جەبەدەي ۇشقان جەل اياق

جالت ەتكەن عۇمىر

جاقىندا الماتىداعى ورتالىق ستاديوندا عۇسمان قوسانوۆتىڭ مەموريالى ءوتتi. داڭقتى جەلاياقتىڭ اتىنداعى حالىقارالىق جارىس وسىمەن 18-رەت ءوتiپ وتىر. عۇسمان قوسانوۆ — وليمپيادا مەدالiن موينىنا تاققان تۇڭعىش قازاق. ول 1960 جىلعى ريم وليمپياداسىندا ەستافەتالىق قۇرامدا كۇمiس مەدال iلiپ ءتۇستi. كەڭەس وداعىنىڭ رەكوردىن بiرنەشە رەت جاڭارتتى. سەمەي ءوڭiرiنiڭ شالعايداعى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن عۇسمان قوسانوۆ جارق ەتiپ وليمپيادا تورiنە شىقتى. دۇنيەنi دۋ ەتكiزگەن، جەبەدەي ۇشقان سول جەلاياقتىڭ عۇمىرى تىم قىسقا بولدى…

قاراپايىم عانا وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن عۇسماننىڭ بالالىق شاعى فۋتبول ويناۋمەن، باسكەتبول دوبىن لاقتىرۋمەن، قىس بولسا شاڭعى تەبۋمەن ءوتتi. قاي سپورتتىڭ تۇرiمەن اينالىسسا دا جانىن جەپ، تۇستاستارىنان وزىپ، وقشاۋ شىعاتىن. جەتiنشi سىنىپتى بiتiرiسiمەن-اق سەمەي قالاسىنداعى تەمiرجول ۋچيليششەسiنە ءتۇستi. ۋچيليششە قابىرعاسىندا ءجۇرiپ بiلiم شاڭىراعىنىڭ نامىسىن قورعادى. 1952 جىلى سەمەيدە وتكەن شاڭعىشىلار جارىسىنىڭ چەمپيونى. ال اسكەر قاتارىندا جۇرگەن كەزدە سپورتپەن ەرەكشە اينالىستى، اۋزى دۋالى باپكەرلەردiڭ نازارىنا ءتۇستi. 1957 جىلى ودەسسادا وتكەن اسكەري وكرۋگتىڭ بiرiنشiلiگiندە توپ جارىپ، 100 مەتر قاشىقتىقتى 10،5 سەكونتتە، 200 مەتردi 21،7 سەكونتتە جۇگiرiپ ءوتتi. كوپ ۇزاماي توپتان وزعان جۇيرiكتi كيشينەۆكە اۋىستىرادى. اسكەري قىزمەتiن جالعاستىرا ءجۇرiپ باپكەر ا.ماسلوۆسكيدiڭ جەتەكشiلiگiمەن شەبەرلiگiن شىڭدايدى. كەڭەس وداعىنىڭ قۇراما كومانداسىنا الىنادى…

ايبار ءمۇيiز اسىل اعا جالعاننان وزدى، حالقى جوقتاۋ ايتىپ قالا بەردi. عۇسەكەڭنiڭ بەس كۇندiك جالعانمەن تىم ەرتە قوشتاسقانى قازاقتىڭ تاعى بiر اسقان جەلاياعى ءامين تۇياقوۆتى جيi ويعا تۇسiرەتiن. كەشە عانا قۇيىن ءۇيiرiپ قاتار جۇگiرگەن سىڭارى بۇگiن جوق. ابەكەڭ عۇسمان قوسانوۆ سياقتى اسقان تالانتتىڭ اتىن ماڭگiلiك ەستە قالدىرۋدىڭ قامىن جاساۋ كەرەك دەپ وي تاستادى. ارiپتەستەرi بiردەن قولدادى. ءامين تۇياقوۆ، ۆلاديمير زىكوۆ باستاعان ابزال ازاماتتار بiردەن iسكە كiرiستi. باسشىلاردىڭ ىرعالىپ-جىرعالىپ جۇرگەنiن كۇتكەن دە جوق. ءامين تۇياقوۆ تۋعان توپىراعىنا تiكە تارتتى. ابەكەڭنiڭ ازاماتتىق iزگi ويىنا ۇيىعان جەرلەستەرi قارجىلاي كومەكتەرiن ۇسىندى. ءسويتiپ، ءامين تۇياقوۆ باستاعان ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا عۇسمان قوسانوۆ مەموريالى دۇنيەگە كەلدi. ابەكەڭ ەكi جىل بويى جارىس وتكiزۋ ءۇشiن قارجى iزدەپ ەلiنە ساپار شەكتi. كەيiن سپورت جارىستارىنىڭ كۇنتiزبەسiنە ەندi. قازiر عۇسمان قوسانوۆ مەموريالىنا iرگەدەگi كورشiلەردi قويىپ، قيىرداعى تايلاندتان دا سپورتشىلار كەلەتiن بولدى. جىل وتكەن سايىن جارىس بەدەلi كوتەرiلiپ كەلەدi.

ءدۇبIرلI جارىس

بۇل جولعى حالىقارالىق جارىسقا يران، رەسەي، وزبەكستان، قىرعىزستان، تۇركiمەنستان، تاجiكستان، تايلاند، شري-لانكا ەلدەرiنiڭ توپتان وزعان جەڭiل اتلەتيكا شەبەرلەرi كەلiپتi. بيىلعى جارىستىڭ دا ءجونi بولەك. يەك استىندا پەكين وليمپياداسى! كەز كەلگەن سپورتشىنىڭ وسى جارىستا وليمپياداعا جولداما الۋعا مۇمكiندiگi بار. تەك وليمپياداعا جولداما بەرەتiن مەجەلi بيiكتiكتi باعىندىرۋى كەرەك.

جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا تۋريزم جانە سپورت مينيسترلiگi سپورت كوميتەتiنiڭ توراعاسى ءاناتولi قۇلنازاروۆ، رەسپۋبليكا جەڭiل اتلەتيكا فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتi پاۆەل نوۆيكوۆ، الماتى قالالىق دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سارسەن قۇرانبەك سپورتشىلارعا iزگi تiلەكتەرiن ايتىپ، ساتتiلiك تiلەدi. سالدەن كەيiن-اق الماتىنىڭ ورتالىق ستاديونىندا جەڭiل اتلەتيكانىڭ بارلىق تۇرiنەن قىزۋ تارتىس باستالىپ كەتتi. 100 مەترلiك قاشىقتىقتا كەدەرگi ارقىلى جۇگiرگەن قازاقستاندىق اناستاسيا پەلەپەنكو مەن ناتاليا يۆانينسكايا دارا كەلدi. ەكەۋi دە "ا" توبىنا قاجەت مولشەردi ەركiن باعىندىردى. اناستاسيانىڭ كورسەتكiشi — 12،81 سەكونت، ناتاليا جەتكەن بەلەس — 12،82 سەكونت. اناستاسيا بۇعان دەيiن-اق 12،73 سەكونت كورسەتكiشپەن جولدامانى جەڭiپ العان بولاتىن. ەكi قىز سپرينتەرلiك قاشىقتىقتا پەكين وليمپياداسىندا ەلiمiزدiڭ نامىسىن قورعايتىن بولادى. پەلەپەنكو 100 مەترلiك كەدەرگiسiز قاشىقتىقتا دا جولدامانى قورجىنعا سالعانىن ەستەرiڭiزگە سالا كەتەيiك. وكiنiشكە وراي، وسى قاشىقتىقتا ەرلەر اراسىنان پەكين وليمپياداسىندا سىنعا تۇسەتiن سپورتشى تابىلماي تۇر. تاعى بiر قۋانىش — ءۇش سەكiرۋدەن ەلەنا پارفەنوۆانىڭ جەڭiسi. 14 مەتر 33 سانتيمەردi ارتقا تاستاپ قارعىعان سپورتشى قاجەتتi مەجەدەن الدەقايدا ارتىق سەكiردi. ەلەنا ەندi پەكينگە كەلگەن مىقتىلارمەن سىنعا تۇسەدi.

كەيدە جولدامانىڭ تاعدىرىن بiر سۇيەم قاشىقتىق تا شەشەدi. توبىنان وزىپ ديسك لاقتىرعان يراندىق ابباس ساميميگە بار بولعانى 8-اق سانتيمەتر جەتپەي قالدى. شىرقاتا لاقتىرعان ديسكiنiڭ تۇسكەن جەرi — 62،42 مەتر. ديسك لاقتىرۋدا ءۇشiنشi ورىنعا تابان تiرەگەن قازاقستاندىق ەۆگەني لابۋتوۆتىڭ كورتسەتكiشi — 55،83 مەتر. نايزا لاقتىرۋدان جۇلدەلi ءۇش ورىندى دا وزبەك سپورتشىلارى يەلەندi. بiراق بiرەۋi دە وليمپياداعا جولداما بەرەتiن مەجەگە ماڭايلاي المادى. بiزدiڭ بiر سپورتشى جەتiنشi ورىنعا ارەڭ قول جەتكiزدi. سىمعا بايلانعان تەمiر شاردى 79،05 مەترگە قۇيىنداتا لاقتىرعان ديلشوت نازاروۆ تاجiك ەلiنiڭ نامىسىن پەكيندە قورعايتىن بولدى.

ۇرپاق دەنساۋلىعى بارIنەن قىمبات

داڭقتى جەلاياقتى ەسكە الۋ قۇرمەتiنە وتكiزiلگەن ءداستۇرلi جارىستا پەكين وليمپياداسىن ارمان ەتكەن تالاي سپورتشى باعىن سىنادى. جولدامانى جەڭiپ الۋدىڭ ءوزi وڭاي ەمەس، مەجە وتە جوعارى. ەكiنiڭ بiرiنiڭ قولى جەتەتiن بيiكتiك ەمەس. ال بiزدە باعى جانباي، بابى كەلمەي جۇرگەن سپورتشىلار ءالi دە جەتكiلiكتi. الماعايىپ قيىن كەزەڭدە تالاي تاجiريبەلi باپكەر سىرتقا كەتتi. باپكەر تاپشىلىعى جىل وتكەن سايىن انىق بايقالىپ كەلەدi. باپكەرلەر دايىندايتىن ارنايى وقۋ ورنى قايدا؟! ارنايى فاكۋلتەت اشۋ كەرەك. الماتىداعى سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىندا جەكە جەڭiل اتلەتيكا كافەدراسى جوق. بۇل جەردە سۋعا ءجۇزۋ، گيمناستيكا، جەڭiل اتلەتيكا بiر جەلiگە بايلانعان. سالىنىپ جاتقان سپورت عيماراتتارى تاعى جوق. ونىڭ ەسەسiنە قاراپايىم ادامنىڭ قولى جەتپەيتiن، وتە قىمبات، اينەكتi بيiك ۇيلەر الماتى حالقىنىڭ تىنىسىن تارىلتىپ بارادى. بۇل قالاي؟ كiمگە كەرەك سول ۇيلەر؟ بiزگە سپورت تەك وليمپيادا كەزiندە عانا كەرەك پە، وسى؟! مەدال قۋىپ، رەكورد قۋىپ كەتكەن جوقپىز با؟! سپورتتى بالالاردىڭ سپورت مەكتەبiنەن باستاعان ابزال. سپورت مەكتەپتەرiن، سپورت عيماراتتارىن كوبەيتۋ قاجەت. سوندا عانا بiز بولاشاق ۇرپاقتى جامان جولدان اراشالاپ قالامىز. ۇلتتىڭ دەنiنiڭ ساۋلىعى كەرەك بiزگە. وليمپيادا التىنى كەرەك بiزگە، بiراق ۇلتتىڭ دەنساۋلىعى ودان قىمباتىراق. رەسپۋبليكادا سپورتتىڭ بارلىق تۇرلەرiن دامىتۋدى ۇكiمەت دەڭگەيiندە قولعا الاتىن مەزگiل جەتتi. قاڭعىباس بالالار، ناركومان جاستار، ءتۇنi بويى كومپيۋتەر كلۋبتارىنان شىقپايتىن ۇرپاقتى اراشالاۋ — پارىز. ءساندi، جايلى عيماراتتارداعى سپورت تۇرلەرiمەن قۇلشىنا اينالىسار-اق ەدi-اۋ سول ۇرپاق. اتتەڭ، ونداي عيماراتتار جوق قوي. اجەسi نەمەرەلەرiن ۇلكەن ۇمiتپەن جەتەلەپ اكەلەتiن جەر قايدا؟! سپورت مەكتەپتەرi بار، بiراق وتە از. بارىنىڭ ءوزiنiڭ توزىعى جەتكەن. جاس ۇرپاقتى ماگنيتتەي تارتىپ، قىزىقتىرىپ تۇراتىن سپورت مەكتەپتەرi كەرەك.

جارىستىڭ جاقسى وتۋiنە فەدەراتسيا باسشىلارى كۇش سالدى. سپورتشىلار، باپكەرلەر تاراپىنان جارىس كەزiندە ەشقانداي نارازىلىق بايقامادىق. سوندىقتان دا عۇسمان قوسانوۆ مەموريالىندا ءالi تالاي رەكوردتار تiركەلەتiنiنە سەنiمدiمiز…

زەينەل جەكەي ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button