مەكتەپتىڭ تۇيتكىلى تاراۋ-تاراۋ

قىركۇيەكتە جاڭا وقۋ جىلى باستاۋ الىپ، شاكىرتتەر التىن ۇيالارىنا قايتا ورالادى. وقۋ جىلىنىڭ العاشقى قوڭىراۋى سوعىلار كۇن اسىرەسە، مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن بۇلدىرشىندەر ءۇشىن ايرىقشا مەرەكە. اتا-انالار بالالارىنىڭ قاجەتىن تۇگەندەپ، وقۋشىلاردى ساباققا سايلاپ قويعانى انىق. ال ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جاڭا وقۋ جىلىنا قانشالىقتى دايىن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بيىلعى وقۋ جىلىنا ءازىر ەكەندىكتەرىن مالىمدەگەنىمەن، مەكتەپتەردە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە شاش ەتەكتەن سەكىلدى.

وقۋ جىلىنا دايىنبىز با؟

جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق جۇمىستارى تامىز ايىنىڭ ورتاسىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا تالقىلانعان بولاتىن. وسى جيىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ بىرقاتار ساندىق دەرەكتەرمەن تانىستىردى. ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە، بيىلعى وقۋ جىلىندا 380 مىڭ بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش رەت اتتايدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 10،5 مىڭعا ارتىق. ناقتىراق ايتساق، 2016 جىلى 369 مىڭ، 2015 جىلى 336 مىڭ بالا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان. سونىمەن قاتار، جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا 35 جاڭا مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلۋى ءتيىس. ال 300 مەكتەپتە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ، 410 مەكتەپتە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق جۇمىستارىنا باعا بەردى. «دايىندىق جامان ەمەس. بىراق كۇردەلى، اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالماعانىن كورىپ وتىرمىز. كەي وڭىرلەردە بالالاردى تاسىمالداۋ، وقۋلىقپەن جانە ىستىق تاماقپەن قامتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەگەن. سوندىقتان قۇرمەتتى اكىمدەر، اتالعان ماسەلەلەردى 1 قىركۇيەككە دەيىن شەشۋدى سۇرايمىن»، – دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.

ەلىمىزدىڭ باس ۇستازى القالى جيىندا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا ءازىر ەكەندىگىن مالىمدەپ، بيىل جاڭا رەفورمالاردىڭ بولمايتىندىعىن ايتتى. ياعني، 2017-2018 وقۋ جىلىندا وتكەن جىلى قابىلدانعان تۇجىرىمدامالىق شەشىمدەر بويىنشا باستالعان شارالاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى قويىلادى. ايتا كەتەيىك، 2017 جىلى 2،5 جانە 7-سىنىپتار جاڭارتىلعان وقۋ مازمۇنىنا كوشەدى. سونىمەن قاتار، جاڭا وقۋ جىلىندا مەكتەپتەگى باعالاۋ جۇيەسى دە وزگەرىسكە ۇشىراماق. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بيىلدان باستاپ وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن كريتەريالدى باعالاۋ ءتارتىبىن بەكىتتى. جاڭا باعالاۋ جۇيەسى بويىنشا، وقۋشىلار ءپان بويىنشا وقىپ بىتىرگەن تاقىرىبىنا ءبىر باعا، ال توقسان اياعىندا جالپى ءپاندى يگەرۋىنە بايلانىستى ەكىنشى باعا الادى. بۇل رەتتە وقۋشىنىڭ ءبىلىمى بالل جانە ءداستۇرلى باعا تۇرىندە باعالانباق. ال جارتى جىلدىق پەن جىل سوڭىندا وقۋشىدان سىناق الىنادى. وسىلايشا، ءبىر ءبولىمدى يگەرۋىنە جانە توقسانداعى بىلىمىنە قاراپ وقۋشىعا قورىتىندى جىلدىق باعا قويىلادى.

مەكتەپ تاپشىلىعى جويىلار كۇن جاقىن با؟

بيىلعى وقۋ جىلىندا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن بالالاردىڭ قاتارى جىلداعىدان الدەقايدا كوپ. بۇل – قۋانىشتى جاعداي. بالالار سانىنىڭ ارتقانى ەل دەموگرافياسىنىڭ ىلگەرىلەپ جاتقانىن دالەلدەيدى. ءبىر وكىنىشتىسى، ءبىلىم سالاسىنىڭ باسشىلارى وسى بالالاردى مەكتەپتەرگە سىيدىرا الماي اۋرەگە تۇسۋدە. بۇل ماسەلە اسىرەسە، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار استانا مەن الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارىن الاڭداتىپ وتىرعان جايى بار. الىپ شاھارلاردا ءبىر سىنىپقا 40-50 بالاعا دەيىن قابىلداپ جاتقان مەكتەپتەر دە بار ەكەن. ولاي ەتپەسكە شارا دا جوق. ويتكەنى قالاداعى مەكتەپتەردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە وسىنداي جاعداي كورىنىس تاۋىپ وتىر. استانالىق مۇعالىمدەر تامىز كەڭەسىندە قالا اكىمىنە مۇڭدارىن شاعىپ، اتالعان ماسەلەنى تەزىرەك شەشىپ بەرۋىن ءوتىندى.

استانا قالاسىندا ءار وقۋ جىلىندا مەكتەپكە بارار بالالار سانى 10-15 مىڭعا كوبەيىپ وتىرادى ەكەن. قالا باسشىسى اسەت يسەكەشەۆتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك، 2010-2011 جىلدارى استانا مەكتەپتەرىندە 74 مىڭ بالا وقىسا، بيىلعى وقۋ جىلىندا ەلوردا مەكتەپتەرىندە 145 مىڭ وقۋشى ءبىلىم الماق. بۇعان بالا تۋ كورسەتكىشىنىڭ ارتۋى مەن استاناعا كوشىپ كەلەتىن وتباسىلار قاتارىنىڭ كوبەيۋى اسەر ەتىپ وتىر. مۇعالىمدەردىڭ تامىز كونفەرەنتسياسىندا بەلگىلى بولعانداي، بيىل استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى 2600 ورىنعا ارنالعان 5 مەكتەپ سالادى. بىراق مەكتەپ سالۋ دا وڭاي ءىس ەمەس. اسەت يسەكەشەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، استانادا حالىق تىعىز ورنالاسقان اۋدانداردا مەكتەپ سالۋ ءۇشىن جەر تابىلعانىمەن، سول جەردى ساتىپ الۋعا، عيمارات تۇرسا، ونى بۇزۋعا قىرۋار قاراجات قاجەت. «قازىر ءبىز حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنىپ، قالانى دامىتۋدىڭ ماستەر-جوباسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. 2 ملن ادامدى قامتيتىن سول جوبا اياسىندا ەسىگىنىڭ الدى  تازا، باراتىن جولى جايلى مەكتەپتەر سالامىز. قازىر ينفراقۇرىلىمى  ىڭعايلى دەگەن 47 مەكتەپتىڭ ورنىن دايىندادىق. جالپى، 2020 جىلعا دەيىن  وسى ماسەلەنى تولىق شەشەمىز»، – دەيدى اكىم.

ەلوردا باسشىسى مەكتەپتەگى ورىن جەتىسپەۋشىلىگىن جويۋ ءۇشىن ءالى دە 3 جىل ۋاقىت قاجەتتىگىن ايتادى. ال وعان دەيىن ۇستازدار ءبىر سىنىپتا 40-50 بالانى وقىتۋعا ءماجبۇر بولاتىن ءتۇرى بار. سوندىقتان، مۇعالىمدەر ءبىر مۇعالىم مۇنشا بالامەن جۇمىس ىستەيتىن بولسا، ءبىلىم ساپاسىنىڭ مۇلدەم تومەندەپ كەتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن ايتۋدا. راسىندا دا، 45 مينۋت ىشىندە 45 بالانىڭ ءبىلىمىن تەكسەرىپ، ولارعا جاڭا ساباقتى ۇعىندىرۋ قيىننىڭ-قيىنى بولماق. مۇنداي جاعدايدا ساپالى ءبىلىم تۋرالى ءسوز قوزعاپ تا قاجەتى جوق سەكىلدى. ءبىر سىنىپقا 40-50 بالانى كىرىگىزىپ الىپ، ساباق وتەتىن ۇستازدان قانداي بىلىكتىلىك، بالادان قانداي ءبىلىم تالاپ ەتە الامىز؟

مەكتەپتەگى ورىن جەتىسپەۋشىلىگى تەك استانا قالاسىندا عانا تىركەلىپ وتىرعان جوق. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك استاناسىنداعى جاعداي دا وسىعان ۇقساس. الىپ شاھاردا ورنالاسقان كەي مەكتەپتەردە وننان استام ءبىرىنشى سىنىپ بار. ولاردىڭ ارقايسىسىندا 35-45 وقۋشىدان توپتاستىرىلعان.

تۇرعىندار سانى كوپ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى احۋال دا وڭ ەمەس. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى يساتاي ساعىندىقوۆ وڭىرگە 205 جاڭا مەكتەپتىڭ قاجەت ەكەندىگىن مالىمدەدى. «بۇگىندە 205 مەكتەپتىڭ 39-ىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. وكىنىشكە قاراي، رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن سالىناتىن مەكتەپتەردىڭ جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتارىن دايىنداۋ، مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزۋ وبلىستا باياۋ»، – دەپ اتاپ ءوتتى يساتاي ساعىندىقوۆ. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى ۇسىنعان دەرەككە يەك ارتساق، بيىلعى قىركۇيەكتە 73 مىڭنان اسا بالا ءبىرىنشى سىنىپقا بارادى. جىل سايىن مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن بالالار سانىنىڭ ارتۋى مەكتەپ تاپشىلىعى ماسەلەسىن ودان ءارى كۇردەلەندىرۋدە. سوندىقتان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى جاڭا مەكتەپتەردى الداعى 4 جىل ىشىندە سالىپ ءبىتىرۋ قاجەت دەپ وتىر.

جاستار ۇستاز بولۋدان نەگە قاشادى؟

ءار جىل سايىن مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتايتىن وقۋشىلاردىڭ كوبەيگەنى كوڭىلىمىزدى قۋانتقانىمەن، ورتا مەكتەپتەردەگى ورىننىڭ تاپشىلىعى الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىنى راس. ال مۇعالىمدەردىڭ جەتىسپەۋى ءتىپتى، كۇردەلى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. رەسمي دەرەكتەرگە جۇگىنسەك، بۇگىندە قازاقستان مەكتەپتەرىندە 4480 مۇعالىم جەتىسپەيتىن كورىنەدى. اسىرەسە، باستاۋىش سىنىپتار، ماتەماتيكا، ورىس، اعىلشىن ءتىلى، فيزيكا، حيميا پاندەرىنىڭ مۇعالىمدەرى تاپشى. مەكتەپتەرگە 691 باستاۋىش سىنىپ، 599 ماتەماتيكا، 587 ورىس ءتىلى، 445 اعىلشىن ءتىلى، 299 فيزيكا، 259 حيميا، 217 ينفورماتيكا، 270 ءان-كۇي ءپانىنىڭ مۇعالىمى قاجەت.

تامىز كەڭەسىندە استانالىق پەداگوگتار بالا وقىتاتىن ۇستازدىڭ جەتىسپەي جاتقاندىعىن اتاپ ايتقان بولاتىن. بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا تومەنگى سىنىپتارعا ساباق بەرەتىن 150 مۇعالىم جەتپەيدى ەكەن. الداعى ءۇش جىلدا استاناعا ءالى تاعى ءۇش مىڭ ۇستاز بەن مىڭ بالاباقشا تاربيەشىسى قاجەت بولادى. سوندىقتان تامىز كەڭەسىنە جينالعان مەكتەپ ديرەكتورلارى قالا اكىمى اسەت يسەكەشەۆتەن مامان تاپشىلىعىن شەشىپ بەرۋدى سۇرادى. بۇل سۇراققا قالا باسشىسىنىڭ دا جاۋابى ءازىر ەكەن. اكىمنىڭ ايتۋىنشا، ەلورداداعى جوعارى وقۋ ورىندارى تومەنگى سىنىپتى وقىتاتىن ماماندار دايارلامايدى. ەگەر ۋنيۆەرسيتەتتەر باس قالاعا قاجەتتى مامانداردى دايىنداۋدى قولعا السا، اكىمدىك قالا بيۋدجەتىنەن جىلىنا 200 گرانت ءبولىپ، قولداۋ كورسەتۋگە دايىن كورىنەدى.

ۇستاز تاپشىلىعى اتىراۋ وبلىسى ءۇشىن دە وزەكتى بولىپ وتىر. مۇندا بيىل جاڭا وقۋ جىلىنا 102 جاس مامان جۇمىسقا قابىلداندى. بىراق بۇل – وتە از. تاپشىلىقتى جويۋ ماقساتىندا بيىل وبلىستىق اكىمدىكتەن قارالعان 222 ءبىلىم گرانتىنىڭ 178-ءى وسى پەداگوگيكا سالاسىنا ءبولىندى. الايدا ولاردىڭ العاشقى لەگى ەندى 4 جىلدان سوڭ عانا ماماندىق يەسى اتانادى. جالپى، اتىراۋ وبلىسىنا بۇگىنگى تاڭدا 341 پەداگوگيكالىق ماماندىق يەلەرى جەتىسپەيدى. اتاپ ايتاتىن بولساق، ورىس تىلىندەگى ساباق بەرەتىن، فيزيكا، ماتەماتيكا، باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمدەرى جانە دەنە شىنىقتىرۋ، العاشقى اسكەري دايىندىق ماماندىقتارى بويىنشا ساباق بەرەتىن ۇستازدار تاپشى.

نەگىزىنەن، قازاقستاندا وقۋشى سانى جىل سايىن ءوسىپ جاتقانىمەن، مۇعالىم ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر سانى سوڭعى بەس جىلدا وزگەرمەگەن. 2011 جىلى قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 118 مىڭ ادام مۇعالىم  ماماندىعىندا وقىسا، 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش ەكى-اق مىڭعا وسكەن.  2000 جىلدارى مۇعالىم ماماندىعىنا بولىنگەن گرانت سانى از بولدى. كەيىنىرەك ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مۇعالىم تاپشىلىعىن شەشۋ ءۇشىن وسى ماماندىققا بولىنگەن گرانتتار سانىن ارتتىرا باستادى. 2016 جىلى  پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا بەس مىڭ گرانت بولسە، بيىل 6385 گرانت قاراستىرىلعان. بىراق پەداگوگتاردى دايىنداۋعا بولىنگەن گرانتتار سانىن ارتتىرۋ مەكتەپتەگى مۇعالىم تاپشىلىعىن تولىقتاي جويا الا ما؟ بۇل جاعى ازىرگە كۇماندى ماسەلە بولىپ تۇر.

جالپى، مەكتەپكە قىزمەتكە كەلەتىن جاس مامانداردىڭ جوقتىعىنان بالالاردى ءالى كۇنگە دەيىن زەينەت جاسىنداعى پەداگوگتار وقىتىپ كەلەدى. ءبىر جىلدارى مەملەكەت باسشىسى مۇعالىمدەردىڭ «جيىرما بەس جىلدىق ەڭبەك وتىلىمەن زەينەتكە شىعۋى» تۋرالى ماسەلە كوتەرگەن بولاتىن. سول كەزدەگى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گۇلشارا ابدىحالىقوۆا قازاقستاندا زەينەت جاسىنىڭ قىسقارتىلمايتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، «ەڭبەككە جارامدى جاس» قىسقارعان سايىن بولاشاق زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىسى دا ازايا تۇسەدى ەكەن.

جاسىراتىنى جوق، قازاقستانداعى مۇعالىمدەردىڭ كوپشىلىگى – بۇرىننان ءدارىس بەرەتىن ۇستازدار، ولاردىڭ زەينەت جاسىنا تاياعاندارى دا كوپ. اسىرەسە، اۋىلدىق جەرلەردە ورىس ءتىلى، اعىلشىن ءتىلى، ينفورماتيكا، حيميا، فيزيكا سىندى پاندەردىڭ وقىتۋشىلارى جەتىسپەيدى. ال قولىندا ديپلومى بار جاس مامان لاجى بولسا، ۇستازدىق قىزمەتكە جاقىنداماۋعا تىرىسادى. نەگە جاستار مۇعالىم بولۋدان قاشادى؟ مۇنىڭ سەبەبىن ەڭ الدىمەن جالاقىنىڭ ازدىعىمەن بايلانىستىرىپ جاتادى. بىراق جاستاردىڭ ۇستازدىق مىندەتتەن قاشۋىنىڭ سەبەبى تەك جالاقىنىڭ ازدىعىندا عانا بولماسا كەرەك. ءاۋ باستان مۇعالىم بولعىسى كەلمەي، وقۋعا اتا-انانىڭ ايتۋىمەن، تۋىستاردىڭ ماجبۇرلەۋىمەن تۇسەتىندەردىڭ كوپتىگىن ءسىز بەن ءبىز جاقسى بىلەمىز. ءتىپتى، ايتەۋىر ءبىر ديپلومعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن وقيتىندار دا جوق ەمەس. ال وقۋ ورنىن ۇزدىك تامامداعان سوڭ باسقا ماماندىقتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ كەتەتىندىگى تاعى بار. ويتكەنى مەكتەپتە قىزمەت ەتە ءجۇرىپ مانساپتىق ءوسۋ تۇگىلى، جاقسى جالاقىنى ارمانداۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەستىگىن جاستار جاقسى بىلەدى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button