Jañalıqtar

ARISTIÑ JAYI BİR BÖLEK

 Toğız joldıñ torabında ornalasqan Arıs qalasınıñ äleumettik-ekonomikalıq äleueti jıl ötken sayın artıp keledi. Biıl Arıs şağın qalalar tizimine enip otır. YAğni bwl biıldan bastap qalağa ayrıqşa köñil bölinip, qomaqtı qarjı qarastırıladı degen söz. Halıqaralıq mañızğa ie temir joldıñ boyındağı qalanıñ bar mümkindigi paydalanılmaq. Ötken jılda atqarılğan jwmıstar men aldağı josparlar jöninde Oñtüstik Qazaqstan oblısı Arıs qalasınıñ äkimi Seyit Ertay mırza bizben sır bölisken edi.
 – Seyit Mırzaqwlwlı, Arıs qalasınıñ jäne Arıs audanına qarastı auıldardıñ bügingi tınıs-tirşiligi qalay? Köktem kelip, juannıñ jiñişkerip, jiñişkeniñ üziler şağı keldi. Auıl köktemgi mausımğa dayındığın bastap jibergen bolar.
 – Eñ aldımen, bıltırğı jıldan bastap, qalamızda twrğındardıñ sanı östi. Qalanıñ territoriyası da keñeydi. Otırar audanınıñ qwramında bolıp kelgen Qojatoğay auıldıq okrugi twrğındarınıñ birneşe jıldan beri Otırar audanınıñ qwramınan şığıp, Arıs qalasına qosılu turalı ötinişteri bar edi. Ol ötinişter oblıs äkimi tarapınan qoldau tauıp, Qojatoğay auıldıq okrugi Arıs qalasınıñ qwramına endi. Qazaq «elge el qosılsa – qwt» dep jatadı ğoy. Äleumettik-ekonomikalıq twrğıdan damu üşin halıq sanınıñ artqanı tiimdi ekeni belgili. Sondıqtan, osınday jetistigimiz bar ekenin quana aytqım keledi. Elbasınıñ aldımızğa qoyğan mindetteri men oblıs äkiminiñ tapsırmaları jüyeli türde orındalıp, iske asıp keledi. Oğan dälel bıltır, jalpı byudjet kölemi 5.569,5 mln. teñgeni qwrap, bekitilgen byudjetten 1 520,8 mln. teñgege, onıñ işinde jergilikti kirister 103,3 mln. teñgege, transfertter – 1 349,2 mln. teñgege nemese 137,5 payızğa arttı. Bwl jay cifrlar ğana emes, öñirimizdiñ bügingi damuınan habar beretin körsetkişter dep aytar edim.
 – Jalpı, Oñtüstik Qazaqstan oblısı agrarlı aymaq ekenin bilemiz. Sonıñ işinde Arıs qala bolğanmen auıl şaruaşılıq salası da qatar damıp kele jatqan öñir bolıp sanaladı. Bwl audannıñ auıl şaruaşılığında auız toltırıp aytarlıqtay jetistikter bar ma?
 – «Arıs qalasınıñ 2011-2015 jıldarğa arnalğan damu» bağdarlaması ayasında jürgizilgen jwmıstardıñ nätijesinde auılşaruaşılıq qwrılımdarı 2013 jılı 6.929,9 mln. teñgeniñ önimderin öndirdi. Bwl aldıñğı jıldarmen salıstırğanda 602,9 mln. teñgege artqanın körsetedi. Aytalıq, 2013 jılı 15,5 mıñ gektar jerge egis egildi. 8,3 mıñ gektar suarmalı jerler igerildi. Tamşılatıp suğaru ädisi 300 gektar jerge qoldanıldı. Jalpı, suarmalı jerdiñ kölemi 1335 gektarğa wlğaytılıp otır, bwl jwmıstar biıl da jalğasatın boladı. Ötken jılı 2,2 gektar jerge jılıjay salınıp, paydalanuğa berildi. Jılıjaydan jergilikti käsipkerler de öz paydasın köre bastadı. Sonday-aq, 3651,2 gektarğa baqşa daqıldarı egilip, odan 75,9 mıñ tonna önim alındı. Ortaşa önimdilik 207,8 centnerdi qwradı.
Birneşe jıldan beri şeşilmey kelgen kürdeli bir mäsele bar edi. Ol Aqdala auılınıñ twrğındarına egistik jer uçaskelerin bölu mäselesi. Auıl twrğındarı 3 öndiristik kooperativterge biriktirilip, 265 gektar suarmalı egistik jer anıqtalıp, bayqau jariyalandı. Biıl jıl soñına deyin qosımşa 162 gektar suarmalı egistik jer bölinetin boladı. Osılayşa oñ şeşimin tauıp jatır. Bwrınğı auıl şaruaşılıq tehnikalarınıñ tozığı jetkeni belgili. Osığan baylanıstı 29 dana auıl şaruaşılığı tehnikaları alınıp, dihandardıñ jwmısı da örge basıp keledi.
Al mal bası jäne odan alınatın mal önimderinen de ötken jılmen salıstırğanda, sapalı körsetkişterge qol jetkizdik. «Sıbağa» bağdarlaması boyınşa etti iri qara mal eksport äleuetin damıtu şeñberinde 489 bas iri qara mal alındı. Bwl 2,5 esege artıp otır degen söz. Oblıs äkiminiñ tapsırması boyınşa, ötken jılı Dermene, Aqdala, Jideli, Sırdariya, Montaytas auıldarında iri-qara maldı qoldan wrıqtandıru punkteriniñ qwrılısı ayaqtalıp, jeltoqsan ayında paydalanuğa berildi. YAğni, mal basın asıldandıru jwmısı jüyeli jolğa qoyıla bastadı.
 – Qazirgi kezde käsipkerlik salasına erekşe köñil bölinude. Bwl bağıtta qolğa alğan qanday auqımdı jobalarıñız bar?

– Bıltırğı jılı şağın jäne orta biznes sub'ektileriniñ sanı 3373-ke jetip, 396 birlikke arttı. Onıñ 530-ı zañdı twlğalar, 1032-i şarua qojalıqtarı jäne 1811-i jeke käsipkerler. Onıñ işinde belsendi jwmıs jasap jatqandarı 72,4 payızın qwrap otır. Käsipkerlerdiñ öndirgen önimi 15,1 mlrd. teñgeni qwrap, 2012 jılmen salıstırğanda 1,1 mlrd. teñgege, jwmıspen qamtılğandar sanı 7244 adamdı qwrap, 2012 jılmen salıstırğanda 596 adamğa arttı. 2010-2014 jıldarğa arnalğan Üdemeli industrialdı-innovaciyalıq damu memlekettik bağdarlaması ayasında Aqdala auıldıq okruginde jalpı qwnı 1,6 mlrd. teñgege «Qazına-jer» JŞS-i tauarlı-süt fermasınıñ qwrılısı jürgizilude. Onda süt bağıtındağı 800 bas asıl twqımdı analıq iri qara mal bağılıp, jılına 5200 tonna süt öndiriletin boladı. Jañadan 36 twraqtı jwmıs orındarı aşılıp, 100 adam mausımdıq jwmıstarğa tartıladı. İri qara Kanadadan äkelinedi. Sonday-aq, «Ordabası-qws» JŞS-ñ qwnı 2,5 mlrd. teñgeni qwraytın 120 mıñ bas asıl twqımdı kürke tauıq balapandarın şığaratın qws fabrikası qwrılısına äkimdik tarapınan, Aqdala auıldıq okruginen 100 gektar jer telimi fabrika qwrılısı üşin, Qojatoğay auıldıq okruginen özin-özi qajetti qws azığımen qamtamasız etu maqsatında bwrın paydalanbay jatqan 700 gektar suarmalı jer telimi berildi.
«Arıs sanatoriyası» JŞS-i 1 gektar jılıjay qwrılısınıñ infraqwrılımın jürgizuge qwnı 27,0 mln. teñgeni qwraytın jobası aumaqtıq üylestiru komissiyasında maqwldanıp, jwmıstar jürgizilude.
Arıs qalasınıñ «Arıs-Şardara» bağıtındağı aynalma avtokölik jolınıñ boyınan «Industrialdı aymaq» qwru üşin 50 gektar jer telimi bölinip, onı qajetti infraqwrılımmen qamtamasız etu üşin tiisti qarjı qalalıq byudjetten qarastırılıp, tehnikalıq ekonomikalıq negizdemesi äzirlendi.
– Arıs qalasın bügingi zaman talabına say köriktendiru, abattandıru jwmıstarı qolğa alınğan eken. Bwl orayda naqtı qanday şaralar jüzege asırıluda?
– Ärine, eñ birinşi qalanıñ tazalığına män beremiz. Qala köşeleriniñ sanitarlıq tazalığın qamtamasız etu, abattandıru jäne kögaldandıru jwmıstarı ünemi jürgizilip otıratın jwmıs. Sondıqtan, arnayı baqılau jasap otırmız. Sonımen qatar, jol jüru erejesin, qılmıstıñ aldın alu jäne balalar qauipsizdigin saqtau üşin qala köşelerine 3 bağdarşam, 3 beyne-baqılau qondırğıları jäne 11 jasandı jol kedergileri ornatıldı. Qalanıñ 87 köşesine ortaşa jöndeu jwmıstarın jürgizu üşin smetalıq qwjattar dayındaldı. Biıl iske kirisemiz jospar boyınşa.
– Äleumettik nısandardıñ qwrılısına toqtalsañız. Bilim, mädeniet, sport salalarında qanday qwrılıs jwmıstarı qolğa alındı?
– Aldımen bilim oşaqtarınıñ qwrılısı jayında aytayın. Arıs qalası «Köktem-2» şağın audanındağı 300 orındıq I.Jurba mektebiniñ qwrılısı tolıq bitip, bıltır 1 qırküyekte paydalanuğa berildi.
Atalğan şağın audanda 280 orındıq bala-baqşanıñ qwrılısı jürgizilude. Sonımen qatar, Qojatoğay auılındağı 50 orındıq bala-baqşa qwrılısına oblıstıq byudjetten 113 mln. teñge bölinip, paydalanuğa berildi. Qalada apattı dep tanılğan eki mektep jäne üş auısımda oqıtatın üş mektep bar. Osı bes mekteptiñ olqılıqtarın qalpına keltiru üşin tiisti jobalıq-smetalıq qwjattarı dayındalğan. 2014-2015 jıldarı bwl mäseleler tolıq şeşimin tabatın boladı. Tağı bir ayta ketetin jayt, bizge 900 nemese 600 orındıq mektepter qajet emes, 150-200 orındıq mektepter salsaq jetkilikti bolıp otır. Öytkeni qajettilik pen swranısqa qaray salğanı tiimdi ğoy. Bağası da arzan, äri belgilengen kesteden qalmay saluğa da wtımdı boladı. Aqqala eldi mekenindegi 200 orındıq mekteptiñ qwrılıs jwmıstarı biıl jürgiziletin boladı. 2016 jılı mektep mäselesin tolıq şeşemiz degen josparımız bar.
Sonday-aq, «Qoljetimdi twrğın üy – 2020» bağdarlaması ayasında köpqabattı 90 jäne 60 päterli 2 twrğın üyler qwrılısın salu üşin jobalıq smetalıq qwjattarı dayındalıp, qwrılıs jwmıstarı biıl jürgiziletin boladı. Qalamızdağı 1980 jılı kinoteatr bolıp salınğan mädeniet üyine osı künge deyin kürdeli jöndeu jwmıstarı jürgizilmegen. Mädeniet üyin qayta jañğırtudıñ da qwjattarı äzirlenip, jöndeu jwmıstarı qolğa alındı. Äri onda Arıs koncert zalın qwru oyımızda bar. Arıs şağın qalalardıñ tizimine enip otır. Osığan oray, qalanıñ jañaşa kelbetin jasau isi kezekte twr. Qalada salınatın sport keşeni qwrılısınıñ jobalıq-smetalıq qwjattarı dayındalıp qoydı. Qalağa kireberiste jaña park aşılatın boladı. Sonday-aq, qala şetinen jaña ippodrom saludı da josparlap qoydıq. Oblıs ortalığı Şımkent qalasındağıday ippodromnıñ aldınan «Naurız» alañın salamız. Ol jerde ülken merekelik is-şaralar wyımdastırılatın boladı. Osı jäne de özge jwmıstar retimen jalğasa beretin boladı. Oblıs äkimi A. Mırzahmetovtiñ bergen birqatar tapsırmaları bar. Elbası biılğı halıqqa arnağan Joldauında strategiyalıq mañızı zor irgeli isterdi atap körsetken bolatın. Joldauda jüktelgen tapsırmalar men halıq swranısına ie äleumettik salalardı odan äri jetildiru, ruhaniyatqa, sportqa erekşe köñil bölu bastı mindetimiz.

Äñgimelesken Gül BEKZAT
Oñtüstik Qazaqstan oblısı,
Arıs qalası

Back to top button