كرەمل سااكاشۆيليدIڭ ساعىن سىندىرا المادى

6 قاراشادا ماسكەۋدiڭ «كوممەرسانت» گازەتi «روسسيسكيە وليگارحي سترويات ۆ گرۋزي فابريكۋ لجي» («كوممەرسانت»، №203، 6 قاراشا، 2007 ج.) دەگەن كولەمدi ماقالا جاريالاعان بولاتىن. گازەت تiلشiلەرi ولگا اللەنوۆا مەن ۆلاديمير نوۆيكوۆ تبيليسيدە قالىپتاسقان جاعدايدى ءوز كوزدەرiمەن كورiپ، وپپوزيتسيونەرلەرمەن وي بولiسكەن. سونداي-اق، ەلدەگi جاعدايعا تەرەڭ تالداۋ جاساۋعا ۇمتىلادى. شىنشىل اۆتورلاردىڭ جازبالارىن وقي وتىرىپ، رەسەيدiڭ كوپتەگەن باق-تارى گرۋزياداعى جاعدايدى نەلiكتەن بۇرمالاۋعا، جارتىلاي وتiرiك ايتۋعا بەل شەشiپ كiرiسكەندiگiنە تولىق كوز جەتكiزۋگە مۇمكiندiك بار جانە بۇل ءاربiر تاۋەلسiز ەل ءۇشiن ساباق بولۋعا تيiس. گرۋزياداعى جاعداي قازاق وقىرماندارىن دا بەي-جاي قالدىرمايتىن بولعاندىقتان اتالمىش ماقالانى ءتارجiمالاپ، ءسال ىقشامداپ جاريالاۋدى ءجون سانادىق.

* * *

دەمالىس كۇندەرi تبيليسيدەگi جاعداي شيەلەنiسە ءتۇستi. گرۋزيا پارلامەنتiنiڭ جانىنداعى ميتينگiدە پرەزيدەنت سااكاشۆيليدiڭ وتستاۆكاعا كەتۋi جونiندە ايتىلعان تالاپتار ەندi «ميشا، كەت!» دەگەن ۇزدiكسiز ۇراندارعا ۇلاستى. اتالمىش اكتسيا «اق رەۆوليۋتسيا» دەگەن اتاۋعا يە بولىپ وتىر. وپپوزيتسيا باسشىلارى گرۋزيا پرەزيدەنتiنە ميلوشەۆيچ پەن چاۋشەسكۋ تاعدىرىنىڭ بiرiن تاڭداۋعا كەڭەس بەرۋدە. بيلiك جاعدايدى رەتتەپ باقىلاۋدان بiرجولا ايرىلعانداي كورiنگەن. بiراق، مۇنىڭ ءبارi گرۋزين تەلەارنالارىنا پرەزيدەنت شىعىپ، گرۋزياداعى جاعدايدى ۋشىقتىرۋعا كۇش سالىپ وتىرعان كرەملدi ايىپتاعانعا جانە «تاياۋ ۋاقىتتا ابحازيا مەن وڭتۇستiك وسەتياعا باقىلاۋ ورناتاتىندىعىن» مالiمدەگەنگە دەيiن عانا جالعاستى…

پرەزيدەنتتIڭ قاتەلIكتەرI

«سەنبiلiك كەش. گرۋزيا پارلامەنتiنiڭ الدىنداعى الاڭعا 10 مىڭعا جۋىق ادام جينالدى. تاڭەرتەڭ مۇنداعىلاردىڭ سانى نەبارى مىڭنان اسپايتىن – 2 قاراشادان 3-نە قاراعان تۇندە وپپوزيتسيا ءۇزiلiس جاريالادى، بiراق سەنبi كۇنi تۇستەن كەيiن ميتينگi جالعاسىپ، حالىق الاڭعا قايتا جينالا باستادى. شەشەندەردiڭ سوزدەرiنەن كەيiنگi ۇزiلiستەردە مۋزىكا ويناپ، الاڭداعىلار بiر اۋىزدان حالىق اندەرiن شىرقاي جونەلەدi. ەگەر جۇرتتىڭ قاق ورتاسىندا تۇرساڭ، ميتينگiگە جينالعانداردىڭ ءبارi وزدەرiنە جەكسۇرىن كورiنەتiن وكiمەتتi قۇلاتۋعا بiر كiسiدەي كەلگەن سياقتى اسەر قالدىرادى. «ميشا! تسادي! تسادي!» – دەپ ۇراندايدى جۇرت. بۇل – «ميشا، كەت!» دەگەندەرi. جۇرتتىڭ بارلىعىنىڭ بiلەكتەرiنە اق شۇبەرەك بايلانعان، مويىندارىندا اق ورامالدار. اق ءتۇس وسى قارسىلىق اكتسياسىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى، ياكي كەيبiر باتىس تەلەارنالارى رۋستاۆەليدەگi ميتينگiنi «اق رەۆوليۋتسيا» دەپ اتاۋعا اسىعۋدا. «بiز مۇندا اقىرىنا دەيiن تۇرامىز، – دەپ بiزدi سەندiرۋگە تىرىسۋدا «دوروگا گرۋزي» پارتياسىنىڭ وپپوزيتسيونەرi شالۆا حاچاپۋريدزە – سااكاشۆيلي حالىقپەن ساناسپايدى، ول كەلiسسوزگە شىققان جوق، ەندi بiز ونىڭ وتستاۆكاعا كەتۋiن تالاپ ەتۋدەمiز».

– بiز پرەزيدەنتكە پiكiرلەسۋدi ۇسىندىق، ال ول بولسا ودان باس تارتتى،– دەيدi وپپوزيتسيانىڭ تاعى بiر باسشىسى كاحا كۋكاۆا. – ەندi وعان بiر عانا جول – اۋەجايعا باراتىن جول عانا قالدى. ءوزi ءۇشiن ميلوشەۆيچ پەن چاۋشەسكۋ تاعدىرىنىڭ بiرiن عانا تاڭداۋعا مۇمكiندiگi بار…

…مiنبەرلەردەن ارانداتۋعا جول بەرمەۋگە ۇندەۋلەر تاستالۋدا. وپپوزيتسيانىڭ ليدەرi گيا تورتلادزە ادامداردىڭ اراسىندا ارانداتۋشىلار جۇرگەنiن جانە وندايلاردىڭ پارلامەنت ۇيiنە شابۋىل جاساۋدى ۇسىناتىنىن مالiمدەدi. «وندايلاردى تىڭداماڭىزدار! – دەيدi ول. – بiز مۇندا ءوز پروبلەمالارىمىزدى بەيبiت جولمەن شەشۋگە جينالدىق!».

…ميتينگiگە قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا ماس ءارi ەلiرiپ العان ادامدار جيi ۇشىراسا باستادى. الاڭنىڭ شەتiنە شىقساڭ، وسىندا شاعىن توپ بولىپ جينالعانداردىڭ iشiندە پلاستيك ستاكانعا تىعىپ چاچا قۇيىپ جاتقان جانداردى كورۋگە بولادى. تىعىپ قۇياتىنى – وپپوزيتسيا ميتينگiدە اراق iشۋگە تىيىم سالعان. ماس ادامداردىڭ پوليتسيامەن توبەلەسiپ قالعاندارى دا ۇشىراسۋدا، بۇل جاعداي وپپوزيتسيا باسشىلارىنىڭ: «اراق iشكەن ادامدار الاڭعا كەلمەيتiن بولسىن! بiزدiڭ وڭ iسiمiزگە كەدەرگi كەلتiرمەڭiزدەر!» – دەپ مالiمدەۋiنە مۇرىندىق بولۋدا…

…– ميشانىڭ ەڭ ۇلكەن قاتەلiگi – ونىڭ حالىق الدىنا شىقپاۋىندا، – دەيدi ادجارلىق زۋراب ميكاۆا. – ەگەر ول حالىقتىڭ الدىنا شىعىپ، ءوز پوزيتسياسىن اشىق ايتقاندا باسقانىڭ ءبارiن كەشiرۋگە بولار ەدi. گرۋزيادا حالىق ءوزiن مەنسiنبەيتiندەردi ۇناتپايدى. ال ميشا بiزدi مەنسiنبەيدi.

دەموكراتيا تاعىلىمدارى

بiراق سول كۇنi كەشتە گرۋزين پرەزيدەنتi بولىپ جاتقان وقيعالاردان تىس قالماعانى انىقتالدى. رۋستاۆەليدەگi ميتينگi ابدەن قىزعان شاعىندا ول «لوكوموتيۆ» ستاديونىندا گرۋزين ەستراداسى جۇلدىزدارىنىڭ كونتسەرتiن ۇيىمداستىردى. ستاديونعا ستۋدەنتتەردi، ۇلتتىق جاستار قوزعالىستارى وكiلدەرi مەن تiپتi، سولداتتاردى دا شاقىردى. ۆاحتانگ كيكابيدزە «امانسىڭ با، ابحازيا» اتتى ءاندi شىرقاپ، بارلىق مەملەكەتتiك تەلەارنالاردان وسى انگە تۇسiرiلگەن بەينەكليپ كورسەتiلدi. كليپتە كۇن شۋاعىنا تولى، كورiكتi گرۋزين ايەلدەرi مەن بالالار كوپتەپ تۇسiرiلگەن، شابادان ۇستاعان ولار كەمەلەرگە، پوەزدار مەن اۆتوبۋستارعا اسىعا مiنiپ، ابحازيا كۋرورتىنا اتتانىپ جاتقاندارى كورسەتiلگەن…

…رۋستاۆەليدەگi ميتينگiگە قاتىسۋشىلاردىڭ دە قاتارى سيرەدi – مۇندا ايماقتاردان كەلگەندەر عانا قالعانداي. ولاردىڭ كوڭiلiن ساياساتكەرلەرگە پاروديا جاساعان تبيليسي ساتيرا تەاترىنىڭ ارتiستەرi عانا كوتەرۋدە. ارتiستەردiڭ بiرi– قارنىن شەرتيتiپ، رەفورمالار جونiندەگi مينيستر كاحا بەندۋكيدزەنi مازاقتاۋدا. «ءبارi دە ساتىلادى، – دەيدi ول مينيستردiڭ داۋسىن اينىتپاي سالىپ. – مەن ءبارiن دە ساتامىن، سiزدەردi دە ساتامىن». جۇرت جاپا-تارماعاي كۇلۋدە.

– ورىستار بەندۋكيدزەنi وزدەرi الىپ كەتسiن، – دەدi بiزگە زۋراب ميكاۆا. – ول كرەملدiڭ تىڭشىسى، ونى مۇندا ارنايى جiبەرگەن. ول گرۋزيانىڭ ءبارiن ساتىپ بولدى، تiپتi، ستراتەگيالىق نىسانداردى دا – اۋەجايلاردى، تەمiرجولدى، پورتتار مەن ەلەكتروجۇيەنi دە ساتىپ جiبەرەدi. بiزدiڭ ەلەكتروجۇيەمiز سiزدەردiڭ چۋبايستىڭ قولىندا دەسەدi! گرۋزيادا ەشتەڭە قالعان جوق!

ال وسى مەزگiلدە گرۋزيانىڭ سىرتقى iستەر مينيسترلiگiندە ناتو-نىڭ گرۋزياداعى اپتالىعىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى رەسمي قابىلداۋ بiتۋگە تاياپ قالعان. كلاسسيكالىق مۋزىكا توگiلiپ، ديپلوماتتار قىمبات شامپان قۇيىلعان ىدىستارىن ۇستاپ، امپەي-جامپەي بولىسىپ ءجۇردi، تiپتi، تبيليسيدە ەشتەڭە دە ورىن الىپ جاتپاعان سياقتى. مىڭداعان دiردەكتەپ توڭعان جانە اشىققان ميتينگ جاساۋشىلار بۇل ەلگە ەش قاۋiپ توندiرمەيتiن iسپەتتi.

جۋرناليستەر گرۋزيا سىرتقى iستەر مينيسترi گەلا بەجۋاشۆيليدەن ونىڭ نەلiكتەن سونشاما سابىرلى ەكەنiن سۇراستىرىپ جاتىر. «سiزدەردiڭ پارلامەنت ماڭىنداعى الاڭدا كورگەندەرiڭiز – دەموكراتيا بولىپ تابىلادى،» – دەدi مينيستر. اقش-تىڭ گرۋزياداعى ەلشiسi دجون تەفف تە گرۋزين دەموكراتياسىنا سەنiممەن قارايتىن كورiنەدi. ول وپپوزيتسيا زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتiپ، پرەزيدەنتپەن ورتاق تiل تاباتىندارىنا سەنiمدi. «وپپوزيتسيا بiرiگiپ، كۇشتi بولا ءتۇستi جانە بۇل گرۋزيا ءۇشiن وتە جاقسى، – دەپ سانايدى لاتۆيا ەلشiسi. – بۇل ناعىز دەموكراتيانىڭ تاعىلىمدارى».

دەموكراتيا تۋرالى رۋستاۆەلي الاڭىندا دا كوپ ايتىلدى.

– Ciزدەردiڭ رەسەيدە بۇنداي بولۋى مۇمكiن ەمەس، – دەيدi كاسiپكەر راماز الپايدزە بiزگە. – ال بiزدە بوستاندىق. بiزدە اركiم ءوز ويىن ايتۋعا قۇقىلى. بiزدەگiلەردiڭ ءبارi دە دەموكراتيا جاعىندا.

– ەگەر دەموكراتيا جاعىندا بولسا، وندا سiزدەردiڭ پرەزيدەنت نەلiكتەن حالىققا ارناپ ءسوز سويلەمەيدi? – دەپ سۇرادىق بiز.

– ول سويلەيدi، بۇعان سەنiمدiمiن، – دەپ جاۋاپ قاتتى راماز. – مەن وپپوزيتسيا جاعىندا ەمەسپiن، قازiرگi بيلiك گرۋزيا ءۇشiن كوپ نارسە iستەۋدە دەپ سانايمىن. بiراق مەن الاڭعا كەلدiم، ويتكەنi، وكiمەت بۇدان دا جاقسى جۇمىس iستەسە دەيمiن، حالىقپەن سويلەسە بiلگەنiن قالايمىن. مەن مۇندا كەلۋگە ەش قورىقپايمىن، ال سiزدەردiڭ ەشبiر كاسiپكەرلەرiڭiز مۇنداي ميتينگiگە كەلمەس ەدi. ويتكەنi، ونى سول كۇننەن باستاپ قىسپاققا الاتىنى ءسوزسiز.

«شەگIنەرگە جەر جوق!»

رامازدىڭ بولجامى شىندىققا اينالدى. پرەزيدەنت سااكاشۆيلي شىنىندا جالىندى ءسوز سويلەدi. جەكسەنبi كۇنi ساعات 22-دە، رۋستاۆەلي الاڭىنداعى قاتارى سيرەگەن جۇرت ءان شىرقاپ، «تسادي!» دەپ ايقايلاپ، بايراقتاردى بۇلعاپ جۇرگەندە ول گرۋزين تەلەارنالارىنىڭ بارiندە ەفيرگە شىقتى، تiپتi، «يمەدي» تەلەارناسىندا دا. پرەزيدەنت ءباسپاسوز قىزمەتiنiڭ تالابى وسىنداي بولعان دەسەدi. سااكاشۆيلي مىرزانىڭ ءسوزi 40 مينۋتقا سوزىلدى جانە شىنايى سەزiم مەن سەنiمگە تولى بوپ شىقتى. ول – ميتينگلەر كەز-كەلگەن دەموكراتيالىق ەل ءۇشiن قالىپتى جاعداي ەكەنiن،ءوزiنiڭ رۋستاۆەلي الاڭىندا ايتىلىپ جاتقان ءاربiر سوزگە مۇقيات قۇلاق تۇرەتiنiن ايتتى. سونىمەن قاتار، مۇنداي مينتينگلەردiڭ كiمدەر ءۇشiن جانە نەلiكتەن پايدالى ەكەندiگiن دە تۇسiنەتiنiن جاسىرعان جوق.

– گرۋزيادا جالعاندىقتىڭ فابريكاسى جۇمىس iستەي باستادى، – دەدi پرەزيدەنت سااكاشۆيلي. – مۇنىڭ ورiستەنۋiنە جول بەرگەندەر بiر كەزدەرi، ەلتسيننiڭ ءالسiز رەجيمi تۇسىندا رەسەيدە دە وسىنداي جالعاندىق فابريكاسىنىڭ جۇمىسىن جولعا قويعان بولاتىن. ەندi، مiنە، سول ادامدار، رەسەيلiك وليگارحتار گرۋزيادا دا سونداي فابريكانى سالىپ جاتىر – ولار رەسەي اۋىرعان دەرتتi بiزگە دە جۇقتىرعىسى كەلەدi.

سااكاشۆيليدiڭ كiم تۋرالى ايتىپ تۇرعانى جۇرتتىڭ بارiنە ايقىن. ەلتسين داۋiرiندەگi رەسەيلiك وليگارحتاردان گرۋزيادا جالعىز بادري پاتاركاتسيشۆيلي قالعان جانە ول اشىقتان اشىق وپپوزيتسيانى قولداپ وتىر. سااكاشۆيلي مىرزا ونى «ميتينگiگە كەلگەن تۇسiنiكسiز سۋبەكت»، «قاراتۇنەك كۇشتەردiڭ وكiلi» جانە «كرەمل ساياساتىنىڭ قولجاۋلىعى» دەپ اتادى. راسى كەرەك، گرۋزيا پرەزيدەنتi ءوز وپپونەنتiنiڭ ەسiمiن اشىق ايتقان جوق.

– نازار اۋدارىپ قاراڭىزشى، رەسەيلiك تەلەارنالار گرۋزياداعى ميتينگلەردi نەلiكتەن تiكەلەي ەفيردە بەرەدi، – دەپ جالعاستىردى ءسوزiن پرەزيدەنت. – ولار گرۋزيندەردiڭ رەسەيدiڭ اگرەسسيالىق ساياساتىنا قارسى تۇرار قۋاتتى تاپقان ەرەكشە حالىق ەكەنiن جاقسى بiلەدi. بiزدەردi تiزەرلەتۋ ءۇشiن ولار ەمبارگو جاريالادى، شەكارالاردى جاپتى، ەندi ۋكرايندىقتارعا، مولداۆاندارعا جانە تمد ەلدەرiنiڭ بارiنە رەسەي تابانىندا ءومiر سۇرگiسi كەلمەيتiندەردiڭ كۇنi نە بولاتىنىن كورسەتكiسi كەلەدi.

سااكاشۆيلي مىرزا وزدەرiنiڭ مەملەكەتi وتە ءالسiز بولعانىن، بiراق قازiر كۇشەيiپ، دامىپ كەلە جاتقانىن گرۋزيندەردiڭ ەسiنە سالدى.

– بiزدە ازiرگە الەۋمەتتiك پروبلەمالار جەتەرلiك، – دەدi پرەزيدەنت. – بiراق جۇمىس ورىندارى پايدا بولىپ، بيۋدجەت ءوسiپ كەلەدi. ال رەسەيدە گرۋزيندەر «سۋليكونى» ايتىپ، شاراپ iشۋدەن باسقاعا شامالارى جەتپەيدi دەپ ويلايتىن. بiراق بiزدەر سوعىسقا جارامدى ارميا قۇرىپ، كۇشەيە تۇسۋدەمiز.

وپپوزيتسيانىڭ باستى تالابى – پارلامەنتكە سايلاۋدى زاڭدى ۋاقىتتا، 2008 جىلدىڭ كوكتەمiندە وتكiزۋ تۋرالى تالابىنا گرۋزيا پرەزيدەنتi شەشiمدi تۇردە جاۋاپ بەردi: «شەگiنەرگە جەر جوق!» ول ءوزiنiڭ تاباندىلىعىن سول بiر رەسەيلiك ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءتۇسiندiردi: رەسەيدەگi سايلاۋ مەن كوسوۆونى ءسوزسiز مويىنداۋ ابحازيا مەن وڭتۇستiك وسەتيادا اسا كۇردەلi جاعدايدى قالىپتاستىرماقشى. «رەسەيدە ەكi شەشەن سوعىسى دا قوعامدى بiرiكتiرۋ ءۇشiن سايلاۋدىڭ الدىندا باستالعان بولاتىن، – دەپ ەسكە سالدى ميحايل سااكاشۆيلي. جانە كورشiلەرiمiز بۇرىنعى كارتالارىن تاعى دا ويناي ما دەپ قورقامىز. سوندىقتان دا مەن ءوزiمنiڭ پرەزيدەنتتiك مەرزiمiمدi قىسقارتىپ، پارلامەنت سايلاۋىمەن بiرگە پرەزيدەنت سايلاۋىن دا وتكiزۋگە شەشiم قابىلدادىم».

ءسوزiنiڭ سوڭىندا گرۋزيا پرەزيدەنتi «تاياۋ ۋاقىتتاردا ايىرىلعان تەرريتوريالارىمىزدىڭ باسىم بولiگiن قايتارىپ الامىز» دەپ ۋادە ەتتi. داستۇرگە اينالعان مۇنداي سوزدەرi ارقىلى ول كەزەكتi رەت گرۋزين ازاماتتارىن ءوز جاعىنا تارتۋعا كۇش سالعانى. ءسiرا، بۇل ويى ورىندالعان سياقتى. قالاي دەسەك تە، وسى كەشتە «اق رەۆوليۋتسيانىڭ» جۇزەگە اسپاعانىنا كوپتەگەن ادامداردىڭ كوزi جەتتi. پرەزيدەنت ءسوز سويلەگەن تۇننەن كەيiن رۋستاۆەلي الاڭىندا 300-دەن اسار-اسپاس ادامدار عانا قالدى. ءداپ وسى تۇندە الاڭنان «اراقتان ۋلانعان» دەگەن دياگنوزبەن ون ادام اۋرۋحاناعا جەتكiزiلدi.

دەگەنمەن، وپپوزيتسيانىڭ باسشىلارى العان بەتتەرiنەن قايتپاي، اكiمشiلiك عيماراتتارىن، ونىڭ اراسىندا IIم عيماراتىن قورشاۋعا الاتىندارىن مالiمدەۋدە. «بiز ماسقاراشىلىق ءدالiزiن جاسايمىز، شەنەۋنiكتەر سول دالiزدەر ارقىلى جۇمىستارىنا بارسىن»، – دەپ مالiمدەدi وپپوزيتسيا باسشىلارىنىڭ بiرi گەورگي حايندراۆا جانە ايماقتاردا قارسىلىق اكتسيالارىنىڭ جاڭا تولقىنىن ۇيىمداستىرۋعا ۋادە ەتتi.

تارجiمالاعان جاڭابەك شاعاتاي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button