ХИДЖАБҚА КIМДЕР ҚАРСЫ?

Соңғы кездерi хиджаб мәселесi қазақстандық БАҚ беттерiнен түспейтiн өзектi тақырыптың бiрiне айналды. Сырт көзге оншалықты күрделi мәселе болып көрiнбейтiн хиджаб бүгiнгi күнi дiни танымына қарай қазақ қоғамын екi бөлетiндей қауқары бар қауiптi факторға айналып барады. Осыны сезген кейбiр саясаткерлер бұл мәселеге май құйып, өршiтiп, өзiне саяси капитал жинауға көшкен сыңайы бар. Бұған мысал ретiнде Дос Көшiм мырзаның "Көзге күйiк болған көк орамал немесе тағы да хиджаб мәселесi" атты мақаласы хиджаб төңiрегiндегi әңгiменiң үлкен дауға ұласуына себепшi болды.

Мақаланың негiзгi мазмұны хиджаб киюге тыйым салу, адам еркiндiгiн шектейтiн, құқығын таптайтын шешiм деп есептейдi. Елбасы Н.Назарбаевтың Түркiстанға барған сапарында хиджабқа қарсы айтқан пiкiрiн iлiп алып, Президенттiң қателескендiгiн дәлелдемек болады. Мақаланың соңында екi мәселенi атап көрсетедi. Бiрiншiсiнде, хиджабқа қарсы күрестi "қазақтың ұлттық ерекшелiгiне, салт-санасы мен дәстүрiне де шабуыл басталды. Демек хиджабтың аяғы қазақтың ата-бабадан қалған құндылықтарын жоюға алып келуi ғажап емес" деп көрсетедi. Екiншiсiнде, дiни танымдық тартыстың соңы саяси сипат алып кету ықтималдығын айтып, сақтандырған болады. Алайда автордың мақсаты басқада сияқты. Ол былай дейдi: "Дiни фанатизмнiң күшi – ұлттық, не коммунистiк фанатизмнен де жоғары. Сонымен қатар, ұлттық бағыттағы азаматтар мен ұйымдардың осы уақытқа дейiн дiни мәселенi ту етiп көтерiп, саясаттарына құрал етпей отырғанын да естен шығармау керек". Бұл жерде автор ескертiп отыр ма, әлде ой салып отыр ма? Ол жағы түсiнiксiз.

Осы тақырыпқа ҚМДБ-ның қызметкерi Қайрат Жолдыбайдың "Бiлiм ордаларында хиджаб киюге заңмен тыйым салу керек пе?" деген мақаласы да бұл мәселенi одан ары үрлей түстi. Ол хиджабты қолдай отырып, оның формасын өзгерту қажет деген мәселенi көтердi. Ол: "Елбасымыз кеше ғана Түркiстан қаласында зиялылармен кездесуiнде хиджаб туралы ашық көзқарасын бiлдiрдi. Бiрақ заңмен тыйым салу туралы айтқан жоқ… Елбасымыздың бұл тұрғыдан айтқан бұл сөзiн мұсылман қыздардың шариғат бойынша киiнуiне түбегейлi қарсы көзқарас деп түсiну – асығыстық", – дейдi. Бұл екi мақалада да, бұлардан басқа мақалалар да хиджабқа қарсы шығу Ислам дiнiне, Құранға, Ұлы Жаратушыға қарсы шығу ретiнде сипатталып, Батыстың жетегiнде кеткен Елбасы мен үкiметтi райынан қайтару мақсатын алға қойғаны көрiнiп тұр.

"Не себептi Президент Н.Назарбаев хиджабқа қарсы, неге қазақтың дәстүрлi дiни танымындағылар хиджабты қолдамайды? Оның себебi не?" деген сұрақтарға мақала авторларының ешбiрi бастарын ауыртқысы келмейдi. Бiз осы мақала шеңберiнде осы сұрақтарға шама-шарқымызша жауап берудi мақсат еттiк.

Хиджабты қолдаушылар өз пiкiрлерiнiң дұрыстығын Құран Кәрiмдегi "Нұр" сүресiндегi: " Ей, Мұхаммед … Мумин әйелдерге айт! Жат еркекке көз сүзбесiн, абиырларын жапсын ( бет, қол, аяғынан басқа), iшкi (тән) көрiктерiн көрсетпесiн. Көкiректерiн желектермен жауып жүрсiн. …" 30-31 аяттарға арқа сүйейдi. Хиджабсыз ол талапты орындау мүмкiн емес деп есептейдi. Алайда олар әр халықтың өмiр сүрген ортасына, табиғи, этникалық ерекшелiктерiне орай болмыс туралы түсiнiгiнде, дүниетанымында өзiне ғана тән ерекшелiк болатынын түсiне бермейдi. Мысалы арабтардың өзiнде көшпелi бәдәуилер мен қалалықтар арасындағы ерекшелiктiң өзi көп жағдайда табиғи орта халықтың киiм киiсi мен тұрмысына белгiлi дәрежеде ықпал ететiнiн дәлелдейдi. Қалалық арабтар әйелдерiне қатаң талап қойып, оранып жүруiн қаласа, бәдәуи әйелдерi еркiн, шаруаның ыңғайына қарай киiнедi. Олай болса, арада мыңдаған шақырымды құрайтын алшақтық пен табиғи, мәдени ортасы мүлде бөлек қазақ қыздары мен әйелдерi нелiктен хиджаб киюi керек? Оның үстiне қазақ халқы мен араб халқы арасында дүниетанымдық ерекшелiк барлығы неге ескерiлмейдi? Қазақ халқы ислам дiнiн қабылдағалы бiр мың екi жүз жылдық тарихты басынан өткердi. Осы аралықта қаншама зұлматты көрсе де, исламнан бас тартып көрмептi. Бiрақ ешқашан әйелдерiнiң басын бүркеп, сырт көзден тасалап та көрмептi. Алайда бұл қазақ халқы әйелдерi мен қыздарын ашық-шашық жүргiздi дегендi бiлдiрмейдi. Қазақ та әйелдерi мен қыздарын шариғат талаптарына сай, өзiнiң табиғи, мәдени ерекшелiктерiне сай киiндiрдi. Әйел баласын арына балады. Ешқашан да жесiрiн жылатып, жетiмiн қаңғытпады. Қазақ халқы көп жағдайда әйелдiң қоғамдағы ролiн еркектен жоғары қойғанын көремiз. Мысалы "Әйел – үйдiң туы екен, еркек – үйдiң қуы екен", "Ат айналып қазығын табады", "Ет сасыса тұз себедi, тұз сасыса не себедi?". Осы мақалдарға қарайтын болсақ, қазақ әйелiнiң қоғамдағы ролiн қалай бағалағанын көруге болады. Үйдiң туы да, қазығы да, тұзы да – әйел. Демек еркекпен тең немесе одан жоғары. Алайда қазақ әйелi “мен осындай екенмiн” деп жолдан тайған жоқ. Ерiн пiрiм деп бiлдi, оған мойынұсынды. Алдын кеспедi. Мойнына түскен ауыртпалықты ерiмен бiрдей көтере бiлдi. Қазақ қыз баланы осындай талапқа сай етiп тәрбиеледi. Қазақ қызы сырттай еркiн болғанымен оның рухы, жан дүниесi берiк болатын. Керек десе қазақ қызы өзiнiң еркiн ұлттың мүддесiне, ел-жұртының мүддесiне бағындыра бiлдi. Осының барлығының негiзiнде қазақ халқының дiни дүниетанымы жатты. Басқаша айтқанда, қазақ халқында ислам дiнiнiң өмiр сүру формасы болып қалыптасқан Йасауи жолы жатыр. Қожа Ахмет Йасауи сынды Ұлы тұлғаның салған жолы кезiнде бiр түрiк емес, бүкiл ислам әлемiне үлгi болған едi. Ислам дiнiн Х-ХII ғ. ұшыраған тоқыраудан алып шыққан Қожа Ахмет Йасауи болатын. Ол сопылық iлiмдi тариқат дәрежесiне көтере бiлдi. Ислам дiнiнiң жаны мен тәнiн бiрiктiре алды. Ол өз iлiмiн, өз жолын қалыптастырғанда Құран аяттары мен Мұхаммед Пайғамбар хадистерiн негiзге алды. Ол исламда болу үшiн араб халқының әдет-ғұрып, салт-дәстүрiн қабылдау шарт еместiгiн, ислам дiнiнiң талабы, Құранның талабы – адамгершiлiктiң асыл мұраттары екендiгiн түсiне бiлдi, халыққа түсiндiре бiлдi. Ол өз iлiмiн Құран Кәрiмнiң "Қиямет күнi Менiң алдымда сендерге мал-мүлiк, перзент, бақ-дәулеттерiңнен пайда жоқ. Тек ол адам Маған таза жүрегiмен келсе ғана пайда бар" (88:89) деген аяты мен Мұхаммед Пайғамбардың(с.а.с.) "Денеде жұдырықтай бiр кесек ет бар. Егер ол таза болса – бүкiл дене таза болып, өте көркем болады. Егер ол бұзылып, хақтан тайып, жаман жолға кетсе, бүкiл дене бұзылады. Бiлiңдер және өте мұқият болыңдар, оның аты – жүрек!" және "Алла Тағала сiздердiң түрлерiңiзге және байлықтарыңызға назар салмайды, бiрақ та жүректерiңiзге қарайды" – деген хадистерiн негiзге алды. Өзi ол жолдан ешқашан тайған жоқ. Шәкiрттерiн де осы жолға тәрбиеледi. Осылай Қожа Ахмет Йасауи жүрек тазалығы арқылы адамзат қоғамын шындық пен әдiлет жолына бастады. Сопылық iлiмнiң алға қойған мақсат-мұратының тазалығы ислам әлемiнiң бар тарапынан қолдау тапты. Оның үстiне сопылық iлiм өзiне жергiлiктi халықтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрiн бойына сiңiрiп, олардың барлығына мұсылмандық рең берiп қайта қайтарды. Бұл өзiнiң дәстүрлi мәдениетiнен айырылған халықтардың жоғалған рухани, мәдени құндылықтарын қайтаруға мүмкiндiк бердi. Ең бастысы, сопылық iлiмнiң шығуымен жеке адамның немесе қоғамның имандылығы сыртқы белгiлерiне қарап емес, iшкi рухани дүниесiне қарап өлшене бастады. Ендi халық шын мұсылман деп дiннiң сыртқы талаптарын бұлжытпай орындап жүрген адамды емес, оның иман-сенiмiнiң берiктiгiне назар аударатын болды. Иман – адамның Алланың барлығы мен бiрлiгiне, Оның перiштелерiне, кiтаптары мен Пайғамбарларына сенуi, сонымен бiрге адалдықпен шүкiршiлiк етуi, әдiлдiк, тағдырдың жазғанына мойынсұнуы, бар нәрсенi Алладан деп бiлуi. Тыйым салынған нәрселерге: имансыздық, екiжүздiлiк, өркөкiректiк, тәкаппарлық сияқты т.б. қылықтар жатады. Қожа Ахмет Йасауи халқына осы құдыреттi сезiндiре бiлдi. Оны сезiндiру үшiн адамдардың жүрегiне иман нұрын жақты. Иман нұры туралы Құран Кәрiмде былай делiнедi: " Алла – аспанның да, жердiң де нұры. Ол бейне бiр үй тегiндегi сәулеге ұқсайды. Текте шырағдан тұр. Шырағдан шишаның iшiнде. Әлгi шиша – iнжу-жұлдыз дерсiң. Ол шырақ Батыста да, Шығыста да болмаған ғажайып бiр зәйтүн ағашының майынан тамызық алады. Әлгi май от тимей-ақ жалындап кеткелi тұрады, ал от тисе нұр үстiне нұр қосылмақ. Алла қалаған пендесiн, мiне, осы нұрына бөлейдi, ол өз нұрының мысалын осылай түсiндiредi (Нұр сүресi, 35). Ол шырақ бiр үйлерде [мешiттерде] жағылады (Нұр сүресi, 36). Алланы еске алудан, намаз оқудан, зекет беруден ондай адамдарды сауда-саттық iстерi тоса алмайды. Олар жүректерi де, көздерi де орнында тұрмайтын, тауқыметтен (қиямет күнiнен) қорқатын (Нұр сүресi, 37). Қожа Ахмет Йасауи осы аяттарда бұйырылған үкiмдердi толық орындап шықты. Ол соңына ерген әрбiр жанның жүрегiне иман нұрын ұялата бiлдi. Жүрегiнде иманның шамы жағылған пенденiң ешқашан қиянатқа бармайтынына ол толық сендi. Ол адам баласының жүрегiне иман нұрын Алланы зiкiр ету арқылы жақты. Ол былай дейдi:

Хикмат бiрлан аууал адам дiн бар айлады,

Он сегiз мың қамуғ алам қайран ерур.

"Қалу бала" деген қуллар улуш алды.

Сәкут еткан қуллар дiнi ойран болур.

Хақ тағала иман ‘ата қылды бiзга,

Әууал Мустафа расулы айды бiзга.

Друд етсақ қууат берар дiнимiзга,

Йоқ ерса қылғанларым ойран ерур.

Бұл хикметтiң иманның дiндегi орнының қаншалықты жоғары екендiгiн, иман жоқ жерде ешбiр дiн өмiр сүре алмайтынын көрсетедi. Сол себептi, Қожа Ахмет Йасауи иманды дiннiң тiрегi деп бiлдi.

Ол өз заманында соңына ерген шәкiрттерiне зiкiр ғибадатын салдырғанда ер-әйел деп бөлмей, бiрге отырғызып зiкiр салдырады екен. Мұны естiген Бұхара ғұламалары, "Қожа Ахмет Йасауи исламның шартын бұзды. Еркек пен әйелдi қараңғыда араластырып отырғызып, бiрге зiкiр айтқызып, адалдықты тәрiк еттi," – деп, Йасыға арнайы кiсi жiбередi. Қожа Ахмет Йасауиге келген кiсi Бұхара ғұламаларының аманатын жеткiзген соң, ол кiсi жауап қатпай, бiр сандық алып, iшiне бiр шетiне шоқ, екiншi шетiне мақта салып, түйеге артып берiп, келген қонағын Бұхараға қайтарады. Бұхараға келгеннен кейiн әлiгi кiсi болған оқиғаны баяндайды. Сандықты ашып көрсе, бiр шетiнде шоқ, екiншi шетiнде мақта тұрғанын көредi. Мұның мәнiсi не екендiгiн ғұламалар ұға алмай, сол күйiнде сандықты Йасыға қайтарады. Бұхаралық ғұламалардың өкiлi "Сiз жiберген мына сандық iшiндегi шоқ пен мақтаның сырын ғұламалар шеше алмады. Мұның жауабын өзi айтсын деп өтiнiш жасады. Мен сол жауапты бiлуге келдiм,"– дейдi. Сонда Қожа Ахмет "Егер иманы кәмiл болса, еркек пе, әйел ме, бiр-бiрiне ешқашан зиян жасамайды. Өйткенi Тәңiрден жасырын адам баласы ешбiр нәрсенi жасауы мүмкiн емес. Ал зiкiр салып, жан-тәнiмен Аллаға жылап, жалбарынып отырған кiсiнiң ойына арамдық келмек түгiл, ондай жерден жамандық атаулы безiп кетедi. Өйткенi зiкiр салған жерге шайтан тұмсығын сұға алмайды. Сол себептi, менiң шәкiрттерiм зiкiр салғанда әйел, еркек болып бөлiнбейдi,"– деген екен. Әрине, бұл оқиғаның қаншалықты тарихи негiзi барлығына куәлiк бере алмаймыз. Алайда қазақ халқында бүгiнге дейiн сақталып келе жатқан әйел еркiндiгi, ешқашан бетiн бүркемелеп, ер кiсiден бойтасаламауы астарында халқымыз жүрегiндегi иманның берiктiгiмен байланысты екендiгi дау тудырмайды. Бiз мұны қазақ тарихындағы өзге мысалдардан да көре аламыз.

Асан Қайғының ұлы Абат өзiнiң батырлығымен, жомарттығымен, кеңпейiлдiгiмен, мырзалығымен аты шыққан жiгiт екен. Бiр күнi Алтын Орда ханы әз-Жәнiбек ордасында отырып, қасындағы уәзiрлерiнен "Осы бiздiң елде кiм батыр, кiм мырза, кiм жомарт, кiм кеңпейiл? – деген сұрақ қояды. Сонда бәрi бiрдей "Абат" – деп жауап бередi. Хан Абатты сынамақ болып, кiсiлердi жiбередi. Олардың барлығы Абатқа барып, Абаттың батырлығына, жомарттығына, кеңпейiлдiгiне, мырзалығына тәнтi болып оралады. Ең соңында хан Абатты сүрiндiре алмаған соң, реңдi, өнерлi, сөзуар жiгiттi шақырып алып, Абаттың үйiне барып, қалайда Абаттың әйелiн жолдан тайдыруды тапсырады. Жiгiт қонақ болып Абаттың үйiне келедi. Келген жiгiттiң мақсаты не екенiн сезген Абат, қонақасын бергеннен кейiн, қонағынан рұқсат сұрап, аңға шығып кетедi. Бiр апта аңда болып, қайта оралса, қонақ жiгiт әлi кетпеген екен. Абат оған ешнәрсе айтпайды. Қонақ қайтып кетедi де, ханға барып болған оқиғаны баяндайды. Қанша әрекет жасаса да Абаттың әйелiн жолдан тайдыра алмағанын айтады. Сонда хан: "Абат сенен неге келдiң деп сұрамады ма?" – деп таңданады. Сонда жiгiт: "Сұраған жоқ. Қонақ ретiнде сыйлап, сыбағамды берiп, шығарып салды" – дейдi. Жәнiбек хан Абатты қанша сынаса да ешнәрсе шығара алмасын түсiнiп, Абаттың өзiн шақырады. Абат келген соң Абатқа былай дейдi: "Әй, Абат, мен сенi қанша сынасам да, сүрiнбедiң. Мырзалығыңа, жомарттығыңа, кеңпейiлдiгiңе, батырлығыңа тәнтi болдым. Ал әйелiңдi қызғанбай, бөтен еркекпен қалдырып кеткенiңдi түсiне алмадым. Оның сыры неде?" – деп сұрапты. Сонда Абат: "Адам баласы жасаған ұрлығын адамнан жасырса да, Алладан жасыра алмайды. Иманы берiк адам ешқашан жамандыққа бармайды. Өйткенi ол Алланың қаһарынан қорқады. Имансыз болса, оны аңдығаннан пайда жоқ. Ретi келгенде арамдықтан бас тартпайды. Сол себептi, мен бұл мәселеге бас ауыртпаймын", – деген екен. Мiне, бұл мысалдар қазақ әйелiнiң еркiн болуының негiзiнде қазақ халқының иманының берiк болуымен байланысты екендiгiн көрсетедi. Қазақ халқы ар-иманын малынан да, жанынан да артық қойды. Ол мұны "Малым – жанымның садағасы, жаным – арымның садағасы" деген бiрауыз сөзбен тұжырымдап, ұрпағына қалдырды. Оның үстiне қазақ халқындағы некелiк қатынастағы ерекшелiк те қазақ әйелдерi мен қыздарының еркiн болуына мүмкiндiк бердi. Өзге мұсылман халықтарында емшек емiспеген ұл мен қызды үйлендiру мүмкiн. Оларға неке бұйырады. Ал қазақ халқында жетi атаға дейiн некелесуге рұқсат жоқ. Жетi атаға жетпей қосылатын болса, олар өлiм жазасына кесiледi. Бұл да қазақ қызының, әйелiнiң еркiн болуына мүмкiндiк бердi. Өйткенi бiр ауылда ағайын-туыс отыратыны белгiлi. Ол ауылдың қызы – бiр әке-шешесiне ғана емес, бүкiл ауылға қыз. Әйел болса, бiреуге келiн, бiреуге жеңге, бiреуге шеше. Оған мынау әйел деп қарайтын ол ауылда жан жоқ. Мұндай жағдайда қазақ әйелi еркiн болмағанда, кiм еркiн болады. Оның үстiне қазақ әйел-қыздарын арына балады. Ешқашан да оларды ешкiмнiң қорлығына берген жоқ. Қазақ арасына тараған мына мақалдар бұған толық дәлел бола алады: "Ауру астан, дау қарындастан", "Жесiр дауы, жер дауы". Бұл қазақ халқының әйел-қыздарына еркiндiк бере отырып, олардың ар-намысын да қорғай бiлгендiгiн көрсетедi.

Қазақ әйелi халық басына ауыртпалық түскен кезде, ол ауыртпалықты ерлерiмен бiрдей көтерiсе бiлдi. Кейбiр аналар тек өз ерлерiнiң ғана емес, жалпы халықтың тауқыметiн мойнына алды. Ел-жұрттың болашағы үшiн өздерiн құрбан еттi. Мысалы Қожа Ахмет Йасауидiң қызы Гауһар Ана, Зеңгi Атаның әйелi Ануар Ана, Домалақ Ана, Қызай, Ғ.Мүсiрепов жазатын Ұлпан сияқты Аналар ерлерiне серiк болудың үлгiлерiн көрсеттi, өздерiн құрбан ете отырып, ел-жұрттың болашағы үшiн қызмет жасады. Мысалы Домалақ Ананың қызы Қызайдың ерлiгi осыған дәлел бола алады. Қазiр найман тайпасының бiр атасы Қызай атымен аталады. Олар бетiн бүркеп емес, жүрегiне иман отын жаға отырып, сондай рухани биiк дәрежеге жеттi. Бұл Аналарды бар қазақ әйелi өздерiне үлгi тұтып, солардай болуға ұмтылды. Әлемнiң өзге елдерiн түгел шарпыған жезөкшелiк, "бачобазлик"(гомосексуализм) қазақ даласында мүлде болған жоқ. Өзге елдерде зындан, түрме дегендер болса, бұл қазақ даласында мүлде жат нәрсе едi. Иманы берiк қоғамға бұлардың барлығы жат болатын.

Қазақ халқының иман-сенiмiнiң берiктiгi оның дүниетанымының берiктiгiмен тiкелей байланысты едi. Оның негiзiнде Қожа Ахмет Йасауи iлiмi мен оның халықтың рухани тұтастығын қалыптастыру үшiн қолданған "жария зiкiрдiң" көмегiмен халық санасына түркiнiң дүниетанымдық көзқарасының негiзi – "уахдат ал-ужудты-болмыстың бiрлiгiн" сiңiре бiлдi. Әр адам өзiн Алла жаратқан болмыстың бөлшегiмiн деп санады және сол болмыс үшiн жауапты екендiгiн естен шығармады. Бұл дәстүрлi қазақ қоғамының қоршаған ортамен үйлесiмдi бiрлiкте дамуына, өркендеуiне мүмкiндiк бердi. Қазақ қоғамындағы әдет-ғұрып, салт-дәстүр, өнер барлығы осы болмыстың бiрлiгi негiзiнде дамыды, өркен жайды. Қазақтың әнi де, күйi де, жыры да осыған қызмет еттi. Олардың барлығы киелiлiк сипат алды. Осы киелiлiк сипат негiзiнде қазақ халқының рухани, мәдени тұтастығы мен қайталанбас ерекшелiгi қалыптасты. Дiннiң мәдени қызметi консервативтi, екiншi жағынан белсендi: ол бiр жағынан мәдени дәстүрдiң қажеттiлiгiн көрсетсе, екiншi жағынан мәдениеттiң әртүрлi салалары арасындағы тұтастықты қамтамасыз етедi. Өткеннiң бiзге қалдырған мәдениетi ешқашан халықтың өзi ойлап шығарған тәртiбi ретiнде қабылданған емес. Олардың барлығы өмiрдiң дiни заңдылықтары негiзiнде дүниеге келген. Сонымен бiрге, дiн мен мәдениет арасындағы арақатынас әр кезде екiжақты болып келедi. Әр халықтың табиғи өмiр сүру ерекшелiгi дiндi қабылдаудағы ерекшелiкке алып келедi. Басқаша айтқанда, кез-келген дiндi қабылдағанда дiннiң пайда болған жерiндегi өмiр сүру формасын қабылдау мүмкiн емес. Қазақ халқында да ислам дiнiнiң өмiр сүру формасының өзiндiк ерекшелiктерi бар. Бiрақ онда ислам дiнiнiң негiзгi талаптарына қайшы ешнәрсе жоқ. Қазiргi қазақ халқының бiзге дейiн жеткен мәдениетi – халқымыз басынан кешiрген дiни үдерiстер мен дiни дүниетаным жемiстерi. Бүгiнгi күнi қазақ одан бас тарта алмайды. Бас тартар болса тарих сахнасынан кетедi.

"Хиджаб тартпаған әйел баласы – мұсылман емес" деп атой салып жүрген қандастарымыз қазақтың дәстүрлi дiнi мен дүниетанымынан, рухани мәдени болмысынан толық бас тартып, уаххабилiк танымды қазақ санасына енгiзбек болып жүрген "әсiре мұсылмандар". Уаххабилiк дүниетанымның қазақы дүниетанымнан ерекшелiгi неде? Ендiгi кезекте соған тоқталайық.

Исламдық дүниетанымның негiзi Құран мен Мұхаммед Пайғамбар (с.а.с.) хадистерiнде екендiгiне ешкiм шәк келтiрмейдi. Бiрақ осы Құран аяттары мен Пайғамбар (с.а.с.) хадистерiн танудың екi түрлi жолы бар. Бiрiншiсi, Құран аяттары мен Пайғамбар (с.а.с.) хадистерi – "Настарды" – нақыл мен ақыл арқылы қабылдап, Құран аяттары мен Пайғамбар (с.а.с.) хадистерiнiң iшкi мағыналарын тауил арқылы шешу тәсiлдерiн қолданды. Құран аяттары мен Пайғамбар (с.а.с.) хадистерiн зерттеу, ислам қоғамының қажетiн қамтамасыз ету жолындағы әрекет Исламдағы алғашқы ғылым салаларының пайда болуына әкелдi. Құранның мағыналарын түсiндiретiн "Тафсир" ғылымы мен Пайғамбар (с.а.с.) хадистерiн жинап зерттейтiн "Хадистану" ғылым дүниеге келдi. Алла Тағаланың заты мен сипаттарының бiр болуын қарастыратын "Калам" ғылымы пайда болды. Бұл ғылым салалары "ахл ал-сунна уа-л жамаға" мазхабтарында кеңiнен қолданылып, ислам дiнiндегi басқа да ғылым салаларының кеңiнен қанат жаюына, адамзат тарихында түбегейлi бетбұрыс жасауына мүмкiндiк бердi. Ал уаххабилер болса, Құран аяттары мен Пайғамбар (с.а.с.) хадистерi – Настарды тура қабылдайды. Басқаша айтқанда, Құран мағыналарының iшкi мағыналарын ашу үшiн Пайғамбар хадистерi мен тәпсiршi ғұламалардың түсiндiрмелерiн қабылдамайды. Құран аяттарының мағыналарын түсiну үшiн ақыл мен тауил әдiсiн қолдану – Құран мағынасын бұрмалау деп есептейдi. Құран Кәрiмнiң iшкi мағыналарынан бас тарту – Ислам дiнiнiң ұлылығынан бас тарту екендiгiн түсiнгiсi келмейдi. Нәтижесiнде Тәңiр тағаланың адам баласына жiберген Ұлы нығметтерi жай қарабайыр қағидаларға айналуда. Мұны уаххабилер жала жабу деп те айтуы мүмкiн. Алайда Кұран Кәрiмнiң "Лұқман" сүресiнiң 37-аятында: "Егер жер бетiндегi ағаштар – қалам, теңiз артынан жетi теңiз қосылып – сия болса да Аллаһтың сөздерi жазылып бiтпейдi. Шүбәсiз, Аллаһ нағыз жеңiмпаз, әрi хикмет иесi" деп жазылған. Демек бұл аят каримада Құранның мағынасының қаншалықты терең екендiгi паш етiлген. Адам баласы Тәңiр жiберген Ұлы нығыметтi түсiну үшiн ақылмен әрекет етпесе, Құранның астарлы мағыналарын қайтiп түсiнбек?! Ал Мұхаммед Пайғамбар (с.а.с.) Құранның мағынасына қатысты былай дейдi: "Құранның әр сәт сайын ортаға шығып отыратын жаңа мағыналары бiтпейдi." Олай болса, Құран аяттарын ақылмен тануға болмайды, не айтылса соны орындау керек деп жүрген уаххабилердiң мұсылман баласын қандай нығметтерден айырып отырғанын сезiнуге болады. Қазiргi күнi арабшаны ежелеп оқитын немесе әлiптi таяқ деп бiлмейтiн уаххабилiк "жас перiлер" Құран аудармасын қолына алып, пәтуә беретiн дәрежеге жеттi. Бұдан кiм ұтты, кiм ұтылды? Бұдан кiмнiң ұтылғанын көру қиын емес. Исламның ұлылығы аяққа тапталып, асыл дiн ұрдажықтың қолындағы қолшоқпарға айналды. Соның нәтижесiнде қазiргi күнi әлем халқы Ислам десе, көзiне қойнына бомба тыққан, жақсы мен жаманды, адал мен арамды айырмайтын террористi елестететiн болды. Сонысына қарамай уаххабилер "дiннiң асылын бiз ұстап отырмыз, бiздiкi ғана дұрыс. Бiздiң соңымызға ермегеннiң бәрi – кәпiр" деген үкiм шығарып, баланы әкеге, iнiнi ағаға қарсы қойып, халық арасына жiк салып жүр. Қазiргi күнi уаххабилiк уағызбен санасы уланған жастарымыз қасиеттi, киелi саналған қазақтың әдет-ғұрып, салт дәстүрлерiнен бас тартып, рухы мүлде бөлек жандарға айналуда. Мысалы әулиелерге зиарат жасау, әруақтарды қастерлеп, еске алу, Құран оқыту сияқты дәстүрлерiмiз "Аллаға серiк қосу, ширк келтiру" деген тұжырымдар арқылы мансұқталуда. Бұл киелi саналған дәстүрлерiмiз – адам баласын рухани тұрғыдан Алламен байланыстырушы сипаты бар дәстүрлер едi. Ендi бұл дәстүрлердiң киелiлiк сипаты көмескiленiп, өшiп барады. Бұл дәстүрлердiң барлығы Құран аяттары мен Мұхаммед Пайғамбар (с.а.с.) мұрасында негiзделген болатын. Қазiргi күнi Аллаға серiк қосқысы келмеген "әсiре мұсылмандар" келiн түскенде беташар жасауға, келiндердiң иiлiп сәлем салуына, жастардың ибалы болып, үлкенге құрмет көрсетуiне қарсы. Иiлiп, құрмет көрсетер болса, Аллаға серiк қосқан болып шығады. Аузы-басын тұмшалап, нағыз мұсылман болып көрiнiп жүрген қыз-келiншектер осы уаххабилiк идеологияның қармағына iлiгiп, өз халқына өгей болып жүрген жандар екенiн көпшiлiк сезе бермейдi. Керiсiнше, үстi-басын жауып жүр екен деп қуанады. Ал шындығында олардың рухының, дүниетанымының қазаққа жат болып кеткенiн көбiмiз түсiне бермеймiз. Бұлардан басқа, қазақтың қаншама асыл қасиеттерi уаххабилiк идеологияның құрбанына айналуда. Ең қорқыныштысы сол – қазақ өзi киелi санаған әдет-ғұрып, салт-дәстүрiнен ажыраған күнi толығымен мәдениетiнен ажырайтынынан, қазақ халқының тарих сахнасынан кететiнi ешкiмдi ойлантпайтын сияқты. Қазақ жерiндегi дiни-рухани үдерiстер тарихын зерттеген маман болған соң, бұл маған өзгелерге қарағанда айқынырақ сезiледi. Кезiнде қазiргiдей сырттан келген дiни, рухани экспансия қазақ санасындағы киелi саналған белгiлi дәстүрлердi шайып кеткенде Қазақ хандығының мемлекеттiк жүйесi де ыдырап, Абылай ханның қайтыс болуымен мемлекеттiгiнен айрылған болатын. Өкiнiшке қарай, бiз бүгiнгi күнi сол қателiктi тағы да қайталап отырмыз. Мұны қазақтың естi азаматының көпшiлiгi сезiп жүр. Олардың iшiнде Президентiмiз Нұрсұлтан Назарбаев та бар. Ол хиджабқа қарсы болғанда тек орамалға ғана қарсы болған жоқ. Хиджабтың артында көлегейленiп тұрған бүкiл уаххабилiк дүниетанымға қарсы болуы мүмкiн. Ол үшiн Президентке демократиялық нормаларды бұзды деп кiнә арту, соның есебiнен өзiне саяси капитал жинамақ болған демократ мырзалардың өз Отанына жаны ашымайтынын немесе қазiргi дiни үдерiстерден мүлде хабарсыздығын бiлдiрсе керек.

Ал қыздардың басына орамал тарту мәселесiне келетiн болсақ, менiңше, оған ешкiм қарсы шықпайды. Өйткенi қазақ қыздары күнi кешеге дейiн басынан орамалдарын тастаған жоқ. Өткен ғасырдың 70-жылдарына дейiн Түркiстанда қазақ қыздарының басынан орамал түспегенiне куәлiк бере аламын. Орамал тартпаса басына зерлi тақия киетiн. Одан кейiн барып қазақ қыздарының басынан орамал түсе бастады. Бiрақ ешқашан қазақ қызы да, әйелi де тұмшаланып, хиджабқа оранған емес. Оның неге олай болғанын бiз жоғарыда айтып өттiк. Бұл мәселенiң шешiлу жолы бiреу – қазақтың дәстүрлi дiни танымы мен қазақтың дәстүрлi киiмдерiн жарнамалап, уақыт және шариғат талаптарына сай киiм үлгiлерiн жасап, киiндiру. Мысалы Түркiменстанда студент қыздардың ұзын көйлек пен зерлi тақия кию дәстүрi бар екен. Мүмкiн бiз де сондай бiр жолын табармыз. Қыздар үшiн шығарылған кез-келген киiм үлгiлерiнiң қазақтың рухани, мәдени болмысымен сабақтастықта болуы – киiм үлгiлерiне қойылатын басты талап болуы шарт.

Зiкiрия ЖАНДАРБЕК, Қожа Ахмет Йасауи

атындағы ХҚТУ-дiң доцентi, т.ғ.к.

Түркiстан қаласы

Редакция таңдауы

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...
nsvpcb3y

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде...
zhemkorlyk

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл...
din

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне...

Жаңалықтар

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде 5 автобус өртеніп кетті, деп хабарлайды inbusiness.kz Оқиға 5 наурызда сағат 19:30-да Жылыой...

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...

COVID-19: елімізде ПТР тест бағасы арзандап жатыр

Қазақстанның клиникалық-диагностикалық зертханаларымен жасалған монополияға қарсы іс-шаратшеңберінде КВИ ПТР бағасы арзандап жатыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2021 жылғы 1 наурызда КДЗ ОЛИМП COVID-19...

Семейде жер үйден өрт шығып, 2 адам қаза тапты

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 3 наурыз сағат 05:00 шамасында Белибаев көшесіндегі жеке тұрғын үй отқа оранған. Оқиға орнына шұғыл келіп жеткен өрт сөндірушілер...

Нұр-Сұлтанда қашықтан оқыған оқушылар коронавирусты көбірек жұқтырған

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорда мектептеріндегі коронавирус статистикасы туралы айтты. «2021 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, оқу жылының басынан бері мектеп...

3 наурыз: атаулы күндер мен тарихи оқиғалар

2018 жылы 3 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуының 26 жылдығы аясында БҰҰ штаб-пәтерінде Қазақстанның Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қою...

Екібастұзда жолаушылар вагонынан өрт шықты

Екібастұзда жолаушылар вагонының темірден өзге бөлшектерінің барлығы жанып кетті. Әзірге өрт салдарынан келген шығынның мөлшері белгісіз. «2 наурыз күні сағат 13:04-те нөмірі 2-ші мамандандырылған өртке...

Өткен тәулікте елімізде 717 адам коронавирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 717 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақ бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 105, Шымкент қаласы - 12,...

Сарыағашта халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды

Түркістан облысы Сарыағаш ауданында халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды. Былтыр мал ұрлаған азамат осы күнге дейін жасырынып жүрген. Облыстық ПД баспасөз қызметінің мәліметінше, күдікті «Мал ұрысы»...

«Алматы жастарына» 10 наурыздан бастап өтінім қабылданады

Оңтүстік шаһардағы жастардың тұрғын үй проблемасын шешетін «Алматы жастары» бағдарламасына қатысуға өтінім қабылдау 10 наурыздан басталады. Бұл туралы «Отбасы банкі» әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. «Алматы...

3 наурызға арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Қазгидромет 3 наурызға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстанның басым бөлігінде құбылмалы ауа райы болып, қар мен жаңбыр жауып, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын,...

Ресейдегі Әлихан Бөкейханов зиратына гүл шоқтары қойылды

 1 наурызда еліміз Алғыс айту күнін атап өтті. Мереке идеясы Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі және Қазақстанда тұратын барлық этностар бір-біріне және...