە دەگەن قىزىعۋشىلىق مەنى ەتنو-ورتالىق قۇرۋعا جەتەلەدى. كەلۋ­شىلەر سانى بىلتىرعىدان دا كوپ. ارينە، بۇل قۋانتادى. ءاسى­رە­سە اۋىلدى، تۋعان جەردى ساعىن­عان­دار ورتالىققا كەلىپ ساعىنىشىن باسىپ جاتىر. جاستار اتقا ءمىنۋ، ساداق اتۋ، قىز قۋ، بۇركىت ءتۇسىرۋ، سۇڭقار ۇشىرۋ، اۋدارىسپاق، تەڭگە ءىلۋ سىندى ۇلتتىق ويىندارىمىز مەن ءداستۇرىمىزدى كوزبەن كورىپ، كۋا بولىپ جاتىر»، – دەيدى كاسىپ­كەر.

ەندىگى ءۇمىت – ەكوتۋريزمدە

ءاشىمحان
ساپارباەۆ،
«سارىاعاش» شيپاجايىنىڭ مەنەدجەرى:

حالىق اۋىرمايتىن جول ىزدەي باستادى

– كوروناۆيرۋس ەلىمىزدەگى بار­­لىق سالانى قىسپاققا الدى. بىلتىر قاتاڭ كارانتين كەزىندە كەيبىر شيپاجايلاردىڭ ەسىگىنە قارا ق ۇلىپ سالىندى. بيىل كوك­تەمنەن باستاپ ولاردىڭ تامى­رى­نا قان جۇگىرە باستادى. شيپا­جاي­لاردىڭ 80 پايىزى قىزمەت­كەر­لەرىنە جالاقى تاۋىپ بەرمەك تۇر­ماق، كوممۋنالدىق قىزمەتىنە اقشا تاپپاي قالدى. ولاردىڭ دەنى قىستا تولەي الماعان قىز­مەت اقىلارىن بيىل كوكتەمدە ءتو­لەپ ءبىتتى. كارانتين شارالارى­نىڭ ءبىرشاما جەڭىلدەۋى شيپا­جاي­لاردىڭ تىنىسىن كەڭەيتە باستادى.
ارينە، وتكەن جىلدىڭ وسى كە­زەڭىمەن سالىستىرعاندا بيىل شي­پاجايعا كەلۋشىلەر سانى اي­تارلىقتاي كوپ. وعان سەبەپ بيىل كارانتين شارالارىنىڭ جەڭىل­دەۋىمەن قاتار ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي باستاۋى. بۇرىن اۋىرىپ با­رىپ ەم ىزدەيتىن حالقىمىز اۋىر­مايتىن جول ىزدەي باستا­عا­نىن بايقاۋعا بولادى. ويتكەنى شيپاجايعا بيىل كەلۋشىلەردىڭ كوپ­شىلىگى كوروناۆيرۋسپەن اۋىر­ماعاندار. سونىمەن قاتار ادام­دار ءوزىنىڭ عانا ەمەس، وزگەلەردىڭ دە دەنساۋلىعىنا ءمان بەرە باس­تاعانىن كورەمىز، ياعني ساقتانۋ شارالارىن ءجىتى ۇستاناتىن بول­عان. اۋىرماۋدىڭ جولى ونىڭ ال­دىن الۋ، دەنساۋلىقتى كۇتۋ، يممۋنيتەتتى كوتەرۋدىڭ قانداي ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندى. شەتەلدە كۇنگە قىزدىرىنىپ، تەڭىزگە شو­مىلۋعا اعىلاتىن جۇرت ەندى اع­زانى ەمدەۋگە نازار اۋدارا باس­تادى.
نەگىزىنەن سارىاعاش شيپا­جايى مينەرالدى سۋىنىڭ اس قو­رىتۋ جۇيەسىن، بۇيرەكتىڭ سو­زىل­مالى قابىنۋلارىن، بۋىن اۋ­رۋلارىن ەمدەيتىن تابيعي ەم­دىك قاسيەتى بار. سونداي-اق پارا­فينمەن، بالشىقپەن ەم-دوم جا­ساي وتىرىپ، ادامنىڭ بويىن­داعى سۋىقتى شىعارادى، دەنەدەگى تۇزداردى ەرىتەدى. بۇل اسىرەسە ءتى­زەسى، بەلى، جەلكەسى اۋىراتىن­دار­عا تاپتىرماس ەم.
دەمالۋشىلار مەن ەم­دەلۋ­شى­لەردى ەڭ اۋەلى شيپاجايدىڭ ءدارى­گەرلەرى قارايدى. ەڭ مىقتى زا­ماناۋي تەحنولوگيالار مەن جاڭا ساپاداعى اپپاراتتار نەگىزىندە دياگ­نوز قويىلعاننان كەيىن با­رىپ ەمدەۋ شارالارى باستالا­دى. جالپى شيپاجايلار سان سالالى ەم جۇرگىزەدى. سوعان ساي قىزمەت اقى­سى دا ءارتۇرلى. ەكونوم-كلاسس ءبىر ادامعا 7-8 مىڭ تەڭگەدەن باس­تالادى. وعان 25 شاقتى ەمدەۋ شا­راسى، 4 مەزگىل ىستىق تاماعى مەن جاتىن ورنى كىرەدى. سارىعاش شي­پاجايىنا كەلۋشىلەر ەندى ءتۇر­كىستان، تاشكەنت پەن سامار­قاند قالالارىنا ساياحاتتاي الا­دى. ەم الا وتىرىپ ساياحاتتاۋ ادام­نىڭ تانىمەن قاتار جانىن دا ەمدەيدى.
شيپاجايدان سوڭ «10 كۇن ەم الدىم، ەندى اعزام تاپ-تازا» دەپ ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. ەم قابىلداعاننان كەيىن اعزانى كۇتىپ، مولىراق سۋ ءىشۋدى ادەتكە اي­نالدىرعان دۇرىس. قۇنارلى، پاي­دالى تاعامداردى تۇتىنۋ دەن­ساۋلىققا وڭ اسەرىن تيگى­زەتىنىنە كوروناۆيرۋسپەن كۇرەستە كوزى­مىز انىق جەتتى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button