مۇعالIمنIڭ مۇنىسى قالاي؟

ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ: «ەل بولام دەسەڭ، بەسiگiڭدi تۇزە»، – دەگەن ۇلاعاتى دۇنيەگە جاڭا كەلگەن ءسابيدiڭ جايلى توسەگiنە ەمەس، ەلiمiزدەگi وقۋ-بiلiم سالاسىنا قاراتا ايتىلعان دەۋ دۇرىس. بالانى قالاي تاربيەلەسەڭ – ەلدiڭ بولاشاعى دا سونداي بولادى. بۇل تۇرعىدان العاندا، بالا باستاۋىش سىنىپتاردا قانداي جانە قاي تiلدە بiلiم السا، كەلەشەگiنiڭ، ونىڭ دۇنيە-تانىمى، وي-ورەسi، ادامدىقتىڭ iرگەتاسى سولاي قالاناتىنىن وقۋ سالاسىنىڭ بiلگiرلەرi مەن بiلiكتi ماماندارى دا جوققا شىعارمايدى.

امال نە، قازاقستاندا وسىناۋ ماڭىزدى ماسەلەنiڭ ەلەۋسiز، نازاردان تىس قالعانى سونشا، قازiر ەلiمiزدەگi مەكتەپتەردە نە بولىپ، قانداي جاعداي قالىپتاسقانىن وسى سالاعا جاۋاپتى شەنەۋنiكتەردiڭ وزدەرi دە بiلە بەرمەيتiن سىڭايلى. نەمەسە وزدەرi جاۋاپكەرشiلiكتەن مۇلدەم تىسقارى قالعانداي.

ونىڭ ايتارلىقتاي سەبەبi دە بار، ەلiمiزدەگi بiلiم سالاسىندا ۇزاق جىلداردان بەرi ۇزدiكسiز جۇرگiزiلگەن ءتۇرلi رەفورمالار مەن جاڭارتۋلار جۇرتشىلىقتى ابدىراتقانى سونشالىق، بۇگiندە قوعام سىرتتان بەي-جاي باقىلاۋشىنىڭ كۇيiن كەشۋدە. مەكتەپتەردiڭ جەتiسپەۋشiلiگi، ەلiمiزدەگi كوپتەگەن ەلدiمەكەندەردە بالالار مەكتەپكە ساي ەمەس عيماراتتاردا بiلiم الىپ جۇرگەندiگi، مۇعالiمدەردiڭ مەكتەپكە بارعىسى كەلمەيتiنi، بiرقاتار وقۋلىقتاردىڭ قازiرگi زامان تالاپتارىنا ساي ەمەستiگi ايتىلا-ايتىلا ابدەن جاۋىر بولعان ماسەلە.

بiراق، بiلiم ماسەلەسiندە ۇساق-تۇيەكتiڭ بولمايتىنىن ەسكەرسەك، وعان بiرجولا قول سiلتەپ قويا سالۋدىڭ ءوزi قىلمىسپەن پارا-پار. ۇزاققا سوزىلعان رەفورمالار، ەڭ باستىسى، مۇعالiمدەردiڭ دە جاۋاپكەرشiلiگiن ازايتىپ، بوساڭسىتا باستاعانىن بايقاتۋدا.

وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا ەلiمiزدە مۇعالiمدەر كۇنi اتالىپ ءوتiلiپ، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسىم بولiگi وسى ايتۋلى مەرەكەگە جەر-جەردەن ارنايى ماتەريالدار جاريالادى.

سولاردىڭ بiرi «ناچنەم س پونەدەلنيكا» اپتالىعى. اتالمىش گازەت 39 سانىندا «و پليۋساح ي مينۋساح ناشەگو وبرازوۆانيا» اتتى سۇحبات جاريالادى. سۇحباتتا 35 جىلدىق ءوتiلi بار، شىمكەنت قالالىق، وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق ءتۇرلi بايقاۋلاردا ماراپاتتالعان تاتيانا گەراسيموۆنا لۋپورەۆا ەلiمiزدەگi بiلiم بەرۋ سالاسىندا قالىپتاسقان تۇيتكiلدەر مەن باستاۋىش سىنىپتاردىڭ وقۋ پروتسەسiن تەرەڭ اڭگiمەلەگەن ەكەن. الگi تاتيانا لۋپورەۆا ءوزiنiڭ اۆتورلىق باعدارلاماسى بويىنشا بالالارعا ءدارiس جۇرگiزەتiن بولىپ شىقتى. مەكتەپتەردەگi كەزەكتi بiر ەكسپەريمەنت شىعار، ءسiرا؟! «سiزگە «اتامۇرا» نەسiمەن جاقپادى؟» دەگەن سۇراققا ت.گ.لۋپورەۆا: «وندا جۇيەلiلiك جوق. مەن ءوز جۇمىسىمدا جۇيەلiلiكتi جاقتايمىن. جاڭانىڭ جۇيەسi، قايتالاۋ جۇيەسi… ال «اتامۇرانىڭ» وقۋلىقتارى بالاعا ءوز بەتiنشە جۇمىس iستەۋگە اركەز مۇمكiندiك بەرە قويمايدى… سوندىقتان مەن «اتامۇرادان» باس تارتىپ، كوبiنە رەسەيلiك عالىمداردىڭ وقۋلىقتارىن پايدالانامىن»، – دەپ جاۋاپ بەرiپتi. جانە مۇنىسىن مەكتەپ ديرەكتورى نۇرزيا شەراليەۆنا قولدايتىنىن دا مالiمدەگەن.

سوندا قالاي، ءار مەكتەپتە ءاربiر مۇعالiم ءوز بەتiنشە الگi ايتىلعانداي اۆتورلىق باعدارلاماسىمەن جۇمىس iستەۋگە كوشكەنi مە؟ اۆتورلىق باعدارلاما دەگەنiمiز جۋرناليسكە، انشiگە، بيشiگە، جەكە ونەر يەلەرiنە جاراساتىن شىعار، ال رەسمي مەكتەپتە اركiم ءوز بەتiنشە وقىتسا بiلiم سالاسى شوڭقيىپ تىنار تۇبiندە. تiپتi، «رەسەيلiك عالىمداردىڭ وقۋلىقتارىن» تاۋەلسiز قازاقستاندا پايدالانۋ نەگە اكەلiپ سوقپاقشى؟ ولاي بولسا جاپونيا ماماندارىنىڭ كiتاپتارىن نەگە پايدالانباسقا؟ قانشا ايتقانمەن ولار تەحنيكا، عىلىم سالاسىندا، بالانى تاربيەلەۋدە الدىڭعى قاتاردا تۇر عوي.

ال، رەسەي ماسەلەسiنە كەلسەك، ولاردا شوۆينيزم، كسەنوفوبيا، سكينحەدتەر قوزعالىسى ءورشiپ تۇرعان قازiرگi كەزەڭدە ولارداعى بiلiم بەرۋ سالاسى، جاستاردى تاربيەلەۋ سونشالىقتى بيiك دەڭگەيدە دەپ ايتا قويۋ قيىن.

جالپى، قازاقستاندا 130 ۇلت پەن ۇلىس وكiلدەرi تۇرادى دەلiنەدi. ءار ۇلتتىڭ مۇعالiمi وزدەرiنiڭ تاريحي وتاندارىندا شىققان وقۋلىقتار مەن كiتاپتاردى پايدالانا بەرسە، قازاق بالالارى قانداي تاربيە الىپ شىقپاقشى. ءتۇرلi رەفورمالار تۋرالى قازاقستاندا كوپ ايتىلاتىنىنا جانە جاڭا ۇردiستەردiڭ توقتاۋسىز ەنگiزiلۋiنە قاراماستان، بiزدە بiلiم بەرۋدiڭ ورتاق تالاپتارى ءالi كۇنگە جاسالماعان با؟!

ج.باققوندى ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button