دIنباسى

كەز كەلگەن ۇلتتىڭ تۇتاستىعىن، ونىڭ حالىق رەتiندە ءومiر ءسۇرۋ قابiلەتiن قامتاماسىز ەتەر كيەلi ءۇش نارسە بولادى.

جەر…

تiل…

دiن…

وسى كيەلi ءۇش ۇعىم اينالاسىنا بەرiك شوعىرلانىپ، جەرiنiڭ، تiلiنiڭ، دiنiنiڭ تۇتاستىعىن ساقتاي العان ەلدiڭ وتكەنi – ءورiستi، بۇگiنi – باياندى، ەرتەڭi كەلiستi بولماق. بۇل – ارعى-بەرگi داۋiرلەر ساباعى ايتاتىن دالەلسiز اقيقات.

ءۇشiنشi مىڭجىلدىق تورiنە تاۋەلسiز ەل رەتiندە اتتاپ، جاڭا تاريحتىڭ قيىن دا، كۇردەلi ايدىنىنا شىقكان قازاق ەلiنiڭ جاھاندانۋ جاعدايىنداعى باستان كەشiپ وتىرعان پروبلەمالارى وراسان. ول پروبلەمالاردىڭ ەشقايسىسى دا ۇلت رەتiندە ءومiر سۇرە بiلۋ قابiلەتiمiزدi سىنعا سالىپ وتىرعان وسىناۋ ءۇش ۇعىمنان اينالىپ وتە الماسى انىق. ءۇش ۇعىم تۇتاستىعىن ساقتاي الساق، ۇلتتىق كەسكiن-كەلبەتiمiزدi، حالىقتىق قالىبىمىزدى، مەملەكەتتiك تۇتاستىعىمىزدى قامتاماسىز ەتە العانىمىز. تاۋەلسiز ەل بولۋ تەك دەربەس مەملەكەت بولۋدىڭ العاشقى ون بەس جىلىن تاريحقا اماناتتاپ، وركەنيەتتiڭ داۋىلدى جاۋىندى، شۋاقتى، نۇرلى كەڭiستiگiنە بەت تۇزەگەن قازاق ەلiنiڭ وسى جولداعى العان اسۋلارى دا، ەرتەڭگە ساباق بولار قيىن-قىستاۋ كەشۋلەرi دە – ەل ەسiندە.

اسiرەسە قازاق ەلiنiڭ ارىن تۇگەندەپ، بەدەلiن بۇتiندەۋ جولىنداعى اتا دiنiمiزدiڭ تۇتاستىعى ءۇشiن جۇرگiزiلiپ كەلە جاتقان تىنىمسىز كۇرەستiڭ ۇلت جادىنا جازىلار بەتتەرi مەن تاراۋلارى مول.

ۇلكەن-ۇلكەن سىنداردىڭ تۇسىندا اتا دiنiمiزدiڭ ابىروي بيiگiنەن كورiنۋiنە ولشەۋسiز ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان بiرەگەي تۇلعالارىمىزدىڭ بiرi –رەسپۋبليكا مۇسىلماندارىنىڭ باس ءمۇفتيi، كورنەكتi عالىم، ەسiمi ەلگە تانىمال ازامات، بەلگiلi تەولوگ، بەدەلدi ادەبيەتشi ءابساتتار قاجى دەربiسالiنiڭ وسى ءۇش تۇتاستىق باسىن بiرiكتiرۋدە جۇرگiزiپ كەلە جاتقان ەڭبەگi ەرەكشە. ەرەكشە بولاتىنى تاۋەلسiزدiك جولىنا بiرجولا تۇسكەن قازاق ەلiندەگi دiني قارىم-قاتىناستار مەن دiندەردiڭ ارا سالماعىن انىقتايتىن كريتەريلەر مەن قالىپتاسقان قوعامدىق كوزقاراستاردىڭ تابيعاتى ەرەكشە.

ونداعان جىلدار بويى توردەگi باسى بوساعا كۇزەتەر جاعدايعا جەتكەن دiنiمiزدi قىسقا مەرزiم iشiندە قايىرا ءوز تۇعىرىنا قوندىرۋ وڭاي ەمەس ەدi. قازاقستان دەيتiن جۇزدەن اسىپ جىعىلاتىن ۇلت وكiلدەرi ءومiر ءسۇرiپ، وسىناۋ ۇلان-عايىر كەڭiستiكتi ءوز وتانى ساناپ، ءوز تاعدىرلارىن وسى جەر مەن وسى ەلدiڭ تاعدىرىمەن تەرەڭ تامىرلى بايلانىستا قاراستىرۋعا ابدەن قالىپتاسقان قوعامدا، ونداعان دiني نانىم-سەنiمدەر قاتار عۇمىر كەشiپ وتىرعان ەۋرازيالىق كەڭiستiكتە مۇسىلماندىقتىڭ تۋىن جەلبiرەتiپ، كوكجيەگiن كەڭەيتiپ، ايبىنىن اسىرۋدا الدان شىعار كەدەرگi اسا كوپ ەكەنi ايتپاي بەلگiلi.

ەسكە الىپ كورەيiكشi. ءبارi كۇنi كەشە عانا بولعانداي ەل جادىندا تۇرعان جوق پا؟

قازاقستان جەكە دارا ەل اتانىپ، دەربەستiك الۋ قارساڭىندا تۇرعانىمەن، وسىناۋ بايتاق ولكەنi جايلاعان قارا ورمان جۇرت كاق ايرىلىپ، جەتەكشi ەكi دiننiڭ جەتەگiندە ءومiر ءسۇرiپ جاتقانى ايدان انىق ەدi. بiرi – يسلام. ەكiنشiسi – پراۆوسلاۆيە. ەكi دiننiڭ ەكەۋi دە سىرتقا باعىناتىن. پراۆوسلاۆيە – ماسكەۋگە، يسلام – تاشكەنتكە.

بۇل، ارينە بولاشاق تاۋەلسiز ەل ءۇشiن ۇلكەن جايسىزدىق تۋعىزار جاعداي بولدى.

سوندىقتان… ەلدiك، ەگەمەندiك تۇرعىسىنان العاندا 1990 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 70 پايىزىن قۇرايتىن يسلام دiنi وكiلدەرiنiڭ قازاقستان مۇسىلماندارى قۇرىلتايىن وتكiزiپ، جاڭادان قۇرىلعان دiني باسقارما اينالاسىنا توپتاسۋى قازاقستانداعى ايتۋلى وقيعا بولعانى زاڭدى.

دەموكراتيا دەيتiن كiرپياز بiتiمدi قوعامدىق قۇبىلىستىڭ ەل ومiرiنە ارالاسۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن اتا دiن تاۋەلسiزدiگiنiڭ سيپاتىن دايەكتەر وسىناۋ وقيعادان كەيiنگi يسلام اينالاسىنداعى الۋان ءتۇرلi اڭگiمەلەر دە، 2000 جىلعا دەيiنگi دiني باسقارماعا باعىنعىسى كەلمەي، ارقايسىسى ءوز بەتiنشە «ءۇي iشiنەن ءۇي تiگiپ»، جەكە دارا شابۋدى كوكسەگەن دiني بiرلەستiكتەر حاقىنداعى حيكايالار دا بiرتە-بiرتە تاريحقا اينالا باستادى.

ءابساتتار قاجىنىڭ دiن تiزگiنiن ۇستاۋى وسىنداي اۋمالى-توكپەلi، ءارi-ءسارi كەزەڭدە بولدى. وسىعان دەيiن وقىعانى مەن توقىعانى مول، كورگەنi مەن تۇيگەنi جەتiپ ارتىلاتىن، اراب ەلدەرiنiڭ بiرازىندا قىزمەت ەتكەن عالىم ادامنىڭ دiنباسى بولۋىن جالپاق جۇرت بiردەن قابىلداي قويدى دەسەك، اقيقاتقا تولىق سيا قويماس… دەگەنمەن جاراتىلىسىنان اسىقپاي-اپتىقپاي ءجۇرiپ، ۇلكەن ماقساتتارعا كىزمەت ەتۋدi ءوزiنiڭ ومiرلiك مۇراتى سانايتىن جومارت ويدىڭ يەسi تەولوگايالىق مول بiلiمi مەن بiلiگiن اتا دiنiمiزدiڭ تۇتاستىق جاعدايدا قالىپتاسۋىنا جۇيەلi تۇردە ارنادى.

دiن ادامدار اراسىن الىستاتۋعا ەمەس، جاقىنداتۋعا، ەل مەن ەلدiڭ ۇعىنىستى سيپاتتا ءومiر ءسۇرۋiن قامتاماسىز ەتۋگە قىزمەت ەتۋi تيiس. وسى قاعيدانى جان جۇرەگiمەن ۇعىنعان جاڭا جەتەكشi ءوز جۇمىسىن قازاقستان مۇسىلماندارى دiني باسقارماسىنىڭ قۇرىلىمدىق جۇيەسiن باتىل تۇردە قايتا جاساپ، قايىرا جاساقتاۋدان باستادى. «شاريعات جانە ءپاتۋا»، «دiني iستەر»، «حالىقارالىق بايلانىس»، «قاجىلىق جانە حاتتاما»، «دiني ۋاعىز، وقۋ-اعارتۋ»، «مەشiت iستەرi» سەكiلدi بiرنەشە بولiمدەر مەن iس باسقارماسى اشىلىپ، وعان جوعارى بiلiمدi، بiلiكتi ماماندار تارتىلدى. اتالعان بولiمدەر جۇيەلi تۇردە جۇمىس جاساپ، وزدەرiنiڭ تۇپكi ماقساتتارىن ورىنداۋ باعدارلامالارىن بەلگiلەپ وتىردى. سونىڭ ناتيجەسiندە قوردالانىپ قالعان دiني ماسەلەلەر ءوز شەشiمiن تابا باستادى. بiرتە-بiرتە دiني باسقارما دiندار جانداردىڭ باسقوسار ۇيىتقىلى ورنىنان دiني نانىم-سەنiمنiڭ باعىتى مەن باعدارىن انىقتايتىن يسلام دiنiنiڭ ىقپالدى، جەتەكشi تورiنە اينالدى.

باسقارما باسشىلىعى تاراپىنان جۇرگiزiلگەن تىنىمسىز iزدەنiستەردiڭ ناتيجەسiندە، ءارi ورتا ازيا جانە تمد ەلدەرiندەگi يسلام دiنباسىلارىمەن بولعان جيi-جيi كەزدەسۋلەردەگi كەلiسiمدەر مەن تاجiريبە الماسۋلاردىڭ ارقاسىندا قىسقا مەرزiم iشiندە قازاق توپىراعىنداعى يسلامدىق دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرiلدi.

مەن مۇنى، قاتارداعى قاداعالاۋشى دەيسiز بە، الدە قۇدايدىڭ بارىنا سەنەتiن جۇمىر باستى پەندە دەيسiز بە، كوزi جەتكەن، كوكiرەگi سەنگەن كوزقاراستىڭ يەسi رەتiندە ايتىپ وتىرمىن.

ءيا… اتا دiنiمiزدiڭ ابىرويى مەن تۇتاستىعى – ەلiمiزدiڭ ابىرويى مەن تۇتاستىعى. دiنi بەرiك ەلدiڭ قاشاندا تiنi بەرiك. دiنi تۇتاس ەلدiڭ قاشاندا ءۇنi تۇتاس. بۇل – ەش دالەلدi كەرەك ەتپەيتiن شىندىق.

ۋاعىز – ۇلى قۇرال. اسiرەسە مىنا سىرى مەن جۇمباعى مول ون سەگiز مىڭ عالام مەن ءجۇمىر باس پەندەنiڭ اراسىنداعى بايلانىستى تانىپ، بiلiپ، ادام جانىن رۋحاني يگiلiكتەرگە تاربيەلەۋدەگi جاراتىلىسى تازا، ويى تەرەڭ، باعدارى انىق، بiردەن-بiر يماندىلىقتىڭ كوزi سانالار دiني ۋاعىزدىڭ قۇدiرەتi ايرىقشا.

قازiرگiدەي قيلى-قيلى ماقساتتار مەن مۇددەلەردiڭ قازاقستاننىڭ ەندiك، بويلىعىن ەركiن كەزiپ، ءار الۋان كونفەسسيالار مەن دiني سەكتالاردىڭ سانالارعا شابۋىل-سۇرەڭi باسەڭسۋ بiلمەي تۇرعان كەزەڭدە اتا دiن اينالاسىنا توپتاستىرار سەرگەك ويلى، سۇڭعىلا ۋاعىزدىڭ ءجونi بولەك. بiز باس ءمۇفتيدiڭ ءار قيلى دiني مەرەكەلەر مەن ۇلكەن وقيعالى جيىندار تۇسىنداعى يسلام دiنiنiڭ وكiلدەرiنە باعىتتالعان جالپىحالىقتىق ارناۋلارى مەن ۇندەۋلەرiنەن وسىنداي وردالى ۋاعىزدىڭ سارىنىن اركەز اڭعارىپ كەلەمiز. بۇل ارناۋلار حالىقتى ىنتىماق پەن بiرلiككە شاقىرىپ قانا قويماي، ادامداردىڭ بويىنان جiگەرسiزدiك پەن توزiمسiزدiكتi قۋالاۋعا، ويىن تاربيەلەۋگە، سەنiمiن بەكiتۋگە اركەز كومەكتەسiپ وتىرادى.

تاقۋالىعىنىڭ توركiنiندە – ءتاۋباسى، ءبiسسiمiللاسiنiڭ ار جاعىندا ءباتۋاسى جاتقان يسلام دiنi حاقىنداعى اسىعىس ايتىلعان الىپ-قاشپا ءسوزدiڭ بۇگiنگi تاڭدا جەر ەسiمدi عالامدىق ەسكi قونىستىڭ ەجەلگi جۇرتتارىنىڭ بiرازىن قالاي ابiگەرگە سالىپ جاتقانى امبەگە ايان. بiر شەتi باتىس پەن شىعىس دەيتiن ءار داۋiردە ءار ءتۇرلi شەكپەن جامىلىپ، ءار الۋان ۇران كوتەرiپ وتىرعان وركەنيەتتەر مەن مادەنيەتتەر قاقتىعىسىنىڭ جاڭارىپ، جاڭعىرۋىندا، بiر شەتi جاڭارعان، وزگەرگەن الەمگە ءوزiنiڭ ەكونوميكالىق، ساياسي رۋحاني ىقپالىن جۇرگiزۋ ماقساتىندا الەۋەتتi ەلدەر اراسىنداعى شارپىسۋلاردا جاتقان قازiرگiدەي جاھاندانۋ دەيتiن اسا كۇردەلi داۋiردە جۇمىر باس پەندەنi ۇلى جاراتۋشىسىنان جاڭىلدىرماي الىپ ءوتۋ – كەز كەلگەن دiن ءۇشiن سىن. مۇنداي سىننان سۇرiنبەي ءوتۋدiڭ بiردەن-بiر جولى – دiندi «دۇمشەلiكتiڭ قورىعىنا» قاماماي، وركەنيەتتiڭ ورiسiنە الىپ شىعۋ. بۇل دەگەنiمiز – دiن تاراپىنان بولار ءار جاڭا ۋاعىز بەن ءار جاڭا ارەكەتتi بايىپتى، بايسالدى مiنەزبەن بايىتىپ وتىرۋ دەگەن ءسوز.

وسى ورايدا، سوڭعى التى-جەتi جىل بويىنا باس ءمۇفتيدiڭ ماقساتتى تۇردە ايىنا ەكi رەت جەكە ۇسىنىس-پiكiرلەرiمەن كەلۋشiلەردi قابىلداۋى، ول قابىلداۋلاردى ارناۋلى تiركەۋ جۋرنالدارىنا جازىپ وتىرۋى – كوپشiلiكپەن جۇمىس iستەۋدiڭ يگiلiكتi نىشانىنا اينالعان. بۇل ءتاسiل دiنگە دەگەن قۇلشىنىستى كۇشەيتiپ قانا قويعان جوك، سونىمەن قاتار بۇقارا قاۋىم مەن دiننiڭ مۇددەسiن ۇيلەستiرە وتىرىپ، دiني iستەر رەفورماسىن كوپ ۇلتتى، كوپ كونفەسسيالى قازاقستان جاعدايىندا ءورiستi كەڭiستiككە الىپ شىعىپ، جاڭا زاماننىڭ وركەندi تالاپتارىنا ساي جاڭعىرتا جالعاستىرۋدىڭ مۇمكiندiكتەرiن قالىپتاستىرۋدا.

باسقارما قۇزىرىنا كiرەتiن مەشiتتەردiڭ ساندىق تۇرعىدان دا، ساپالىق تۇرعىدان دا جەتiلە تۇسكەنi بiزدi قۋانتادى.

2000-2006 جىلدار ارالىعىندا دiني باسقارما تاراپىنان جۇرگiزiلگەن ەسەپكە جۇگiنسەك، وسى باعىتتا ۇلان-اسىر iستەردiڭ اتقارىلعانىن كورەمiز. قازاقستانداعى يسلام دiنiنiڭ ايدىنى كەڭەيگەنiن استانا، الماتى قالاسى مەن وبلىسىندا، سونداي-اق وڭتۇستiك قازاقستان، جامبىل، قاراعاندى، ورال، پەتروپاۆل، قوستاناي، جەزقازعان، اقتوبە، اتىراۋ، شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋداندارى مەن كەنتتەرiندە، پاۆلودار، قاراعاندى، ساتباەۆ، اقتاۋ قالالارىندا وسى زامانعى ساۋلەت ونەرi ۇلگiسiمەن سالىنعان جاڭا مەشiتتەردiڭ بوي كوتەرۋi، ولاردىڭ كوپشiلiگiنiڭ اشىلۋ سالتاناتىنا تiكەلەي باس ءمۇفتيدiڭ قاتىسىپ وتىرۋى وسى ايتقاندارىمىزدىڭ دالەلi.

دiن مەن ەل اراسىنداعى بايلانىس دەگەننەن ءوربيتiن ەندiگi بiر وي – دiن بەدەلiن دiنباسى بەدەلiنiڭ بەكiتۋi. بۇل قوعام ءومiرiنiڭ كۇنگەيلi قىرىن مولايتار كريتەري. ۇلكەندi-كiشiلi دەڭگەيدەگi دiن iسiن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جەكە باسىنداعى جاقسى قاسيەتتەر، ءسوز جوق كەز كەلگەن دiننiڭ ابىروي-بەدەلiنە قىزمەت ەتەدi. وسى بiر داۋسىز اقيقاتتىڭ ۇدەسiنەن شىعۋ ءۇشiن سوڭعى جىلدار iشiندە ءابساتتار قاجى باستاعان باسقارما تاراپىنان بiراز يگiلiكتi iستەر اتقارىلىپ كەلە جاتقانىن بايقايمىز. مول يگiلiكتi iستiڭ ۇلكەن بiر كورiنiسi – كەزدەيسوق كiسiلەردiڭ دiن قىزمەتiندە بولدىرماۋدى قاداعالاۋ. دiن iسiنە بارىنشا ساۋاتتى، قۇراندى مانەرلەپ وكۋدىڭ جەڭiمپازدارىن تارتۋ، جەر-جەردەگi مەشiتتەردi دارەجە-دەڭگەيi جوعارى، ارنايى بiلiمi بار يمامدارمەن قامتاماسىز ەتۋ. وسى ءتارiزدi يسلام دiنiنiڭ قادiرiن اسىرار شارالارعا ءمان بەرۋ ارقىلى اللاعا ادال قىزمەت ەتۋشiلەردiڭ قاتارىن جانى، جۇرەگi تازا جاستارمەن تولىقتىرۋ ءجۇرiپ جاتقانىن اڭعارماۋ مۇمكiن ەمەس.

مەن دiن iسiنiڭ مامانى ەمەسپiن. جازۋشىمىن. سوندىقتان دا ەل تاعدىرى مەن ەل ەرتەڭiن انىقتاۋعا سەبەپكەر بولار قوعام ومiرiندەگi كەز كەلگەن وزگەرiس، جاڭالىقتاردىڭ ەشقايسىسىنا دا بەيجاي قاراي المايمىن.

ماعان ۇلت تۇتاستىعى مەن بiرلiگiن قامتاماسىز ەتۋ جولىندا جانۇشىرا قىزمەت ەتiپ، ەلباسى جۇرگiزiپ كەلە جاتقان جاڭا قازاقستاندى جاڭا قارىم-قاتىناستار ايدىنىنا الىپ شىعۋ باعىتىنداعى iرگەلi ساياساتتى سانالى تۇردە قولدايتىن بەلگiلi تۇلعالاردىڭ بiرi – ءابساتتار قاجى دەربiسالiنiڭ ەل الدىندا ءوزiن-ءوزi ۇستاۋى، ۇلكەندi-كiشiلi مiنبەلەردەن وي تولعاپ، ءسوز سويلەۋi يماني جولعا بەت بۇرعان ميلليون ساندى مۇسىلمان اۋديتورياسىن ءوز ويىمەن ۇيىتىپ، ءوز سوزiنە قۇلاق تۇرگiزە بiلۋi ۇنايدى. بiلiگiنiڭ توركiنiنەن – بiلiمi، ەلمەن قارىم-قاتىناسىنان پاراسات-پايىمى بايقالىپ تۇراتىن وسى بiر جانى جايساڭ، جۇرەگi جومارت جاننىڭ قالامىنىڭ ۇشىنان قاناتتانىپ ۇشقان ءسوز مارجانى، وي iنجۋi قانشاما؟

قارشادايىنان اراب تiلiنiڭ سيقىرى مەن سىرىن يگەرiپ، ۇلتتىق ادەبيەتiمiز بەن تاريحىمىزدىڭ قازىنالى كوزدەرiن تانۋعا بەيiمدەلگەن، كەلە-كەلە اراب ەلدەرiندە قىزمەت ەتiپ، ءوزiنiڭ فيلولوگيالىق بiلiمiمەن قاتار، تەولوگيالىك تانىمىن تەرەڭدەتۋ iسiمەن دە جان-جاقتى اينالىسقان سەرگەك ويلى زامانداسىمىزدىڭ ۇلت الدىنداعى وسىنداي ۇلى مiندەتتi ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقانىنا ەرiكسiز ريزا بولامىز.

جاڭاشا ويلاۋ، جاڭاشا سويلەۋ – قاشاندا ۋاقىت اعىسىنان قالماي، مىنا ارىنى قاتتى، اساۋ زامانامەن اياقتى تەڭ باسىپ ءجۇرۋدiڭ كەپiلi.

مەنiڭ ويىمشا، ونداعان جىلدار بويى اتا دiنiنە بارار جولعا ءشوپ ءوسiرiپ العان كەيۋانا مiنەزدi حالقىمىزدىڭ وزەگiن بۋعان وكiنiشi بiرتە-بiرتە ورتايىپ كەلەدi. ەل ساناسىنان شىعىڭقىراپ كەتكەن ورازا، قۇربان ايت سەكiلدi دiني مەرەكەلەردiڭ ەجەلگi الاش اتتى جۇرتتىڭ كەڭ دالاسىنا قايىرا ورالۋىن، جالپىحالىقتىق سيپاتقا يە بولۋىن ۇلتتىق ۇيىسۋ جولىنداعى جەتiستiكتەرiمiز دەپ باعالاۋىمىز كەرەك. بiر تiلدە سويلەپ، بiر دiننiڭ ساجدەسiنە قاتار قۇلاپ، بiر كەڭiستiكتە تۇتاسىپ ءومiر سۇرگەن ۇلتتىڭ ارمانى بار ما، شiركiن؟!

ءوز دiنiڭدi ءوزiڭ عانا تانۋ، مويىنداۋ از. وزگەنiڭ تانىپ، بiلiپ، قادiرلەگەنi، قۇرمەتتەگەنi كەرەك. قۇرمەت باسى قاشاندا – ناسيحات پەن ۋاعىز. ناسيحاتىڭ ءورiستi بولسا، ۋاعىزىڭ ءوتiمدi بولماق.

ءوز تاۋىڭنىڭ اسقارىن ماداقتاۋ ءۇشiن، وزگەنiڭ تاۋىن كەمسiتۋدiڭ، الاسارتۋدىڭ قاجەتi جوق. ءبۇل «التىباقان الاۋىزدىققا» الىپ بارار ونبەس داۋدىڭ iزدەۋشiسi بولۋمەن بiردەي. ونبەس داۋدى iزدەگەنشە، ءورiسiڭدi كەڭەيتەر وركەندi جول تاپ. ءوز باسىم سوڭعى جىلدار iشiندەگi راديو، تەلەۆيدەنيە ارقىلى بەرiلiپ جۇرگەن اتا دiنiمiز جايىنداعى حابارلار مەن الگiندەي مەرەكەلەر قارساڭىنداعى ارنايى ءباسپاسوز كونفەرەنتسيالارىن وتكiزiپ تۇرۋدىڭ داستۇرگە ەنە باستاعانىن سونداي جولداردىڭ ۇلگiلi تۇرiنەن سانايمىن. ونداي شارالاردىڭ بارىنشا ساپالى، سالاۋاتتى بولعانىن قالايمىن. ويتكەنi ونداي ساپالى حابارلار ارقىلى بiز مۇسىلماندىق دiني مەرەكەلەردiڭ ءمان-جايىن، سىر-سيپاتىن، قادiر-قاسيەتiن تۇسiنۋگە جاعداي تۋدىرامىز. ال ءتۇسiنۋ، ءتۇسiنiسۋ قاي كەزدە دە ادام بالاسىن وڭ جولعا باستايدى. مۇنداي شارالار وزگە دiن وكiلدەرiنiڭ مۇسىلماندىق دiنiنە، ونىڭ دiني مەرەكەلەرiنە قۇرمەتپەن قاراۋ سەزiمiن وياتادى.

«ءوز تاڭiرiڭە سىيىن، ءوز باتىرىڭدى قۇرمەتتە!» دەيدi الاش جۇرتىنىڭ ۇلى اتاسى، بiزدiڭ جىل ساناۋىمىزعا دەيiن كوپ iلگەرiدە ءومiر سۇرگەن اناحارسيس (انارىس) اتتى ساق جۇرتىنىڭ دانىشپان ويشىلى. «ءوزiڭدi جاتتاي سىيلا، جات جانىنان ءتۇڭiلسiن» دەيدi ۇلى دۇنيەنi سوزبەن تۇگەندەپ، ۇلى داۋدىڭ ءبارiن سوزبەن شەشiپ ۇيرەنگەن اتامىز قازاق. «اتاڭنىڭ بالاسى بولما، ادامنىڭ بالاسى بول»، — دەيدi كەمەڭگەر اباي.

كورiپ وتىرسىزدار، ۇرپاعىن ۇلتىن سۇيۋگە ۋاعىزداعان ارعى-بەرگi داۋiرلەردiڭ ءسوزi وسىنداي. بۇگiنگi زامان زەردەسiمەن ۇڭiلسەك تە، وتكەننiڭ تارازىسىنا سالىپ، بايىپتاساق تا، بولاشاقتىڭ بايانىمەن ولشەسەك تە، قازاق حالقى ءۇشiن قاشاندا ەلدi ساقتاۋدىڭ جولى جالعىز بولعان. ول – ءوز قۇدايىڭنان اداسپا، ءوز ەلiڭدi ءسۇي، وزگەنiڭ ويىن قادiرلە!

بۇگiنگi زامان تالابى اينا-قاتەسi جوق، تاعى دا وسىنداي تاڭداۋ-ۇلگiنi العا تارتىپ وتىر.

اتا دiن اينالاسىنا توپتاسقان قالىڭ ەل، قارا ورمان جۇرتتىڭ تiلەگi جالعىز. Iرi-iرi مەشiتتەردە قاريلەر مەن حافيزدەر قۇران حاتىم تۇسiرگەندە وسى بiر ۇلى تiلەك ءار كوڭiلدiڭ تورiندە سويلەپ تۇرسا كەرەك. قۇران تولىق وقىلىپ، اللادان ەل مەن حالىق ءۇشiن بەرەكە، ىنتىماق تiلەپ، ساۋابى مول زور قۇلشىلىق جاسالعان ءسات-ساعاتتاردىڭ قاي-قايسىسىندا دا وسى ءسوز، وسى تiلەك ءار جۇرەكتiڭ ۇنiندەي بولىپ اسپان استى جەر ۇستiنەن تiل قاتىپ جاتسا كەرەك.

مۇحاممەد پايعامباردىڭ (س.ع.س.) ۇمبەتتەرiن عانا ەمەس، التى قۇرلىقتى قونىس ەتكەن جۇمىر باس پەندەلەردiڭ بار-بارىنىڭ ىقىلاس-نازارىن وزiنە بۇرعان بىلتىرعى جىلى استانا قالاسىندا وتكەن الەمدiك جانە ءداستۇرلi دiندەر ليدەرلەرiنiڭ II قۇرىلتايى قارساڭىندا قازاقستان مۇسىلماندارى دiني باسقارماسىنىڭ تiكەلەي باستاماسىمەن «يسلام – اتا دiنiمiز» اتتى دەرەكتi فيلم تەلەارنالار ارقىلى كەڭ تۇردە كورسەتiلiپ ناسيحاتتالعانى ەل ەسiندە.

وزدەرiن وركەنيەتتi سانايتىن قايسىبiر ەلدەر تاراپىنان ەكi عاسىر توعىسىندا يسلام دiنiنە ساناعا سiڭە بەرمەيتiن جالعان جالالاردىڭ جامىلعانىنا، ءالi دە قارالاۋ، داتتاۋ سارىنىنداعى ناسيحاتتىڭ جالعاسىپ كەلە جاتقانىنا كوز جۇمۋعا بولمايدى.

بۇل – عالامدىق بيلiككە ۇمتىلعان، وزدەرiن قۇدiرەتتi سانايتىن ەلدەر تاراپىنان جۇرگiزiلiپ كەلە جاتقان اككi ساياساتتىڭ كورiنiسi. كازiرگi ورتالىق ازيا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرiندە بولىپ جاتقان اۋىر وقيعالار استارىندا وسىنداي سالدارلى سيپاتتىڭ جاتقانىن دا ەكiنiڭ بiرi بiلەدi. ءار ءتۇرلi لاڭكەستiك وقيعالار توركiنiندە نە جاسىرىنىپ، نە نەندەي ماقساتتار مەن مۇددەلەر تۇرعانىن دا بۇگiنگi ءجۇمىر باس پەندە جاقسى ۇعىنادى. دiندi لاعىنەت تۇعىرىنا قوندىرۋعا تىرىساتىنداردىڭ ەشقايسىسى ەشقاشان ادامنان دا، زاماننان دا العىس العان ەمەس. دiنمەن ويناعاندار ءتۇپتiڭ-ءتۇبi ءوز تاعدىرىن ءوزi تالكەك ەتiپ، ۇلى جاراتۋشىنىڭ كاھارىنا قالاي ءۇشىراپ وتىرعانىن تاريحتان ارتىق ايتامىن دەۋ استامشىلىق بولار ەدi…

ەلۋ ەلدiڭ بiرi بولۋ دەيتiن iرگەلi ماقساتتى تۋ ەتكەن، اسا كۇردەلi گەوساياسي كەڭiستiكتە ورنالاسقان قازاقستان ءتارiزدi كوپ ۇلت وكiلدەرi ءومiر سۇرگەن، كوپكونفەسسيالى ەلدە يسلام دiنiنiڭ كوشiن باستاۋ — وڭاي جۇك ەمەستiگiن ايتتىق. سول جۇكتi بۇگiنگi تاڭدا ويى مەن پاراساتى، بiلiمi مەن بiلiگi جەتiك، ۇلت، ۇلىس مۇددەسiن جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قورعاۋ، ساقتاۋ مۇددەسiمەن ۇيلەستiرە قيمىلداپ، اتا دiنiمiزدi ابىرويلى ايدىندارعا الىپ شىعۋ جولىندا تىنىمسىز ەڭبەك ەتiپ، ۇلكەن iستەردiڭ باسىن قايىرىپ جۇرگەن باس مۇفتيiمiزگە ەل سەنiمiنiڭ ۋاكىت وتكەن سايىن كۇشەيە ءتۇسۋiن قازاق توپىراعىنداعى دiنگە دەگەن جاڭا كوزقاراس پەن جاڭا بەتبۇرىستىڭ نىشانى دەپ باعالاۋىمىز كەرەك.

باس ءمۇفتيدiڭ بەدەلi – دiننiڭ بەدەلi.

دiننiڭ بەدەلدi، ابىرويلى بولۋى قاي كەزدە دە ەل ىنتىماعى مەن بiرلiگiنiڭ بەلگiسi.

عالىم رەتiندە ەسiمiن ەل-جۇرتى كەڭ تانىعان، قايراتكەرلiك قارىمىن حالقى مويىنداعان، ۇلتىم دەپ جۇرەگi سوققان، بەدەرi مىقتى وي مەن پايىمى تەرەڭ پاراسات يەسiنiڭ اركەز اۋزىنان اللاسى تۇسپەيتiن قارا ورمان جۇرتىنىڭ الدىنان، ەلدiك تۇتاستىققا ۇندەيتiن ۇلكەن iستەر كوشiنiڭ باسىنان كورۋگە جازسىن.

دiنباسى…

زامانداس…

تۇلعا حاقىنداعى شاعىن ءسوزiمiزدi بiز وسىلاي اياقتاعاندى ءجون كوردiك.

امiسە ويىمىز بەن iسiمiزگە اللا جار بولسىن!

نۇرلان ورازالين

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button