قۇندىز، قۋىرشاقپەن وينايسىڭ!..

قازاق قاراكوزدەرiن وسىلاي اربايتىن كلۋب بار

رەداكتسيامىزعا 72 جاستاعى قاريا ورازحان نارىمبەتوۆ كەلiپ، ءوزi كۋا بولعان جايتتى بايانداي جونەلدi. قانى قازاق دەپ، جۇرەگi ۇلت دەپ سوعاتىن اقساقالدىڭ اشۋى ابدەن شارىقتاۋ شەگiنە جەتكەن بولۋى كەرەك، جانىن شۇبەرەككە ءتۇيiپ-اق تۇر ەكەن. ەكi قولى پاراقشا مەن كiتاپشاعا تولى. كiتاپشا دەگەننەن-اق ميىڭىزعا سارت ەتە قالعان شىعار، ءيا، ءباز-باياعى كوشە كەزiپ، قولىڭا بوياۋى قانىق كiتاپشالارىن ۇسىنا كەتەتiن ميسسيونەرلiك دiني اعىمعا قىزمەت ەتiپ، ۇگiت-ناسيحات جۇرگiزەتiندەردiڭ "رۋحاني ازىقتارى". ال پاراقشاسى – Iنجiل بالالار كلۋبىنا قاتىسۋعا ارنالعان بالالاردى شاقىرۋ بيلەتi ەكەن.

بiز دە الگi پاراقشانى قولىمىزعا الىپ، وندا جازىلعان سوزدەرگە كوز جۇگiرتتiك. قازاقشاسى قاتە، ساۋاتسىز جازىلعان كiشكەنتاي عانا اق قاعازدىڭ توبەسiنە "بالالار كلۋبى" دەلiنگەن دە، جانىنا 5-12 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ قابىلداناتىنىن جانە بولاتىن كۇنi مەن ۋاقىتىن كورسەتiپ قويىپتى. ال استىنا "ويىندار. ويىنشىقتار جاساۋ. كيەلi كiتاپ. اڭگiمەلەر. سىلىقتار" دەيدi دە، "بالالارعا اتا-انالارىنان بالالار كلۋبىنا قاتىسۋعا جازباشا رۇقسات كەرەك" دەگەندi بادىرايتىپ جازعان. بiلۋiمiزشە، اتا-انا "بالامنىڭ iنجiل بالالار كلۋبىنا قاتىسۋىنا قارسى ەمەسپiن" دەپ ءوز قولىن قويۋى تيiس كورiنەدi. بiز پاراقشادا جازىلعان سوزدەردi قاز-قالپىندا بەرiپ وتىرمىز. انا تiلiمiزدi قورلاپ، مۇسiركەپ جازعان حابارلامانى وقىپ توبە شاشىمىز تiك تۇردى. قازاقتىڭ قاراكوزدەرiن بiلگەن قازاق تiلiندە جازىپ-شاقىرىپ، ساناسىن ۋلاعىسى كەلگەن جات پيعىلدى اعىمنىڭ تاعى بiر استىرتىن ارەكەتi سەكiلدi عوي بۇل.

اۋەلi ميسسيونەرلiك اعىمنىڭ قازاق بالالارىنا اۋىز سالعان ارەكەتiن ورازحان اتانىڭ ءوز اۋزىنان ەستۋگە اسىقتىق. "29-ماۋسىم، جەكسەنبi كۇنi نەمەرەلەرiم تورەحان مەن نۇرجامالدى جاس قىزدار مەن كەلiنشەكتەر "بالالار كلۋبىنا" كەلiڭدەر، ويىن-ساۋىق كورسەتەمiز، ويىنشىقتار بەرەمiز" دەپ قولدارىنا شاقىرۋ بيلەتiن بەرiپ، اتا-انالارىڭ قولىن قويسىن، بiراق ولار كەلمەسiن" دەپ، بيلەتتi ۇستاتىپ جiبەرiپتi. سودان ولار كورشi بالالارمەن بiرگە جۇگiرiپ كەتتi. ارتىنان "نە ويىن-ساۋىق كورسەتەدi ەكەن، بiلiپ قايتىڭدار…" دەپ ايەلiم مەن كەلiنiمدi جiبەردiم. ءوزiم دە شىداي الماي باردىم. تۇرعىت ءوزال كوشەسiندەگi (№350 ءۇي) جەكە قورانىڭ iشiندەگi ەكi قاباتتى ءۇي ەكەن. Iشكە ەنسەم، 4-10 جاس ارالىعىنداعى 20 شاقتى قاراكوز قازاقتىڭ بالالارى كوزدەرi جاۋتەڭدەپ وتىر. سىنىپتاعى وقۋشىلار سياقتى قولدارىنا قالام بەرiپ، ۇگiت-ناسيحات ساباقتارىن جۇرگiزگەلi جاتىر ەكەن. "كەلiڭiزدەر، وتىرىڭىزدار" دەپ بايەك بولىپ، استى-ۇستiمiزگە ءتۇسiپ الەك. "نەگە قازاق بالالارىن عانا جيناپ العانسىڭدار، بۇل نە مەكەمە؟" دەسەم، "بiز بۇلارعا كومەك كورسەتەمiز، وقىتامىز" دەپ شىر-پىر بولدى. ءدالiزi كiلەڭ باسقا دiندi ۇگiتتەيتiن كiتاپ-جۋرنالدان كوز تۇنادى. اشۋ-ىزاعا بۋلىعىپ، قولىنداعى شاقىرۋ بيلەتiن كۇشپەن تارتىپ الدىم. دەرەۋ كورشi-قولاڭعا، اۋلاداعى بالالارعا حابارلادىق. ولار دا جۇگiرە شاۋىپ "قاماۋداعى" بالالاردى شىعارىپ الدى".

Iنجiل بالالار كلۋبىنا باراتىن باسقا ەمەس، ءوزiمiزدiڭ قاراكوزدەر ەكەنiن ەستiپ-بiلگەنiمiزدە ەلiمiزدەگi دiني زاڭنىڭ سولقىلداقتىعىن سەزiنگەندەي بولدىق. ورازحان اتانىڭ اشىنا ايتقان اڭگiمەسiنەن كەيiن سول كلۋبتاعى شارالارعا ابايسىزدا قاتىسىپ، جۇرەكتەرi شايىلىپ قالعان بالالارمەن سويلەسكiمiز كەلiپ بالالار الاڭقايىنا باردىق. كوڭiلدەرiنە كiربiڭ تۇسپەگەن بالالاردىڭ اڭگiمەسi دە سول كلۋب جايىندا ەكەن. تiپتi، كينوداعى جالماۋىزدىڭ ءۇيiن كورگەندەي، بiرiنiڭ ۇرەيiن بiرi ۇشىرىپ ايتىپ جاتىر. بiرi: "اناۋ تاتە ماعان ەندi بۇل جەردەن شىقپايسىڭ" دەپ موينىما پىشاق تاقاپ قورقىتتى دەسە، ەكiنشiسi: "سەندەردiڭ مۇسىلمان دiندەرiڭ قۇرىعان، ەندi يسانىڭ ق ۇلى بولاسىڭدار!" دەپ ايتقان ءسوزiن دiرiلدەي جەتكiزدi.

"بالالى ءۇيدiڭ ۇرلىعى جاتپايدى" دەمەكشi، ايتەۋiر كوزبەن كورگەنi مەن ەستiگەنiنiڭ بiرiن قالدىرماي جان-جاقتان جامىراي ايتا جونەلدi. 6 جاستاعى كiشكەنتاي قۇندىز دا شاقىرۋ بيلەتiنە اناسىنا قول قويعىزىپ العان. "قۋىرشاقپەن وينايسىڭ!" دەگەنگە قۋانا جۇگiرگەن قۇندىزدىڭ قايدا بارعانىنان بەيحابار جۇمىسباستى انا العاشىندا ءمان بەرمەگەن. سويتكەن قۇندىز اينالدىرعان ەكi كۇننiڭ iشiندە كوز الدىنان تالاي سۇمدىقتى وتكiزiپتi.

– دالادا ويناپ بولعان سوڭ، iشكە كiردiك. سوسىن اڭگiمە تىڭدادىق. بiراق ءبارi بiز بiلمەيتiن اڭگiمە. بiر كەزدە ورازحان اتا كەلدi. "كەتەمiن" دەپ اتانىڭ قولىن ۇستاپ ەدiم، اناۋ تاتەي مەنiڭ قولىمنان جۇلقىلاپ جiبەردi. ساندۋعاش، مۇستافا ۇشەۋمiز ۇيگە كەتكiمiز كەلiپ ەدi، بiزدi جiبەرمەي قويدى. كەيiننەن ماديار، جانiبەك، ت.ب. اعالار كەلiپ شىعارىپ الدى.

– سەندەرگە باسقا ەشتەڭە iستەمەدi مە؟

– ساندۋعاشتىڭ قولىنا بiر بiلەزiك تاقتى. ارتىنشا قولىم بiر ءتۇرلi ۇيىپ كەتتi دەدi. سوسىن بiزگە بەرەتiن تاماققا بiردەڭە سەۋiپ جاتقانىن كورiپ قويدىق. بارiمiزگە تاقپاق ايتقىزىپ، "ە، قۇدايىم، جامانشىلىقتان ساقتاي گور" دەپ ورىستار سياقتى سىيىندىردى. سەنگiمiز كەلمەسە دە، پەرiشتە ءسابي وسىلاي سايراپ تۇر.

قۇندىزدىڭ اناسى گۇلميرا قىزىنىڭ تۇنiمەن شوشىپ شىققاندىعىن ايتىپ، "باسە، تەگiن جاتقان نە ويىنشىق دەپ تاڭ قالىپ ەدiم، اقىرى وسى بولدى. الماتىدا ميسسيونەرلiك اعىمدار جۇمىسىن جايباراقات جاساي بەرسە، بالامىزدى قالاي قورعايمىز؟ ەندi اۋىلعا اپارىپ تاستاعاننان باسقا لاج جوق" – دەيدi بالاسىنىڭ بولاشاعىنا الاڭداپ.

كiشكەنتاي قاراكوزدەرiمiزدiڭ جاندى اۋىرتارلىق اڭگiمەسiنەن كەيiن الگi بالالار كلۋبىنا بارۋدى ءجون كوردiم. ءوزiمدi "اتا-انامىن، بالامدى وسى كلۋبقا بەرەيiن دەپ كەلدiم" دەپ تانىستىرىپ ەدiم، قۇرداي جورعالاي كەتتi. ءوزi قازاقشاعا سۋداي ايەل: "وتە قۋانىشتىمىز، كەلiڭiز!" دەپ الىستاعى اعايىنىن كورگەندەي قۋاندى. "بالامدى اكەلەمiن، بiراق قاي جەردە وتىراتىنىن، نە iستەيتiنiن بiلسەم بولا ما؟" دەپ ءوتiنiپ ەدiم، "ارينە، ءجۇرiڭiز" دەپ الگi ەكi قاباتتى ءۇيدiڭ iشiنە كiرگiزدi. كiرە بەرiس بوساعا توبەسiنە "كەلگەنiڭiز وتە دۇرىس بولدى" دەپ جازىلىپتى. بiرiنشi قاباتتا ەرەسەكتەر باس قوسادى ەكەن. ەكiنشi قاباتقا كوتەرiلدiك. كادiمگi مەكتەپتەگiدەي پارتا مەن شكاف قويىلعان بولمە تولى يسا ءماسiحتi ۋاعىزدايتىن كiتاپ پەن جۋرنال. بiر جاعىنا جۇمساق ءارi قۇراستىرمالى ويىنشىقتار قويىلعان. وسى ويىنشىقتار ارقىلى الدەنەگە سەنگiش بالانى ارباپ، بiرجولا وزدەرiنە تارتىپ العىسى كەلگەن سياقتى. ۇزىن بويلى، ارىقشاڭ كەلiنشەك اڭگiمەسiن جۇرە ايتتى. "وسى دiنگە كiرگەنiمە 27 جىل ۋاقىت بولدى. بiز يسا ءماسiحتi ماداقتايمىز. بالالار كوشەدە قۇر تەنتەك بولىپ جۇرگەنشە، وسىندا كەلiپ ويناسا جاقسى عوي. ايتپاقشى، جاز مەزگiلiندە بالالاردى ارنايى لاگەرگە اپارامىز. نەسiن جاسىرايىن، ولارعا ارا-تۇرا يسانى ماداقتايتىن اندەر مەن تاقپاقتار ايتا وتىرامىز" دەدi، ەشتەڭەدەن قىمسىنباستان. سورەدە تۇرعان كiتاپ-جۋرنالعا كوز جۇگiرتتiم. قولىما بالالارعا ارنالعان رۋحاني-تانىمدىق "شاراپات" جۋرنالى ءتۇستi. 2005 جىلدان بەرi 5 مىڭ دانامەن جارىق كورiپ كەلگەن جۋرنالدىڭ سىرتقى مۇقاباسىنا وڭكەي قازاق بالالارى تۇسكەن. Iشi-سىرتى، اڭگiمەسi مەن ولەڭi، تiپتi، سالىنعان سۋرەتi مەن قۇراستىرما سوزدiگiنiڭ ءبارi يسا پايعامبار جايىندا. جاعامدى ۇستاپ، iشiمنەن ءبiسمiللامدى ايتا تۇردىم. ءدال وسىنداي جۋرنالدىڭ ەلiمiزدە شىعىپ، باسقا ەمەس، بالالارعا تارالىپ جاتقانىن بۇرىن بiلمەپپiن. سول تۇرعاندا، 10 جاس شاماسىنداعى ەكi بالا "اپاي، ويىنشىق بار ما؟" دەپ توپەلەي جۇگiرiپ كەلدi. "بۇگiن جوق، ەرتەڭ كەلiڭدەر" دەپ بالالاردىڭ باسىن سيپاپ، ەلجiرەگەن كەيiپ تانىتقان اققۇبا كەلiنشەك قولدارىنا ويىنشىق سەكiلدi بiر زاتتى ۇسىندى. اسىر سالىپ، ءماز بولعان بالالارعا اقىرىن عانا سىبىرلاپ: "مۇندا نەگە كەلەسiڭدەر، سەندەردi باسقا دiنگە وتكiزiپ جiبەرەدi" دەسەم، "بiز تەك ويىنشىق ءۇشiن كەلەمiز، ولاردىڭ ولەڭiن قايتالامايمىز، ونىڭ ورنىنا "التىن كۇن اسپانى…" دەپ ءانۇراندى ايتامىز. اناۋ تاتەيگە جەتكiزiپ قويماڭىزشى، بiز دە سiزدiڭ جۋرناليست ەكەنiڭiزدi ايتپايمىز" دەپ قويادى جىمىڭداپ.

سىرتقا شىققاننان كەيiن الگi ەكi بالاعا بار اقىلىمدى ايتىپ، ەكiنشi رەت مۇندا كەلمەۋiن ءوتiندiم. "اكە-شەشەمiز جۇمىستا، ەسiكتi جاۋىپ كەتەدi. كەشكە دەيiن دالادا جۇرگەنشە، تەگiن ويىنشىق الىپ، ويناپ جۇرمەيمiز بە؟" دەپ تاقىلداپ تۇر. مiنە، جاۋاپسىز اتا-انانىڭ بالاسىنىڭ تاربيەسiنە بەي-جاي قاراۋىنىڭ سالدارى نەگە اكەپ سوققانىن كورگەن شىعارسىز؟

بiز بۇدان كەيiن الماتى قالاسى Iشكi ساياسات دەپارتامەنتiنiڭ باستىعى ايدار ەسەنبەكوۆكە حابارلاستىق. ول قالادا 203 دiني بiرلەستiكتiڭ تiركەلگەندiگiن جانە بiز ايتقان "بالالار كلۋبىنىڭ" جاساپ جاتقان ايلا-ارەكەتiنەن بەيحابارسىزدىعىن بiلدiردi. ال كلۋب ورنالاسقان اۋماققا جاۋاپ بەرەتiن بوستاندىق اۋدانىنىڭ iشكi ساياسات ءبولiمi قىزمەتكەرi ايبەك جاقسىباەۆقا دا تەلەفون شالعانىمىزدا، "تۇرعىندار، اتا-انالار ارىز جازسىن، زاڭ جۇزiندە تiركەلگەن بە الدە زاڭعا قايشى ما، پروكۋراتۋرامەن بiرلەسiپ تەكسەرەمiز" دەگەن قىسقا جاۋاپ الدىق. بiر قىزىعى، قالالىق ءارi اۋداندىق Iشكi ساياسات ءبولiمi دە بiراز ۋاقىتتان بەرi ميسسيونەرلiك قىزمەتiن ادال اتقارىپ كەلگەن بۇل كلۋبتىڭ تiركەلگەن، تiركەلمەگەندiگiن بiلمەيدi. ءوز اۋماعىندا قانداي مەكەمەنiڭ، دiني بiرلەستiكتiڭ جۇمىس iستەپ جاتقاندىعىنان بەيحابار Iشكi ساياسات ءبولiمiنiڭ ەنجارلىعى تاڭداندىرادى.

قازاقتىڭ "جاۋ جاعادان الدى" دەگەنi وسى دا. قازاق حالقىن، اسiرەسە، بولاشاعىمىز – بالالاردىڭ ساناسىن بiرتiندەپ ۋلاپ، ءتۇپ تامىرىنا دەيiن سiڭiسiپ جاتقان جات پيعىلدى اعىمداردىڭ ارەكەتiن قاشان اۋىزدىقتاي الامىز؟ "دiني سەنiم بوستاندىعى جانە دiني بiرلەستiكتەر تۋرالى" زاڭداعى باپتاردى قاتاڭداتقان كۇيiندە قابىلداماساق، تۇك iستەي المايتىنىمىز انىق.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button