«Әділет» адалбақаны

Сондай-ақ!

2021 жылы мұсылмандар қандай мерекелерді тойлайды?

Ораза 14 сәуірде басталады. Мұсылмандардың ең басты мерекесі – Құрбан айт 20, 21, 22 шілдеде тойланады. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының шариғат және пәтуа бөлімі...

Конфет сыртындағы тудың суреті заңсыз екен

Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлованың түсіндіруі бойынша конфет оралған қағазға тудың суретін бейнелеу дұрыс емес. Бұл жөнінде ол Орталық коммуникациялар қызметінде болған жиында...

WhatsApp жақында кімдерді бұғаттай бастайтыны белгілі болды

2021 жылғы 8 ақпаннан бастап WhatsApp қолданушылары үшін жаңа ережелер енгізілетін болады. Бұл туралы WABetainfo хабарлады. Жақын күндері WhatsApp қолданушыларына жаңа ережелермен танысып, келісіміңізді...

Алматы тұрғыны үстіне бензин құйып, өз-өзін өртеп жібермек болды

Медеу ауданының өрт сөндірушілер мен полиция қызметкерлерi өз-өзiне қол салмақ болған жiгiттi аман алып қалды. Алматы қалалық Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 4 желтоқсанда «112» пультiне...

Қазір әлеуметтік желінің өте жақсы дамыған, кез келген адаммен жылдам әрі оңай коммуникациялық байланыс орнатуға мүмкіндік тудырған жүйрік-уақыт кезеңі. Біз де шама-шарқымызша әлеуметтік желілерде белсенді болуға тырысамыз. Әсіресе, мына індет өршіген алмағайып мезетте әлеуметтік желінің арқасында жастар мен жасөспірімдер аудиториясы үшін жиі-жиі түрлі онлайн конференция, сұхбат ұйымдастырамыз. Бірде сұхбат үстінде бейтаныс бір кісі «Елеке, Алаш тарихын танып, білгім келеді. Қандай кітап оқуым керек?»  деп сұрады.

Біз үшін әлбетте патша көңіл­ді оқырманның сауалы бұй­рық сы­қыл­ды. Ойыма бірден ри­са­ла, тарихи миниатюра жанрында жа­затын Бейбіт Қойшыбаевтың «Рух», «Ар – Қуат», «Рух-Сарай» сияқ­ты кітаптары оралды. Сосын, арада бі­рер апта өт­кен соң, әлгі оқыр­ман­нан хабар­ла­ма келіп тұр екен. «Сіз­ге көп рақ­мет! Бейбіт Қойшыбаевты ен­ді үне­мі оқитын боламын. Жаз­ған­­дары­на риза болдым»,  – депті. Мін­е, қа­зақ­тың бір баласы өз тарихын біл­гісі келіп, әбілхаят суын із­деп, шө­ліркеген адамдай арғы-бергі өт­­кен тамырына үңілгенде, Бейбіт Қой­шыбаевтың қаламынан шыққан сөздер оның айызын қандырып, көкірек шөлін басыпты.

Бейбіт Қойшыбаев – қазақ тари­хын жаңаша пайым, то­сын ой, тың дерекпен бедерлеп жүр­ген белгілі жазушы, көрнекті та­рих­шы-ғалым. Оның жанры – тарихи миниатюра!

Әдетте қазақтың қай жазу­шы­­сы­ның өмірбаянын қара­саңыз, бәрі фил­фак немесе жур­­фактан білім алға­нын бай­қай­сыз. Бұл ретте Орын­­­­б­ектің баласы Байқадамдағы он жылдық мектепті бітірген соң, жазу­шы болғысы келе­тіндер түсетін оқу­ға емес, инженер-ме­ханик боламын деп Қазақ ауыл­шаруашылық инс­титутына құжат тапсырған екен.

1968 жылы аталған оқу ордасын бі­тіріп, инженер-механик дипломын алады. Туған еліне жол­дамамен ба­рып, Байқадамдағы кә­сіптік-тех­никалық училищеде ар­найы пән­дер­ден сабақ береді. Бірақ оның әде­биетке, тарихқа деген бала күн­нен басталған аңсары мен құмар­лы­ғы жеңіп, 1975 жылы ғұмыр жо­­лы, қызмет саласы мүлде басқа ба­­ғытқа бұрылады. Бұл – қа­лам ісі­не ден қойған болашақ жазу­шы, ға­лым-зерттеуші Қойшыбае­в­тың жур­налистика саласына ауысуы еді. Бейнелеп айтқанда, талапты ердің мұратты ізденісіне орай руханият деген алтын сарайдың қақпа­сы айқара ашылған.

Содан бері, міне, табаны күрек­­тей қырық бес жыл осы саланың көрігін үрлеп, отын сөн­дірмей һәм қалам сертіне адал­дық танытып, зор абыроймен қыз­мет етіп жүр. Бия­зы, таза да ақ адал қалпында. Қа­шан көрсеңіз де сол жи­нақы, мұн­таздай таза. Келелі кеңес­терде ке­лісті сөз айтып, парасатты келбе­тінен айнымайды.

Әуелде «Ұлан» газетінің редакциясында жауапты хатшы, бас редактор қызметін атқарған ағамыз әр жылдары «Білім және ең­­бек», «Егемен Қазақстан», «Қазақ әде­биеті», «Денсаулық», «Әдеби қор жар­­шысы», «Zaman  Қазақстан», «Жұл­­­дыз», «Заңгер», «Ана тілі», «Ұлы Дала» басылымдарында да берекелі ең­бек еткен. Осы жылдары оның қа­ламынан сан түрлі әдеби туындылар туып, көркем әдебиеттің көк­жие­гін кеңейтті. Мәселен, «Киелі мұра» романы, «Жас қалам» деген ба­лалар мен жасөспірімдерге арнал­ған хикаяттары, «Қара алтын қай­дан шығады?» әңгімелері – сондай жылы оқылатын мөлдір шығар­ма­лар.

Асылында, кез келген қа­лам­гер – намыс қайрағын қо­лына ұстаған атойлы рух иесі. Біз­-д­ің ағекеміз де солақай идеологиясын оңды-солды жүргізіп, қазақ ұлтын әбден эксперименттік сы­нақ­қа алған сұрқия жылдары оқта-текте мінезін көрсетіп, айбат та­нытқан-ды. Әсіресе, теңдік іздеп, әділ­дік деп қазақ мүддесі үшін алаң­ға шыққан Желтоқсаншы жас­тарға араша түсіп, қызыл биліктің би­шігін арқасына тосқанын ұмыт­пауымыз керек.

Бұл оқиға былай болған… 1985-1987 жылдары қалам­гер Бейбіт Орынбекұлы Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Төралқасы аппара­тын­да аса жауапты қызмет атқара­тын. Алаңға шыққан жастарды «на­шақор», «баскесер», «бұзық» деп орын­сыз кінәлап, айыптап жатқан­да қаламгердің дәті шыдамай, басшылардан сауға сұрап, араша бо­лайық деп қайраткерлік көрсетеді. Академик Салық Зиманов, рухты ақын Жұбан Молдағалиевтармен бірге әділдік деп шарқ ұрады. Міз бақ­пайтын билік дегенін істеп, жел­тоқсан боздақтарын соттап, ақыры өлім жазасына кеседі. Жоғары Кеңес­тегі ұлтшыл Қойшыбаев қыз­ме­тінен шеттетіліп, партияның қаһа­рына ұшырап, қатаң сөгіс алады.

Желтоқсан көтерілісіне дейін­гі бір жылдары Мағ­жан Жұмабайдың толғауын басып, қазақтың Қорқыттай бақсыларын, діни қайраткерлерін насихаттап, танымдық мақала жариялатқаны үшін «Білім және еңбек» журналы­ның бас редакторлығы қызметінен алынған еді.

Мұзға жанған Желтоқсан алауынан соң, Советтік биліктің дикта­туралық билігі сәл-пәл болса да бо­саңсып, режимнің жіберген қате­ліктері әшкерелене бастаған күн туды. Осындай сын сағатта тағы да Қой­шыбаев әділет іздеген жоқшы­лар сапынан табылып, 1937-1940 жыл­дары жазықсыз жапа шегіп, реп­рессияланған, атылған арыс­тар­дың мәселесіне дендеп кірісіп, рес­публикалық басылымдарға ұлт аға­лары болған қайран есіл ерлер туралы қызықты материалдарын бі­рінен соң бірін жазып, оқыр­ман­ның сүйіспеншілігіне бөлене береді. О, пәлі, біздің ұстаз болатын Бейбіт Орынбекұлы осы бір жылдары кім­дер туралы жазбады! Айтайық, Әли­хан Бөкейхан, Ахмет Байтұр­сын­ұлы, Мұстафа Шоқай, Сұлтанбек Қожанұлы, Смағұл Сәдуақасұлы, Тұ­рар Рысқұлұлы, Нәзір Төреқұл­ұлы, Бақытжан Қаратаев, Мұхамед­жан Тынышбайұлы, Халел Дос­мұха­медұлы, Саттар Ерубаев… Өте көп. Бұл тізім жалғасқан сайын жаңара береді, толыға береді. Ұлт-азаттық қозғалысының тегерішін ұстаған Алаш­тың аймаңдай азаматтарын ұмыт­қан совет қазағына таныта бас­тады. Күн демей, түн демей, уа­қыт­пен санаспай ұлт тарихын жазу жо­лында қыруар іске жегілді. Айтыл­маған сөз көп. Танылмаған тұл­ға мол. Анығында, осы жылы­мық­ты кезең – жазушының зерттеу­шілік қырын ашқан, қаламгерлік шеберлігін шыңдаған барақатты мезеті еді. Сол жылдардың тәтті жемісі – бүгінгі жас ғалымдар жиі пай­даланып, зерттеу еңбектерінде үнемі сілтеме келтіріп, мысалға алатын «Бақытжан Қаратаев», «1905 жыл», «Әлихан Бөкейханов», «Сұл­танбек Қожанов», «Ұлт театры шаңы­рағын көтеруші» сынды тарихи хроникалық ізденістері.

1989 жылдан бері жазушы, ау­дар­машы, публицист Бейбіт Қой­шы­баев қоғамдық-саяси өмірге батыл қадам басып, қайнаған қазан­ның отымен кіріп, күлімен шығып-ақ келеді. «Азат», «Ұлт тағдыры» ұлт­тық қозғалыстарының белорта­сын­да болыпты. Қазақстан «Әділет» та­рихи-ағарту қоғамында нақақ­тан-нақақ атылған Ахмет Байтұр­сынұлы, Ілияс Жансүгіров, Ораз Жандосов, Біләл Сүлеев, Сұлтанбек Қожановтардың ұрпақтарымен бас қосып, тізе біріктіріп іс бітіреді. Әлі күнге дейін сол қоғамның бақан ті­реуішіндей боп, қасиетті шаңы­рақты ұстап тұр.

Бейбіт Қойшыбаев – ұлттық та­рихымыздың ақтаңдақ бет­терін түгендеп, советтік цен­зура­ға ұшырап, жыртылған я өртелген тарауларын қайта жазып, болашақ ұрпақ үшін қыруар іс атқарып жүр­ген үлкен жүректі, парасатты кісі. Қоғамдық ортаға үн тастаудан я ой толғаудан еш қалыс қалып көрген жері де жоқ. Қашан көрсеңде әділет алғауы болып, ұлт жоғын іздейтін топ­тың басында жүреді. Сергек те мі­незді. Мінезі сөзінен, ой топшылауынан анық көрінеді.

Ұлттық рухымызды асқақ­тат­қан қайраткер ағамыз жетпіс бес деген асқаралы мерейлі жа­сы­на отбасымен, туған ұлысымен аман-есен келіп отыр екен. Заматында Мұхтар Мағауиннің батасымен алғашқы прозалық шығармасы баспасөз бетіне басылған Бейбіт Орынбекұлы жазушы ретінде де, ғалым ретінде де елге әбден таныл­ған азамат. Бейбіт ағамыз рух сардарындай жырақта жүрген сақа жазу­шы Мағауин сияқты көңіл дәптеріндегі ойларын іркелмей жа­зып, сүйікті оқырмандарын жыл сайын қуанта берсе екен дейміз іні­лік пейілмен.

 

Елдос ТОҚТАРБАЙ

Редакция таңдауы

Қандасымыз мемлекеттік сыйлық иегері атанды

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Математика және математикалық модельдеу институты» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас ғылыми қызметкері, Қазақстан Республикасы  Ұлттық   ғылым   академиясының ...

Дерт дендеп тұрса да, думан-тойға миллиондап шашпақ

Коронавирус әлемге кесірін тигізудей-ақ тигізді. Жо­ғалт­­қанымыз көп. Алайда тапқа­ны­мыз да аз емес: денсаулық­тың қадірін, жақынымыз­дың баға­сын, қолда бардың құнын білдік. Көрпемізге қарап көсілуді үйрендік,...

Ауа газға, су зәрге айналса…

Жер басып жүрген пенде үшін негізгі тіршілік тірегі − ауа мен су, сондықтан оны таза сақтау адамзаттың ең бірінші міндеті екені ес білгелі құлағымызға...

Партиялар «парады»

2021 жылғы 10 қаңтарда қазақстандықтар Мәжіліс депутаттарын сайлайды. Соңғы 17 жылда алғаш рет өз уақытында өткелі отырған бұл саяси додадан сайлаушылардың  күтері көп. Ең...

Қазақстан коронавирусқа қарсы Ресей вакцинасын бірігіп өндіруге келісті

ҚР Денсаулық сақтау министрлігі мен Ресейдің тікелей инвестициялар қоры (РФТИҚ) әлемде алғашқы...

2021 жылы мұсылмандар қандай мерекелерді тойлайды?

Ораза 14 сәуірде басталады. Мұсылмандардың ең басты мерекесі – Құрбан айт 20,...

Конфет сыртындағы тудың суреті заңсыз екен

Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлованың түсіндіруі бойынша конфет оралған қағазға тудың...

WhatsApp жақында кімдерді бұғаттай бастайтыны белгілі болды

2021 жылғы 8 ақпаннан бастап WhatsApp қолданушылары үшін жаңа ережелер енгізілетін болады....

Алматы тұрғыны үстіне бензин құйып, өз-өзін өртеп жібермек болды

Медеу ауданының өрт сөндірушілер мен полиция қызметкерлерi өз-өзiне қол салмақ болған жiгiттi...

Көп оқылды

Коронавирустың жаңа белгілері пайда болды

Коронавирус жұқтырған науқастардың бойындағы ауру белгілері денге қызбасының белгілеріне ұқсас болуы дұрыс диагноз қоюға кедергі келтіруде. Аталмыш белгілерді анықтаған Сингапур ғалымдары арнайы баяндама жасады....

Қазақ Тәуелсіздігіне – 25 жыл

2016 жылдың үлкен мерейтойы – Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Айтулы мерекеге республикамыздың түкпір-түкпірінде қызу дайындық жұмыстары жүргізілетіні бесенеден белгілі. Ал ақтөбеліктер егемендігіміздің ширек...

Ертеңнен бастап мас күйінде көлік жүргізгендер 10 жылға сотталады

Көлікті мас күйінде тізгіндеп, жол ережесін бұзғандар 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады. Президент осындай өзгеріс енгізілген заң жобасына бұған дейін қол қойған,...

Мемлекет басшысы коронавирустың екінші толқынына не себеп болғанын айтты

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев телевизиялық үндеуінде елде коронавирустың және пневмония дертінің өршуіне не себеп болғанын айтты.  «Коронавирус қаупіне байланысты пандемия басталғалы біз елдегі вирустың таралуына шектеу...