قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلى قالاي جۇزەگە اسادى؟

قازاقستاندا قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلى 2021 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ ەنگىزىلدى. زەرتتەۋ بويىنشا، بۇل مودەل ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋعا، بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءۇش بۋىندى مودەلگە: تەرگەۋ ورگانى، پروكۋراتۋرا جانە سوت كىرەدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتە «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلدە وكىلەتتىكتەرىن ناقتى بولە وتىرىپ، ەنگىزىلگەن ءۇش بۋىندى مودەلدىڭ ارقايسىسىنا ارنايى مىندەتتەر جۇكتەلگەن. ماسەلەن، پوليتسيا قىلمىستاردى جانە وعان قاتىسى بار ادامداردى انىقتاپ، دالەلدەر جيناپ، بەكىتۋى كەرەك.

پروكۋرور جينالعان دالەلدەمەلەرگە تاۋەلسىز باعا بەرۋگە، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋدىڭ جولىن كەسۋگە، ادال ازاماتتاردى قىلمىستىق پروتسەسكە تارتۋعا جول بەرمەۋگە، سوتتا ايىپتاۋدى قولداۋعا مىندەتتى.

ال سوت ورگانداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە شاعىمداردى قاراپ، ءىس بويىنشا تۇپكىلىكتى ۇكىم شىعارادى. بۇل ءتاسىل تەكسەرۋلەر مەن تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن نىعايتادى جانە ءار كەزەڭدە ءتيىمدى سۇزگى جاسايدى.

بۇل رەتتە، پرەزيدەنتتىڭ «زاڭدىلىق پەن ادىلەتتىلىك ادەتتەگىدەي بويىنشا قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك»  دەگەن ءسوزىن ەسكەرۋ كەرەك. ازاماتتاردىڭ تاعدىرى قىلمىستىق ىستەردەگى قاتەلىكتەرگە بايلانىستى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون.

وسىعان بايلانىستى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋراتۋراسى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋگە قاتىستى بارلىق ورگاندارمەن بىرلەسىپ، قىلمىستىق پروتسەستىڭ تولىققاندى ءۇش بۋىندى مودەلىنە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋدى باستادى.

ەندى پروكۋرورلار قىلمىستىق ىستەر بويىنشا نەگىزگى ءىس جۇرگىزۋ شەشىمدەرىمەن كەلىسەدى جانە بەكىتەدى.

تەرگەۋشىنىڭ نەمەسە انىقتاۋشىنىڭ قانداي شەشىمدەرىن پروكۋرور كەلىسەتىنى نەمەسە بەكىتەتىنى تۋرالى ايتا وتىرىپ، زاڭعا سايكەس پروكۋرور شەشىمدەردى كەلىسىدەي دەپ ايتۋى كەرەك:

– كۇدىكتى دەپ تانۋ تۋرالى;

– كۇدىكتىنىڭ ارەكەتىن سارالاۋ تۋرالى;

– كۇدىكتىنىڭ ءىس-ارەكەتىن وزگەرتۋ جانە ونىڭ سارالانۋىن تولىقتىرۋ تۋرالى;

– قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ سارالانۋى تۋرالى;

– تەرگەۋ مەرزىمدەرىن ءۇزۋ تۋرالى.

پروكۋرور سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ورگانىنىڭ مىناداي شەشىمدەرىن بەكىتەدى:

– قىلمىستىق ءىستى نە قىلمىستىق قۋدالاۋدى تولىق كولەمدە نەمەسە ءبىر بولىگىندە توقتاتۋ تۋرالى;

– بۇيرىق ءوندىرىسىن قولدانۋ تۋرالى;

– قىلمىستىق تەرىس قىلىق تۋرالى حاتتاما.

ءۇش بۋىندى مودەل – بۇل ءارتۇرلى ورگانداردىڭ 3 نەگىزگى تاپسىرمانى ورىنداۋى:

  1. سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ورگاندارى – قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى انىقتاۋ، جولىن كەسۋ، قاتىسى بار ادامداردى انىقتاۋ، دالەلدەمەلەردى جيناۋ جانە بەكىتۋ;
  2. پروكۋراتۋرا – جينالعان دالەلدەمەلەرگە تاۋەلسىز باعا بەرۋ، نەگىزگى پروتسەسسۋالدىق شەشىمدەرىن قابىلداۋ، ۇسىنۋ جانە سوتتا ايىپ تاعۋ جانە ۇستاۋ;
  3. سوت – جازا تاعايىنداۋ، تەرگەۋ ارەكەتتەرىن سانكتسيالاۋ جانە سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ورگاندارى مەن پروكۋراتۋرانىڭ ارەكەتتەرى مەن شەشىمدەرىنە شاعىمداردى قاراۋ.

مۇنداي شەكتەۋ نەگىزسىز زاڭسىز شەشىمدەردەن قورعايتىن قۇقىق قورعاۋ كەدەرگىلەرىن تۋدىرادى. جۇيەنىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنىڭ ءار كەزەڭى ءىس سوتقا كەلمەس بۇرىن ءوتۋى كەرەك سۇزگى رەتىندە قىزمەت ەتەدى.

سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ورگاندارىنىڭ شەشىمدەرىن كەلىسۋ جانە بەكىتۋ ءتارتىبى مەن مەرزىمدەرى قىلمىستىق پروتسەسستىك كودەكسىندە جانە باس پروكۋروردىڭ 2020 جىلعى 30 جەلتوقسانداعى №165 بۇيرىعىندا بەكىتىلگەن قىلمىستىق قۋدالاۋدىڭ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋدى ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى سالالىق نۇسقاۋلىقتا انىق جازىلعان.

مىسالى، پروكۋرور كۇدىكتىنىڭ ءىس-ارەكەتىن كۇدىكتى رەتىندە تانۋ، سارالاۋ جانە قايتا سارالاۋ تۋرالى قاۋلى كەلىپ تۇسكەن كەزدەن باستاپ دەرەۋ، بىراق 24 ساعاتتان كەشىكتىرمەي كەلىسۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى نە دالەلدى قاۋلىمەن ولاردى كەلىسۋدەن باس تارتادى.

جاڭا فورمات جاعدايىندا پروكۋرورلار تەرگەۋشىلەر مەن انىقتاۋشىلاردىڭ زاڭسىز شەشىمدەرىنە جەدەل دەن قويا باستادى. سونىڭ ناتيجەسىندە زاڭسىز تەرگەۋ مەرزىمدەرىنىڭ ءۇزىلۋى، توقتاتىلعان قىلمىستىق ىستەر سانىنىڭ ازايۋى بايقالادى. بۇل كۇدىكتىلەردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن دۇرىس سارالاماعانىن جەدەل انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. قىلمىستىق پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جانە ازاماتتاردى قىلمىستىق پروتسەسس شەڭبەرىنە زاڭسىز تارتۋعا جول بەرىلمەدى.

باس اسكەري پروكۋراتۋراسى قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىن قالاي قولداناتىنىن قاداعالاۋدى تۇراقتى تۇردە جۇزەگە اسىرادى.

باس اسكەري پروكۋراتۋراسى قىزمەتتىك دايىندىق، جۇمىلدىرۋ جانە قارۋلاندىرۋ جۇمىسى توبىنىڭ اسكەري پروكۋرورى، ادىلەت اعا لەيتەنانتى ع.م.مامىروۆ

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button