جاڭالىقتار

52 شوبەرە سۇيگەن ءاز اجە

اۋمالى-توكپەلi زاماندا قازاقتىڭ باسىنان نە وتپەدi دەسەڭشi. قانشاما جۇرت شەكارا اسىپ، جات ەلدەن پانا iزدەۋگە ءماجبۇر بولدى. سويتكەن قانداستارىمىز ۇرپاق ءوربiتiپ، كۇنi بۇگiنگە دەيiن قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرiن كەيiنگi بۋىنعا جالعاپ كەلەدi.

ءبۇبىحان اجەي سونداي بۋىننىڭ ۇرپاعى. ول 1922 جىلى قىتايدا تۋىلعان. كوزىن تىرناپ اشقاننان قىتايدىڭ قاتاڭ ءتارتىبى مەن زاڭىمەن تاربيەلەنگەن ورىمدەي قىز شيراقتىق پەن شاپشاڭدىقتى بويىنا سىڭىرەدى. بىراق تا ءبۇبىحان اجە: «قىتايدىڭ ساياساتىنا باعىنساق تا، قازاق ەكەندىگىمىزدى ءبىر ساتكە دە ەستەن شىعارماي، ۇلتتىق ادەت-عۇرپىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتتىق. اكە-شەشەم ءبىزدى سولاي تاربيەلەدى. «سەن قازاقسىڭ، سەنىڭ ءتىلىڭ – قازاق ءتىلى» دەپ قۇلاعىمىزعا قۇيىپ وتىردى. بۇل ءسوز ءبىزدىڭ ۇلتتىق نامىسىمىز بەن قايراتىمىزدى جاني بەردى، جاني بەردى، – دەپ وتكەندى ەسكە العان اجە: «ءبىر قاۋىم ەل بولىپ ءتۇتىن تۇتەتتىك. ەسكى كاسىبىمىز – مال باقتىق. ءبىر-بىرىمىزگە وتە باۋىرمال بولدىق. ءسويتىپ جۇرگەندە، 13 جاسىمدا اتاستىرىلىپ قويعان اتاڭا 16 جاسىمدا تۇرمىسقا شىقتىم. ومىرگە ون پەرزەنت اكەلدىم. كەيىنگى بالالارىم ءوز وتانىندا ومىرگە كەلدى. قۇدايدىڭ بەرگەن جاسىنىڭ ارقاسىندا بالا-شاعانىڭ ورتاسىندا جۇرە بەرگەنگە نە جەتسىن؟!» دەپ شۇكىرشىلىك تانىتتى.

اڭگىمە اراسىندا حات تانىمايتىندىعىن ايتقان اجە: «اكە-شەشەم ءومىر بويى مالدىڭ سوڭىندا ءجۇردى. ءبىز دە سول كاسىپپەن كەتتىك. ەشكىم دە «وقى» دەپ ايتپاپتى عوي»، – دەپ ساۋات اشىپ، ءبىلىم الماعانىنا ىشتەي وكىنىشى بارىن ءبىلدىرىپ قالدى. ەسەسىنە بالا-شاعاسى جوعارى ءبىلىم الىپ، لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارىپ جۇرگەنىنە تاۋبە دەيدى.

ناۋرىز ايىندا 90 جاسقا قادام باسقان ءبۇبىحان وماربەكقىزىنىڭ تابانى اتاقونىسى – قازاقستانعا 1960 جىلدارى تيگەن. سول كەزدە قىتايدان قازاق دالاسىنا اعىلعان كوش ءنوپىرى ەرەكشە سەزىلدى. ونداعى ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىندەگى اسقاق ارمان – ۇرپاعىن ءوز ەلىندە، ءوز وتانىندا ءوسىرۋ، تاربيەلەۋ بولدى. ءتىپتى، قازاق دالاسىنىڭ ساف اۋاسىن تەرەڭ جۇتىپ، تىنىستاۋدىڭ ءوزىن باقىت ساناعاندار از بولمادى سول كەزدە. مىنە، سونداي باقىتتى كۇن ءبۇبىحان اجەنىڭ وتباسىنا دا بۇيىرىپ، بۇگىندە ون بالاسىنان 43 نەمەرە، 52 شوبەرە ءسۇيىپ وتىر.

«بەس قىز ۇزاتىپ، بەس كەلىن ءتۇسىردىم. بالالارىم دا ءوسىپ-ءونىپ جاتىر. بىرەۋىنىڭ ۇيىندە بەس كۇن، ەكىنشىسىنىڭ ۇيىندە ون كۇن بوپ، قىزىعىنا تويماي جۇرەمىن. قازىر الماتى وبلىسىنداعى تاشقاراسۋ ەلدى مەكەنىندەگى نەمەرەمنىڭ قولىندامىن. اللانىڭ بەرگەن كۇنىنە قاناعات قىلىپ كەلەمىن»، – دەگەن اجە «قىزدار مەن كەلىندەرىمىز قازاقتىڭ سانىنىڭ وسۋىنە بىلەك سىبانا كىرىسسە، ءالى-اق كوبەيەمىز» دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى.

«التىن القا» تاعىنعان ءبۇبىحان اجە 90 جاسقا شىقسا دا، ءالى تىڭ، ءسوزى ءتۇزۋ. نەمەرە، شوبەرەلەرىنە قۇراق قۇراۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتۋدەن شارشاعان ەمەس. ال توي-تومالاقتا اۋىلدىڭ التى اۋىزىن ايتىپ، سۋىرىپ سالما اقىندىعىمەن كوزگە تۇسەتىن باتىر انا قاشان دا اۋىل-ايماققا سىيلى، قۇرمەتتى.

دينارا ءدۇرمان

Back to top button