مەملەكەتتIك تIل ماسەلەسI قوزعالدى

وتكەن اپتادا الماتى قالاسى اكiمدiگiنiڭ ۇيىمداستىرۋىمەن "حالىقارالىق انا تiلi كۇنiنە" وراي، "تiل — تاتۋلىق تiرەگi" تاقىرىبىندا مەملەكەتتiك تiل ساياساتىن ودان ءارi جەتiلدiرۋ جونiندەگi جۇمىس توبىنىڭ كەڭەيتiلگەن ءماجiلiسi بولدى. ءماجiلiستi قالا اكiمiنiڭ ورىنباسارى س.سەيدۋمانوۆ باسقاردى.

كۇن تارتiبiندە قالامىزدىڭ جەرگiلiكتi ورگاندارىنداعى تiلدiك احۋال قايتا ءسوز بولدى. الماتى قالاسىنىڭ "تiلدەردi دامىتۋ باسقارماسىنىڭ" باستىعى ك.ماتىجانوۆتىڭ بايانداماسىنداعى دايەكتەمەلەرiنە سۇيەنسەك، وتكەن جىلى اۋدانداردىڭ كوبiندە مەملەكەتتiك تiلدەگi قۇجاتتاردىڭ اينالىمى تومەندەگەنi بايقالىپ تۇر. سونىمەن قاتار، جيىندا اۋدان اكiمدەرi، دەپارتامەنتتەر مەن باسقارما باسشىلارى مەملەكەتتiك تiلدi ۇيرەنۋشiلەرگە، iس قاعازدارىن جۇرگiزۋشiلەرگە ءالi دە جەتكiلiكتi كوڭiل بولiنبەيتiندiگi، كەيبiر جەكە تۇلعالاردان ورىس تiلiندە حات كەلەتiندiگi، تiپتi ول حاتتاردىڭ iشiنەن دە پرەزيدەنت اكiمشiلiگiندەگi جەكە تۇلعالاردىڭ جازبالارى دا تابىلاتىندىعى جايىندا ءسوز قوزعالدى.

"جەكە تۇلعالاردان جونەلتiلگەن ورىس تiلiندەگi سول سانسىز حاتتارعا سiز قازاق تiلiندە جاۋاپ بەرەسiز بە؟"، – دەگەن ساۋال جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعاندا، س.سەيدۋمانوۆ: "جەكە تۇلعالار قاي تiلدە حات جازسا، بiز سول تiلدە حاتتىڭ جاۋابىن جونەلتەمiز، سەبەبi زاڭ سولاي"، – دەپ شىندىعىن ايتتى.

اتتەگەن-اي، وسىندايدا "قازاق تiلi – مەنiڭ انا تiلiم" دەگەندەردiڭ ارقا سۇيەيتiن زاڭى بولماسا، ول زاڭ كiمدەردiڭ كادەسiنە جاراپ جاتىر؟ ارينە، ورىس تiلiن قولدايتىنداردىڭ كادەسiنە. سوندىقتان دا "تiلگە قاتىسى بار" زاڭدارىمىزدىڭ قاۋقارىن كۇشەيتپەسەك، الداعى ون جىلدا "قانىمىز بەن جانىمىزعا سiڭگەن ورىستىڭ تiلiنiڭ" اسىعى الشاسىنان تۇسەيiن دەپ تۇر. بۇعان تاعى بiر سەبەپ، مەملەكەتتiك تiلدiڭ مارتەبەسiن قايتسەك تە كوتەرەمiز دەپ جۇرگەندەردiڭ دايىنداعان مەملەكەتتiك تiلدi تيiمدi مەڭگەرۋدiڭ ەڭ ۇزدiك، يننوۆاتسيالىق-ادiستەمەلiك، پراكتيكالىق وقۋ-قۇرالدارىنىڭ، اۋديو-بەينەماتەريالدارىنىڭ كەيبiرەۋi وتە ساۋاتسىز قۇراستىرىلعان. ولار قازاق تiلiن ۇيرەنiپ، بiلۋگە ەمەس، ول تiلدi مەنسiنبەي، كەمسiتۋگە ءسوزسiز يتەرمەلەيدi. ال، ءۇش تۇعىرلى تiل ساياساتى شە؟ بۇل ساياساتتىڭ ءوزi ءدۇيiم جۇرتشىلىقتىڭ iشiندە اعىلشىن تiلiنە دەگەن قاجەتتiلiكتi ارتتىرا ءتۇستi. الماتى قالاسىنداعى №20 ورتا مەكتەپتiڭ قازاق تiلi ءپانiنiڭ مۇعالiمi سۆەتلانا پروكوپەنكو دا بۇل ساياساتقا قارسىلىعىن بiلدiردi. ماجiلiسكە قاتىسقان "مەملەكەتتiك تiلگە قۇرمەت" بiرلەستiگiنiڭ ءتورايىمى اسىلى وسمان بولسا:"ادامنىڭ رۋحىنىڭ، جان دۇنيەسiنiڭ بايلىعى – تiل"، – دەپ اعىنان جارىلعان ەدi. بiراق اسىلى اپايىمىزدىڭ ء"ۇش تۇعىرلى تiل ساياساتىن" قولدايتىنى بەلگiلi بولدى. "مەملەكەتتiك تiلدi دامىتۋ ءۇشiن اركiم وزiنەن باستاۋ كەرەك. "ايۋدىڭ دا تiل ۇيرەنەتiن كەزi جەتتi" دەپ قاداپ ايتقان جوق پا، ەلباسىمىز"، – دەدi اسىلى وسمان 21 اقپان كۇنگi تiل تۋرالى اكiمشiلiكتiڭ ماجiلiسiندە.

ال، "قازاق تiلi" قوعامىنىڭ توراعاسى مەن "قازاقستان حالىقتار اسسامبلەياسىنىڭ" جاستار وداعىنىڭ توراعاسى بiر جاقتان شىعىپ، قازاق تiلiندەگi جارناما ماسەلەسiن قوزعادى. دەسە دەگەندەي-اق، بiر عانا الماتىنىڭ وزiندە قازاق تiلiندە دايىندالعان جارنامالاردىڭ تiلi تۇسiنiكسiز، جالپى، جارناما شەت تiلiندە دە جاڭبىردان كەيiنگi ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ ورىن العان. "Mega center"، "City center" دەگەن جارنامالار كوپ-اق، ال قازاق تiلiندەگi جارنامانىڭ سيقى اباي داڭعىلىنىڭ بويىنداعى "Happy burger" جىلدام قىزمەت رەستورانى دەلiنگەن، مەيرامحانا دا ەمەس… بۇل جارناما ورىسشا ما، اعىلشىن تiلiندە مە، جوق الدە قازاق تiلiندە مە؟ ءسiرا، بۇل ءدۇبارانىڭ تiلiندەگi جارناما. مiنە، جارنامالارىمىز وسىلاي، قالاي بولسا، سولاي دايىندالعان. ال، جارنامالار شىندىعىندا ەش تەكسەرۋسiز قۇراستىرلىپ، iلiنۋدە. مۇنى قالا اكiمشiلiگiندەگiلەر دە راستادى.

جانسايا پەرنەباەۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button