سيىر ءسۇتى بۇزاۋعا عانا پايدالى

«انانىڭ ءسۇتى – بال، بالانىڭ ءتىلى – بال» دەگەن بابالار ءسوزى تەگىن ايتىلماعان. سوڭعى جىلدارى جاس انالارىمىز ومىراۋ ءسۇتىن ءتۇرلى حيميالىق نەمەسە ت ۇلىك سۇتىمەن الماستىرىپ ءجۇر. جيىرما جىلعا جۋىق تاجىريبەمنەن بايقاعانىم، انا سۇتىمەن وسكەن بالانىڭ دەنساۋلىعى عانا ەمەس رۋحاني كۇش-جىگەرى، تانىم-تۇيسىگى وتە مىقتى بولادى.  بۇكىلالەمدىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، انا ءسۇتى ءبىر جىلدان كەيىن س دارۋمەنىن – 60-95%، ا دارۋمەنىن – 38-75%، ەنەرگيانى – 31%، اقۋىزدى – 43%، كالتسيدى – 36% قامتاماسىز ەتىپ وتىرادى. دەمەك، بالا ءۇشىن انا سۇتىنەن پايدالى، انا سۇتىنەن ءنارلى، انا سۇتىنەن تويىمدى تاعام جوق.

انا ءسۇتى – بالاعا قاجەتتى تابيعي قورەك. وعان دالەل، جاڭا تۋعان نارەستە العاشقى تاۋلىكتە اناسىنىڭ اقۋىزىنا قانباسا – يممۋن تاپشىلىعى سەزىلەدى. قازاق­ستاندا ا، ۆ دارۋمەندەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىمەن قوسا انەميا سىرقاتىنا دۋشار بولعان سابيلەر قاتارى 70 پايىزعا دەيىن ارتىپ وتىر. مۇنىڭ باستى سەبەبى ومىراۋ ءسۇتىنىڭ ءوز مولشەرىمەن بەرىلمەۋى ەكەنىن كوپ انالار ۇقپاي جاتادى. وسى ورايدا جاس انالاردىڭ تانىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن باعزى زاماننان امانات بولعان انالار مەكتەبىنىڭ ءرولى وراسان. بۇگىندە وسى مەكتەپتىڭ ورنىن اۋرۋحانالار، انالار ورنىن اق حالاتتى جاندار باسقانى بەلگىلى. ەندەشە بىلگەنمەن ءبولىسۋ بىزگە پارىز. ءبىر جىلدان ارتىق انا سۇتىمەن ەمىزۋ – بالانىڭ جاق-بەت سۇيەكتەرىنىڭ جەتىلۋىنە، تىستەردىڭ بەكۋىنە، دۇرىس تىستەۋدىڭ قالىپتاسۋىنا كەپىل.1،5-2 جىل بويى انا سۇتىمەن ەمىزىلگەن بالالاردا ستوماتولوگيالىق جانە لوگوپەديالىق اۋرۋلار وتە سيرەك كەزدەسەدى. مۇنىڭ بارلىعىن ۋاقىت دالەلدەگەن. سونداي-اق، نارەستەنىڭ اس قورىتۋ جۇيەسى بىردەن تولىق قالىپتاسا قويمايدى، بىراق ول انا سۇتىندەگى اقۋىزداردى وتە جاقسى سىڭىرەدى. سابيگە سۇتپەن بەرىلەتىن اقۋىز ونىڭ فيزيكالىق ءوسۋى مەن سالماعىنا اسەر ەتەتىنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ سەمىرۋى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ بارادى. ونىڭ باستى سەبەبى سمارتفوندار مەن تەلەديدارعا تەلمىرىپ، كوپ قيمىل، قوزعالىس جاساماۋى دەگەنىمىزبەن انا سۇتىمەن بەرىلگەن قاجەتتى مولشەردىگى اقۋىز بالانىڭ سەمىرۋ قاۋپىن تومەندەتەتىنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال. ويتكەنى وندا كوپ مولشەردە سارىسۋ اقۋىزى، از مولشەردە كازەين جانە اس قورىتۋ پروتسەسىن جەڭىلدەتەتىن جارتىلاي ىدىراتىلعان اقۋىزدار مەن فەرمەنتتەر بولادى. سارىسۋ اقۋىزى اسقازاندا تاماشا قورىتىلادى، ال ونىڭ ەمشەك سۇتىندەگى كازەينمەن ارا قاتىناسى 70/30-دى قۇرايدى. اقۋىز قۇرامىنا كىرەتىن امينقىشقىلدار دەڭگەيى ەمشەك سۇتىمەن ۇيلەسىمدى. وسىلايشا، ەمشەك ءسۇتىنىڭ اقۋىزى سابيگە ارنالعان ۇيلەسىمدى مولشەرىمەن، سونىمەن قاتار جوعارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءدال سول سەبەپتى سابيگە انا سۇتىنەن اسقان ءنارلى تاعام جوق.

دۇرىس تاماقتانۋ مەن ەكولوگيالىق ورتاعا بايلانىستى انا ءسۇتى از نەمەسە تارتىلىپ قالاتىن جاعدايلار كوپ كەزدەسەدى. وندايدا ءسابيدىڭ قارنى تويماي مازاسىزدانۋى مۇمكىن. قارىن تويماۋ سالماق قوسپاۋى مەن دەنە مۇشەسىنىڭ باياۋ دامۋىنا الىپ كەلەدى. سونداي جاعدايعا كەزىككەن انالار ەمشەك ءسۇتىن سيىر سۇتىمەن الماستىرىپ ءجۇر. ەكى ءسۇتتىڭ قۇرامى بىردەي دەۋگە كەلمەيدى. كەيبىر اقپارات كوزدەرى تابيعي سيىر ءسۇتىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان بالا ءۇشىن پايدالى ءارى ءنارلى زاتتەكتەردىڭ قايناركوزى ەكەندىگىن العا تارتادى. ول – راس. بىراق سيىر سۇتىندەگى پايدالى ءھام ءنارلى زاتتەكتەر بۇزاۋ ءۇشىن پايدالى. نارەستەنىڭ اس قورىتۋ جۇيەسى ءۇشىن ول اۋىر. سيىر سۇتىندە سارىسۋ اقۋىزىنىڭ كازەينمەن ارا قاتىناسى 20/80-ءدى قۇرايدى، ال اقۋىز مولشەرى – ەمشەك سۇتىنەن 3 ەسە ارتىق! ءسابي راتسيونىندا اقۋىزدىڭ شامادان تىس مولشەرى زات الماسۋدىڭ بۇزىلۋىنا، تەز وسۋگە جانە سەمىرۋگە اكەلۋى مۇمكىن. مينەرالدى زاتتەكتەر ءسابي اعزاسىنا قاجەتتى مولشەردەن ايتارلىقتاي كوپ. ولار بۇيرەك جۇمىسىن قيىنداتادى، ال شامادان تىس اقۋىز قانداعى ينسۋلين دەڭگەيىن ارتتىرادى. سيىر ءسۇتىنىڭ قۇرامىنداعى اقۋىز – ەڭ مىقتى اللەرگەندەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان ەمشەك ءسۇتىن سيىر سۇتىمەن الماستىرۋعا جانە قايماعى الىنباعان سيىر سۇتىمەن 2 جاسقا دەيىنگى سابيلەردى تاماقتاندىرۋعا بولمايدى.

 

گۇلنار بازاربايقىزى،

دارىگەر

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، ماقتارال اۋدانى

Back to top button