شۋدان كوز اشپاعان «شۇعىلا»

«شۇعىلا» ەلدى مەكەنىندە جەر داۋىنىڭ تۇتانعانىنا ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ونداعى تۇرعىنداردىڭ جانايقايىن بۇدان بۇرىن دا جاريالاعان ەدىك. بۇرىن الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىنا قاراعان ەلدى مەكەن قازىر الماتى قالاسىنىڭ اۋماعىنا ءوتىپ، مەگاپوليستىڭ جاڭا اكىمشىلىك-تەرريتوريالىق بىرلىگى – ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن. سايابىرلاپ قالعان داۋدىڭ قايتا ورشۋىنە سەبەپ بولعان دا سول.بىرنەشە جىلدان بەرى جەر تەلىمدەرىن داۋلاپ كەلە جاتقان شۇعىلالىقتاردىڭ ۇرەيى ۇدەدى. ويتكەنى وزدەرىن جەردىڭ جاڭا قوجايىنىمىز دەپ تانىستىرعان «Gaz development» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى 153 گەكتار جەردى اينالدىرا تەمىر قورشاۋ جۇرگىزە باستاعان. ەلدى مەكەننىڭ بۇرىش-بۇرىشىنا باقىلاۋ ورناتىپ، جاڭا قۇرىلىستى باستاۋعا، ءتىپتى، سالىنىپ قويعان ۇيلەرگە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە تىيىم سالىپتى. قارسىلىق كورسەتكەندەردى قارۋلى توپ الدارىنا سالىپ الىپ كەتەدى ەكەن. ابدەن اشىنعان تۇرعىندار باس كوتەرىپ، «Gaz development» جشس-ءى تۇرعىزعان تەمىر قورشاۋدى تاس-تالقان ەتكەن. وقيعا ورنىنا بەينەكامەراسىن ارقالاپ تەلەارنا تىلشىلەرى، قارۋلارىن اسىنىپ ءتارتىپ ساقشىلارى جەتەدى. ورە تۇرەگەلگەن جۇرتتى ساباسىنا ءتۇسىرۋ ءۇشىن شۋ شىققان جەرگە «Gaz development» جشس-ءنىڭ وكىلى نۇرتاس نايمانباەۆ تا كەلەدى. «كومپانياعا تيەسىلى جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز باسىپ العان ازاماتتاردىڭ ۇستىنەن شاعىم تۇسىرەمىز. سەبەبى ولاردىڭ قولىندا نە جەردىڭ قۇجاتى، نە سوتتىڭ شەشىمى جوق»، – دەيدى ول.
ءوز قۇقىقتارىن قورعايمىز دەپ كوتەرىلگەن شۇعىلالىقتاردىڭ باسى بالەگە قالدى. ەندى ولاردىڭ ۇيلەرىن كومپانيانىڭ سويىل سوعارلارى عانا ەمەس، جەرگىلىكتى ءتارتىپ ساقشىلارى دا تورۋىلداي باستاعان. ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن ءبىلۋ ءۇشىن شۋى باسىلماعان «شۇعىلاعا» ءبىز دە ات باسىن بۇردىق.
قورشاۋ بۇزىلعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە بارعانبىز. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تاڭ اتا كەلىپ، تۇرعىنداردىڭ ەسىگىن تۇگەل قاعىپ شىعىپتى. ەرەۋىلگە قاتىسپاعان ۇيلەردەن «قاتىسقان جوقپىن» دەگەن قولحات العان. ال قورشاۋدى بۇزعانداردى تۇسىنىكتەمە الۋ ءۇشىن بولىمشەگە اكەتىپتى. باس كوتەرگەندەردىڭ قاتارىندا روزا ەسمۇحانوۆانىڭ ۇلى دا بولعان. ءتارتىپ ساقشىلارى ونى دا الىپ كەتكەن. قايتا-قايتا ەسىككە قاراپ، ۇلىنىڭ جولىن توسقان انانى قاقپانىڭ الدىنان كەزىكتىرىپ، سوزگە تارتتىق. بولعان جايدان كەيىن ۇركىپ قالعان با، اۋەلى سوزگە ساراڭدىق تانىتتى. ەسىمىن وزگەرتىپ بەرەتىنىمىزگە كوزى جەتكەننەن كەيىن عانا شەشىلىپ سويلەدى: «ءتارتىپ ساقشىلارى وردەر كورسەتىپ، بالامدى الدارىنا سالىپ الىپ كەتتى. «Gaz developement»-ءتىڭ قورشاۋىن بۇزعانى ءۇشىن تەرگەيمىز دەدى. قايدان بىلەيىك، بۇلاي بولارىن. نە كورسەك تە كوپپەن كورەمىز دەدىك قوي. بۇل جەر تەلىمى اكە-شەشەمىزدىڭ كوپ جىلعى ەڭبەگى ءۇشىن پايعا بەرىلگەن بولاتىن. ءۇي سالدىق، سوعىپ بىتكەنشە ەشكىم ەشتەڭە دەگەن جوق. يەسى بولسا، قۇرىلىستى باستاعاندا نەگە توقتاتپادى؟ وسى ءۇيدى تۇرعىزۋ ءۇشىن بانكتەن 3 ميلليون تەڭگە نەسيە الدىق. ەرتەڭ قۋىپ جىبەرەر بولسا، قايدا بارامىز؟ نەسيەمىزدى كىم تولەيدى؟ بارماعىمىزدى تىستەپ وتىرمىز»، – دەيدى روزا ەسمۇحانوۆا.
تۇرعىندارداردىڭ سوزىنەن ۇققا­نىمىز، بۇل اۋماق 2002 جىلى «كامەنسكي» مەملەكەتتىك اسىل تۇقىمدى زاۋىت قىزمەتكەرلەرىنە پاي رەتىندە بەرىلگەن كورىنەدى. بىرەۋدەن بىرەۋ ەستىپ، 153 گەكتار جەرگە جاپاتارماعاي 1200-دەي ادام يەلىك ەتىپ ۇلگەرگەن. ءۇيدىڭ ىرگەتاسىن قالاپ قويساق، ەشكىم قۋىپ جىبەرمەس دەپ ويلاسا كەرەك. جۇرتتىڭ كوبى جەر تەلىمدەرىن زاڭداستىرۋدى كەيىنگە قالدىرا بەرگەن. اقىرى اۋدان اكىمىنىڭ قايتا-قايتا اۋىسىپ، ودان كەيىن ەلدى مەكەننىڭ قالا قۇرامىنا ءوتىپ كەتۋى ءىستى قيىنداتىپ جىبەرگەن. جەر داۋىنىڭ ۋشىعىپ كەتكەنى سوندىقتان. شۇعىلانى جاياۋ ارالاعاندا روزا اپاي سياقتى سان سوققانداردىڭ قاراسى قالىڭ ەكەنىن بايقادىق. سولاردىڭ ءبىرى – جازيرا ەسىمدى تۇرعىن. جۇبايىمەن، ەكى بالاسىمەن وسى ەلدى مەكەندە تۇرىپ جاتقانىنا ءبىر جىلدان اسىپتى. شاعىن ءۇيدىڭ اسىعىس-ۇسىگىس سالىنعانى، ءبىر جاعىنان قولدىڭ قىسقا بولعانى دا كوزگە ۇرىپ تۇر. «8 سوتىق جەر قايىن اتامنىڭ كەڭشارعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن بەرىلگەن. اتام بىزگە، بالالارىنا بەردى. پاتەر جالداۋدان مەزى بوپ، جانتالاسىپ ءجۇرىپ مىنا ءۇيدى سالىپ الدىق. شاعىن بولسا دا، ءوز ءۇيىڭنىڭ بولعانىنا نە جەتسىن؟ قالادان شالعاي جاتقانىنا، اۋىز سۋدىڭ، جىلۋدىڭ جوقتىعىنا قاراماستان پانالاپ وتىرمىز. ارادا بىرنەشە جىل وتكەننەن كەيىن جەردى وزدىگىنەن باسىپ الدى دەپ ءبىزدى ايىپتاپ جاتىر. شىنى كەرەك، كۇنى كەشەگە دەيىن داۋلى جەر ەكەنىن بىلگەن جوقپىز»، – دەپ جازيرا ءبىر جاعىنان اقتالعانداي بولدى.
شۇعىلاداعى شۋلاعان جۇرتتىڭ اراسىندا جەر تەلىمىن زاڭدى تۇردە ساتىپ الىپ، قۇجاتتارىن دەر كەزىندە زاڭداستىرعاندار دا جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى – نەسىپحان اپانىڭ وتباسى. 8 سوتىق جەر تەلىمىن ەكى جىل بۇرىن 10 مىڭ اقش دوللارىنا ساتىپ الىپ، كەنجە ۇلى ەڭسەسى بيىك ءۇي سالىپتى. «جەردىڭ قۇجاتتارى تۋرا. بالامنىڭ اتىندا. 2012 جىلى قاراشا ايىندا الماتى وبلىسى قاراساي اۋدانى اكىمشىلىگىنە قۇجاتتاردى وتكىزدىك، 2013 جىلى اقپاندا جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ وكىلى كەلىپ، جەردى ولشەپ، شەكاراسىن سىزىپ بەردى. 20 مامىردا جامبىل اۋدانىنداعى ءۇيىمىزدى ساتتىق تا، مىنا ءۇيدىڭ ىرگەتاسىن قالادىق. ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ الاڭسىز ءومىر سۇرە بەردىك، امان-ەسەن قىستاپ شىقتىق. 2014 جىلى 17 ساۋىردە جاڭا جارلىق شىقتى. شۇعىلا قاراساي اۋدانىنىڭ اۋماعىنان شىعىپ، قالانىڭ قاراماعىنا وتكەندە اكىمنىڭ قولى قويىلماي قالعان دەدى مە، ايتەۋىر بۇل جەر مەملەكەتتىك اكتىگە ەنبەي قالعان»، – دەپ نەسىپحان اپا ماسەلەنى بايىپپەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. تەمىر قورشاۋ بوي كوتەرگەلى بەرەكەلەرىنىڭ كەتكەنىن ايتتى. جان-جاقتان اڭدۋشىلار كوبەيگەن.
– كورشىلەرىمىزدىڭ ءبارى ۇيلەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ قويعان، مەملەكەتتىك اكتىنىڭ شىعۋىن كۇتىپ ءجۇردى. ەندى بۇل جەرگە ءۇي سالىنبايتىن ءتۇرى بار. ءبىر كىرپىشتىڭ قالانعانىن كورسە، ون شاقتى جىگىت توپتانىپ كەلىپ سەس كورسەتەدى. الگى كومپانيانىڭ وكىلدەرى، ءتىپتى پوليتسەيلەر دە تاڭنان قارا كەشكە دەيىن تورۋىلداپ جۇرەدى. ىرگەمىزدەگى ءۇيدى كورگەن بولارسىزدار، جۇمىسشىلارىن جالداپ، قۇرىلىس ماتەريالدارىن اكەپ قويعان. ورتا جولدان توقتاتقىزىپ تاستادى. ءبىز دە ءۇيدىڭ كىرەبەرىسىن جوندەپ، باسپالداقتىڭ قۇلاعان جەرلەرىن قالپىنا كەلتىرگىمىز كەلگەن. تىيىم سالدى. الدىمىزدا قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلە جاتىر. سۋدى، جىلۋدىڭ جايىن قامداۋىمىز كەرەك.
ەكى كۇن بۇرىن ءبىر توپ جىگىت كورشى ءۇيدى سوعىپ جاتقان ءۇش جىگىتتىڭ قولدارىن قايىرىپ، تاپ ءبىر قىلمىسكەرلەردەي ايداۋعا سالىپ اكەتتى. سونى كورىپ، جۇرەگىم قاتتى اۋىردى. بالام مەن كەلىنىم جۇمىستا بولاتىن، ءوزىمدى ۇستاي الماي ەڭكىلدەپ جىلادىم. «ا، قۇداي، وسىنداي داۋلى جەرگە نەگە ۇرىندىردىڭ؟»، – دەپ وسى ءۇيدىڭ ىرگەتاسىن قالاعان كۇنگە لاعىنەت ايتتىم. باسقا اۋدانداردا جاپ-جاقسى جەر تەلىمدەرى بولعان، نەگە تاپ وسى جەردى تاڭدادىق ەكەن؟ الماتىعا جەتىسكەننەن كەلگەنىمىز جوق. اۋىلدا ۇلىم مەن كەلىنىمە جۇمىس بولماعان سوڭ كوشتىك. شۇكىر، قالاعا كەپ، تىرلىكتەرى العا باستى. مەن نەمەرەلەرىمدى باعىپ وتىرمىن. ەندى اركىم كەپ تۇرتكىلەۋدى قويسا، ءوز جەرىمىزدە تىنىش ءومىر سۇرسەك دەگەن جالعىز تىلەگىم بار، – دەيدى قارت انا اعىنان جارىلىپ.
ابرامانوۆ امان، الماتى قالاسى جەر قاتىناستارى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى:
– قر پرەزيدەنتىنىڭ 2014 جىلعى 17 ساۋىردەگى جارلىعى بويىنشا الماتى قالاسىنىڭ تەرريتورياسى 23200 گەكتارعا ۇلعايدى. بۇرىن الماتى وبلىسىنىڭ قۇرامىندا بولعان 27 ەلدى مەكەن قازىر قالاعا قارايدى. سونىڭ ىشىندە جالپى اۋماعى 153 گەكتاردى قۇرايتىن شۇعىلا ەلدى مەكەنى دە بار. ونداعى جەر تەلىمدەرىن «Gaz developement» جشس-ءى 2007 جىلى ساتىپ العان، زاڭ جۇزىندە سول كومپانيانىڭ مەنشىگى. بىراق قازىر اتالمىش جەر ءۇشىن 367 سۋبەكت تالاسىپ جاتىر. باسىم بولىگىنىڭ قۇجاتى جوق، جەرگە ءوز بەتىنشە ورنالاسقان. پايعا بەرىلگەن جەر دەپ مەنشىكتەپ الىپ، ءۇيدىڭ ىرگەتاسىن قالاپ قويعان. كەيىن قايتسەك تە زاڭداستىرىپ الامىز دەپ ويلاعان شىعار.
«شۇعىلانىڭ» «قازاقستان حالىق بانكى» جزق» اق اكتيۆىندە كەپىلدىكتە تۇرعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. بيىل 25 قىركۇيەكتەن باستاپ الماتى قالاسى جەر قاتىناستار باسقارماسى جانىنان ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ، جەرگە ورنالاستىرۋ جۇمىستارىن قاداعالاي باستادى. ۇكىمەت الماتىعا جاڭادان قوسىلعان اۋماقتاردى الەۋمەتتىك ماقساتتاعى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن پايدالانباق. جەكە مەنشىككە ءوتىپ كەتكەن تەلىمدەردىڭ ءبارىن مەملەكەت قايتا ساتىپ الادى. مەكتەپ، بالاباقشا، اۋرۋحانالار مەن ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سوندىقتان ەرتە مە، كەش پە، شۇعىلانىڭ تۇرعىندارى باسقا جەرگە قونىس اۋدارادى.

انار لەپەسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button