جاڭالىقتار

«قازاقستاندىق ءونىم جاسايمىز»

ەكونوميكانى دەربەستەندىرۋ ءۇشىن شيكىزاتتىق كىرىستەرگە دەگەن تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ قاجەت. الەمدىك ەكونوميكانى تىعىرىققا تىرەگەن بىرقاتار قيىندىق قازاق ەكونوميكاسىنا دا كەرى اسەر ەتتى. مۇنى بۇگىندە بيلىكتىڭ ءوزى مويىنداپ وتىر. وسى ورايدا، وتاندىق ءونىم وندىرۋگە كوڭىل ءبولۋ اسا ماڭىزدى.

قر پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ وتكەن اپتادا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزۋ بارىسىندا، وتاندىق ونەركاسىپ سالاسىنىڭ قازىرگى جاعدايى، يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ، سونداي-اق وسى باعدارلامانىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىنا دايىندىق ماسەلەسىن ءسوز ەتتى. ناقتى تاپسىرمالار بەردى. الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ قازاقستاندىق ەكونوميكاعا اسەر ەتكەنىن جەتكىزگەن ەلباسى: «تاۋ-كەن، مەتاللۋرگيا، حيميا سالالارىنداعى ونىمدەرگە باعانىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى بيۋدجەتكە تۇسىمدەر ازايدى جانە ۇكىمەتكە ونى قايتا قاراۋعا تۋرا كەلەدى. بۇعان قوسا، سونىڭ الدىندا بولاشاقتاعى داعدارىستارعا قارسى ارەكەت ەتۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى. بۇگىندە ولاردىڭ قازىرگى جاعدايدا قانشالىقتى وزەكتى ەكەنىنە تالداۋ جاساۋ قاجەت»، – دەپ مالىمدەدى. بۇل ورايدا، ءۇش جارىم جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان باعدارلامانىڭ ءجونى بولەك: «جاڭا كاسىپورىندار ىسكە قوسىلدى، قالعان بولىگى بيىل قوسىمشا پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى. باعدارلامادا كوزدەلگەن بارلىق ينديكاتورعا قول جەتكىزۋگە ءتيىسپىز. بۇگىندە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى قارجىلاندىرۋدا شەشىمىن تابۋدى قاجەت ەتەتىن پروبلەمالار بار. ەۋروپا ەلدەرى مەن وزگە مەملەكەتتەر باستان كەشىپ وتىرعان قيىندىقتار قازاقستانعا دا اسەر ەتۋدە. قازىر ءبىز ەكونوميكامىزدىڭ ءوسۋ قارقىنىنىڭ تومەندەۋىنە جانە ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىقتىڭ ارتۋىنا جول بەرمەۋگە ءتيىسپىز».

جۋىردا استاناداعى IV «قازاقستاندىق ءونىم وندىرەمىز» فورۋمىندا «قازاقمىس» كورپوراتسياسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ەدۋارد وگاي الداعى 5-7 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا 7 ملرد. دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن جەتكىزدى: «ينۆەستيتسيا ماسەلەسىنە كەلسەك، الداعى 5-7 جىل ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا 7 ملرد. دوللارعا جۋىق قاراجات قۇيۋدى كوزدەيمىز. ياعني، جىل سايىن 1 ملرد. دوللار سالا وتىرىپ، قاراجاتتى كورپوراتسيامىزداعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءوندىرىس ورىندارىن جاڭعىرتۋعا جانە جاڭا نىسانداردى سالۋعا جۇمساماقپىز. جوبالارىمىزدىڭ 60 پايىزى جاڭا تاۋ-كەن كاسىپورىندارىن سالۋ، ءوندىرىستىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرۋعا قاتىستى. ءوز الدىنا بولەك سالا – مەتاللۋرگيا، ونى بايىتۋ»، – دەدى. سوڭعى ءتورت جىلدا «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ قۇرامىنداعى قازاقستاندىق ۇلەس 62 پايىزعا جەتكەن. «سونىمەن قاتار ءبىز تاپسىرىستار ارقىلى 23 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز» دەپ مالىمدەگەن ە.وگاي شەكارا سىرتىنان تاسىمالداناتىن شەتەلدىك قۇرال-جابدىقتى 100 پايىزعا وتاندىق ونىممەن اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك جوعىن، سول سەبەپتى، ەگەر قازاقستاندىق كومپانيالار اراسىندا وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا مۇددەلىلەر تابىلسا، بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ايتتى. بىلتىر «قازاقمىس» كومپانياسى 251 ملرد. تەڭگەگە جۋىق تاۋار، جۇمىس پەن قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرىن ساتىپ العان ەكەن. ونىڭ 99 پايىزى وتاندىق كاسىپورىندار ۇلەسىندە. قازاقمىس قىزمەتىندەگى ارتىقشىلىقتاردىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن جەرگىلىكتى ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا كومەكتەسۋ، سونداي-اق ايماق تۇرعىندارىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. قازاقمىس توبى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋ ماقساتىمەن تاۋارلاردى، جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى جەتكىزۋگە جانە وندىرۋگە كەپىلدەندىرىلگەن جانە ۇزاقمەرزىمدى تاپسىرىستار، الاڭدار مەن كەشەندەردى ۇسىنۋ تۇرىندە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە ەلەۋلى قولداۋ كورسەتىپ وتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا كومپانيا توڭىرەگىندە جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەر مەن قىزمەت كورسەتۋشىلەردەن قۇرالعان «بەلدەۋ» قالىپتاسىپ كەلەدى. 2012 جىلدىڭ 12 ايىندا «قازاقمىس كورپوراتسياسى» جشس 252 ملرد. تەڭگەنىڭ تاۋارلارىن، جۇمىستار مەن قىزمەت تۇرلەرىن ساتىپ الدى. سونىڭ ىشىندە تاۋارلار – 134 ملرد. تەڭگەنى، جۇمىستار مەن قىزمەتتەر – 118 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. 2011 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا، كورپوراتسيانىڭ جالپى ساتىپ الۋلارى 57 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 29 پايىزعا ارتتى. قازاقستاندىق ۇلەس جالپى ساتىپ الۋلاردىڭ 62 پايىزىن قۇرايدى، ونىڭ ىشىندە جۇمىستار مەن قىزمەتتەردەگى قازاقستاندىق ۇلەس – 99 پايىزدان استام. قازاقستاندىق كاسىپورىنداردان ساتىپ الۋ (ست-كZ سەرتيفيكاتتارىن ەسەپكە العاندا) 157 ملرد. تەڭگەگە جەتكەن، ول 2011 جىلداعىعا قاراعاندا 44 ملرد. تەڭگەگە ارتىق. فورۋمدا سويلەگەن سوزىندە ەدۋارد وگاي كاسىپورىننىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىنا بىلايشا توقتالدى: «قازاقستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ جونىندەگى مەملەكەت ساياساتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاقمىس توبى ەلەۋلى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. رەسپۋبليكامىزدىڭ ونەركاسىبى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلگەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ، ءبىز ءوز ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن ءارى تۇتىناتىن تاۋارلار قاتارىن ۇدايى ءوسىرىپ وتىراتىن كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىققا مۇددەلىمىز. بۇعان قوسا، ءبىز سەرىكتەرىمىزدى ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋ ءۇشىن جاڭا نارىقتارعا باعىتتايمىز. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ايماقتار ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى».

قازاقمىس – قازاقستانداعى مىس، التىن، مىرىش، كۇمىس، ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدە ەلەۋلى اكتيۆتەرى بار، تابيعي رەسۋرستاردى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋمەن اينالىساتىن حالىقارالىق جەتەكشى توپ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار كاسىپورىن قازاقستانداعى ەڭ ءىرى مىس ءوندىرۋشى ءارى 16 كەنىشكە، 10 تاۋ-كەن فابريكالارىنا جانە ەكى مىس بالقىتۋشى وندىرىستىك كەشەنگە يە بولىپ وتىرعان الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى مىس ءوندىرۋشى بولىپ تابىلادى. تاۋ-كەن ءوندىرىسى كەن وندىرۋدەن باستاپ، مىس كاتانكاسىن جانە كاتودتى مىس تۇرىندەگى دايىن ءونىم شىعارۋعا دەيىن تولىقتاي ينتەگراتسيالانعان. 2012 جىلى مەنشىكتى كەننەن 292 مىڭ توننا كاتودتى تەڭگەرىمدەگى مىس ءوندىرىلدى. بۇل ءوندىرىس ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ىشكى تاسىمالدارىمەن جانە اۋقىمدى تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىمەن قامتاماسىز ەتىلىپ تۇرادى. Kazakhmys Mining بولىمشەسى باسقا دا مەتاللداردىڭ اۋقىمدى كولەمىن، سونىڭ ىشىندە مىرىش، كۇمىس جانە التىن ءوندىرىپ وتىر. 2012 جىلى قازاقمىس 152 مىڭ توننا مىرىش كونتسەنتراتىن ءوندىردى. توپ الەمدەگى ەڭ ءىرى دەگەن ون كۇمىس ءوندىرۋشىنىڭ ءبىرى بوپ تابىلادى – 2012 جىلى 12,6 ملن. ۋنتسيا كۇمىس ءوندىردى. Kazakhmys Power قازاقستانداعى ەڭ ءىرى ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن ەكىباستۇز گرەس-1 كومىر ەلەكتر ستانتسياسىنىڭ 50 پايىزدىق ۇلەسىنە يە. ەلەكتر ستانتسياسىندا وندىرىستىك قۋاتتىلىعىن 3 000 مۆت-تان 4 000 مۆت-تىق ءوز جوبالىق قۋاتتىلىعىنا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مودەرنيزاتسيالاۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعان. Kazakhmys Power بولىمشەسىندە Kazakhmys Mining بولىمشەسىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىراتىن ەلەكتر ستانتسيالارى بار.

قازاقمىس توبىنىڭ قۇندى قاعازدارى لوندون قور بيرجاسىندا جانە گونكونگ قور بيرجاسىندا، سونداي-اق قازاقستان قور بيرجاسىندا (KASE) دا ساۋدالانىپ كەلەدى. 2012 جىلى توپتىڭ اعىمداعى قىزمەتىنەن كەلگەن تابىسى 3,4 ملرد. اقش دوللارىن، ال سەگمەنتتىك EBITDA كورسەتكىشى 1,9 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. توپتا شامامەن 60 000 ادام جۇمىس ىستەيدى، باسىم بولىگى قازاقستاندىق ازاماتتار. قازاقمىستىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى – وندىرىستىك اكتيۆتەردى وڭتايلاندىرۋ، ءوندىرىستى ۇلعايتۋ جونىندەگى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە دە ورتالىق ازياداعى اۋقىمدى تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋ مۇمكىنشىلىكتەرىن كەڭەيتۋگە قاتىسۋ.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

Back to top button