جاڭالىقتار

وپپوزيتسيا وشقا باۋىر باستى

كوكتەمنىڭ العاشقى ايى قىر­عىزستاندىقتار ءۇشىن جاعىمدى دا، جاعىمسىز وقيعالارمەن باستالدى. بيلىككە وپپوزيتسيالىق كوزقاراستاعى ساياسي كۇشتەردىڭ ليدەرلەرى رەس­پۋبليكانىڭ وڭتۇستىك ورتالىعى – وش قالاسىندا ناۋرىزدىڭ ءبىرى كۇنى ەرەۋىل ۇيىمداستىردى.

ەرەۋىلدىڭ باسىندا قىرعىزستاننىڭ پارلامەنتىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن وپپوزيتسياشىل «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى قامشىبەك تاشيەۆ، از عانا داۋىسى جەتپەگەندىكتەن پارلامەنتكە كىرە الماي قالىپ ءالى دە وكپەسىن باسا الماي جۇرگەن «ءبۇتىن قىرعىزستان» پارتياسىنىڭ باسشىسى اداحان مادۋماروۆ جانە يسحاك ماساليەۆ جەتەكتەگەن قىرعىزستان كوممۋنيستەر پارتياسى بولدى. وش وبلىستىق اكىمشىلىگىنىڭ الدىنداعى الاڭعا، تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلىنان بەرى ورنىنان تۇسپەي قولىن كوتەرىپ تۇرعان لەنيننىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ جانىنا جينالعان بەس مىڭنان استام ادامنىڭ الدىندا «ءبىز بيلىككە كەلسەك، ولكەنى گۇلدەتىپ جىبەرەمىز» دەپ جالىندى ءسوز سويلەگەن «رەۆوليۋتسيونەرلەر» بۇل جولى، نەگىزىنەن، جالپى ەل كۇتە قويماعان جاڭا تالاپتى – 1993 جىلى قابىلدانعان ەسكى كونستيتۋتسياعا قايتا ورالۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ شىقتى. بۇل دەگەن – قىرعىزستاننىڭ قازىرگى باسقارۋ ءتۇزىلىسىن ءتۇپ-تامىرىمەن قايتا وزگەرتۋ، پارلامەنتتى قايتا سايلاۋ دەگەن ءسوز. رەس­پۋبليكا بيلىگىنە ءوز تالاپتارىن قويعان جانە ۇندەۋ قابىلداعان ەرەۋىلشىلەر «ايتقاندارىمىز اتقارىلماسا» اي ورتاسىندا تاعى دا جينالامىز دەپ ءتۇس اۋا تاراپ كەتتى.

وپپوزيتسيا ەرەۋىل جاساۋعا وش قا­لاسىن كەزدەيسوق تاڭداپ العان جوق. ولارعا «رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىگىنىڭ حانى» دەگەن لاقاپ اتى بار وش قا­لاسىنىڭ مەرى مەليس مىرزاحمەتوۆ اشىقتان اشىق قولداۋ كورسەتىپ وتىر.

وپپوزيتسيانىڭ وشتاعى ارەكەتىن ولكەنىڭ سولتۇستىك ايماعىنىڭ حالقى، اسىرەسە بىشكەك تۇرعىندارىنىڭ كوپ­شىلىگى ونشا جاقتىرا قويعان جوق. وشتاعى بولعان وقيعا رەسپۋبليكانىڭ حالىقارالىق بەدەلىنە نۇقسان كەل­تىردى. ۇكىمەت باسشىسى الدىن الا جوسپارلانعان ساپارمەن ناۋرىزدىڭ ءبىرىنشى اپتاسىندا ولكەگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىمەن كاتار مەملەكەتىنە بارعاندا، اراب شەيحتەرى پرەمەر-مينيستر ومىربەك بابانوۆقا ينۆەستيتسيا الۋ ءۇشىن قىرعىزستاندا ساياسي تۇ­راقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەگەن مەڭزەۋىن ءبىلدىردى.

3 ناۋرىز كۇنى قىرعىزستان مەم­لەكەتتىك تۋىنىڭ 20 جىلدىعىن سالتاناتتى تۇردە بەلگىلەپ، بىشكەك مەرەكەگە بولەندى. بۇل كۇنى قالانىڭ ور­تالىعىنداعى «الاتاۋ» الاڭىندا مەملەكەتتىڭ ءرامىزى رەتىندە ۇلتتىق گۆار­ديا اسكەرلەرىنىڭ كۇزەتۋىندە تۇرعان تۋ جاڭالانىپ، ۇزىندىعى 15, ەنى 10 مەترلىك قىرعىز تۋى 45 مەتر بيىكتىكتەگى باعاناعا ءىلىندى. راسىمگە رەسپۋبليكانىڭ ءۇش جەتەكشىسى دە – پرەزيدەنت المازبەك اتامباەۆ، جوعارعى كەڭەشتىڭ توراعاسى اسىلبەك جەەنبەكوۆ جانە پرەمەر-مينيستر ومىربەك بابانوۆ قاتىستى. بۇل ءىس شاراداعى نازار اۋداراتىن نارسە – بۇل كۇنگە وزگەشە ءماننىڭ بەرىلۋىندە، نە تۋدىڭ ۇلكەندىگىندە، باعانانىڭ بيىكتىگىندە ەمەس، رەسپۋب­ليكا باسشىلارىنىڭ اق قالپاقتاردى باس­تارىنا قايقايتا كيىپ كەلگەندىگىندە بولدى دەسەم جاڭىلىسپايمىن. اق قال­پاق ارقىلى رەسپۋبليكا باسشىلارى ۇلتتىق سالت-ءداستۇردىڭ، باس كيىمنىڭ قاسيەتتىلىگىن ءوز حالقىنا عانا ەمەس، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى بۇكىل دۇنيەگە پاش ەتىپ وتىرعانداي. وسى كۇننىڭ اسەرى دە بولسا كەرەك، ەكى كۇننەن كەيىن، 5 ناۋرىز دۇيسەنبى كۇنى بىشكەكتە، كوشەلەردە، قوعامدىق كولىكتەردە اق قالپاق كيگەن ادامدار قاپتاپ كەتتى. كوپتەگەن مەملەكەتتىك شەنەۋنىكتەر جۇمىستارىنا اق قالپاق كيىپ باردى. بۇدان ءبىر جىل بۇرىن 5 ناۋرىز رەسمي تۇردە بولماسا دا رەسپۋبليكادا اق قالپاق كۇنى دەپ جاريالانعان ەدى، جۇرت ونى ۇمىتپاپتى. قىرعىزداردىڭ قالپاقتى كوبىرەك كيە باستاۋىنا بايلانىستى ەل اراسىندا «اسپاندا جارىق كورسەڭ، جۇلدىز دەپ ءبىل، اق قالپاق كيگەن جىگىت كورسەڭ، قىرعىز دەپ ءبىل» دەگەن ماقال پايدا بولدى.

4 ناۋرىز كۇنى رەسپۋبليكانىڭ ءۇش قالاسىندا – وشتا، قاراقولدا جانە توقماقتا قالالىق كەڭەستىڭ دەپۋتاتتارى العاش رەت پارتيالىق تىزىممەن سايلاندى. توقماقتىڭ ءبىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە قوعامدىق ءتارتىپ بۇزىلىپ، ارانداتۋشىلار كەڭسەنى باسىپ الدى. دەگەنمەن جالپى العاندا، بىرقاتار كەمشىلىكتەر ورىن العانىمەن سايلاۋلار جاڭا زاڭدارعا سايكەس ءوتتى. بىشكەكتەن كەيىنگى حالقى كوپ قالا – وشتا سايلاۋعا التى پارتيا قاتىسىپ، قالانىڭ مەرى مەليس مىرزاحمەتوۆ مۇشە بولعان «ۇلتتار بىرلىگى» پارتياسى قالالىق كەڭەستە باسقالاردان كوبىرەك ورىنعا – مانداتتاردىڭ جارتىسىنا يە بولدى.

12 ناۋرىز كۇنى قىرعىزستاننىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى 52 قىزمەتكەرىن جۇمىسىنان بوساتىپ، 54 قىزمەتكەرىنىڭ لاۋازىمىن تومەندەتتى. وتكەن ايدا مەملەكەتتىك جول ينسپەكتسياسىنىڭ ايبەك ەشباەۆ دەگەن قىزمەتكەرى پارا العان جەرىنەن ۇستالىپ، تەرگەۋ مەكەمەسىنە قامالعان. ول مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتىڭ ۇلتتىق كوميتەتىندە تەر­گەلىپ جاتقان كەزىندە اسىلىپ ءول­گەن بولاتىن. ارىپتەستەرى – جول ينس­پەكتورلارى «ەشباەۆتى ءولتىرىپ قويدى» دەگەن نارازىلىقپەن ەرەۋىلگە شىققان. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ميليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرەۋىلگە شىعۋعا قاقىسى جوق دەگەن دايەكتەمەمەن جوعارىداعىداي شەشىمدى شىعارعان. بۇل ىسكە بايلانىستى وتكەن ايدا بىشكەك قالالىق جول باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ باسشىسى ىمانالى ساركۇلوۆ باستاعان ءتورت جەتەكشى قىزمەتتەرىنەن الىنعان ەدى.

سونداي-اق 12 ناۋرىز كۇنى پرەزي­دەنت المازبەك اتامباەۆ ءار ءتۇرلى دارەجەدەگى 3 سوت قىزمەتكەرىن ولار­دىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستىعى انىقتالعانىنا بايلانىستى قىز­مەت­تەرىنەن بوساتتى.<

نازاربەك بايجIگIتوۆ،

«تۇركiستاننىڭ» قىرعىزستانداعى تiلشiسi

Back to top button