Қазақстан Орталық Азия елдерінің сыртқы сауда айналымының 51 пайызына, ал өңірдің жалпы экспортының 57 пайызына ие. Бұл көрсеткіштер еліміздің аймақтағы жетекші экономикалық күш ретіндегі рөлін айқындайды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Қазақстанның сыртқы саудадағы үлесінің жоғары болуы оның географиялық орналасуымен, табиғи ресурстарымен, көлік-логистикалық мүмкіндіктерімен және халықаралық сауда байланыстарының дамуымен тығыз байланысты. Еліміз Еуропа мен Азияны байланыстыратын маңызды транзиттік бағыттардың бойында орналасқан. Бұл артықшылық тауарларды халықаралық нарықтарға жеткізуге және сауда-экономикалық ынтымақтастықты кеңейтуге мүмкіндік береді.
Өңір экспортының 57%-ы Қазақстанның үлесіне тиесілі болуы ел экономикасының Орталық Азиядағы экспорттық әлеуетін көрсетеді. Мұнай, газ, металл, уран, астық және басқа да тауарлар еліміздің сыртқы саудасында маңызды орын алады. Сонымен қатар өңдеу өнеркәсібі өнімдерінің экспортын ұлғайту және жаңа нарықтарға шығу экономиканы әртараптандыруға жол ашады.
Сыртқы сауда айналымындағы 51% үлес те Қазақстанның өңірлік экономикалық байланыстар жүйесіндегі маңызын аңғартады. Орталық Азия елдерімен сауда қатынастарын дамыту, шекара маңындағы ынтымақтастықты нығайту және көлік инфрақұрылымын жетілдіру аймақтың экономикалық әлеуетін арттыруға ықпал етеді.
Қазақстанның бұл көрсеткіштері елдің Орталық Азиядағы экономикалық көшбасшылық позициясын айқындайды. Алдағы кезеңде экспорт құрылымын кеңейту, отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және халықаралық сауда бағыттарын әртараптандыру осы басымдықты сақтаудың маңызды шарттары болмақ.
Елдің экономикалық даму деңгейін айқындайтын негізгі көрсеткіштердің бірі – жалпы ішкі өнім (ЖІӨ). Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, 2025 жылы Қазақстанның ЖІӨ көлемі 306 млрд АҚШ долларын құрап, бір жылда 6,5%-ға өскен. Ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 15 006,4 долларға жеткен.
2019 жылдан бері ел экономикасы айтарлықтай өсті. Бұл ретте экономикалық өсімге түрлі салалардың дамуы ықпал етті. 2025 жылы ең жоғары өсім көлік, құрылыс, сауда және өнеркәсіп салаларында тіркелді.
Көлік саласындағы нақты өсім 19,4%-ды, құрылыста 17,5%-ды, көтерме және бөлшек саудада 8,1%-ды, ал өнеркәсіпте 7,7%-ды құрады. Бұл көрсеткіштер экономикалық белсенділіктің артып, инфрақұрылымның дамып келе жатқанын көрсетеді.
Қазақстанның экономикалық әлеуеті ішкі нарық үшін ғана емес, тұтас өңір үшін де маңызды. Еліміздің тиімді географиялық орналасуы Қытай, Еуропа, Ресей, Оңтүстік Азия және Таяу Шығыс арасындағы көлік бағыттарын дамытуға мүмкіндік береді. Бұл сауда мен транзит саласындағы жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Орталық Азия мемлекеттері арасындағы экономикалық ынтымақтастықты нығайтудың маңызын бірнеше рет атап өткен болатын.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы еліміздің сыртқы сауда айналымы 143,9 млрд АҚШ долларын құрады. Экспорт көлемі 79 млрд долларға, ал импорт 64,8 млрд долларға жетті.
Қазақстан энергетика, металлургия, химия және агроөнеркәсіп кешендерінің өнімдерін шетелдік нарықтарға жеткізе отырып, көптеген мемлекеттермен сауда байланыстарын дамытып келеді. Сонымен қатар еліміз машиналар мен жабдықтарды, химиялық өнімдерді және халық тұтынатын тауарларды импорттайды.
Орталық Азиядағы көршілес мемлекеттермен ынтымақтастықтың маңызы ерекше. Өзара сауданың кеңеюі өңірлік өндірістік байланыстарды нығайтуға, жаңа өткізу нарықтарын қалыптастыруға және бірлескен жобаларды жүзеге асыруға жағдай жасайды.
Президент өзара сауда көлемін одан әрі арттыру қажеттігін де атап өткен. Бұл бағыттағы перспективалы бастамалардың қатарында шекара маңындағы сауда-экономикалық хабтарды, логистикалық кешендерді және өнеркәсіптік кооперация орталықтарын дамыту бар.
Атап айтқанда, Қазақстан Өзбекстанмен бірлесіп, «Орталық Азия» халықаралық өнеркәсіптік кооперация орталығы жобасын жүзеге асырып жатыр. Қазақстан мен Қырғызстан шекарасында индустриялық сауда-логистикалық кешен дамып келеді. Ал өңірдің басқа мемлекеттерімен ынтымақтастық аясында көтерме-тарату орталықтарын құру және өнім экспорттауға арналған инфрақұрылымды дамыту көзделген.
Бұл бастамалар Орталық Азия елдерінің экономикалық байланысын нығайтуға және жергілікті өндірушілердің сыртқы нарықтарға шығу мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған.
