شەتەلدە بوسانۋدى بەدەل ساناپ...

ەلىمىزدە پەرزەنتحانا توڭىرەگىندە تەرىس پىكىر قالىپتاسا باستاعانى وكىنىشتى. سوڭعى جىلدارى كەيبىر پەرزەنتحانادا نارەستەنىڭ جوعالۋى مەن اشىقتان-اشىق بالا ساتۋ جيىلەدى. ءتۇرلى سەبەپتەرمەن انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا زيان كەلىپ، ءسابي ءولىمىنىڭ تىركەلۋى دە ازايماي تۇر.

اتىراۋ وبلىسى، يندەر اۋدانىنىڭ تۇرعىنى گۇلدانا جەكەنوۆا پەرزەنتحانادا دارىگەرلەردىڭ سالعىرتتىعىنان كوز جۇمدى. قاڭتار ايىندا پەرزەنتحاناعا ءوزى كەلگەن اناعا دەر كەزىندە مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلمەگەندىكتەن، انا مەن ءسابي ءولىم قۇشقان. پەرزەنتحانا دارىگەرلەرى جانار ءداۋىتوۆا، نازگۇل مۇحانبەتقاليەۆا جانە اكۋشەر اقمارال سەمبيەۆا 32 جاسار تۇرعىننىڭ قازاسىنا كىنالى دەپ ايىپتالىپ، اق حالاتتىلار كاسىبي مىندەتتەرىن ءتيىستى دەڭگەيدە ورىنداماعانى ءۇشىن شارتتى تۇردە سوتتالىپ، گۇلدانانىڭ جارى مەن ارتىندا قالعان ءۇش بالاسىنا 10 ميلليون تەڭگە كولەمىندە وتەم­اقى تولەپ بەردى. ال بىلتىر الماتى وبلىسى، قاسكەلەڭ پەرزەنتحاناسىندا 27 شاقالاق دۇنيە ەسىگىن اشپاي جاتىپ ومىرمەن قوش ايتىسسا، وبلىس بويىنشا 372 نارەستە شەتىنەگەن. ۇشەمنىڭ بىرىنەن ايىرىلعان ايگۇل ىسقاقوۆا بالاسىنىڭ ولىمىنە دارىگەرلەردى كىنالاعان ەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، نارەستە جاتقان ۆاكۋم اشىق قالعان، ءسابيىن سوڭعى رەت كورگەندە ەرنى كوگەرىپ جاتقان. نەلىكتەن اشىق تۇرعانىن دارىگەرلەر تۇسىندىرە المادى. ءدال وسى پەرزەنتحانادا امان-ەسەن تۋعان بالاسى شەتىنەگەن انا دا دارىگەرلەرگە جازا تاعايىنداۋدى سۇراعان. الايدا دارىگەرلەر ەكى جاعدايدا دا ايەلدەردىڭ وزدەرىن كىنالادى. قاراساي اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ ديرەكتورى ساۋلە ساۋرانباەۆانىڭ ايتۋىنشا، بوسانعان ايەلدىڭ ءبىرى اۋرۋ بولسا، ەكىنشىسى پاتەردە تۇرادى ەكەن. وسى وقيعاعا بايلانىستى التى دارىگەر جۇمىستان شەتتەتىلدى. بالا ءولىمىنىڭ وتەمى – سوگىس قانا ما؟ مۇنداي جاعدايلاردا دارىگەرلەر بار كىنانى اناعا جاۋىپ، وزدەرىن سۇتتەن اق، سۋدان تازا ەتىپ كورسەتەدى.  ساراپتاما دا، تەرگەۋ جۇمىستارى دا ناۋقاستاردىڭ ءسوزىن راستاي المايدى. نەگە؟ وتاندىق مەديتسينا ولقىلىقتارىنىڭ ءبىرى وسى. ماسەلەن، دامىعان مەملەكەتتەردە ايەلگە جەكە پالاتا بەرىلەدى. پەرزەنتحانادان شىعارىلعانشا ەرى نەمەسە تۋىسى قاسىندا قالۋىنا بولادى. جاڭا تۋعان نارەستە اناسىنا بىردەن بەرىلمەيدى، ارنايى پالاتادا مەدبيكەلەردىڭ قاراۋىندا بولادى. بۇل انا كۇتىمىنە ايتارلىقتاي سەپ. ال قازاقستاندا بالا بىردەن انانىڭ قۇشاعىنا بەرىلىپ، شاقالاقتىڭ كۇتىمى ەسىن ەندى عانا جيعان نەمەسە ەسىن جيا الماي، شالىقتاپ جاتقان اناسىنا تاپسىرىلادى. بالانىڭ جاعدايىن مۇقيات باقىلاپ وتىراتىنداي انالاردىڭ مەديتسينالىق ءبىلىمى جوق. شاقالاقتىڭ جاعدايى ناشارلاسا، مەدبيكە شاقىرعاننان باسقا قولىنان ەشتەڭە كەلمەيدى.

كوزىن اشقاندا كورگەنى – جەمقورلىق

پەرزەنتحانانى جايلاعان جەمقورلىق ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. پەرزەنتحانا تابالدىرىعىن اتتاعان انالاردىڭ بارلىعى مۇنى ءوز كوزىمەن كورگەن دەسەك، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بالانى امان-ەسەن بوسانۋ ءۇشىن، اكۋشەردىڭ قولى جەڭىل بولۋ ءۇشىن تيىن-تەبەن، ەڭ اياعى پەرزەنتحانادان شىققاندا كورىمدىك الاتىن مەدبيكەلەر بار. مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ بارلىعىندا وسى ءداستۇر قالىپتاسقان. الماتى قالاسىنداعى پەرزەنتحانالاردىڭ بىرىندە بوسانعان ماقپالدىڭ ايتۋىنشا، الدىن الا كەلىسسەڭ، اكۋشەر 20 مىڭ تەڭگە الادى. ەگەر تولعاق كەزىندە پەرزەنتحاناعا كەلىپ، سول جەردە كەلىسسەڭ، 10 مىڭ تەڭگە دامەتەدى. انا مەن بالانى پەرزەنتحانادان شىعارىپ سالۋ ءۇشىن مەدبيكەلەر تالاسىپ تا قالاتىن كورىنەدى. ويتكەنى شىعارىپ الۋعا كەلگەندەردەن مىندەتتى تۇردە كورىمدىك سۇرايدى. بۇل دا پەرزەنتحانا بيزنەسى. قالاي دەسەك تە، وسىناۋ قازاقى ادەت-عۇرىپتى تامىرىمەن جويۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭ باستىسى، قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى كۇرت وركەندەگەن ورەسكەل ءارى ارسىز ساۋدانىڭ تۇبىرىنە دە بالتا شابۋ مۇمكىن بولماي تۇر.

ول – بالا ساۋداسى.  جۋىردا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان وڭتۇستىكقازاقستاندىق دارىگەرلەر پەرزەنتحانانى بالا ساتاتىن مەكەمەگە اينالدىرعان. اتاپ ايتقاندا، شىمكەنتتەگى №1 پەريناتالدىق ورتالىقتا بالا ساتقان التى دارىگەر جاۋاپقا تارتىلىپ، الدى 5 جىلدان تەمىر تورعا توعىتىلدى. ولار بالاسىنان باس تارتقىسى كەلەتىن ارسىز ايەلدەرمەن الدىن-الا كەلىسىپ، پەرزەنتحاناعا جالعان قۇجاتپەن جاتقىزاتىن بولعان. احاج بولىمىندەگى تانىستارى ارقىلى بالانى ساتىپ الۋشىلارعا وپ-وڭاي راسىمدەپ، الماتى، جامبىل، قىزىلوردا، استانا قالالارىنا جونەلتىپ وتىرعان.

ال جاقىندا شىمكەنت قالاسىندا بوسانعان ايجان كەنجەتايقىزى نارەستەسىنەن پەرزەنتحانادا-اق ايىرىلدى. ينە سالعاننان شەتىنەگەن ءسابيدى جەرلەۋ ءۇشىن ۇيگە اكەلگەندە ءمايىتتىڭ الماسىپ كەتكەنىن كورەدى. ۇل بالانىڭ ورنىنا، قىز بالانىڭ ءمايىتىن بەرىپ جىبەرگەن دارىگەرلەر ءىستىڭ-ءمان جايىن تۇسىندىرە المادى. تىزە بەرسەك، جابىق ەسىك ارتىنا جاسىرعان جايتتار كوپ.

ۇزدىكتەر رەيتينگىسى نە دەيدى؟ 

قازىر ەلىمىزدە ادام ءومىرى دە ساۋداعا سالىنىپ، دۇنيە ەسىگىن جاڭا اشقان سابيلەر مەن انانىڭ جان قينالىسى ەلەنبەيتىن سياقتى. بوسانعان ايەلدەردىڭ  كوپشىلىگىنىڭ پەرزەنتحانا تۋرالى پىكىرى وڭدى ەمەس. دەسەك تە ستاتيستيكا ەڭ ۇزدىك جانە ەڭ ناشار پەرزەنتحانانى انىقتاپ بەردى.

ەڭ اۋەلى رەيتينگ قالاي جاسالادى؟ جوعارى كاتەگوريالى دارىگەرلەردىڭ ۇلەسى، مەرزىمسىز اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ كورسەتكىشى ەسەپكە الىنادى. انا ءولىمى مەن پەريناتالدى ءولىمنىڭ الدىن الۋ، بوسانعاندا اكۋشەرلەر كەسىرىنەن بولاتىن جاراقاتتىڭ جيىلىگى، سونىمەن قاتار ناۋقاستاردىڭ شاعىمى دا ەسكەرىلەتىن بولعان.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، 2016 جىلى رەسپۋبليكادا ءۇش پەرزەنتحانا ۇزدىك دەپ تانىلدى. ءبىرىنشى ورىندا – الماتى قالاسىنداعى «پەريناتالوگيا جانە بالا حيرۋرگياسى ورتالىعى»، استانا قالاسىنداعى «№3 پەريناتالدى ورتالىق» جانە قاراعاندى وبلىسىنداعى «ايماقتىق اكۋشەر-گينەكولوگيالىق ورتالىق». ال ەكىنشى ورىن التى پەرزەنتحاناعا بۇيىرىپتى. اتاپ ايتقاندا، الماتى قالاسىنداعى №5، №1، №2 قالالىق پەرزەنتحانا، قوستاناي وبلىسىنداعى رۋدنىي پەريناتالدى ورتالىعى جانە بقو قالالىق پەرزەنتحانا مەن الماتى وبلىسىنداعى ەسىك پەرزەنتحاناسى.

ەلىمىزدەگى ەڭ ناشار پەرزەنتحانا – شىعىس قازاقستانداعى سەمەي قالاسىنىڭ №2 جانە №3 پەريناتالدى ورتالىعى.

اتالمىش رەيتينگكە رەسپۋبليكاداعى 29 پەريناتالدى ورتالىق ەنگەن. مۇنىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق مەكەمەلەر. مۇنىڭ سىرتىندا اقىلى پەريناتالدى ورتالىقتار دا بار. Pandaland انا مەن بالالارعا ارنالعان پورتالدىڭ ساۋالناماسى بويىنشا، ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك پەرزەنتحانا – الماتى قالاسىنداعى اقىلى ورتالىقتار. البەتتە، اقىلى ورتالىققا بارۋعا كەز كەلگەن انانىڭ جاعدايى جوق. كەرەك دەسەڭىز، مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ دە اقىلى ءبولىمى بار. كەيبىر انالار الدىن الا قاۋىپتەنىپ، امان-ەسەن بوسانۋ ءۇشىن اقىلى قىزمەتكە جۇگىنەدى. مىسالى، الماتى قالاسىنداعى №5 پەرزەنتحانانىڭ اقىلى ءبولىمى – 100 مىڭ تەڭگە. تەگىن قىزمەتتەن ايىرماشىلىعى اناعا جەكە پالاتا بەرىلەدى، كەلۋشىلەر ەركىن كىرىپ-شىعا الادى. ەڭ باستىسى، جەكە اكۋشەر بەرىلەدى. مىسالى، الماتى قالاسىنىڭ ايى-كۇنى جەتكەن اقەركە ەسىمدى تۇرعىنى اقىلى قىزمەتكە كەلىسىپ قويعان. «پەريناتالوگيا جانە بالالار كارديوحيرۋرگياسى ورتالىعىنىڭ دارىگەرىمەن كەلىسىپ قويدىم. شامامەن 500 دوللار قولىنا ۇستاتامىز. اكۋشەر ءوزى بوساندىرادى، ەكى ادامدىق پالاتاعا جاتقىزادى، كۇيەۋىم بىرگە كىرەدى. تەگىن قىزمەتكە بارۋدان تارتىنعان سەبەبىم، «ساقتىقتا قورلىق جوق» دەيدى. 30-عا كەلگەندە العاشقى بالامدى بوسانعالى وتىرمىن. سوندىقتان بىلىكتى مامانداردىڭ قولىنا تۇسكىم كەلەدى»، – دەدى ول.

بۇل پەرزەنتحانا كادرلارىن قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگىن تۋدىرادى. كوپ جاعدايدا اكۋشەردىڭ ازدىعىنان بالانىڭ ىشتە شەتىنەۋى، بالانى اسىعىس بوساندىرىپ، زاقىم كەلۋى، كەيدە ءتىپتى بوسانعاننان كەيىن قاراۋسىز قالدىرۋى قايعىلى جاعدايعا دۋشار ەتەدى. جالپى ايتقاندا، پەرزەنتحانالاردا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى كوڭىلدەگىدەي ەمەس.

قوعام قايراتكەرى ارۋجان ساين كەزىندە جانتۇرشىگەرلىك ستاتيستيكانى جاريالاعان ەدى. «ەلىمىزدەگى سال اۋرىنا شالدىققان بالالاردىڭ تەڭ جارتىسى ساۋ تۋىلىپ، كەيىننەن عانا دياگنوز قويىلعان»، – دەيدى ارۋجان ساين. تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردىڭ كوپشىلىگى دارىگەرلەردىڭ قاتەلىگىنەن، بوسانۋ كەزىندە ومىرتقا زاقىمدانۋىنان دەرتتى بولادى.  ناقتى مىسال كەلتىرەر بولساق، قورعا كومەك سۇراي كەلگەن 187 بالانىڭ 69-ىنىڭ دەنى ساۋ بولعان، ىشتە جاقسى دامىعان، تەك دارىگەرلەردىڭ قاتەلىگىنەن مۇگەدەك بولعان. مىنە، وسىنداي ستاتيستيكادان كەيىن كوپشىلىك شاماسى كەلسە شەتەلگە، اقىلى بولىمگە اسىعادى.

شەتەلدە بوسانۋ ءسان بە ەكەن؟ 

سوڭعى جىلدارى قالتاسى قالىڭ وتانداستارىمىز شەتەلدە بوسانۋدى سانگە اينالدىرعانداي. ولاردىڭ ىشىندە شەتەلدە ءبىلىم العان، جۇمىس ىستەگەن وتانداستار دا بار. دەسە دە بوسانۋ ءۇشىن ارنايى الىس ساپارعا شىققان ناقتى مىسالدار جەتەرلىك. ولاردىڭ كوبى كانادا مەن اقش-قا بارادى. مىسالى، ءانشى ليدو ءۇش بالاسىن قۇراما شتاتتاردا بوسانعان. ەڭ تاڭدانارلىعى، بوسانۋ قاۋىپسىزدىگى مەن بالا تۋ بويىنشا جاسالعان حالىقارالىق رەيتينگتەردە اقش ۇزدىك وندىق تۇرماق، جيىرمالىققا دا ەنبەيدى. ايتالىق، Save the children قايىرىمدىلىق ۇيىمىنىڭ بۇكىلالەمدىك رەيتينگىسىندە اقش بوسانۋ قاۋىپسىزدىگى، بالا ءولىمى، انا كۇتىمى بويىنشا 33-ورىنعا تۇراقتاعان. ال قازاقستان وسى رەيتينگتە 58-ورىندا.

تاياۋدا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءلاززات اقتاەۆا پەرزەنتحانا مەن اۋرۋحانالاردى بىرىكتىرۋ جوباسىنىڭ قاراستىرىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى. بۇل مالىمدەمە جالپاق جۇرتتىڭ، اسىرەسە انالاردىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. پەرزەنتحانالار دا ءتۇرلى سىناقتىڭ نىسانىنا اينالعانى ما؟

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button