Jañalıqtar

«BESEUDİÑ HATI» NEMESE LEKEROV NEDEN JAZIQTI BOLDI?

 «…Onıñ sözi partiyağa qarsı lekerovtik-wltşıldıq nwsqaumen ündes jäne bizdiñ qwjatta bayandalğan mäselelerden tipten de alşaq jatır», – dep odan nege at-tondarın ala qaştı? 

«BK(b)P Ölkelik komitetine, 
Goloşekin joldasqa.

Ölkelik komitet byurosı qaperine mına tömendegilerdi jetkizudi Sizden ötinemin.
Ağımdağı jıldıñ 4 şilde küni ötken byurodan keyin birqatar joldastardıñ söylegen sözderinen soñ jäne özimniñ jekelegen basşı joldastarmen pikir alısqannan keyin, sonday-aq Ölkelik komitettiñ soñğı qwjatımen (qaulısımen) tanısqannan keyin, men bir şeşimge keldim. Men partiya jolına emes, mahrovo-opporunistik jolğa tüsken ekenmin. Men opportunisterdiñ wyığına batıppın. Ölkelik komitettiñ lenindik bağıtın (barlıq mäseleler boyınşa) tekseru jolına tüsip, Ölkelik komitet basşılarına orınsız şabuıldap, tek «jolğa tüsti emes-au» tekserumen tikeley aynalısa otırıp, basşılıqqa jön-josıqsız tiisippin. 
Meniñ qateligim – bizdiñ jetistikterimizdi bağalamay, kemşi­likterimizdi asıra körsetu jäne qiınşılıqtar aldında dau-daqpırtqa wrınğan özimniñ sözderimnen-aq körinis beruinde.
…Meniñ barlıq qateligim – Ölkelik komitet byurosında bizdiñ eldegi jağdaydı jete tüsinbeuşiligimizden boldı dep aqtalğanımızben, partiya wyımınan jasırın wstau äreketimizden jäne bizdiñ Ölkelik komitetke tittey de şındıqtı jazbağan mälimdememizden jäne tağı basqa da jaylardıñ qabattasa jüruinen boldı.
Joq, biz bärin de anıq tüsindik. Biraq partiyalıq twrğıdan emes. Meniñ barlıq aytqandarım, jwrt aldında söylegen sözderim jäne jazğan qwjatımız tap jaularına qarsı küresip, barlıq qiınşılıqtardı jeñip şığuda emes, partiya men partiyanıñ jekelegen müşelerin, jwmısşılar men kolhozşılardı älsizdendirip, bay men kulaktardı jäne wltşıldardı qarulandırğan mahrovo-opportunistik twrğıda bolğanın tüsindim. Men jwrttı jwmıldırumen emes, taratumen aynalısıppın.
Öz qatemdi basqadan emes, mağan auıldağı kemşilikter turalı köpirme köp sözder arqılı kelgen kulak-wltşıldıq ideologiyanıñ ıqpalımen, wltşıl elementtermen (Lekerov) jaqındasıp, dostıq baylanısta boluım arqılı jäne jekelegen faktilerge sın twrğısınan qaramau arqılı jetkeninen köremin. Meniñ osı qateligimdi tüsinuge kömektesken Ölkelik komitet onı tüzetuge de kömektesedi dep senim artamın. 
Men qol qoyğan hattağı jibergen qatelikterimdi is jüzinde bar küş-jigerimdi salıp tüzetuge tırısamın.
Quanışev
12.VII. 32 jıl».
Qazaq AKSR Memlekettik josparlau komiteti prezidiumınıñ müşesi jäne energetika sektorınıñ meñgeruşisi Qadır Quanışev teke saqal Goloşekinniñ aldında osılay etbettey jatıp, aqtaladı dep kim oylağan? Däuletğaliev, Müsirepov, Altınbekovtiñ onımen kelispeuiniñ mäni de osında jatsa kerek. Quanışevtiñ moyındauı özderine de qatıstı bolğan soñ Goloşekinniñ aldında jağdaylarınıñ tım qiındap keteri kädik. Quanışev şıbın janım qaytsem aman qaladı dep barlıq kinäsine Äzimbay Lekerovti jazğırıptı. Onı wltşıl-elementter qatarına jatqızıp, Goloşekinniñ jebeli sadağın özinen soğan qaray bwrsa ne şara. Tek bir Quanışev bolsa maqwl-au, basqaları da hatqa qoyılğan qolı joq Lekerovti swq sausaqtarımen körsetip, oğan qara boyaudı battastıra jaqqandarı qanday adami qasietke jatadı? Batırğa da jan kerek. Bau­ızdalıp jatqanda qoy ekeş qoy da twyaq serpidi emes pe. Ol nege ünsiz qalsın.

«BK(b)P Ölkelik komitettiñ byurosına,
BK(b)P müşesi Lekerov Ä.
Mälimdeme 
Toptıñ belgili qwjatı jöninde Ölkelik komitet atına mınanı mälimdeymin.
Qwjat mağan belgisiz jäne onı qwras­tırğanda qatısım bolğan joq. Avtorlardıñ Ölkelik komitet sekretaria­tında auızşa söylegen sözderinen men mınanday äserdi bastan keştim. 1. Söz joq qwjat twğırnamalıq mänge ie. 2. Qazaqstannıñ qazirgi jağdayı jäne bolaşağı birjaqtı küñgirt tüspen körsetilgendikten, közge adamdı torıq­tıratın köñilsizdik körinisterin äkeledi. Iä, osı eki jağdaydı da ayıptauğa boladı. Qwjatpen jete tanıs emestigim meni kötergen mäsele boyınşa jan-jaqtı qamti söyleu mümkindigimnen ayırıp otır. Eger Ölkelik komitet qajet dep tapsa, men kez kelgen uaqıtta mwnı jasauğa dayınmın.
Men sekretariat mäjilisinde qwjattıñ auıl jağdayı aytılğan böligine qatıstı söyledim. Sol sekretariattan keyin Öl­kelik komitet tarapınan mağan auıldağı olqılıqtardı tüzetude barlıq mümkindigi bolğan şaralardı jäne qayta köşip kelgenderdi ornalastırudı bwdan bwrın qolğa alğandarın jetkizdi. Osıdan keyin men bwl mäsele qaralıp bitti dep sanağanmın.
Basşılıq qwramdağı jekelegen joldastarğa aytqan sınım sözsiz qatelik bolğan eken. Men olardı jeke-jeke sınğa alsam da, alayda sol sındarım aqiqatında qoğamdıq sayasi sipat alıp ketedi dep oylağanım joq. Iä, bwl fakti de ayıptaluğa layıqtı.
Bwl iste meniñ jeke wyım­dastıruşılıq rölim bolğanın müldem joqqa şığaramın. Solay bola twra men auıldağı qiın jağdayğa baylanıstı hatqa qol qoyğan joldastarmen jekeley söylesu kezinde auıldıñ müşkil jağdayın ötkir sezinip, soğan baylanıstı narazılığımdı ayttım. Bwl jöninde wzaq oylanudan keyin men olarğa ıqpal etip osı jolğa salıp jiberdim be degen twjırımğa da keldim. Men bwl kinämdi tolıq öz moyınıma alamın.
Osı faktilerdiñ bäri jiılıp kelip, meniñ auıldağı orın alğan jağdaydı bol'şevikterşe sezine almağanımdı körsetedi. Söz joq, bwlardıñ bärine meniñ ötkendegilerimniñ äseri boldı. Osılarğa baylanıstı özimniñ ötkenimdi jäne minez-qwlqımdı kinälay otırıp, aldağı uaqıtta dwrıs jolğa tüsemin dep uäde beremin.
Lekerov
14. VII. 32 jıl».
Lekerovtiñ qwjat qwrılımına qatı­­­sım joq dep otırğanı oğan qol qoyuşı­larmen aldın ala kelisimderinen tuındap otırğanı anıq. Sol kelisim boyınşa Däuletğaliev, Müsirepov, Gataul­lin, Altınbekov, Quanışev qanday jağdayda da Äzimbay Lekerov turalı auız aşpauğa şart jasasqan. Sondıqtan da Lekerov beseuine eş şübäsiz senim artıp, mälimdemesin sol kelisimdi wstana otırıp jazğanı anıq. Ol sekretariatta mäseleniñ auıl şaruaşılığına qatıstı söz ayttım deydi. Soğan qarağanda ölkelik gazetterge jariyalağan maqalalarındağı özara sın ürdisimen Ölkelik komitet jwmısına aytqan sındı qaytalağanı kämil. Lekerov jekelegen basşılardı äjualap sınağanınan da bas tartqan joq. Moyınday otırıp, onıñ qoğamdıq sipat alıp ketkenin jasırmadı. Eñ bastısı ol mälimdemesinde Ölkelik komitetke jiberilgen hatqa qol qoyğan beseudiñ özin «wltşıl» etip körsetip, qwrbandıqqa şalıp jiberse de, solardıñ biriniñ atın atap, kinä artpağan. Özin ğana kinälaumen şektelgeni mälimdemesinen tayğa tañba basqanday körinip twr. Adamnıñ adami qasieti basına is tüskende, tağdardıñ qiın kezeñderinde tanıladı. Osı twrğıdan kelgende beseu kim, Lekerov kim degen oyğa batasıñ.
Diktator Filipp Goloşekinniñ qulıq-swmdığına qwrıq boylamaytın nağız äkkiniñ özi ekeni jımın bildirmeytin isinen körinis berip jattı. Qazaqstandı basqarğan altı jıldıñ işinde wlttıñ söz wstar talay marğasqaların «wltşıl» atap, res­publikadan şettetip jiberdi. Ärqalay aylakerlik täsilmen birine birin aydap ta saldı. Nwrmaqov, Qojanov, Säduaqasov sekildi bilikti basşılardan solay qwtıldı. Ol 1932 jıldıñ 4 şildesinde ötken Ölkelik partiya komitetiniñ byurosında beseudiñ hatın talqığa salıp, soğan baylanıstı beseuge Lekerovti qosa kinälap, moyındatıp qana qoyğan joq. Sonday-aq, olardıñ Lekerovke jala japqan mälimdemelerin alıp qalumen şektelmey, endi qaytıp bas­tarın kötertpeytindey etudi jäne tağı bireuler osınday hattı Stalinniñ atına jazıp jibere me degen küdikpen basqalarğa sabaq etudi oylastırğan. Goloşekin olardı 1932 jıldıñ 15 şildesinde Ölkelik partiya komiteti men Tekseru komissiyasınıñ birikken mäjilisinde talqığa saldı.
Minberge köterilgen Goloşekin qolındağı beseudiñ hatın paraqtap twrıp: «…Hat ieleri meniñ osıdan eki jıl bwrın Qazaqstanda 40 million mal bası bar bolğanın alğa tartıp, qazir sol mal aştan qırılıp, bar-joğı 8 millionı ğana qalğanın körsetipti, – dep hattıñ jeke-jeke bölikterine toqtalıp, soñğı jağına köz jügirtti. – Qazaq audandarında körinis alğan aşarşılıq pen adam ölimi, mal basınıñ jappay qırıluı ünsiz qalıp otır. Bwl kürdeli mäsele partiya belsendilerinde keñ talqılanıp, byuroda jäne Ölkelik komitettiñ IV plenumında qaraluı tiis». – Ol zalda otırğandardı şola qarap, ağımdağı jıldıñ öndiristegi tabıstarın, auıl şaruaşılığın kollektivtendirudegi jetistikterin tilge tiek etip, qatqıl ünmen hatqa qol qoyğandardı biraz twqırtıp aldı. 
Minberden Altınbekov Ölkelik komitetke jazğan mälimdemesin qaytalap şıqtı. Sodan keyin söz alğandar Däuletğaliev, Quanışev, Müsirepov bwrınğı jazğan mälimetterin qaytalap, qatelikterin moyındap, bärine Lekerovti kinäli etip, özderin partiya müşeliginen şığarmaudı ötindi. 
Söz kezeginde Äzimbay Lekerov: «Biz Memlekettik komitette ekinşi bes­jıldıqtıñ josparına kiriserde, ötken besjıldıqtıñ qortındısın jasadıq. Iä, önerkäsip jağınan körsetkişter jaman emes. Al auıl şaruaşılığında alğa qoyılğan mindetter orındalmağan. Halıq sanı men mal bası kürt azayğan. Auıldardıñ aştıqtan ölmegenderi körşiles respublikalarğa, Qıtayğa jer auıp ketken. Osınıñ bäri Ölkelik komitettegi basşılardıñ Ortalıq Komitettiñ şeşimderin orındau barısında jibergen qatelikteri dep oylaymın. 
Men hattıñ auıl şaruaşılığı jöninde jazılğan böligin tolıq qwptaymın. Eger auıldıñ jağdayın tez arada tüzemesek, auılda twrıp jatqan qazaqtardı aştıqtan jappay qırıp alarımız haq. Qazaqtardıñ tirşilik közi mal. Sol malın tärkilegen soñ aştıqqa wrınıp jatır. Auıl şaruaşılığına kelgende Ölkelik komitettiñ wstanğan bağıtı men sayasatı dwrıs bolmadı. Bwl turalı men bwrın da aytqanmın. Respublikada eşqanday da «kişi Oktyabr'di» jürgizudiñ qajeti joq edi. Öytkeni qazaq jerinde kapitalizm ornamağan, socializmge feodaldıq qoğamnan bir-aq ötti. Sondıqtan meşeu eldiñ damımağan taptarımen qanday da bir revolyuciyalıq küresti jürgizudiñ qajeti joq bolatın. Halıqtı eki tapqa bölip, biriniñ soñına birin salıp, qoyğannan eşkim de wtqan joq. Wtılğan tek socializm qwrılısı ğana.
Meniñşe, basşılar dwrıs şeşim qabıldau üşin, Filipp Isaeviç, äueli siz bastap, oblıstarğa şığıp, audandardı aralap, halıqtıñ küyzelgen jağdayın öz köziñizben körgeniñizde, qazaq halqınıñ wlttıq erekşeligimen tanısqanıñızda respublika mwnday auır jağdayğa wşıramağan bolar edi. Ökinişke qaray olay bolmadı». 
Lekerov endi şeginerge jer joq ekenin bilgen tärizdi. Auıl şaruaşılığındağı qiın jağdaydı, jappay aştıqtı osı byuroda şındap qozğamasa, mäsele eş qozğalıssız qala beretinin, iştey bilip, Goloşekinniñ jasamaq bolğan «Kişi Oktyabri» qazaqqa aştıqtıñ qasiretin äkelgen qateligin betine basıp, öz oyın batıl, äri aşıq aytqanı körinip twr. 
Goloşekin: «Vladimir Il'iç Qazaq­stanğa kelmey-aq nemese Gruziyağa barmay-aq Oktyabr' revolyuciyasın basqarıp, iske asırdı. Bwrınğı patşalıq Reseydiñ qay jerinde bolmasın socializm jeñdi». 
Goloşekinniñ Leninnen ülgi alğan türi. Kabinetten şıqpay-aq bwratana halıqtı oñay basqaruğa boladı dep oylasa kerek. 
Lekerov: «Filipp Isaeviç, Oktyabr' revolyuciyası men naqtılı socializmdi teñeuge bolmaydı. Ana jaqta qoğam kapitalizmnen socializmge auıstı. Jwmısşı men şaruanıñ diktaturası ornadı. Bwl ülken sayasat. Al mwnda basqa ekonomika: aş-jalañaş halıqtı jwmıspen qamtamasız etip, tamaqtandıru qajet».
Resey kapitalizm satısında biraz örkenietke jetti. Lekerov olardı äli de feodalizm satısında ömir sürip jatqan halıqpen salıstıruğa bolmaytının, mwndağı socializm ornatudıñ jöni müldem bölek ekenin eskertip, qatelik halıqtı aştıqqa wrındırğanın, endi solardı aman alıp qalu jağın alğa tartqan. 
Ölkelik partiya komitetiniñ ekinşi hatşısı Qwramısov: «Biz Ölkelik partiya komitetiniñ basşılığımen birinşi besjıldıqtı ayaqtadıq. Jetken jetistikterimiz az emes. Bir ğana Türksibtiñ özi nege twradı. Bes jıldıq jospar üş jılda ayaqtaldı. Osınıñ özimen Ölkelik komitet halıqtı kürdeli qwrılısqa wyımdastıra alatının körsetip berdi. …Qwrılısşılar ağaştan soğılğan baraktarda, jerden qazılğan kürkelerde twrıp-aq köpirlerdi salğanda qajetti tas­tardı ondağan, jüzdegen şaqırımdardan arbamen tasıdı. Nätijesinde mıñdağan adam jwmısqa tartıldı. Oñtüstik pen soltüstikten tartılğan temirjol jelileri Aynabwlaqta tüyisip, altın qazıq qağılğan kezdegi halıqtıñ quanışında şek bolğan joq. Jüzdegen üyler, beketter men depolar salınıp, qanşama adam jwmıspen qamtamasız etildi. Mine, Ölkelik komitettiñ jwmısı! Mwnday mısaldardı Lekerov joldas körgen joq. Ökinişke qaray respublikada bolıp jatqan osınday igi şaralardı körip twrıp, Müsirepov joldastıñ qalay Lekerovtiñ ügitine könip ketkenine tañım bar. Filipp Isaeviç joldas Qazaqstanğa kelegen boyda-aq Oktyabr' revolyuciyasınıñ bolmağanın aytqan edi. Onıñ bwl pikirimen partiyanıñ Ortalıq Komiteti de kelisip qoldağan. Mwnda taptıq küres jüru kerek bolatın. Onı wyımdastırdıq. Öytkeni jaña qoğam ornatu üşin bwrınğı qoğam qajetsiz elementterden tazartılıp, qaytadan jañartıluı kerek. Socializmdi ornatu üşin taza jwmısşı men şaruadan twratın qoğam kerek. Al aştıqqa wrınğandar – köşip ketken jalqaular. Jwmıs isteymiz dese kolhozdarğa kirip, eñbek etip, tamaqtarın tauıp jesin. Mısalı, Qarağandı, Türksibte jwmıs isteymin degenderge jwmıs tabıladı. Lekerov mwnı bilmegen, bilse de biluge qwştarlıq tanıtpağan. Ükimet basşılarınıñ biri bola jürip, Ölkelik komitettiñ atqarğan jwmısın joqqa şığarğanı üşin men oğan «qatañ sögis» jariyalaudı wsınamın. Äzimbay Lekerov bwğan deyin uezderdi, guberniyalardı basqardı. Auıl şaruaşılığın jaqsı biledi. Önerkäsipten de habarı bar. Öytkeni ol Qazaqstan Halıq şaruaşılığı keñesiniñ törağası qızmetin atqarğan, Halıq komissarlar lauazımında da bolıp, Halıq komissarlar keñesiniñ müşesi boldı. Lekerov pedagogikalıq institutta kafedra meñgeruşisi, professor. Sondıqtan hattıñ avtorı tek Lekerov. Qazaqstan ekonomikasın Lekerovten artıq biletin mwnda jan joq. Tağı qaytalap aytamın, hattıñ avtorı tek Lekerov. Al Däuletğaliev pen Altınbekov Kommunistik institutta isteydi. Sonday-aq Ğataullin men Müsirepov Qazaq memlekettik baspasınıñ qızmetkerleri. Quanışev Josparlau komitetinde energetikalıq sektor meñgeruşisi ğana. Sizder qalay oylaysızdar, osılardıñ işinen ekonomikanı kim jetik biledi? Lekerovten basqa eşkim de. Sondıqtan men bwl hattıñ avtorı tek Lekerov qana dep qaytalap aytamın. Bwlardıñ bir qateligi alğaşqı kelisken sözderinde twra almağandarı der edim. Mine, hatqa qol qoyğan beseu meniñ atıma jazılğan osı hat soñında «Bizdiñ hatımızdı orta partiya aktivi atınan qabıldap, «joğarı lauazımdı» adamdardıñ bwğan eşqanday qatısı joq dep biliñizder» degen. Bwdan neni añğaruğa boladı? Olardıñ «joğarı lauazım» dep otırğandarı – Lekerov. Olardıñ sonı qorğağan türi bwl. Al hatqa Lekerovtiñ qatısı bar ekenin özderi de ayttı. Tek Lekerov qana olarmen alğaşqı kelisken şartın wstanıp, osı kezge deyin tän almay twr. Ol osı byuroda da öz qatesin moyındağısı joq».
Goloşekin kadrlar tañdauda qate­lespegen. Özine qarsılastarın, aqıl-parasatı men bilim-biliktiligi joğarı halıqtıq söz wstar azamattardı qızmetten ığıstırıp, aytqanın eki etpey orındaytın Qwramısovtay jandayşaptardı mañayına jinay bilgen. Iä, Lekerov jas bolsa da basşılıqtıñ birneşe satısınan ötken, äbden ısılğan azamat. Sondıqtan da ol el işi jağdayın Qwramısov aytqanday bilmeydi emes, öte jaqsı biledi. Al Qwramısovtıñ öz mindetin bilmeytini «…Aştıqqa wrınğandar, köşip ketkende – jalqaular» degen öreskel sandırağınan öresiniñ sonşalıq tömendigi osı sözderinen bayqaladı. Alayda onıñ «…Bwlardıñ bir qateligi alğaşqı kelisken sözderinde twra almadı» degeni dwrıs. Hatqa qol qoyğan beseui birigip, bir auızdan Goloşekinge qarsı twrğanda ülken küş edi.
Goloşekin: «Hatqa qol qoyğandar arasınan tağı kimdi jaza aladı desek, ol Müsirepov. Alayda ol Qazaq memlekettik ädebiet baspasında bas redaktor. Jazuşı, osı uaqıtqa deyin kommunistik ideologiyadan auıtqımağan. Müsirepovtiñ respublika ekonomikasımen aynalısatın uaqıtı joq. Bas redaktordıñ jwmısı basınan asıp jatır».
Ärine, kinäsin birden moyındap, ığına qaray jığılıp jatsa, Goloşekin oğan nege qattı kelsin. Halıqtıq jazuşı halıq qamın oylap, Lekerovke kinä artpay, sonıñ jağında bolğanda ğoy şirkin deymiz-au biz. Ümit aqtalmasa amal qanşa. 
Komissiya müşesiniñ biri: «Hat jazuşılar Ölkelik komitettiñ alğa qoyğan bağıtımen jöndi tanıs emes. Al socializm ornatu üşin markstik-lenindik teoriyanı jaqsı meñgerip, is jüzinde paydalana bilu kerek. Osı jağınan kelsek, hatqa qol qoyğandar da, Lekerov te äli jetile qoymağan. Eger sonı igerse, mwnday jolğa tüspes edi. Qalay aytqanda da osı toptıñ wyımdastıruşısı Lekerov ekeni anıq. Öytkeni hatta körsetilgen cifrlar qwpiya, onı qarapayım adam bilmeydi. Tek kommunist Lekerov qana biledi. Sondıqtan men Lekerovti partiya qatarınan şığarudı wsınamın».
Äzimbay Lekerov markstik-lenindik teoriyanı meñgermek tügili solardıñ şığarmaların qazaq tiline audaruşılardıñ biri. Markstiñ «Kapitalın» nemis tilinde oqıp, Nwrmaqov pen Rısqwlovqa onıñ orıs tilindegi audarmasınıñ auıtqıp ketken jerlerin eskertip, tüzetuler engizgen. Beseudiñ hatındağı qwpiya cifrlardı bergen Lekerov jäne wyımdastıruşı da sol deuiniñ qisını bar.
Ölkelik komitettiñ bir müşesi: «Biz kommunisterdiñ isin qarasaq boldı ılği da oğan küye jaqqımız keledi de twradı. Mine, endi bärimiz Lekerovti jığıp sap, twrmastay etip soqqığa alıp jatırmız. Söylegenderdiñ bäri de Lekerovti kinälap, basqaların aqtap aluğa tırısuda. Olar bala emes qoy. Respublikadağı jağdaydı är jerden oqıp, estip jatır emes pe. Iä, Lekerov ekonomika salasında respublikadağı jağdaydıñ bärin biledi. Sondıqtan hatqa qol qoyğandardıñ bärine de sın twrğısınan bağa bergen jön. Partiya tarapınan sögis alğandardı qızmetten tömendetip, jwmıstan bosatıp, isin sotqa beru de bar. Lekerov respublikağa belgili talanttı maman, öz isine jetik äri adal isteytin jan. Mine, meniñ qolımda Lekerovtiñ «Ekonomiçeskaya jizn'» gazetindegi «Burjuaznıe idey na stranicah planovogo jurnala» degen maqalası bar. Maqala ağımdağı jıldıñ on ekinşi aqpanında jarıq körgen. Sodan beri ötken üş-tört ay bederinde Lekerovtiñ partiyağa degen közqarası müldem özgere qalğan joq şığar. Bwl maqalasında ol Qazaqstannıñ socialistik agrarlıq-industriyalıq respublikağa aynalıp kele jatqanın, onıñ KSRO-nıñ tüsti metallurgiya, kömir önerkäsibi, dändi daqıldar fabrikası ekenin atap jazıptı. Qazaq mädenietiniñ forması wlttıq, mazmwnı socialistik bolıp damu üstinde degen. Qazaqstandı mısalğa ala otırıp, qoğamnıñ öndirgiş küşi jäne öndiristik qatınastar, josparlı ekonomika jäne auıl şaruaşılığınıñ ilgerileuin teoriyalıq jağınan tamaşa talqılap bergen. Mwnday tereñ mağınalı teoriyalıq maqalalar respublikada joqtıñ qası. Ol Qazaqstandağı sanaulı revolyucionerlerdiñ biri. Sondıqtan men oğan jaza qoldanğandı jön körmeymin».
Bwl kim boldı eken? Hattamada nege onıñ atı-jöni aşıp jazılmağan? Kim bolsa da, arına qarap, ädilin aytqan jan. Osı bir janğa qarap, basşılıqta da Lekerovtiñ qadirin biletin jäne onı bağalay alatın jan da bar eken-au. Biraq köp köptigin jasap, bar ayıptı Lekerovtiñ iığına artıp jatqanda «jalğızdıñ üni, jayaudıñ şañı şıqqan» ba? 
Ölkelik komitettiñ Tekseru komissiya­sınıñ törağası: «Joldas Lekerov Ölkelik komitettiñ keybir şeşimderimen kelispey tekseru jasağısı keletin kommunist. Respublikanıñ astanası Qızılordada bolğan kezde de respublika basşılarımen Nwrmaqovtıñ üyinde kezdesip, Ölkelik komitettiñ byuro müşelerine özderine oñtaylı kommunisterdi ötkizbek bolğanın bilemiz. Biz Lekerovtiñ Mäskeude oqıp jürgen kezinde kimdermen kezdesip, respublikadağı mäselelerdi talqığa salıp, öz betterinşe qalay isteu kerektigin keñesip jürgenderinen habardarmız. Lekerov Ölkelik komitettiñ bağıtına da osı byuro mäjilisinde öz közqarasın aşıp aytıp berdi. Meniñ hattıñ avtorı Lekerov bolğanına eş kümänim joq. Basqaları kömekterin ğana tigizgen. Men kommunist Lekerovke «qatañ sögis eskertumen» jariya­lansın degen wsınıs aytamın».
Lekerov Mäskeude oqıp jürgende Nwrmaqovpen, Rısqwlovpen kezdesip, Qazaqstandağı kollektivtendiru jwmısınıñ dwrıs jolmen jürgizilmey jatqandarı turalı pikir alısıp jürgeni ras. Goloşekinniñ jandayşabı solardı meñzep otır. 
Äzimbay Lekerov: «Men özimniñ bw­rınğı ­aytqandarımda twramın. Ölke­lik komitet respublika auıldarında aştıqtan qırılıp, meken-jayların tastap ketip jatqan aş-arıqtardı, bosqındardı toqtatu üşin şwğıl şaralardı qoldanbadı. Kolhozdardı tehnikalarmen qamtamasız etip, kolhozşılardı jwmıspen qamtamasız ete almadı. Hatqa qol qoyğandar meniñ aytqanıma könip kettik dep jatır. Olay bolsa men qatemdi moyındaymın. Mağan keregi respublikanıñ ekonomikası ösip, auıl şaruaşılığı örkendep, halıqtıñ jağdayı jaqsarğanı. Basqa eşteñeniñ de keregi joq». 
Wltın şın süygen ol öz sözinde tabandap twra bildi. Basına wltşıldıq ayıbı tağılıp jatsa da alğan betinen qaytpay Ölkelik partiya komitetiniñ jwmısın osılay sınğa aldı. Beseui birdey qwrbandıqqa şalıp twrğan soñ, öziniñ hattı wyımdastıruşı äri jazğanın da er azamatşa moynına aldı. Osılay basşılıqqa bwrın da wlt mäselesinde küdikti körinetin ol osı ülken jiında da öziniñ «wltşıldığın» anıq tanıttı. (Birikken byuro mäjilisindegi söyleuşilerdiñ üzindileri Ş.Qaliakbarovtıñ «Semey tañı» gazetindegi materialdarınan alındı. A.K.). 
BK(b)P Ölkelik komitetiniñ 
byurosı men Tekseru komissiyasınıñ birlesken mäjilisiniñ 
№21 Hattaması. 
15 şilde 1932 jıl. 
Tıñdaldı: Müsirepov, Däuletğaliev, Gataullin, Altınbekov, Quanışev jäne Lekerov joldastardıñ mälimdemeleri turalı.
Qaulı etti: Ağımdağı jılı jat qwbılıstar, tap jauları baylar men kulaktar jäne olardıñ ideologiyalıq jetekşileri Keñes ökimetine qarsı ügit pen is-äreketterin küşeytudiñ saldarınan, körşi aymaqtardağı qazaq şaruaşılığı kürt tömendep ketken. Bwrın partiyanıñ sara jolınan auıtquşılıq äreketteri bayqalmağan, partiyanıñ jekelegen müşeleri – Müsirepov, Däuletğaliev, Gataullin, Altınbekov jäne Quanışev joldastar daqpırt sözderge wrınıp, köñil-küylerin bosañsıtıp alğandıqtan solardıñ ıqpalına berilgen. Olar özderiniñ alañ köñilderin ornıqtıru qaraketimen oñşıl-opportunistik, wltşıldıq elementterdiñ (Lekerov) ıqpalına tüsip ketken. Bwl olardıñ 24 mausım küngi özara birikken keñesterinde söylegen sözderinen jäne olardıñ 4 şildedegi Ölkelik komitetke jazğan qwjattarınan körinip twr. Qazaqstandağı socialistik qwrılıstıñ orasan zor tabıstarı men wlt sayasatınıñ barlıq jetistikterin tolıq joqqa şığarıp, Ölkelik partiya komiteti jürgizip otırğan barlıq bağıttı sınap, tek kemşilikterdi ğana auızğa alıp körsetetin Säduaqasov pen Qojanovtıñ wstanımdarında twrğandarı anıq.
Ölkelik partiya komiteti byuro müşe­leriniñ 4 şildede bolğan jinalısında attarı atalınğan bwl joldastarğa olar jazılğan qwjat boyınşa aşıq jağdayda tüsindiru jwmıstarınan soñ, bwl joldastar özderiniñ qatelikterin tereñnen tüsinip, özderiniñ tüsinik-mälimdemelerinde jibergen qatelikterin şındap, aşıq türde moyındağandarın Ölkelik komitet qanağattanarlıq dep bağalaydı.
Olardıñ bwl mälimetterin qanağatta­narlıq dep tani otırıp, attarı atalğan joldastarğa Ölkelik partiya komitetiniñ basşılığımen özderi jat qwbılıstardıñ ıqpaldarında bolğan köñil-küylerimen iştey belsene äri olarmen ımırasız küres jürgize otırıp, qiınşılıqtardan qorıqpay, jeñip şığıp, Qazaqstandağı socialistik qwrılıstı is jüzinde jüzege asıratın jwmıstar jürgizudi wsınu qajet.
Lekerov joldastıñ bwrınğı partiyağa qarsı auıtquşılığınan tüzeluine Ölkelik partiya komiteti tarapınan wzaq uaqıt şıdamdılıq tanıtıp keldi. Lekerov joldas Qızıl professura institutın bitirip kelesimen asa jauaptı qızmet Memlekettik josparlau komiteti törağasınıñ birinşi orınbasarlığına tağayındalğanına qaramastan alğaşqı künnen-aq Ölkelik partiya komiteti basşılığınıñ jwmısın joqqa şığaratın jäne säduaqasovşılardıñ dwrıstığın däleldeytin ağımdağı jıldıñ barlıq teris faktilerin jinaumen boldı.
…Ötken 4 şildedegi Müsirepov, Däuletğaliev, Gataullin, Altınbekov jäne Quanışev joldastar tapsırğan qwjattıñ ideologiyalıq qwrılımı Lekerov joldasqa tikeley qatıstı. Lekerov joldastıñ ölkelik gazetterde jariyalanğan maqalaları Ölkelik komitettiñ soñğı plenumında Kahian joldastıñ tarapınan sınğa wşırauı onıñ marksizm-leninizm ağımınıñ kezdeysoq bwrmalauşılığı bolıp tabılmaytının, kerisinşe lenindik ilimge qarsı, partiyağa qarsı toytarıs bergen wstanımın körsetedi. Onıñ bwdan basqa da Ölkelik partiya komiteti hatşıların sınay otırıp, sonımen birge Säduaqasov pen Qojanovtı maqtauı Ölkelik komitettiñ jäne partiyanıñ Qazaqstanda jürgizip jatqan jwmıstarına qarsı topşıldıq küresudi jañartu elementi bolıp tabıladı.
Lekerov joldasqa qatañ sögis jariya­lansın. Onıñ qwjattı talqılau barısında bergen mälimdemesine qaray Lekerov joldasqa aldağı uaqıtta öziniñ adaldığın däleldeytin jwmıspen körsetudi wsına otırıp, eger ol osı äreketin qaytalaytın bolsa, Ölkelik komitettiñ osı qaulısında körsetilgen nwsqauı boyınşa bwdan da qatañ partiyalıq jaza qoldanılatını eskertiledi.
Gataullin joldastıñ osında bolmay qaluına baylanıstı onıñ mäselesi is-sapardan oralğanşa keyinge şegeriledi. Al Barhievtiñ arızı boyınşa Gataullin taratqan ösek-jala Ölkelik komitet qarauına tapsırılsın.
BK(b)P Ölkelik komitettiñ hatşısı
Goloşekin».
Byuro soñında köpşilik dauıspen Lekerovke «qatañ sögis», al hatqa qol qoyğandar Altınbekov, Gataullin, Däuletğaliev, Müsirepovke jäy «sögis» jariyalandı.

Back to top button