سوندا تەمIر جولدا «قاۋIپ» جوق پا؟

سۋ بايلىعى – بۇكiل الەمنiڭ تiرشiلiك كوزi دەسەك، بولات جول جۇيەسi – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى ەكەنiن دە داۋ جوق. 2008 جىلدىڭ التى ايىنداعى كiرiس كولەمi 208،6 ملرد. تەڭگەنi قۇراۋى، تەمiر جول تورابىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا كەلتiرەر پايداسىنىڭ قانشالىقتى مول ەكەندiگiن كورسەتەدi.

سول سەبەپتi قازاقستانداعى جول قوزعالىسىنىڭ قاۋiپسiزدiگiن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسiن پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ تiكەلەي ءوز باقىلاۋىنا الىپ وتىرۋى تەگiن ەمەس. مەملەكەت باسشىسى ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ 5 شiلدەسiندە "جول قاۋiپسiزدiگi تۋرالى" زاڭعا ەنگiزiلگەن تولىقتىرۋىلار مەن وزگەرتۋلەردi ماقۇلداپ، قۇجاتقا قول قويدى. قاۋiپسiزدiك كەڭەسiنiڭ وتىرىسىندا ءسوز العان IIم ب. مۇحامەتجانوۆ: "ەندiگi جەردە جول پوليتسياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرi سiز بەن بiزدiڭ قاۋiپسiز ءجۇرۋiمiز ءۇشiن تاۋلiك بويى قىزمەت ەتەتiن بولادى" دەپ ويىن تۇيiندەگەن-دi. مينيستر مىرزانىڭ ايتقان ماقساتىنا جەتۋiنە بiز دە تiلەكتەسپiز.

دەسەك تە، وسى مارتەبەلi باس قوسۋلاردىڭ بiر دە بiرiندە "تەمiر جول كولiگi تۋرالى" زاڭ تالاپتارىنىڭ تيiستi دارەجەدە ورىندالماي وتىرعاندىعى ءجايلi تارتىمدى پiكiرلەردiڭ ايتىلماۋى، جالپى تەمiرجول قوزعالىسىنىڭ قاۋiپسiزدiگi تۋرالى ءسوز بولماۋى، بiزدiڭ وسى ماسەلەلەر توڭiرەگiندە بولىپ جاتقان كەمشiلiكتەردi اڭگiمە ارقاۋى ەتۋگە سەبەپشi بولىپ وتىر.

ۇشى-قيىرى كورiنبەيتiن كەڭ دالامىزدا تاسپاداي تارتىلىپ جاتقان تەمiرجول ۇستiمەن جوڭكiگەن جولاۋشى پوەزدارىنىڭ قاراۋسىز ءجۇرiپ تۇرۋى ميلليونداعان ادامداردىڭ ءومiرi قاۋiپسiزدiگiنiڭ بiردەن-بiر كەپiلi. كولiك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترi سەرiك احمەتوۆ جاقىندا بەرگەن بiر سۇحباتىندا: "تاياۋ جىلدارى رەسپۋبليكا كولەمiندە 1600 شاقىرىمداي جاڭا تەمiرجول سالىنىپ، 2700 شاقىرىم تەمiرجول ەلەكترلەنبەك"، – دەپ مالiمدەدi. بۇل ءسوز جوق، قۋانىشتى حابار. بiراق، وسى سالىنباقشى تەمiرجولدىڭ ساپاسى قانداي بولماق، جاڭادان قانداي تەحنولوگيا پايدالاناتىنى، پوەزدار قوزعالىسىنىڭ قاۋiپسiزدiگi جايلى جۇعىمدى ەشتەڭە ايتپادى. تەك، قۇرعاق ستاتيستيكالىق مالiممەتتەر بەرۋمەن قاناعاتتاندى.

بiزدiڭ قايتا-قايتا پوەزدار قوزعالىسىنىڭ قاۋiپسiزدiگiن تiلگە تيەك ەتiپ وتىرعانىمىز، جاقىندا دۇرiلدەتiپ تويلاعان استانانىڭ 10 جىلدىعىنا ۇيىمداستىرىلعان قىزىقشىلىقتى ءوز كوزiمەن كورسiن دەپ نەمەرەمدi ەرتiپ استاناعا بارعان ساپارىمىزدا جول بويى باستان كەشكەن قۇقايلارىمىزدى ايتا وتىرىپ، وسى سالاعا تiكەلەي جاۋاپتى باسشىلاردىڭ نازارىن اۋدارتۋ ەدi. جولشىباي جازىپ-سىزۋعا، وقۋعا قولايلى بولسىن دەپ، باعاسى قىمبات بولسا دا الماتى-استانا پوەزىنىڭ ۆاگون-كۋپەسiنە بيلەت العانبىز. ماسقارا بولعاندا، ۆاگون-كۋپەدە جازىپ-سىزۋ بىلاي تۇرسىن كiتاپ وقۋعا مۇرشامىز بولمادى. جول بويى شامادان تىس شايقاتىلۋ، تارسىل-گۇرسiل، قيقۋ-شيقۋ مازامىزدى الىپ بiتتi. قىسقاسى پوەزدا ءوزiمiزدi "بەلارۋس" تراكتورىندا كەلە جاتقانداي سەزiنگەنiمiزدi نەسiن جاسىرايىق. بiزدiڭ ەسiمiزدە قالعانى كەڭەس وكiمەتi كەزiندە رەلستiڭ بۇتiندiگiن، ارا قاشىقتىعىن، استىنا توسەلگەن شپالدىڭ سالقىلداقتىڭ دارەجەسiن تەكسەرەتiن ارنايى سىناق-ۆاگوندارى تۇراقتى تۇردە باقىلاۋعا الىپ وتىراتىن. بۇگiندە سولاردىڭ قاتارى سيرەگەن سىڭايلى. راحاتتانىپ جاتىپ دەمالساڭ دا بiر ءسارi عوي! 40 گرادۋس ىستىقتا كۋپەدەگi سالقىنداتقىش iستەمەيدi. Iشi قاپىرىق اۋا جەتپەيدi. كۋپەنiڭ تەرەزەلەرi قىستىڭ سۋىعىندا مىقتاپ جابىلعان كۇيi تۇر. "اشساڭ تۇگەلiمەن تومەن ءتۇسiپ كەتەدi"، – دەيدi جولسەرiگiمiز. ۆاگوندا ىدىس-اياق جەتiسپەيدi. اجەتحانالارى iشتەن جابىلمايدى. ساسىق يiسi قولقاڭدى اتىپ، جۇرەك اينىتادى. كورشi كۋپەدەگi جولاۋشىلارعا iشەتiن شاي-سۋىن بiزدەن كەلiپ، الىپ جاتتى.

تەمiر جول بويىنداعى جاسىل جەلەگiمەن جايناپ تۇراتىن بەكەتتەردiڭ اعاشتارى قۋراپ، ۇيلەرiنiڭ كوپتەن بەرi جوندەۋ كورمەگەنi كورiنiپ تۇر. بۇرىندارى بۇكiل حالىق بولىپ وتىرعىزعان قالىڭ توعايلار قاراۋسىز قالعان. قىرقىلعان، ورتەنگەن اعاشتار ورنىنا جاس شىبىقتار وتىرعىزۋ جۇمىستارى دا ەشكiمنiڭ جانىن اۋىرتپايتىن سىڭايلى.

تەمiرجول وتكەلدەرiنiڭ جاي-كۇيi دە ءماز ەمەس. سونىمەن بiرگە قتج اق قۇرامىندا بولعان كوپتەگەن مەكتەپتەر، اۋرۋحانالار جابىلىپ، جول بويىنداعى تۇتاس اۋىلدار تاعدىردىڭ تالكەگiنە تاستالعان. ابدەن توزعان شلاگباۋىمدار جۇمىس iستەمەيدi. جول وتكەلدەرiندە جارىق سيگناليزاتسيا جوق. وتكەلدەردi جوندەۋ جۇمىسى دا ساپاسىز. الايدا اۋىر سالماقتى كولiكتەر وسى سالقىلداق وتكەلدەردەن كۇندiز-ءتۇنi تىنباي ءوتiپ جاتىر. بۇعان دا باس اۋىرتىپ جۇرگەن باسشىلاردى كورمەيسiڭ. ايتەۋiر، جانىمىزدى شۇبەرەككە ءتۇيiپ جۇيتكiپ كەلەمiز…

تاعى بiر بiزدi قورقىنىش سەزiمiنە جەتەلەگەن ءجايت – بالقاش كولi سۋىنىڭ شەتi تەمiر جول تورابىنىڭ كەي جەرلەرiندە ەكi ەلi جەتپەي تۇرعانى.

مۇنىڭ بارiنە كiنالiلەر، ءسوز جوق، وسى سالادا نانىن تاۋىپ جۇرگەندەردiڭ ءوز جۇمىستارىنا سالدىر-سالاق قاراپ، جاۋاپكەرشiلiكتi سەزiنبەگەندiكتiڭ سالدارى. ەكiنشiدەن، سوڭعى 10-15 جىلدا بۇل سالانىڭ تiزگiنiن تەمiر جولعا قاتىسى جوق، بولات جولدىڭ يiسi مۇرنىنا بارمايتىن كەزدەيسوق ادامداردىڭ قولىنا ۇستاتىپ قويعاندىقتىڭ كەسiرi. ولار شىنىندا جاقسى مەنەدجەر ء(وز پايداسىنا مىقتى) بولۋى مۇمكiن، بiراق iس مامانى بولماعاندىقتان ونداي كادرسىماقتار كوبiنە جيi قاتەلiككە iلiنiپ، قىلمىستىق iسكە بارىپ جاتادى. بiز، جالپى كادر رەزەرۆiن قالىپتاستىرۋدا، ولاردى تاڭداۋدا ەشقانداي ىمىراشىلدىققا جول بەرمەۋiمiز كەرەك. ويتكەنi، قاي سالادا دا كۇردەلi ماسەلەلەردi كادر شەشەتiنi انىق.

سوڭعى كەزدە بiزدiڭ بار قۇندىلىعىمىز – تەك پايدا تابۋ، بiرەۋدi الداپ سان سوقتىرىپ كەتۋ، ول ءۇشiن ەشقانداي جازا الماۋ ءۇردiسi كەمشiلiكتi قاتتى مازالايتىنى راس. قر ترانسپورت جانە كوممۋنيكاتسيا بۇرىنعى مينيسترi ابىلاي مىرزاحمەتوۆتىڭ كەزiندە قىزمەت بابىن پايدالانىپ 3 ملرد 344 ملن 817 مىڭ تەڭگەنi باس پايداسىنا جاراتىپ جiبەرگەنiن قالىڭ جۇرتىشىلىق ءالi ۇمىتا قويعان جوق. بiراق ونىڭ قانداي جازالعانى ازiرگە جۇمباق. ودان كەيiن بولعان مينيستر مىرزالاردىڭ دا جەتiسiپ تۇرعانىن كورگەنiمiز جوق.

سوڭعى اقپارات دەرەكتەرiنە سۇيەنسەك "قازاقستان تەمiر جولى" اق ۇلتتىق كومپانياسىنا قاراستى ۆوكزالداردىڭ يەسi بiر بولەك بيلەت كاسسالارى قىزمەتi دە، جەكە ۆوكزالداردىڭ يەسi دە بiر بولەك، بيلەت كاسسالارى قىزمەتi دە جەكە-جەكە كومپانيالاردىڭ يەلiگiنە بەرiلiپ كەتكەن. تاعى بiر قىزىعى بۇگiندەرi جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن ءبۇتiن بiر سوستاۆ نەمەسە بiرنەشە ۆاگوندار جەكەمەنشiكتەردiڭ قولىنا ءوتiپ كەتكەن. ناتيجەسiندە قتج اق ۇلتتىق كومپانياسىندا ورىن العان وسىنداي بىلىقتار كۇننەن كۇنگە كوبەيiپ بارادى. تەمiر جول جۇيەسiندەگi سىبايلاسقان جەمقورلىقتى جونگە سالۋعا ۋادە ەتكەن قتج ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتi جاقسىبەك كۇلەكەەۆ وتكەن ءساۋiر ايىنىڭ 2 كۇنi 100 مىڭ دوللار كولەمiندە پارا العان دەگەن كۇدiكپەن قاماۋدا جاتقانىنا 5 ايدان استى، ءالi iسi سوتتا قارالماعان. قۇقىق قورعاۋ ورىندارى قىلمىستىڭ انىق-قانىعىنا اجىراتا الماي الەككە تۇسۋدە.

ءسوز سوڭىندا ايتايىق دەگەنiمiز، تەمiر جول سالاسى بiلiكتi ماماندارىنىڭ پiكiرi – بۇل سالانى قيسىنسىز ءبولiپ-جارىپ ءوز ۇلەستەرiن الىپ وتىرعان جەكەمەنشiك كومپانيالاردىڭ كوزiن جويىپ، ءبارiن بiر ورتالىققا باعىندىرىپ، جاۋاپكەرشiلiكتi تەك سالا باسشىلارىنان قاتاڭ تالاپ ەتۋ كەرەك دەگەنگە سايادى. وسى ۇسىنىس مەملەكەت دارەجەسiندە قارالىپ قولداۋ تاۋىپ جاتسا قۇبا-قۇپ. ەكiنشiدەن، قتج اق-داعى تامىر جايعان سىبايلاس جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاپ، الدىن الۋعا "نۇروتان" پارتياسىنىڭ حالىقتىڭ شۇعىل بەل شەشiپ ارالاسۋى، ءسويتiپ بۇكiل حالىقتىڭ اتىنان باتىل جاناشىرلىق تانىتۋى قاجەت دەگەن ويدامىز.

كارiم جۇماباي ۇلى ەڭبەك ارداگەرi، جۋرناليست

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button