Кемел тұлға, көшелі қайраткер

Кенжеғали Әбенұлы киелі Торғай топырағында дүниеге келген. Бұл қасиетті өңірден талай-талай тарландар, атақты азаматтар, тарихи тұлғалар шыққан. Алғашқы қазақ оқымыстыларының өкілдері және Алаш партиясының көсемдері осы Торғай өлкесінің перзенттері болатын. Солардың ішінде Кенжеғалидың өмірінде ұлт ұстазы атанған ұлы тұлға, аса көрнекті қайраткер, ғұлама ғалым, ақын, әдебиеттанушы, тіл білімінің негізін қалаушы Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен рухани дүниесінің орны ерекше.

Кенжеғалиды 7 жасында әкесі Сартүбектегі Ахмет Байтұрсыновтың әкесі, бабалары жатқан қорымға ертіп әкеліп: «Бұл жерде үлкен әруақты адамдар жатыр, ертең мектепке барып, мұғалім алдын көргелі отырсың, бабалардың рухы жебей жүрсін, Құран хатым етейік», – дейді. Құранның бір сүресін ұзақ уақыт оқып болып, қолын жайып: «Е, әруақ, менің мына кішкентай Кенжеғалиыма сүйеу болыңдар, желеп-жебеп жүріңдер, өздеріңнің рухтарыңа тапсырдым», – деп бетін сипап, шын көңілімен босапты.

Баласының «Байтұрсын кім?» деген сұрағына: «Байтұрсын – Ахаңның әкесі ғой, Ахаңнан артық кім өткен бұл өмірде?!. Бүкіл қазақтың, бүкіл Алаштың, бүкіл халықтың Ахаңы ғой. Қалқам, сен осы Ахаң атаңдай болсаң арманым болмас еді. Болмасаң да ұқсап бақшы. Ол үшін оқуыңды жақсы оқы, балам», – дейді қазыналы қария, қамқоршы әке. Кенжеғалидың әке аманатына адал болып, үмітін ақтап, айтқанын абыроймен орындағанына бәріміз куәміз.

Бүгінде ол өз қоғамының белді қайраткері. Қазақстан тәуелсіздігінің туын көтеріскен, оның экономикасының дамып, білімі мен ғылымының өсіп-өркендеуіне орасан зор үлес қосқан азамат. Атақ-даңқы туған жерден асып, алыс-жақын шетелдерде кеңінен тараған, еңбегін әлемнің белгілі ғалымдары мен ғылыми орталықтары мойындаған ғұлама ғалым. Енді осы абырой-атаққа қалай жетті, осы биік деңгейге қалай көтерілді, 80 деген сиқырлы жастың шұғылалы асқар шыңына қалай шықты – осы туралы біраз әңгіме шертіп көрейік.

Кенжеғали Сағадиев аса көрнекті ғалым, оны үлкен биікке көтерген де, жарты әлемге танымал еткен де, асқан абырой-атақ әперген де, бүгінгідей ірі тұлға етіп қалыптастырған да оның ғалымдығы. Бес жүзден аса ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 50-ге жуық іргелі ғылыми монографиялар, кітаптар, оқулықтар мен оқу құралдары бар. Бірақ әңгіме жазылған еңбектің санында емес, ғылымға қосқан үлесінде, қоғамға тигізген пайдасында. Міне, осы талап тұрғысынан ғалым Сағадиев алдына адам салмайды.

Оның негізі – ең алдымен Кенжекеңнің тума таланты, шексіз еңбекқорлығы, жалықпайтын ізденімпаздығы. Әр мәселеге байыппен, парасатпен қарап, ой-өрісімен өлшеп, осал жерін тауып, оны жетілдіруге ұмтылатыны. «Наука – истина, помноженная на сомнение» деген классикалық қағида бар. Кенжеғали осы қағиданы түсініп қана қоймай, оны күнделікті ойдағыдай іске асырып жүрген ғалым.

Кезінде Кировтың атымен аталған ҚазМУ-де ғылымның уызымен ауызданып, Мәскеудегі ғылыми мектепте өз талантын шыңдады. Алғашқы ғылыми зерттеулерін өндірісті материалдық-техникалық жабдықтаудың келелі мәселелеріне арнады. Осы өзекті тақырып бойынша кандидаттық, соңынан докторлық жұмыстарын қорғады. Бірнеше іргелі ғылыми еңбектері жарық көрді. Кеңестер Одағында бірінші болып осы саланың тиімділігін анықтайтын өлшемдер жүйесін жасап, оларды таңдап, қолдану әдістерін ұсынды. Өндірістік жабдықтаудың көтерме сауда жүйесіне көшу қажеттігін дәлелдеді. Барлық дүние жоспарланып қоятын социализм қоғамында бүкіл саланы түгелдей нарықтық экономика қатынасына көшіру туралы сол кезде ұсыныс жасау ғылыми ерлікпен пара-пар болатын.

«Ұлы адамдар уақытынан оза жүргендер, ал ақылдылар уақыт талабын терең түсінгендер» деген ұғым бар. Кенжекең уақыттың талабын, болашақтың тағдырын дер кезінде түсіне білген ғалым. Еліміз егемендік алып, экономикамыз нарыққа көше бастағанда жіберген қателеріміз аз болған жоқ. Нарық қатынастарының заңдылықтарын ескермей, қолдан жасалған кесапаттар да болды. Осының бәрін көріп-біліп жүрген Кенжеғали қарап отыра алмады. Шешімін таппай жатқан көптеген мәселелер бойынша мақалалар, кітаптар жариялады. Елбасына, Үкіметке, Парламентке ғылыми негізделген маңызды ұсыныстар жолдады.

Ресей валютасының аумағында жүрген кезімізде ұзаққа созбай ұлттық валюта енгізудің қажеттігін, ол тәуелсіздіктің негізгі кепілі екенін дәлелдеп, егеменді Қазақстанның болашақ қаржы-қаражат саясаты туралы өзінің тұжырымдамасын ұсынды.

Нарықтық экономика дамуындағы орта таптың рөлін посткеңестік ТМД елдерінде алғашқы болып көтерген де Сағадиев. Бұл тақырып бойынша күрделі ғылыми зерттеулер жүргізді. Кенжекеңнің басшылығымен жасалған орта тап туралы концепция Президент жанындағы Ұлттық Кеңес мәжілісінде талқыланып, қолдау тапты. Егер де шағын және орта бизнес дамып, орта таптың біраз мәселелері қазір оңтайлы шешіліп жатса, ол академик Сағадиевтың еңбегі.

Экономикамыздың шикізат салаларына көбірек көңіл бөліп, оларды өңдеу мәселесінің артта қалып қойғанын айтып, дауыс көтеріп, дабыл қаққан да Кенжекең болатын. «Уақытты оздырмай өңдеу салаларын мейлінше дамытайық, сөйтіп экономикамызды екі аяғына тең тұрғызып, оның бәсекелестік қабілетін арттырайық», – дейді көреген ғалым.

Академик Сағадиевтің экономиканы реформалау туралы ой-пікірлері, толғаулары, талдаулары, ұсыныстары оның «Реформа-аналитикалық көзқарас» деген бес томдық монографиялық еңбегінде, одан кейінгі он томдық шығармалар жинағында жүйелі түрде толық баяндалған.

Кенжеғали Әбенұлы – ғалым ретінде шет елдерде кеңінен танылған тұлға. Ол Америка ғалымдары қауымдастығының мүшесі, Нью-Йорк академиясының, Пәкістан Ғылым академиясының, Халықаралық Жоғарғы мектеп ғылым академиясының академигі. Кембридж халықаралық биографиялық орталығы 1992 жылы Сағадиевті «Жыл адамы» деп танып, осы жоғары атақпен марапаттады.

Кенжеғали Әбенұлының еліміздің бірнеше ЖОО басқарғаны белгілі. Солардың ішінде Кенжекең үшін Алматы халық шаруашылық институтының орны бөлек. Осы институттың ашылуының басы-қасында болып, оның шаңырағын көтеріп, іргетасын қалаған, ары қарай дамып-өсіп, Одақ көлеміне әйгілі болып, «атақты Нархоз» аталуына орасан зор үлес қосқан азамат. Өзі де осы ұжыммен бірге өсіп-жетілді. Ең үлкен факультет деканының орынбасары, институттың партия комитетінің хатшысы, он жыл бойы ректордың бірінші орынбасары-оқу ісі жөніндегі проректоры болды. Бұл жылдар ұжым үшін де, Кенжекеңнің жеке өз басы үшін де өрлеу, өсіп-өркендеу жылдары болды. Кенжеғали кемелдене түсіп, бойына озық тәжірибе жинап, белгілі ғалым, үлкен ұстаз, үлгілі тұлға, жоғары оқу орнының басшысы ретінде қалыптасты. Жәй басшы, көптің бірі емес, қайталанбас, дара, ізденімпаз, жаңашыл, жасампаз, реформатор басшы болып қалыптасты.

Басшы Сағадиевтің осы қасиеттерінің желісін Қазақстан жоғары мектебінің бірнеше оқу орындары көрді, соның арқасында тез нығайып, өсіп дамыды. Солардың алғашқысы Целиноградтың ауылшаруашылық институты еді. Кенжекең ректор болып тағайындалған кезінде бұл ұжымның жағдайы өте нашар десе де болатын. Қиындықтардан қорықпайтын, оларды жеңіп үйренген Кенжекең жаңа қызметіне құлшына кірісті. Осы ұжымды жетекші аграрлық оқу орындарының біріне айналдыруды алдына басты мақсат етіп қойды. Күні бойы ректорлық қызметін атқарып, ұжымның өзекті мәселелерін шешіп, түн ортасына дейін агрономия, мал шаруашылығы, өндірісті механикаландыру сияқты ауылшаруашылық пәндері бойынша оқулықтар мен ғылыми еңбектерді зерделеуге отырды. Кенжеғалидың жанкешті еңбегі оңды нәтиже бере бастады. Оқу процесін жетілдіріп, ғылыми зерттеу жұмыстарын дамытуды қолға алды және оған қажетті жағдай жасады.

Ректор Сағадиевтің ерен еңбегінің ең айқын көрінісі институттың материалдық-техникалық базасын ертегідей етіп нығайтуы еді. Бұл оңай шаруа емес, өйткені институт Одақтың ауылшаруашылық министрлігіне қарайды, қаржыны Мәскеу бөледі. Ал Кенжекең бұған да жол тапты. Республиканың бірінші басшысы Д.А. Қонаевқа хат жаздырып, Одақ министрінің қабылдауында болып, сол министрлік басшыларының табалдырығын тоздырып жүріп, қайсар ректор өз дегеніне жетті, молынан қаржыландыруға ие болды. Республика мүмкіндігін де толық пайдаланды. Қазақстанның мемлекеттік агропром комитетінен бөлінген 3 млрд. сом соның айғағы.

Жалпы, үлкендердің алдына барып, қабылдауында болып, сөзіңді өткізіп, айтқаныңа көндіре білу – үлкен өнер. Өресі биік, өрісі кең Кенжекең бұл өнерді шебер меңгерген. Казагропромнан алған 3 млрд сомның тарихын Кенжеғали өзі былай баяндайды.

« – Осы мемлекеттік комитеттің бастығы М.Г. Моторикоға барып, сәлем беріп, өзімді таныстырдым. Михаил Георгиевич, мен Целиноград ауылшаруашылық институтына жаңадан тағайындалған ректормын. Сіз болсаңыз осы саланың басшысысыз. Алдыңыздан өтіп, Сізден бата алуға келдім, – деп бастадым сөзімді. Бұл кіріспе сөзіме риза болғандай жүзі жылып, бетіме қарап күлімсіреп тұрып: «Бұрынғы ректор 30 жыл отырған екен, сіз қырық жыл отырыңыз, менің батам осы», – дейді. Рахметімді айтып, енді қаржы мәселесін қалай бастаймын деп отырғанда өзі: Сіз маған бата алуға ғана келмеген боларсыз, шаруаңызды айтыңыз, – деді.

– Рас айтасыз, өте бір қажет ғимарат слуға қаражат керек еді – дедім.

– Қанша ақша керек?

– Үш миллиард сомдай

– На тебе креста нет, Кенжеғали, кто же сразу миллиарды просит, – деп шошып кетті.

– Михаил Георгиевич, жарты миллион, бір миллион қаражатты жергілікті басшылардан-ақ сұрап алам, бірақ ол мәселені шешпейді. Ал Сіздей миллиардтаған қаржы ұстап отырған үлкен басшының алдында ұсақ болғым келмейді және сіздердің биік мәртебелеріңізді де төмендеткім келмейді, – дедім. Көтермелеп сөйлеген сөзім көңіліне қонды ма, дәлелім дәйекті болды ма, төменгі басшылар жоқ деп отырған қаражатты таптырып, мәселемді табан астында шешіп берді». Міне, Кенжекеңнің шеберлігі.

Өзі күндіз-түні басы-қасында болып жүріп, құрылысты күнделікті қадағалай отырып, 7 қабатты жаңа оқу ғимаратын, арасында үлкен асхана бар 2 жатақхана, 48 және 64 пәтерлік екі тұрғын үй, жаңа талаппен салынған әскери кафедра ғимараты, санатори – профилакторий, медпункт, тіс протезінің кабинеті, Учхозда салынған мал дәрігерлік клиника және тағы басқа нысандарды іске қосты. Ерекше атап айтатын тағы бір нысан бар. Ол елімізде тұңғыш рет ашылған, жоғары бағалы өсімдік сорттары мен жаңа биопрепараттар жасайтын Биотехнология орталығы. Одақ бойынша осындай 6 орталық ашылмақ болатын. Соның біреуі басқа жерде емес Целиноградта ашылуы – ол ректор Сағадиевтің жеңісі.

Кенжеғалидың ерен еңбегімен ашылып, жаңа құралдармен толық жабдықталған осы Орталық ғылымға өзінің лайықты үлесін қосып, бидайдың жаңа сорттарын, малды емдеудің жаңа әдістерін шығарып, тағы басқа көптеген жаңалықтарымен ауыл шаруашылығы ғылымын дамытып, қазір айтулы ғылыми зерттеу институтына айналып отыр. Кенжекеңнің атқарған рөлін ескеріп, өздері шығарған бидайдың жоғары өнім беретін жаңа сортына «Кенжеғали» деп ат қойыпты. Бұл басшы еңбегінің жанғаны ғой.

Араға он жыл салып Кенжеғали Әбен-ұлы өзінің ұшқан ұясы Алматы халық шаруашылығы институтына, бұл кезде экономикалық университет деп аталатын ұжымға қайта оралды, енді ректор – бірінші басшы ретінде. Бұл кезде (1992 ж.) еліміздегі экономика ахуалы да, соған байланысты университеттің жағдайы да мәз емес еді. Сондықтан мүшкіл жағдайды түзету үшін радикалды шараларға баруға тура келді.

Республиканың барлық экономикалық ведомство басшыларын, атап айтқанда, Қаржы министрін, Еңбек министрін, Сыртқы экономикалық қатынастар министрін, Мемлекеттік экономика комитеті төрағасын, Ұлттық банк төрағасын университетке шақырып, олармен бірге өзі дайындаған шаралар жобасын жан-жақты талқылайды. Олардан толық қолдау тауып, мемлекет тарапынан көмек сұрап, ҚР Президенті Н.Ә. На­зарбаев пен Премьер-министр С.А. Терещенконың атына хат жолдайды. Оған жоғарыда аталған басшылар және білім министрі қол қояды.

Көп ұзамай Президенттің жарлығы мен үкіметтің арнайы қаулысы шығады. Университет бұдан былай Басқару академиясы болып қайта құрылып, академия қызметкерлерінің жалақысы екі есе көбейеді. Жоғары биліктен қолдау тапқан Академия ректоры екі білекті сыбанып, реформаға кіріседі. Оқу жүйесі басқаша ұйымдастырыла бастады. Бұрынғы факультеттердің орнына оқу-ғылыми кешені құрылды. Мұндағы негізгі идея – ғылыми зерттеу мен оқыту істерін үйлестіру, бір-бірімен тығыз байланыстыру. Осы мақсатпен Академия құрамында экономикалық зерттеулер мен экономикалық социология ғылыми орталығын, Қаржы-банк менеджменті ғылыми зерттеу институтын, Нарық ғылыми-зерттеу институтын ашты. Ел экономикасына қажетті жаңа мамандықтар бойынша кадрлар дайындала бастады. Менеджмент, маркетинг, макроэкономика, микроэкономика, халықаралық экономика, кәсіпкерлік және бизнес негіздері, агробизнес және тағы да басқа жаңа бағыттағы кафедралар ашылды.

Кенжеғали 1994 жылы ақпан айының басында ҚР ҰҒА Президенті болып сайланды. Жалпы, Академия жүйесі Кенжекеңе бұрыннан таныс, осының алдына 1990-1992 ж.ж. Академия президиумының Бас ғылыми хатшысы қызметін атқарған. ҒЗИ ұжымдарымен, белгілі ғылыми мектептермен, олардың жетекшілерімен тығыз қарым-қатынаста болған. Сол жылдары «Қазақ КСР-ның ғылым және ғылыми-техникалық саясаты туралы» заңның жобасын дайындаған жұмысшы топты басқарған.

Бұл кез ел экономикасының әлі де тығырыққа тіреліп, ғылым жүйесінің жағдайы нашарлап, оған бөлінетін қаржы жыл сайын кеми бастаған мезгіл еді. Бұл аздай қоғамда Академияға қарсы пікірлер пайда болып, Ғылым академиясы керек емес, бұл анохронизм, Кеңес дәуірінің қалдығы деген қаңқу сөздер тарай бастады. Өкінішке қарай, мұндай кереғар пікірге құлақ асқан үкімет басшылары да болды. Міне, осындай аласапыран уақытта Кенжеғали Академияға басшы болып келді. Жалпы, Сағадиевтің қызмет жолында мынадай заңдылық кездеседі. Тағдыр оны ең қиын кезеңдерде, түйіткілдер көптен қордаланып қалған, басқа азаматтардың қолынан келе бермейтін аса жауапты қызметтерге жұмсап отырған. Бірақ ол ешбір қиындықтан қорыққан емес. Қайта шабыттанып, күш-қайратын жинап, ақыл-ой парасатын жандандырып, бай тәжірибесін жұмсап, жаңа қызметке ентелей кірісіп кетеді. Бұл жолы да солай болды.

Кенжеғали өте сауатты әрі сұңғыла басшы ретінде жаңа қызметін Елбасының қолдауымен бастайды. Академия президенті болып сайланған алғашқы күндері-ақ Елбасының «ҚР ҰҒА мәртебесі және ғалымдарды мемлекеттік қолдау шаралары туралы» жарлығы шығады. Бұл жарлық жаңа сайланған Академия президентіне біраз ой-жоспарларын іске асыруға мүмкіндік берді.

Қазақстанның ғылыми-техникалық әлеуетін нығайтуға бағытталған бағдарлама жасалды, осы саладағы Академияның негізгі міндеттері белгіленді. Осыған байланысты ҚР ҰҒА ғылыми құрылымдарын түбегейлі қайта құру шаралары іске асырылды. Керексіздері қысқартылып, ғылымды дамытудың үздік бағыттары бойынша жаңа құрылымдар, атап айтқанда, генетика және цитология институты, әлеуметтану және саясаттану институты, Қарағанды фитохимия институты, Шымкент Аймақтық экономика институты ашылды.

Үкіметке, коммерциялық банктерге, кәсіпорындар мен акционерлік қоғамдарға өндіріске енгізуге және тәжірибелік сынаққа дайын 180-нен аса озық технологияның жобасы ұсынылды. Олардың біразын ЮНЕСКО-ның ғылыми сарапшылары мұқият қарап, халықаралық талаптарға сай келетін жобалар деп бағалады. Күрделі ғылыми-техникалық мәселелерді мүдделі министрліктер мен ведомстволардың қатысуымен Академияның президиум мәжілісінде бірге талқылау тұрақты тәжірибеге айналды. Сөйтіп, Академия ел мұқтажына, экономика талаптарына бет бұра бастады.

Сонымен қатар, іргелі ғылымды дамыту мәселелері де ұмыт қалған жоқ. Академик Сағадиевтің пікірінше, іргелі ғылым – қоғамның, жалпы халық мәдениетінің бір маңызды бөлігі, ұлт өркениетінің өлшемі, елімізді әлем деңгейіне көтеріп, әлемдік өркениетке қосатын мүмкіндік, ең негізгісі, жалпы ғылым саласы дамуының іргетасы, қолданбалы ғылыми-техникалық нәтижелер алудың алғышарты. Ғалым Сағадиев өзінің басшылық қызметінде де осы қағидадан бір мысқал тайған жоқ.

Қысқа мерзімде Академия құрамына 2 мәрте сайлау өткізіп үлгерді. Академия мүшелерінің қатары бұрын ескерілмей жүрген талантты ғалымдармен, ЖОО және аймақтық ғылыми мекемелер өкілдерімен, ең маңыздысы, болашағы бар жас ғалымдармен толыға түсті. Өкінішке қарай, 1996 жылы Академия дербестігінен айырылып, Ғылым министрлігінің құрамына қосылып кетті. Кенжеғали Академияның дербес мәртебесін сақтап қалуға бар күшін салды, бірақ нәтиже болмады. «Академияның тарап кетуімен менің де жоғалтқаным көп, – дейді ол өкінішпен. – Талай арман, талай жоспарлар іске аспай қалды. Соған қарамастан, Академия сияқты ғылым ордасында қызмет істеген жылдарым өмір белестерімнің үлкен бір мақтанышы болып мәңгі қалары анық» – деп ағынан жарылады академик К.Сағадиев.

Кенжеғалидың басшылық және ұйымдастырушылық қабілеті аграрлық университетті басқарғанда да ерекше көзге түсті. Өзінің жаңашылдық, жасампаздық әдетімен бұрынғы факультеттердің негізінде ірі оқу-ғылыми өндіріс кешендерін ұйымдастырды. Елімізге аса тапшы жаңа бағыттағы биотехнология, агробиология, аграрлық құқық, халықаралық аграрлық-экономикалық қатынас, кедендік іс сияқты мамандық иелері дайындала бастады. Өз әдеті бойынша ғылыми зерттеу жұмыстары мен оқыту үрдісін үйлестіру, үндестіру мәселесін қолға алды. Аграрлық ғылымның басты-басты бағыттарын анықтап, оларды зерттеу жұмыстарының жобалары жасалды.

Жаңа заман талабына сай жоғары ауылшаруашылық білім берудің жаңа философиясын қалыптастырды. Оның негізгі идеясы – өз елін сүйетін, халқын құрметтейтін, сонымен бірге әлемдік адамзаттық құндылықтарды бойына сіңірген ауыл зиялысын тәрбиелеу. Бұл өте үлкен парасаттылықтың нышаны болатын. Осындай өнегелі істердің арқасында, Қазақ аграрлық университетінің абыройы артып, биік деңгейге көтеріліп, 2001 жылы ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың жарлығымен Қазақстанның тоғыз ЖОО қатарында ұлттық мәртебеге ие болды.

Жаңашыл басшы К.Сағадиевтің шапағаты тиген тағы екі жоғары оқу орны бар. Олар Халықаралық бизнес университеті және Халықаралық ақпараттық технология университеті. Бұл ұжымдарды өз қолымен құрып, тұсауын кесіп, үлкен жолға шығарған Кенжекеңнің өзі. Жаңа типті осы оқу орындары халықаралық талаптарға жауап беретін жоғары білім жүйесінің жаңа үлгісі ретінде құрылды. Осы талапқа сай дайындалатын мамандар тобы анықталып, жаңа типті оқу-әдістемелік құжаттар жасалды. Әлемдік білім және ғылымның озық тәжірибесін меңгере отырып, университеттер аз уақыттың ішінде Қазақстанның айтулы жоғары оқу орындарына және ғылыми зерттеудің ірі орталықтарына айналды.

Кенжеғали ұстаз, ғалым және қайраткер. Өресі биік қайраткер, қоғам қайраткері. Осы қырлары бірін-бірі толықтырып, байытып, азамат Сағадиевтің дара тұлғасын қалыптастырды. Ол жас кезінен-ақ қоғамдық жұмысқа белсене араласа бастады. Оқу орындарында комсомол, партия ұйымдары комитеттерін басқарды. Аудандық кеңестерден бастап, қалалық, облыстық кеңестердің және ҚР Парламентінің депутаты болып сайланды. Ал ректор және Академия президенті болып жүргенде атқарған қоғамдық қызметтерінде есеп жоқ. ҚР Президенті жанында құрылған бірнеше ұлттық кеңестердің мүшесі, «Нұр Отан» ХДП саяси кеңесіне, Республикалық деңгейдегі бірнеше комитеттер мен комиссияларға мүше болды, Республикалық «Білім» қоғамын басқарды.

Парламент мәжілісінің депутаты кезінде Қаржы және бюджет комитетінің төрағасы қызметін атқарып, еліміздің бюджет жүйесін жетілдіру жолына көп еңбек сіңірді. Кенжекең бұл жерде де өзінің реформаторлық мінезінен танған жоқ. Мәжіліс жұмысына көптеген ұсыныстар беріп, жаңалықтар енгізді.

Ірі тұлғалардың қадір-қасиетін, ақыл-парасатын, тындырған тірліктерін, ерен еңбегін, қайраткерлік қабілетін, басшылық талантын, ғалымдық ой-өрісін таразылап, математикалық дәлдікпен өлшейтін өлшем жоқ. Қазіргі айтып жүрген ІQ көрсеткіші ақыл-ойдың нәтижесі емес, мүмкіндігі ғана (потенциалы). Ал кейбір болмысы бөлек, өмірі өнеге, атын үлкен мақтанышпен айтатын, қайталанбас дара тұлғаларды ел арасында «феномен» деп атайды. Егер біз осы өлшем академик Сағадиевқа лайық деп тапсақ қателеспейміз.

К.Сағадиевтің көрнекті ғалым, ұлағатты ұстаз-тәлімгер, белсенді қайраткер, білікті басшы болып қалыптасуына негіз болған оның адами болмысы, адамгершілік қасиеттері. Дархан талантына қоса зеректігі, ұқыптылығы, еңбекқорлығы, парасаттылығы, зиялылығы. Ойға мырза, іске ұста, мінезге бай, сөзге шешен, жаны жайсаң, болмысы жарқын азамат. Әр мәселеге өзінің алғыр ойымен, тани білу талантымен және творчестволық көзқараспен қарайтын, заман талабын, уақыт өлшемін түсіне білген қайраткер. Қазақта өнегелі сөз бар: «Адам қамын ойлаған саналылықтың белгісі, заман қамын ойлаған – даналықтың белгісі». Кенжекең осы екі белгіні де қатар меңгерген үлкен қайраткер.

Бұл үшін үлкен ақыл, парасат, керемет төзім керек, төңірегіндегі жұрттың ой-пікірін түсінетін сезім керек. Кенжекеңде мұның бәрі бар. Ал осыған қоса тыңдаған жұрттың айызын қандыратын, көнбейтінді көндіріп, сенбейтінді сендіретін керемет шешендік өнері бар. Кенжеғали сөйлегенде оны тыңдамайтын, оған иланбайтын адам кемде- кем. Ол артық айтпайды, ал айтатын сөзін анық, бүкпей ашық айтады. Қай деңгейде болмасын, қандай ортада болмасын жасқанбай, жасырынбай тік сөйлейді. Жалпы жақсы сөздің, отты-нұрлы сөздің төркіні – жарасымды кең ой, үлкен ақыл парасат. Кенжекеңнің ойы да биік, сөзі де биік.

Кенжеғалидың тағы бір асыл қасиеті – үлкенді сыйлау. Бұл жөнінде ол алдына жан салмайды және одан көп нәрсе үйренуге болады. Өмірден өткен біртуар ағаларымыз Бәйкен Әшімов, Түймебай Әшімбаев, Салық Зиманов, Манаш Қозыбаев, Өмірзақ Сұлтанғазин сияқты саңлақтарды құрмет тұтты. Олардың ойын қас қабағынан танитын, тілектерін айтқызбай орындайтын. Олар да Кенжеғалиды алақандарына салып аялап өтті. Жалпы, қазақ үлкенді сыйлап өскен ел ғой, дегенмен Кенжекеңнің үлкенді сыйлауы, оларды құрмет тұтуы ерекше. Мұны саналы сабақ, айрықша адамгершілік, тіпті, Кенжеғалидың парасаттылық мектебі десе де болғандай.

Кенжеғали өсіп-өніп, жан-жағына жайқалып бұтақ жайған қасиетті мәуелі ағаш сияқты, бақытты өмір сүріп жатқан қадірлі де, құрметті әулеттің бас иесі. Отағасы міндетін мінсіз атқарып келе жатқан сүйікті жар, сүйкімді ата, өнегелі әке, қамқоршы тәрбиеші-тәлімгер. Әулеттің жақсы атын шығарып, әке үмітін, ана сүтін ақтаған ұлдары Нұрлан, Ерлан, Ербол ержетіп, әке жолын қуып, халқына аянбай қызмет етіп жүр. Он шақты немеренің алды да есейіп, қызметке араласып, азамат болып қалды. Сүйікті жары Нағытайдың орны бөлек.

Ер жігіттің бақыты отбасынан басталады. Өмірлік серік, айнымас жар таңдағанда Кенжеғали жолы болған жігіт. Әулетке құтты келін болып түскен Нағытай – шаңырақтың киесі, барлық үй шаруасының иесі, ағайын-туыстардың ұйытқысы, Кенжеғалидың сүйіктісі, нағыз қамқоршысы бола білді. «Ер азаматтың бағын да ашатын, жолын да ашатын әйел», – дейді Нағытайдың өзі. Оның әйел, жар ретінде негізгі қағидасы «ерім-пірім» деп қарап, ер азаматтың абыройын ойлау. «Дана халқымыз шоқтығын жауыр етіп алмас үшін, хас тұлпарын қара шаруаға салмайды… Азаматымның бағы жанып, жолы ашылсын десеңіз, оны тұлпардай баптап, мәпелеп, күтіп, сыйлау керек». Міне, бұл – Нағытай Әбітай қызының ұстанымы.

Кенжеғали өз дарыны, өз таланты, өз еңбегімен қоса Нағытайдың баптауымен, қамқорлығымен, сый-құрметімен өсіп жетілген тұлға. Мұны Кенжекең бағалай да білді. «Менің ешнәрсеге алаңдамай ғылым-біліммен, ел ісімен араласуымды Нағытай асқан шеберлікпен үйлестіре білді. Сүйген жар адам өмірінің бақыты мен шынайы тынысы. Нағытай мен үшін осындай жар», – дейді Кенжеғали.

Кенжеғали Әбенұлының білім мен ғылым жүйесіне, қазақтың рухани дүниесіне, экономикамыздың өсуіне, қоғамымыздың дамуына қосқан орасан зор үлесі өзінің лайықты бағасын алды. Ол Еңбек Қызыл ту, Халықтар Достығы, Парасат, ІІ дәрежелі Барыс, Отан ордендерінің және көптеген медальдар мен құрмет грамоталарының, құрметті атақтардың иегері. Оған қоғамдық ұйымдардың, отандық және шет ел білім орындары мен ғылыми орталықтарының марапаттарын қосайық. Тұлғасы танылған, еңбегі жанған деген осы шығар. Бірақ Кенжеғали үшін ең биік, ең қасиетті марапат, ол ел-жұртының, халқының сый құрметі. Еңсесін көтеріп, кеудесін керіп, басын тік ұстап, аяғын нық басып жүргені де осы халық құрметінің арқасы.

Азамат Кенжеғали Сағадиев өз тағдырына риза. Өмірде асығы алшысынан тұрған адам. Бірақ асық өзінен-өзі алшы тұрмайды, оны иіре білу керек. Кенжекең – өз тағдырын өзі жасаған, өз тұғырын өзі тұрғызған, өз тұлғасын өзі сомдаған Азамат. Алпыс жылдан аса араласып, бірге келе жатқан менің досым, құрдасым, әріптесім, замандасым Кенжеғали, елі таныған, жұрты сыйлаған, халқы құрметтеген кемел де, өрелі тұлға К.Ә. Сағадиев осындай.

Көпжасар Нәрібаев, ҚР ҰҒА академигі

Редакция таңдауы

Қазақстанда 1 наурыздан бастап пойыз билеттері қымбаттайды

2021 жылы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңына қатынайтын барлық әлеуметтік маңызы бар бағыттарға теміржол билетінің құны 7% қымбаттайды, деп хабарлайды ҚазАқпарат. «Жолаушылар тасымалы»...

ІІМ көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы хабарлады

ҚР ІІМ Көші-қон қызметі комитеті төрағасының орынбасары Сабыржан Сейітжанов ІІМ-де өткен апталық брифинг барысында ҚР көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы айтып берді, – деп...

Ғабит Мүсіреп «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды

Белгілі публицист, қаламгер Ғабит Мүсіреп қазақ баспасөзінің қарашаңырағы, еліміздің бас басылымы – «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Ғабит Іскендерұлы Мүсіреп – Қа­рақалпақстанның Тақтакөпір...

Шын зиялы кім немесе Ясауи ілімі хақында

Зиялы, зиялылықтың феномен ретінде қоғамда алатын орны мәселесі адамзаттың әртүрлі даму сатысында, әр қоғамда пікірталас көзі болып келді. Бұл мәселенің қазіргі Қазақстан қоғамы үшін...
d86cb02f 13e7 4f08 a141 933aba3d1864

Қазақстанда 1 наурыздан бастап пойыз билеттері қымбаттайды

2021 жылы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңына қатынайтын барлық әлеуметтік...
2020 09 30 43388419cd4073653e577c50f008ce3e 900x

ІІМ көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы хабарлады

ҚР ІІМ Көші-қон қызметі комитеті төрағасының орынбасары Сабыржан Сейітжанов ІІМ-де өткен апталық...
139613174 1264492063952110 6866699092528910122 n

Ғабит Мүсіреп «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды

Белгілі публицист, қаламгер Ғабит Мүсіреп қазақ баспасөзінің қарашаңырағы, еліміздің бас басылымы –...

Жаңалықтар

Қазақстанда 1 наурыздан бастап пойыз билеттері қымбаттайды

2021 жылы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңына қатынайтын барлық әлеуметтік маңызы бар бағыттарға теміржол билетінің құны 7% қымбаттайды, деп хабарлайды ҚазАқпарат. «Жолаушылар тасымалы»...

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрамында ротация жасалды

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрамында ротация жасалды, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. «Ұлттық кеңестің жұмысына жұртшылықтың жаңа өкілдері – «ҚазАқпарат» Халықаралық ақпарат агенттігі» АҚ Басқарма...

ІІМ көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы хабарлады

ҚР ІІМ Көші-қон қызметі комитеті төрағасының орынбасары Сабыржан Сейітжанов ІІМ-де өткен апталық брифинг барысында ҚР көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы айтып берді, – деп...

Samsung басшысы пара бергені үшін 2,5 жылға сотталды

Сеул соты Samsung Group басшысы Чжэ Ён Лидің ісін қайта қарап, оны екі жарым жылға түрмеге қамау туралы шешім шығарды, деп хабарлады Bloomberg. Чжэ Ён...

Мұхтар Тілеуберді жаңа қызметке кірісті

Осы уақытқа дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарып келген Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді бұдан былай сыртқы ведомство басшысы және ҚР Премьер-Министрінің орынбасары қызметін қоса атқарады. Мұхтар...

Ұлттық экономика министрі тағайындалды

ҚР Президентінің Жарлығымен Әсет Ерғалиев Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды. Әсет Арманұлы1987 жылы 18 маусымда дүниеге келді. Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институтын...

Серік Шапкенов Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметіне тағайындалды

Президент жарлығымен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметіне Серік Жамбылұлы Шапкенов тағайындалды. Серік Жамбылұлы 1979 жылы 29 шілдеде Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы Қаратөбе...

Үкіметтің жаңа құрамы жасақталды

Қазақстан Үкіметінің жаңа құрамы жасақталды. Бұл туралы Ақорда хабарлады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабының 3) тармақшасына сәйкес ҚАУЛЫ ЕТЕМІН: Тағайындалсын: Әлихан Асханұлы Смайылов – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары; Роман...

Ауғанстан азаматы Қазақстанда 11 жыл бойы заңсыз жүрген

"Келімсек" іс-шарасы барысында Алматыда 11 жыл бойы заңсыз тұрған Ауғанстан азаматы анықталды деп хабарлайды Polisia.kz. Белгілі болғандай, 30 жастағы шетелдік осы уақытқа дейін мұқият...

30 градус аяз: Синоптиктер алдағы үш күннің ауа райын болжады

Еліміздің синоптиктері алдағы үш күн, 19-21 қаңтарға арналған ауа райы болжамын ұсынды. "Қазгидромет" мамандардың айтуынша, дәл қазір оңтүстік циклон солтүстік-шығысқа ауысады, оның орталығы Каспий теңізінің...

Мейрамбек Бесбаевтың денсаулығы жайлы дәрігерлер не дейді?

Алматыдағы №7 қалалық клиникалық ауруханасының баспасөз қызметі хабарлағандай, әнші Мейрамбек Бесбаевтың денсаулығы жақсарып келеді. «Ол 16 қаңтар күні №7 қалалық ауруханаға жедел жәрдеммен ауыр халде...

Cтуденттер пандемияға байланысты оқу ақысын төмендетуді талап етті

Қырғызстанда жиырмаға жуық жоғары оқу орнының студенттері коронавирус пандемиясына байланысты оқу ақысын төмендетуді сұрайды. Індет таралғалы студенттердің көбі қосымша жұмыстан айырылған, енді бірінің ата-анасы...

“Сұңқар” радиостудиясы өз жұмысын бастады

“Қазақ радиолары” ЖШС және Еуразия ұлттық университетінің өзара ынтымақтастық меморандумы негізінде “Сұңқар” радиостудиясы эфирге жол тартты.  “Біз болашақ арманның асқарымыз Біз елімнің мөп-мөлдір аспанымыз Еркін ойлы,...

Экс-депутат бас редактордың орынбасары қызметіне тағайындалды

Бұған дейін ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты болған Кәрібай Мұсырман «Egemen Qazaqstan» газетінің Бас редакторының орынбасары қызметіне тағайындалды. Бұл туралы Egemen.kz сайты хабарлады. 1957 жылы бұрынғы...

Елімізде теміржол билеттері қымбаттайды

Елімізде темір жол билеттерінің бағасы көтеріледі, деп хабарлайды zakon.kz. 2021 жылғы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңы қатынастарындағы барлық әлеуметтік маңызы бар маршруттарға теміржол көлігімен...

UFC ардагері коронавирустан қайтыс болды

Америкалық аралас жекпе-жек шебері (MMA) Пол Вареланс коронавирустың асқынуынан қайтыс болды. Бұл туралы MMA Junkie хабарлады. Абсолютті күрес чемпионатының (UFC) ізашарларының бірі 51 жасында бақилық...

Алматыдағы модульді госпиталь құрылысына бөлінген 5,5 млрд теңгенің 4 млрд теңгесі ұрланған

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Алматыдағы модульді жұқпалы аурулар ауруханасы құрылысы кезінде бюджет қаражатын жымқыру туралы қылмыстық іс тергеліп жатқанын растады, деп хабарлайды Informburo.kz.  "16 қаңтарда...

Қазақстандықтарға доллар бағамы күрт өзгеретіні ескертілді

Қазақстандықтар бір-біріне 27 қаңтарда доллар бағамы күрт өзгеретінін ескертуде, деп хабарлайды zakon.kz. Таратылған хабарламаларда валюта алдағы уақытта алтын стандартына байлаулы болатыны айтылған. Алайда stopfake.kz бұл мәлімдеме...

Ғабит Мүсіреп «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды

Белгілі публицист, қаламгер Ғабит Мүсіреп қазақ баспасөзінің қарашаңырағы, еліміздің бас басылымы – «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Ғабит Іскендерұлы Мүсіреп – Қа­рақалпақстанның Тақтакөпір...

ДДСҰ өкілі коронавирус қашан басылатынын айтты

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілі Мелита Вуйнович "Российская газетаға" берген сұхбатында коронавирустық пандемия қашан аяқталуы мүмкін екенін айтты.  Оның айтуынша, биылғы жылы COVID-19 ауруының жағдайы...

Интернеттегі алаяқттардың арбауына түспеудің 5 сақтық қағидасы

Полицейлердің айтуынша, бұл қылмыстың ең көп таралған түрі – онлайн несие алу. Бұл жағдайда алаяқтар азаматтардың жеке деректеріне алаяқтық жолмен қол жеткізеді немесе онлайн-қарыздарды...

Жаңа қаулы: Павлодар облысында бірқатар мекемелердің қызметі тоқтатылады

Павлодар облысының бас мемлекеттік санитар дәрігері Батырбек Әлиевтің өңірдегі карантиндік шектеу шараларын күшейту жөнінде жаңа қаулысы жарияланды. Жаңа қаулы ережелеріне сәйкес, әкімдерге бірқатар міндет жүктеліп...

Мақтаарал ауданында карантин шаралары енгізілді

Соңғы бірнеше тәулік ішінде Мақтаарал ауданы аумағында пневмонияның вирусты түрі мен COVID-19 белгілері бар азаматтардың саны артқан. Осыған байланысты аудан әкімі Б.Асановтың тапсырмасына сәйкес...

Димаш АҚШ президентін ұлықтау апталығының ашылу салтанатында ән шырқады

АҚШ президенті Джо Байденнің инагурациялау апталығының ашылуына арналған салтанатты іс-шара өтті. Онда Димаш Құдайберген қазақтың «Самалтау» халық әнін орындады, – деп жазды dimashnews.com. Дәстүр...

Шыңғыс хан жайлы шындық

Белгілі бауыржантанушы, филология ғылымының кандидаты Мамытбек Қалдыбай Ержан Исақұлов пен Зәріпбай Оразбайдың «Шыңғыз хан» кітабы туралы пікір білдірді. Әр елдің терең тамыры мен бай тарихы...

Анкарада Абай альбомының тұсаукесері өтті

Халықаралық ТҮРІКСОЙ ұйымы мен Қазақстанның Түркиядағы елшілігінің ұйымдастыруымен Анкарада «Абайды түсіну» альбомының тұсаукесері өтті. Бұл туралы Түркия Радио Телевизия порталы хабарлады. ТҮРІКСОЙ ұйымының Бас хатшысы...

Сот үкімі: «Серік-голова» 19 жылға сотталды

Қылмыс әлемінде «Серік-голова» лақап атымен танымал Серік Жаманаев 19 жылға сотталды. Сот үкіміне сәйкес, Серік Жаманаев кінәлі деп танылып, 1,75 миллион теңгесі, 6 мың доллары...

Қазақстан аумағының ғарыштан түсірілген суреті жарияланды

Халықаралық ғарыш станциясы Қазақстан аумағының ғарыштан түсірілген суреттерін жариялады. «Қазақстанның үстінен 264 миль қашықтықтан астам биіктікте Халықаралық ғарыш станциясынан түсірілген көрініс», – делінген суреттің сипаттамасында. Айта...

COVID-19: еліміздің 4 облысы «қызыл» аймаққа енді

ҚР Денсаулық сақтау министрлігі 18 қаңтардағы ел өңірлеріндегі эпидемиологиялық ахуалды бағалау матрицасын жариялады. Министрліктің мәліметіне сәйкес, Қазақстанның 4 облысы мен 1 қаласы, атап айтқанда, Ақмола,...

Атырауда түрмеге телефон лақтырған 2 азамат қамауға алынды

Атырау облысы бойынша Қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің мәліметінше, УГ-157/9 (ерлер түзеу колониясы) мекемесінің қоршауынан тыйым салынған заттарды лақтырған екі ер адам ұсталған. «Олар Атырауға Маңғыстау...

Коронавирус пневмониясынан 2 адам қайтыс болды

Сoronavirus2020.kz сайты 18 қаңтардағы жағдай бойынша коронавирустық инфекция белгілері бар пневмония туралы ақпаратты жариялады. «16.01.2021ж. коронавирустық инфекция белгілері бар пневмонияның 17 жағдайы және 2 өлім...

Өткен тәулікте 1003 адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 1003 адамнан коронавирус инфекциясы анықталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 125 Алматы қаласы - 97 Шымкент қаласы...

Қызылқайнар ауылына 70 жылдан кейін ауыз су тартылды

Жамбыл облысындағы Қызылқайнар ауылына 70 жылдан кейін жаңа құбыр тартылып, орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосылды. Осы уақыт аралығында елдімекен тұрғындары тау бөктерінен ағатын бұлақ...

Бүгін ауа райы қандай болады – Қазгидромет

Қазгидромет 18 қаңтарға арналған ауа райы болжамын жариялады. Фронталдық бөліктердің ықпалымен елдің солтүстік-батысында, солтүстігінде және орталығында аздаған қар, батысында жауын-шашын (жаңбыр, қар) күтіледі. Қазақстан аумағының қалған...

Қазақстанда апта ішінде болған кадрлық тағайындаулар

Өтіп бара жатқан апта ішінде ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұсынысымен және Мәжіліс депутаттарының қолдауымен еліміздің Премьер-Министрі қызметіне Асқар Мамин қайта тағайындалды. Сонымен қатар 7-ші шақырылымдағы...

Навальныйды әуежайда 100 полицей қарсы алады

Алексей Навальный Мәскеуге ұшып келеді. Оның Ресейге оралуына жақтастары ғана емес, қарсыластары да дайындалып жатыр, мысалы, полиция, - деп хабарлайды "База" Telegram-каналы.  Алексей Навальный түстен кейін...

Шетелдегі қандастар ассимиляцияға ұшырамауы үшін ана тілі оқытылуы қажет

Бізде бір үстірттеу түсінік бар. Бұл – шетелдегі ағайын ана тілін жақсы сақтаған деген. Бұрын олай болған шығар, бірақ қазір жағдай одан біршама төмен...

Шетел сарапшысы: Жәнібекті Геннадий секілді дарынды деп айта алмаймын

Кәсіби бокс промоутерлері мен сарапшылардың пікірінше, қазақстандық былғары қолғап шеберлері Садриддин Ахмедов пен Жәнібек Әлімханұлы әлем бойынша болашағынан үміт күттіретін үздік ондыққа кіреді. Алайда көпшілігі бұл...

Мейрамбек Беспаев коронавирус жұқтырып, ауруханаға түсті

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері, әнші Мейрамбек Беспаев коронавирус жұқтырды, деп хабарлайды Nege.kz сайты. Белгілі болғандай, әнші Алматыдағы ауруханалардың бірінің жансақтау...

Кореялық бойжеткен қазақ-корей сөздігін құрастыруға көмектесетін адамдар іздеп жатыр (видео)

Оңтүстік Корея елінің тумасы Чой Ён Сон Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің студенттерімен онлайн режимде өткен кездесуде қазақ-корей сөздігін шығаруға қол ұшын...

Қытайда балмұздақтан коронавирус анықталды

Қытайдың Тяньцзинь қаласында Tianjin Daqiaodao Food компаниясы өндіретін балмұздақтан коронавирус табылды, деп хабарлайды Sky News. Агенттіктің хабарлауынша, балмұздақты әзірлеу барысында Жаңа Зеландиядан жеткізілген құрғақ сүт...

«Жұдырықтасамын». Хабиб Нұрмагомедов октагонға оралуы мүмкін

Жуырда Хабиб Нұрмагомедовпен келіссөз жүргізген UFC президенті Дэйн Уайт UFC ТВ-дің эфирінде оның алдағы уақытта октагонға оралуы мүмкін екенін айтты. Кездесу барысында Нұрмагомедов ММА әлеміне...

Қазақ қыздары Сербияда өтіп жатқан жарыста бірінен соң бірі чемпион болды

Әйелдер арасындағы бокстан Сербияда өтіп жатқан халықаралық турнир аяқталуды. «Ұлт кубогы» атты бұл турнирде Қазақстан командасы бірнеше алтын медалға қол жеткізді дейді Olympic.kz сайты....

Мини-футбол: «Ақтөбенің» сенсациялық жеңісі таң қалдыруда

Қазақстандық клуб Чемпиондар лигасында сенсация жасады деп жазады sports.kz порталы. Афиныда «Ақтөбе» Чемпиондар лигасының 1/16  матчында Грекияның АЭК командасымен ойнап, 5:2 есебімен жеңіске жеткен. «Ақтөбе»...

Мен сендердің жалғыз тал бүршігіңмін

Тірісінде кітабын шығара алмай кеткен ұстаз-ақынның арманын жерлестері орындады Ауылда жүріп-ақ айлы түнмен сырласып, жарық күнге жыр арнап өткен талай ақынның әдеби ортаға жете алмай,...

97 алаяқ қылмыстық жауапкершілікке тартылды

«Боранды күні қасқыр құтырады» демекші, пандемия кезінде интернет арқылы алаяқтық жасап, жұртты виртуальды түрде тонағандар көбейіп кеткен. Алаяқтықтың көбі онлайн-сауда жасағандарды қақпанға түсірген. Пандемия кезінде...

COVID-19: 2 миллион адам қайтыс болды (видео)

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш әлемде екі миллионнан аса адам коронавирустан қайтыс болғанын мәлімдеді деп хабарлайды Tengrinews.kz. Бас хатшы өз мәлімдемесінде вируспен күресуге шақырып, вакцина...

«Баннердегі қыз» миллион теңге қаламақы сұрап отыр

Алматы облысының тұрғыны Самал Омарова Алматы әкімдігінен коронавирусқа қарсы насихат ретінде өзінің суретін қолданғаны үшін қаламақы төлеуді сұрайды деп хабарлайды «31 арна». Қыздың суреті COVID-19...

UFC спортшыларға марихуана қолдануға рұқсат берді

Ендігі жерде қан құрамынан марихуана белгілері анықталса, бұл ұйымның ережесін бұзу деп саналмайды. UFC ұйымдастырушылары жарыс кезіндегі допинг-бақылау ережесіне түзету енгізіп, шеберлеріне ішінара марихуана қолдануға...

Германияда өткен тәулікте 18 мыңнан астам адам коронавирус жұқтырды

Германияда коронавирустың жаңа түрін жұқтырғандар саны өткен тәулікте 18 мыңнан асты. Бұл туралы ГФР Денсаулық сақтау министрлігі құрамына енетін және елдегі COVID-19 статистикасын жүргізетін...

Өскеменде 9 жасар бала смартфон үшін үйінен кетіп қалған

Қылмыстық полиция қызметкерлері баланы бір сағаттың ішінде үйге жақын жердегі супермаркеттен тапты. Баланың анасы ұлын өзі іздеп таппақ болған, алайда іздеу нәтижесіз аяқталады. Амалы...

Нұр-Сұлтан қаласы «қызыл» аймаққа енді

Қазақстанның үш өңірі коронавирустың таралу қаупі бойынша «қызыл» аймаққа енді. «Қызыл» аймаққа Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола және Қостанай облыстары енгізілді. «Сары» аймақта Алматы қаласы, Атырау, Батыс Қазақстан,...

Үзіліссіз 10 сағат тікелей эфир өткізді

2021 жылдың 15 қаңтарында Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті әлеуметтік желі арқылы, үзіліссіз он сағат тікелей эфир өткізді. Негізгі мақсат – студенттерге қазіргі оқу...

Еліміздің бірнеше облысында ауа райы бұзылады

Қазақстанның бірнеше өңірінде ауа райының бұзылатындығы жөнінде Қазгидромет хабарлады. 16 қаңтарда Ақмола облысының кей жерінде бұрқасын болжанады. Оңтүстік-шығыстан, оңтүстіктен секундына 15-20 метр жел соғады. Көкшетауда оңтүстіктен...

Ағаштың заңсыз оталуына наразы топ жолды кесілген ағаштармен жауып тастады

Өзбекстанның Қашқадария облысы Карши қаласындағы "Буюк Турон" махалласының шамамен 200 тұрғыны 13 қаңтарда таңертең әуежайға апаратын жолды кесілген ағаштармен жауып тастады, деп хабарлайды Орталық...

Жаңа қаулы: Елордада демалыс күндері ойын-сауық орталықтары істемейді

Нұр-Сұлтан қаласындағы шектеу және карантиндік шаралары туралы қаулы жаңартылды. Оның ішінде: Ұйымдар, кәсіпорындар қызметкерлерінің кемінде 80%-ын қашықтықтан жұмыс істеу түріне көшіру; Қалалық қоғамдық көліктің жұмысына жұмыс және...

COVID-19: Екі облыста карантин ұзартылды

Түркістан облысында және Шығыс Қазақстан облысында коронавирусқа байланысты карантин ұзартылды. Бұл туралы екі өңірдің бас санитарлық дәрігерлері шығарған жаңа қаулыда айтылған.  Түркістан облысының бас санитарлық...

Мемлекет басшысы Бақытжан Темірболатты жаңа қызметке тағайындады

Бақытжан Темірболат Тұңғыш президент кітапханасының директоры болып тағайындалды, деп хабарлайды Ақорда сайты. «Мемлекет басшысының өкімімен Бақытжан Берікбайұлы Темірболат «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы»...

Шетелден жеткізілген 10 миллионға жуық қолғап қолданылған болып шықты

Мәскеуге шетелден жеткізілген 10 миллионға жуық бір реттік қолғаптар қолданылған болып шықты. Бұл туралы қалалық прокуратураның баспасөз қызметі хабарлады. Ведомство санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді бұзуға әрекет жасау...

Рахым ОШАҚБАЕВ: Саясиландырудың жаңа кезеңі басталмақ

Рахым ОШАҚБАЕВ, «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры: –Президент VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында жаңадан сайланған депутаттарға бірқатар маңызды міндеттерді жүктеді. Мемлекет басшысы аталған міндеттерді...

Президент Премьер-министрді тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды

ҚР Президенті Асқар Маминді Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметіне тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Оқырман назарына құжат мәтінін ұсынамыз.  А.Ұ. Маминді...

Алматы қаласы мәслихатының жаңа хатшысы сайланды

Қалалық әкімдікте VIІ сайланған Алматы мәслихатының бірінші сессиясы өтті, оның барысында мәслихат хатшысы болып Станислав Канкуров сайланды. Станислав Владимирович Канкуров бұған дейін Nur Otan партиясы...

Ғалымдар құлақтағы шуыл денсаулықтағы қандай ақаудың белгісі екенін анықтады

Құлақтағы шуыл денсаулықтағы күрделі ақаудың белгісі болуы мүмкін.  Бұл туралы британдық Express басылымы американдық ғалымдардың зерттеуіне сілтеме жасап хабарлады. Құлақтағы шуыл немесе ғылыми тілмен айтқанда...

Иркутск аспанында метеорит өртенді (видео)

15 қаңтарда таңертең Иркутск қаласы маңында жер атмосферасында толығымен өртенген болидтің құлауы байқалды, деп хабарлайды РИА Новости. https://www.youtube.com/watch?v=zG9xH3Bj55M Бұл туралы ИГУ астрономиялық обсерваториясының директоры Сергей Язев...

COVID-19: Елімізде бір компанияның 47 қызметкері коронавирус жұқтырды

Батыс Қазақстан облысында бір компанияның 47 қызметкерінен коронавирус табылды. БҚО санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары Нұрлыбек Мұстаевтың өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында мәлім еткеніндей, Бөрлі ауданында...

Самат НҰРТАЗА, саясаттанушы: Мәжіліске өту шегін 7-ден 5 пайызға төмендету – демократияның жемісі

– Бүгін Президент Қ.Тоқаев Парламент сессиясында сөйлеген сөзінде саяси партиялардың Мәжіліске өту шегін 7-ден 5 пайызға төмендетуіміз керек деді. Менің ойымша, бұл – демократияның...

Дариға Назарбаева Мәжілісте немен айналысатыны белгілі болды

Парламент Мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты Дариға Назарбаева экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің құрамына енді.  Альберт Рау жетекшілік ететін бұл комитет құрамында барлығы 14 депутат...

Адамның симптомсыз коронавирусты өткергенінің басты белгілі аталды

Адамның жиі шаршап, әлсіздікті сезінуі симптомсыз коронавируспен ауырғанын айғақтауы мүмкін. Бұл туралы Push Doctor мекемесінің бас дәрігері Дэн Банстон айтты, деп хабарлайды Express.  Дәрігердің сөзінше,...

Атырау мұнай өңдеу зауыты ALTAY-45 қысқы дизель отынын шығаруды бастады

Атырау мұнай өңдеу зауыты өнім түрлерін кеңейтті. 2021 жылғы қаңтарда зауытта шекті қату температурасы минус 45˚С болатын Altay - 45 қысқы дизель отынының бірінші...

Локдаунның орнына коменданттық сағат: Шектеу шаралары қатаңдатылады

Оңтүстік Африка Республикасында шыққан коронавирустың жаңа штамының таралуына байланысты Францияға кіру тәртібі қатаңдатылмақ. Енді Еуроодақтан елдерінен басқа мемлекеттерден келген азаматтардың барлығы  бір апта карантинге...

Сауд Арабиясында жаңа қала салынады

Сауд Арабиясының билігі жасанды интеллект көмегімен көліксіз және көшесіз қала салуды жоспарлап отыр. Елдің футуристік іскерлік орталығында The Line қаласы пайда болады. Жоба құрылысының басталғаны...

Мәжіліс төрағасының орынбасарлары сайланды

ҚР Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасарлары лауазымына Павел Казанцев пен Балайым Кесебаева сайланды. Мәжілістің жалпы отырысы барысында Нұрлан Нығматулин өзінің орынбасарлары лауазымына Павел Казанцев пен Балайым...

Нұрлан Нығматулин Мәжіліс Төрағасы болып сайланды

Бүгін Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында Нұрлан Нығматулин Мәжіліс Төрағасы лауазымына сайланды. «Нұрлан Нығматулин қалада да, министрлікте де, облыста да, партияда да, әкімшілікте де басшы қызметтерде...

Қазақстанда Салық кодексіне ревизия жасалады

VII шақырылымдағы ҚР Парламентінің бірінші сессиясында Мемлекет басшысы Үкімет экономикалық белсенділікті қолдауға бағытталған контрциклдық макроэкономикалық саясатты жалғастыруы тиіс екенін айтты.  «Фискалдық саясатты жетілдіру аясында Салық...

Ердоған тікелей эфирде коронавирусқа қарсы қытай вакцинасын алды

14 қаңтарда Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған БАҚ-тың қатысуымен коронавирус вакцинасының алғашқы дозхасын алды. Анкара ауруханасындағы  процедура тікелей эфирде көрсетілді, деп хабарлайды aa.com. https://www.youtube.com/watch?v=FAG-fnm4gpk Ердоған қытай...

Мемлекет басшысының VII шақырылымдағы Парламент сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні жарияланды. Құрметті отырысқа қатысушылар! Қазақстан Конституциясының 59-бабына сәйкес жетінші шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясын...

Онлайн петиция институтын заң жүзінде рәсімдеуіміз керек – Президент

VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев осылай деді.  «Өздеріңіз білесіздер, жыл басында кейбір заңнамалық актілерге қоғамдық кеңестер қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен...

KASE: Доллар тағы арзандады

Қазақстан қор биржасындағы (KASE) сауда-саттық қорытындысы бойынша, теңгенің 1 долларға қатысты бағамы арзандады. Доллар бағамы 14 қаңтар кешімен салыстырғанда 0,37 теңгеге құлдырады, 1 доллар –419,55...

Қ.Тоқаев: Парламенттің алдында екі маңызды міндет тұр

«2025 жылға қарай әрбір азамат үшін тиімді институтционалдық және инфрақұрылымдық орта қалыптастырамыз», – деді Президент VII шақырылған Парламенттің бірінші сессиясында. Мемлекет басшысы еліміздің стратегиялық бағдары...

Сайлау бюллетендеріне «бәріне қарсымын» деген жазу енгізу керек – Президент

Мемлекет басшысы VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясының ашылуында барлық деңгейдегі сайлау бюллетендеріне «бәріне қарсымын» деген жазу енгізу керегін айтты. «Шын мәнінде, баламалы пікір және бәріне қарсы...

15 жастағы қызбен жыныстық қатынасқа түсіп, сотталған бозбала қамаудан босатылды (видео)

Ақтөбеде 15 жастағы қызбен жыныстық қатынасқа түсті деген айып тағылған 17 жастағы бозбала қамаудан босатылды. Ақтөбе облыстық соты мәліметінше, былтыр шілде айында кәмелетке толмаған жасөспірімдер...

Мемлекет басшысы VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясын ашты

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 7-ші шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясын ашты. «ҚР Конституциясының 59-бабына сәйкес, 7-шы шақырылымдағы Парламенттің 1-ші сессиясын ашық деп жариялаймын», – деді ҚР...

Алматыда үшінші теміржол вокзалын салу жоспарланып отыр

Мегаполисте Алматы-3 теміржол вокзалын салу жоспарланып отыр. Бұл туралы Алматы қаласының Бас жоспарын түзетуді талқылау барысында «Алматыгипрогор-1» компаниясы бас директорының орынбасары Алтай Сатыбалдиев мәлімдеді. Бас...

Шоқыну мерекесінде жаппай шомылуға тыйым салынды – Қарағанды облысы

Қарағанды шіркеу округінің өкілі Александр Угольков пандемия жағдайында Шоқыну мерекесін өткізу тәртібін түсіндірді, – деп хабарлады saryarqa.kz. Облыс әкімдігінің мәліметінше, қазіргі эпидемиологиялық жағдайға байланысты биыл...

Елордада осы жексенбіде қоғамдық көліктер жүрмейді

17 қаңтар, жексенбі күні елордада қоғамдық көлік қатынамайды. City Transportation Systems көлік компаниясының мәліметінше, 17 қаңтарда Нұр-Сұлтан қаласында және қала маңына қатынайтын бағдарлардың қозғалысы бір...

Шетелдіктер 5 маусымға дейін ҚР аумағынан шығып кетуі тиіс – СҚО

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаменті шетелдік азаматтардың елімізде жүріп-тұру қағидаларына өзгеріс енгізілгенін хабарлайды. Жол жүру құжаты, тұрақты тұруға ықтияр хаты, ҚР визасы, ҚР уақытша...

Өткен тәулікте 835 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 835 адамда коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 74, Алматы қаласы - 131, Шымкент қаласы - 25, ...

Талдықорғандық өрт сөндірушілер 4 адамды құтқарып қалды (видео)

Талдықорғанда «Мүшелтой» шағын ауданындағы көпқабатты тұрғын үйдің төртінші қабатында орналасқан пәтерде өрт тұтанған. Алматы облысының Төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері өртке оранған пәтерден екі ересек адам...

Ермұхамет Ертісбаев: Дәл қазір Премьер-министрді ауыстыру қателік болар еді

Ертең, 15 қаңтарда Үкіметтің жаңа құрамы белгілі болады. Ескі Үкімет жаңа сайланған Мәжіліс депутаттары алдында өкілеттігін доғарып, отсавкаға кетті. Осыған орай сарапшылар жаңа Министрлер...

Шетел сарапшылары: Головкин «Канелодан» нокаутпен жеңіліп, карьерасын аяқтайды

Спорт әлеміндегі түрлі мәселелерге талдау жүргізетін ESPN телеарнасының сарапшылары 2021 жылы кәсіби боксшылар арасында өтетін кездесулерге болжам жасап, соның ішінде көпшілік асыға күтіп жүрген қазақстандық...

Қарабақ – Әзербайжанның жауһары

Бүгін Халықаралық Түркі академиясының ұйымдастыруымен Нұр-Сұлтан қаласындағы Бейбітшілік және келісім сарайында Түркі мемлекеттері Тәуелсіздігінің 30 жылдығы аясында Әзербайжан мемлекеті туралы бірнеше кітаптың тұсаукесері болып...

Шын зиялы кім немесе Ясауи ілімі хақында

Зиялы, зиялылықтың феномен ретінде қоғамда алатын орны мәселесі адамзаттың әртүрлі даму сатысында, әр қоғамда пікірталас көзі болып келді. Бұл мәселенің қазіргі Қазақстан қоғамы үшін...

Тәуелсіздік ұрпақтары ой толғайды

Биыл сан ғасыр бойы арман­дап жет­кен Тәуел­сіздігімізге – 30 жыл. Пре­зидент Қ.Тоқаев «Тәуелсіздік бәрі­нен қым­бат» атты мақаласында еге­мендігіміз бен елдігіміздің тірегі болатын басты бағыттарға...

«Отбасылық мәселеден шаршадым»: Көкшетауда жоғалып кеткен көпбалалы әйел табылды

Көкшетауда үйінен кетіп қалған көпбалалы әйел табылды, – деп хабарлады облыстық Полиция департаменті. Ведомствоның мәліметінше, биыл 13 қаңтар күні Көкшетау қалалық ПБ кезекші бөліміне...

Сұрамсақтық неге белең алды?

Қазіргі кезде ақша сұрап, тіленшілік қылған адамдарды көшелерден, жерасты өткелдерінен ғана емес, ғаламтордан, әлеуметтік желілерден де кездестіретін болдық. Үлкен аудиториясы бар өнер жұлдыздары, блогерлердің...

Жүлгелі тарих – жатқа сес

Алаш арысы Міржақып Дулатов: «бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады» десе, ақын...

Қазақстан жеріне 100 миллион қазақ сиятын әлеуеті бар

Биыл ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығымен қатар қандастардың атажұртқа көшіп келе бастағанына да 30 жыл толды. Қазақ көшін жүйелі жүргізуге бірқатар тарихи құжаттар мен оң...

Қырғыздар Ата Заңына Құрылтай институтын енгізбек

«Адасқанның алды – жөн, арты – соқпақ». Әлбетте, бұл ұлы ойшыл ақын, ағартушы Абайдың сөзі. Қырғыз елінің соңғы отыз жылда өткен жолына қырғыздың өз ...

Еліміздің 7 облысында ескерту жарияланды – Қазгидромет

«Қазгидромет» РМК еліміздің 7 облысында ескерту жариялады. 15 қаңтарда Солтүстік Қазақстан облысының кей жерінде тұман күтіледі. Оңтүстік-шығыстан жел соғады, кей жерде күші 15-20 м/с күтіледі. 15...

Мәжіліс құрамы көп жаңарды

Мәжіліс пен мәслихаттар сайлауында 7 пайыздық межеден астам дауыс жинаған «Nur Otan» партиясы – 5 148 074 (71,09 пайыз), Қазақстанның «Ақ жол» демокра­тиялық партиясы...