Өтеген Оралбайұлы: Қазақтың ең бақытты күні…

Белгілі ақын, мәдениет және қоғам қайраткері, Мем­ле­кеттік сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңір­ген қайраткері Өтеген Оралбайұлы газетімізге берген сұх­батында келелі әңгіменің түйінін Тәуелсіздігіміздің 30 жыл­дығына орай ұлық мерекенің ұлағаттары хақында тұжырым­дады.

– Қазақстанның тәуелсіз ел атанға­нын ең алғаш естіген сәтті есіңізге тү­сі­ріп көріңізші. Халықтың сол кездегі көңіл күйі, өзіңіздің ішкі сезімдеріңіз ұмы­тыла қоймаған болар?

– Ол күнді ұмыту мүмкін емес. Өзім сол кез­дегі Жоғарғы Кеңестің тілшілер қосы­нын­да болатынмын. Тәуелсіздік туралы тарихи сөз­ді естігенде сол депутаттық корпус отыр­ған залда, халық қалаулылары дүр етіп орын­да­рынан көтеріліп, дүркіретіп қол соғып тұр­ғанда жанарым жасаурап, қуаныш пен ба­қыттан шалқып тұрдым. Халқымыз мұн­дайда «ақ түйенің қарны жарылған күн» деп жа­тады ғой, бұл оқиға одан да зор болатын. Өш­кен жанып, өлген тірілген, ардақты ата-ба­баларымыздың аруағы атойлаған күн бо­латын. Жұртымыз бұл оқиғаны жүректері лү­пілдеп, төрт көзі түгел, тікесінен тұрып күт­кен-ді. Бір-бірімізді құшақтап, бірге ту­ғандай, бір үйдің баласындай болып қуандық. Қазақтың ең бақытты күні қайсы десе, осы күн болар деймін.

Сол күні Жоғарғы Кеңестің сессия за­лын­да бірнеше күн бойы жан алып, жан бе­ріскен пікірталаста аймаңдайы жарқырап, мін­беге сан рет шығып, сансыз да саңылаусыз сұрақ­тарға сындарлы жауап берген топтың ал­дында Алаш алыптарының соңғы тұяқ­тары­ның бірі, академик, заңғар заңгер Салық Зи­манов пен көрнекті мемлекет және қоғам қай­раткері, ұлы қаламгер  Әбіш Кекілбаев тұр­ды. Кемеңгер Кекілбаевтың сол кездегі та­рихи сөзі тәуелсіздіктің тағдырын шешкен еді. Әбекең осы сөзін ерекше толқып, көзіне жас алып, әрі шамырқанып тұрып айтқанда, зал сілтідей тынып, әпербақандар абыржып қал­ғанда, сол сәтті қалт жібермей қағып түс­кен Нұрсұлтан Назарбаев дауысқа салып жі­­б­­­ергенде, тәуелсіздіктің тұсауы кесіліп,  қа­зақ даласын сүйінші шарлап кеткен бо­латын.

Сол күні Салық аға Зимановтың үйіне бір­­­ге барып, бір-бірімізді құшақтап, жа­нар­ларымыз боталап тұрып, құттықтап едік. Ертесіне сол кездегі «Дала дидары» газетінде ме­нің Салық Зимановпен жүргізген «Ежелден ер­кін ел едік» деген көлемді сұхбатым жария­лан­ды. Әр қазақтың үйінде осындай көңіл күй болған шығар деп ойлаймын. Осындай сәтке куә болғаным үшін тағдырыма риза­мын. Кейін Парламент депутаты болғанымда осы сәтті Салық аға екеуміз жиі еске алып, қуа­на қол алысушы едік.  Әбіш ағамен отба­сы­лық жағдайда араласқан 30 жылдық ке­зеңде оның сол сөзін сан рет еске түсіріп, те­біренген кездеріміз енді өткен шақ  екені өкі­нішті.  Жеке адамның бақыты деген мұ­ның қасында не тәйірі, елдің бақытынан ар­тық ерекше күн бар ма!

– Егемендік алғалы елдің саяси өмі­рі, әлеуметтік-экономикалық жағдайы қа­лай өзгергені көз алдымызда. Ал әде­бие­тіміз қалай түрленді?

– Егемендік алған соң елдің еңсесі кө­те­ріл­ді, рухы оянды, өзіне деген сенімі күшейді. Сол кездегі ел өмірінде басталған жарқын жаңа­лықтар жақсы күндерге деген дерек пен дәйек еді. Тұншыққан намыс туын көтерді, жа­сыған жігер жалауын желбіретті. Нарық қыс­пағы мен әлеуметтік проблемалар дендеп тұр­са да, елдің ертеңге деген сенімі мен үміті бәрін ретке келтіріп келе жатты.

Қазақ мұнайы қайрат көрсетті. Қатарға қай­раткер азаматтар келді, солардың нәти­же­сінде ақшасы бар алпауыт компаниялар Қа­зақ­станға ат басын бұрды. «Шеврон» бас­таған АҚШ компаниялары қазақ мұнайының ке­пілдігі арқасында нарықтың қиын күр­меуін шешуге жол ашты. Экономика белін кө­тере бастады, бірақ алда әлі де күрделі ке­зең тұр­ған болатын.

Әдебиет әркезде өмірдің көшірмесі бола бер­мейді. Оған әуелі бап, сосын бақ керек. Отыра қалып өлең жазып, жылдамдатып ма­қала жазып тастауға болар, бірақ ол көр­кем сөздің көкжиегіне дендеп үлес қоса ал­май­ды.  Бұл бір күннің шаруасы емес, бір адам­ның тапсырмасы да емес, жан қалауы­мен, рухтың жаңғырумен болатын нәрсе.

Қазақ әдебиеті мен өнері осы жолда жаңа сүр­леуін бастай алды. Кезінде «әдебиетте жаңа заманның шығармалары неге тумай жа­тыр?» деген сыни сұрақ болды. Әдебиеттің керуенінде әлі де ұлтқа қажет емес қоржын­дар бар болатын, олардың теңін шешіп, тілін ашып, жұртқа көрсетудің кезеңі алғашқы бес жылдың шамасында жүзеге аса бастады. Әдебиетте, ең алдымен ақтаңдарды аршу үр­дісі басталды, тарихи тақырыптар хандық дәуірден республикалық дәуірге аяқ артты. Бұған Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың «Тарих толқынында» және «Ға­сырлар тоғысында» деген тарихи-таным­дық кітаптары негіз қалап, қаламгерлердің қай бағытқа қарау керегі сілтенді.

Жаңа тарих әуелі адамдардың жадында жаң­ғырады. Жаңа шығармалар сол кезде жазыла бастайды. Бұл тұрғыдан алғанда, қазақ әдебиетінде жаңа, сындарлы да серперлі романдар мен повестер, дастандар мен жырлар дүниеге келе бастады. Бір қы­зығы, алғашқы кезеңде атойлап алға шыққан жүйрік жанр – поэзиялық туындылар қазіргі кезеңде сыни, тұспал, тіпті өкпелі дауысқа ие болып келеді. Мұның себепті-себепсіз жағ­дайы бар. Тәуелсіздікті кісәпір кеңестік, ком­партиялық құрсаудағы санадан сұрап ал­сақ, оның ең басты ұлттық-мемлекеттік ат­рибуттары – тіл мен ділден, тарих пен та­рихи санадан алатын ұпайымыз әзір толық түгенделген жоқ.

Қазақ тілі есіктен төрге озып келе жат­қан жүрісін әлі жан-жақты жандандыра ал­мауда. Тіліміздің төрге шығуын енді кімнен сұрай­мыз? Мемлекеттік тіл осы 30 жылда бір­талай дамыды, өсті, өрледі, бірақ қазақтың көңілі әлі де күпті. Біздің тіліміздің дендеп да­мып кетуіне «көп ұлтты елміз» деген қасаң, қор­шаулы қағида әлі де тұсау салуда. Біз көп этнос тұратын елміз, бірақ бір ұлтты мем­ле­кетпіз. Тіпті, «елімізде 140 ұлт тұрады» деген де­ректің шындығын толық біле алмай жүр­міз. Әдебиеттің дамуына бұл да көлеңкесін салып келеді. Қазақтілді әдебиеттің әлеу­меттік-мәдени қамқорлығы әлі де кемшін. Даңға­залық-дақпырттық, даталық сүргін алдыңғы қатарда. Бұл әдебиеттің көркемдік дең­гейінің өкпелік деңгейден аса алмай отыр­ғанын көрсетеді.

Ал поэзияда тегеурінді топ қоғамдық са­­­­наның сеңін бұзудай-ақ бұзып келеді. Ақындар Нұрлан Оразалин, Темірхан Ме­дет­бек, Исраил Сапарбаев, Иранбек Оразбаев, Жәркен Бөдеш, Несіпбек Айт, Жүрсін Ерман, Абзал Бөкен, Серік Ақсұңқарұлы, Тыныштық­бек Әбдікәкім, Ғалым Жайлыбай мен Свет­қали Нұржанның және олардан кейін ой­нақ­тап келе жатқан 30-дан енді аса бастаған жас толқынның өлеңдерінде ақиқат атой салып, қоғамның назарын өзіне аударып-ақ келеді. Бірақ соны тыңдайтын құлақ, көретін көзге кел­генде күмілжіп қаламыз.

Прозада Тынымбай Нұрмағамбет, Бек­сұлтан Нұржеке, Смағұл Елубай, Несіпбек Дәу­таев, Тұрысбек Сәукетай, Жүсіпбек Қор­ғас­бек, Нұрғали Ораз, Асқар Алтай, Думан Ра­мазан, Дәурен Қуат, тағы басқаларының ш­ы­ғармалары қоғамның тыныс-тіршілігін тамыршыдай тап басып, танытуда. Жалпы алғанда,  бұлардың барша шығармашылық полотносын жинақтап, деректі декорация жа­сасақ, тәуелсіздік бейнесі әр қырынан кө­рі­неді. Бұл үрдіс өнердің басқа сала­ларын­да да осындай деңгейде келе жатыр. Ме­нің­ше, мәдениет мәйегі әлі жалпы май­дандық си­пат­қа толық ие болған жоқ.

– Егер өз шығармашылығыңызды тәуел­сіздікке дейінгі және кейінгі ке­зеңге бөлсек, әр кезеңнің қандай си­пат­ты белгілерін атар едіңіз?

– Менің қаламгерлік қолтаңбам кеңестік ке­зеңде қалам ұстаған өз қатарларымнан ерек­ше деп айта алмаймын. Бір сапта, бір қа­­тарда жүрдік. Бір идеялардың қоршауында болдық. Біз де өз әлімізше Қадыр Мырза Әли айт­қандай: «өтірік қостық азырақ, өткізу үшін шындықты». «Лениншіл жас» газетінде 12 жылдай қызмет атқардым, басылымның Мәдениет және ғылым, Әдебиет және өнер бө­лімдерін басқардым. Сайыпқыран сардар Сей­дахмет Бердіқұловтың сындарлы мекте­бінен өттім. Желтоқсан көтерілісінен кейін «Правда» газетінің меншікті тілшісі Төлеужан Есілбаевтың осында жарияланған «Паутина»  деген мақаласында Әбділда Тәжібаевпен жүр­гізген сұхбатым тілге тиек етілді. Бірақ автор­дың аты-жөнін атамағандықтан, үндеместер­дің үйдей пәлесінен жеңілдеу құтылдым.

Ол сұхбатта қазақ мектептерінің тым азайып кеткені, қазақ тілінің жағдайы, қа­зақ­тілді балабақшалардың жоқтығы туралы ащылау айтылған жерлері бар еді. Аласа­пы­ран, алмағайып кез еді. Ондай кезде жолдас болып, құрдас болып жүрген жандар да кейде әлсіздік танытып қалады. Мұндай қилы ке­зеңді де көрдік, сужұқпас сөздің дертінен де, сертінен де  қиналып барып құтылып шық­қан сәт болды, кейін сол бір жандар белгілі қа­ламгер, тәуелсіздік келгенде «ту көтерген қай­раткер» де болып кетті.

Мақтанды демеңіз, Кеңес кезінде жарық­қа шыққан 5-6 жыр кітабымның ешқайсы­сын­да «Ленин, октябрь, партия» туралы бір­де-бір өлеңім болған жоқ. Сондықтан болар кі­таптарым кідіріп, қиналыспен шығып отырды.

Тәуелсіздік кезеңі – қолың, санаң боса­ған, жан сарайың жаңғырған кезең. Тәуел­сіз­дік жылдарында мемлекеттік органда – Пре­зидент Әкімшілігінде ұзақ жыл қызмет ат­қардым. Қолымнан келгенше ұлт сөзіне, оның әдебиеті мен өнеріне адал қызмет іс­те­дім. Бір ғана мысал, Жұмекен Нәжімеденов пен Шәмші Қалдаяқовқа Мемлекеттік сыйлық алып беруге тікелей мұрындық бол­дым, барынша күрес жүргізіп, марқұмдардың аруа­ғының алдында азаматтық борышымды өтедім. Бұл жөнінде баспасөзде «Мәңгілік елдің марапаты»  деген көлемді мақалам жа­рия­ланған, ол көпшілік сайттарда да шықты. Өйт­кені Ереже бойынша қайтыс болған ав­торларға ондай сыйлық берілмейтін еді, сол ережені жүгіріп жүріп Елбасының  Жарлығы бойын­ша 1 жылға өзгертіп, Әнұран автор­ларына осы сыйлықты алып беруге жан-тә­нім­ді салдым. Ол мен үшін емес, еліміз үшін, ұлылардың әз есімдерін мәңгілік құрметке бөлеу үшін керек еді. Саяси шешім қабылдан­ды.  Қазір осының мәртебесі мен мерейін хал­қымыз көріп отыр,  «көріп жүргендер» бар­шылық.

2018 жылы «Шуақты шақ» деген өлеңдер жинағыма Мемлекеттік сыйлық берілді. Бұл менің әдебиеттегі 50 жылдық өмірімнің тұ­жырымы сияқты болды. Бұл жыр жинағымда тәуел­сіздік туралы талай өлеңдерім бар, со­ның ішінде 3 бөлімнен тұратын кітабымның бірінші бөлімі «Тәуелсіздікке тағзым» деген бір өлеңнен тұрады, түйіні мынау:

Кірдім талай теңдік үшін додаға,

Қалғаным жоқ жанға жайлы жағада.

Қалың елім, қара орманым,

Сертім сол:

Менің жаным сендер үшін садаға!

Егемендікке деген ерекше құрметім мен тағ­зымым осы болар деймін. Қазір зейнет­кер­­лікке шыққанмен, тағдырым болған өлең­нен ажыраған емеспін, жазу үстіндемін. Ұлт­тық руханиятымыздың қайраткерлері тура­лы соңғы жылдары 40-тан астам мақала-эссе, публицистика жазыппын. Оларды да жи­нақтап, көлемді 1 томдық етіп шығару ние­тіндемін.

– Қазақ әдебиетіне ғана емес, ұлт бас­­пасөзіне де еңбегіңіз сіңді. Кеше осы са­ланың сайыпқыран сарбазы бол­саңыз, бүгін құрметті ардагерісіз. Өк­шеңізді басқан әріптестеріңіздің жаз­ған-сызғанын бақылап отыратын бо­лар­сыз. 30 жылда журналистикамыз азат ойдың айнасына айнала алды ма?

– Журналист қай кезде де, қандай уақыт­та да қайраткер тұлға болуы керек. Оның тағ­дыры солай. Мәртебелі мамандық, май­дан­гер мамандық. Дұрыс айтасыз, мен рес­пуб­ликалық БАҚ-тарда 20 жылдан астам қыз­мет істедім. Үлкен мектептен өттім. Қан­дай жағдай болса да халық сөзін сөйлеуге ты­рыстым. Жоғарғы Кеңестің депутаттығына түсіп, Атырау облысын аралағанымда «Ле­нин­шіл жас», «Дала дидары», «Егемен Қазақ­станда» жарияланған мақалаларым алдым­нан шығып, үнемі сенімді өкілі ретінде кө­мектесіп отырды. 6 адаммен сайысқа түсіп, жеңіп шықсам, тілшілік тағдырымдағы жаз­ғандарым бапкерім болды.

Азат ойдың айнасы болу да оңай емес. Тәуел­сіздіктің алғашқы кезеңдеріндегі ро­мантикалық-патетикалық ұшқын бірте-бірте праг­матикалық-іскерлік деңгейге қарай ойыс­қанда, көптеген журналистердің аяқ алы­сы бәсеңдеп қалды. Саясат деген сұңғыла нәр­се ғой, оның толқын астындағы иірім­де­рін жастар кейде аңдамай қалып, асығыстық танытады, кейде санасы жетпей сансырап қа­лады. Сын айту қай кезде де оңай. Ал мә­се­ленің мәніне үңіліп, оның себеп-салдарын тану көңіл көзін, таным-таразысын талап етеді. Бұл тұрғыдан келгенде, жастар алдында әлі талай асулар тұр дер едім.

Журналистика қазір оқыс оқиғаны теруге, ақпараттық ағысқа қатты икемделіп кетті. Жүйелі, сындарлы, парасатты, ойлы м­а­­қалалар аз. Көшірме көп. Көпірме де аз емес. Қазіргі жастар тілге немқұрайды қарай­тын болды. Тұрақты сөз тіркестерін бұтарлап сындырып, мақал-мәтелдерді ревизиялап, тақырып қоюды немкетті немесе жөн-жо­сық­сыз айқайлатып қоятын болды.

Тағы бір айтар нәрсе, журналистік әбжіл­дік пен жігерлілікті «бетбақтық» деңгейіне дейін жеткізу белең алды. Бұл – соңғы 20-30 жыл­да қалыптасып келе жатқан кесірлі үрдіс. Сұхбат алу барысында өзін кейіпке­рі­нен жоғары қою секілді әдепсіздік те бір­ша­ма жайылды. Тіл білмегендіктен, алған та­қы­рыбын толық игермегендіктен, өзін көр­сетуге бейімділіктен тілші сұхбаттасына сұрақты дәлдеп, нақтылап қоя алмай, ауа жайы­лып, сөйлеп кетеді. Бұл әлгі ай­тыл­ған телеарналар мен радиода жиі бай­қалып жүр. Бұлар да азат ойдың жур­налис­тері бола алмайды. Тақырыпты кәсіби тұр­ғы­дан игеру кемшін, мысалы белгілі журна­лис­тер Жарылқап Бейсенбаев ғылыми-сапар­на­малық, Жанболат Аупбаев тарихи тұлғалар мен тарихи жер-су жағдайлары, Бауыржан Омар танымдық-эсселік, Қали Сәрсенбай мә­дениет пен руханияттың көкейкесті мә­селелері, Құдияр Біләл дінтану, теология мә­селелері, Дархан Қыдырәлі түркі дүниесінің тарихи кезеңдері, Амангелді Кеңшілікұлы әдеби-мәдени өмір өзектері туралы сөз қоз­ғап, осы тақырыптарды же­кеменшікке ой­дағыдай бе­кітіп алды. Оқырман олар­дан адас­пайды. Бұлар­дың өзегінде азат ойдың алауы жатыр.

Сонымен қатар азат ой­дың алауы лапыл­дау үшін биліктің де құлағы ашық, көзі кө­реген, көңілі береген болуы шарт. Сын айтыл­са сынып кететін, шын айтылса тұрып ке­тетін билік өкілдері Үкіметте де, Пар­ламент­те де аз емес. Әсіресе, қазақтілді басылым­дар­дың бұл тұр­ғыда «жолы жіңішке». Орыс ті­ліне басымдық беріліп отырған жағдайда азат ойдың алқауы да, арзуы да арзанқол кө­ріне береді. «Тіл өнері дертпен тең» демеу­ші ме еді абыз Абай. Бұдан 150 жыл бұрын айтылған сөзді тағы да қайталап айтсақ, онымыз Абайдан көшір­ме болмас. «Тіл азат болмай, діл азат болмай­ды», «діл азат болмай, сана азат болмайды», жады жаңғырмай, та­рихи сана руханияттың ескі арбасының соңы­­нан ере береді. Сөзіміз де түзелер-ау, тың­­­даушы түзелсін деңіз.

– Кез келген мемлекеттің кемел келе­ше­гінің кепілі – саналы жастар. Егемен­дікпен бірге буыны бекіген ұл-қыздың бойында ел күткен жігер мен жасампаз­дық бар ма?

– Өте күрделі сұрақ. «Мен жастарға сене­мін» деген Мағжандық пайымды қайталап айтқан сайын, жан-жағымызға қуыстанып қа­райтын секілдіміз. Бұл сөзді қазір айту­шы­лар көп. Көбі тұспалдап, кейбірі мысқалдап, кей­бірі құштарлап айтады. Өсіп келе жатқан жастар баршылық қой. Алдыңғы қатарлы 100 жаңа есімді тізімдеп тастадық. Бірақ со­лар­дың даңқы жер жарып, жұртын жалт қара­тып жатыр ма? Мен күмілжимін. Мүмкін қа­телесермін, бірақ жастардың бойында әлеу­меттік эгоизм мен мансапқорлық моно­лог көбірек секілді. Қай заманда да алдыңғы аға ұрпақ жастарға сын көзімен қараған ғой.

Көшеге шығып, жан-жағыңызға қараңыз­шы, тілін, дәстүрін, салтын, тарихын жетік білмейтін, ең өкініштісі білуге құмар емес жас­тар толып жүр. Бұған кім кінәлі? Ең алды­мен, ата-анасы, мектебі, ортасы кінәлі, жас­тар саясатында жігерлі жұмыстар жүргізе ал­май отырған қоғамдық-саяси орта, жауап­ты орындар кінәлі. Әлгі 100 жаңа есім қыз­меттік жағынан бәсекелестікті тудырған шы­ғар, бірақ ұлттық ұлағат, руханият пен зия­лылық тұрғысынан әлі толық бәсекелес­тік  жасаған  жоқ деп ойлаймын.

Шетелде көп болдым, талай жастарды көр­дім, кездестім. Бәрі де елге өкпелі, теңдік, әділ­дік, адалдық жоқ деп айтады. Сыбайлас жем­қорлық жайлап кетті деп өкпелейді. 100 жаңа есімді таптық, сонымен қатар 100 жаңа жем­қор да табылып жатыр. Бұдан да көп болуы мүмкін, майданның ақпараты секілді күн­де айтылып жатады. Осыдан кейін жас­тардың бойынан жасампаздық пен жігерді қа­лай талап етеміз? Тәуелсіздік жылдарында шетелдерде «Болашақ» бағдарламасы бойын­ша оқыған, өзімізде білім алған талай жасты министр, әкім қойып, депутат етіп сайлады. Қа­зір ақша жеп шетелде қашып жүргендер көп, кейбірі түрмеде отыр, адалдық жолынан тайып, ағайынын жетелеген жершіл-рушыл топ тағы бар. Қызметін атқара алмай, төр­кінін танымай, менмендіктің буы бетті шар­пығандар және бар. Рас қой, «рас сөз еш­қа­шанда жалған болмас» (Абай). Өнерде жүр­ген өресіз әнші, жүгенсіз жүргізуші, сыпыра сыл­қым, қыдырма қыртың тағы бар. Мөңке би­дің кейіпкерлері – осы.

Сұхбаттың негізгі өрімі тәуелсіздік бол­ғасын, осынау ұлы тақырыпты дерек пен дәйек тұрғысында аздап тарата кетсем, ар­тық болмас. Және орайы келген әңгіменің  жас­тарға қатысы бар. 2007 жылы  Елбасының аты­на  Солтүстік Қазақстан облысынан кел­ген бір топ ардагердің  хатын Нұрсұлтан Әбішұлы Мемлекеттік хатшыға жолдап, оған: «Осы мәселені шешудің уақыты келген сияқ­ты, қарап, ұсыныс енгізіңіз» деген пәрмен бер­ген.  Мемхатшы Қанат Саудабаев бұл хат­ты сол кездегі Мәдениет және ақпарат ми­нистрі Ермұхамбет Ертісбаев пен Солтүстік Қазақстан облысының әкімі Серік Біләловке жолдап, Президенттің тапсырмасына орай нақты қарап, ұсыныс енгізуге тапсырма берді. Мемлекеттік хатшының кеңесшісі болғандықтан тапсырма құжаттарды қазақ ті­лінде мен дайындайтын едім.

Петропавл қаласының атауын тарихи дерек­ке сай Қызылжар деп атау жөніндегі хат­та барлық дәлел жан-жақты келтірілген бо­латын. Сондай хат Павлодар облысының атауын да өзгерту жөнінде бұрын келгені бар-тын. Іздегенге сұраған, мен сілтеме хатты қуана дайындап, таяу күндерде болады деген жаңалықты сезінген көңіл күймен жүрдім. Құжаттың қаралу, жауап берілу уақыты қарар бойынша 15 күндік мерзім болатын. 15 күн ша­масында  Е.Ертісбаевтан да, С.Бі-ләловтен де жауап хат келді. Онда екеуі бір-бірімен келісіп алғандай: «қазіргі саяси-қоғамдық жағ­дайға байланысты, тұрақ­тылықты сақтау мақ­сатында бұл мәселені әзір қарауға бол­майды, шу шығып кетуі мүмкін, облыс жұрт­шылығының пікірі де осындай» деген маз­мұнда жауап берген еді. Жауап хаттарды оқы­ған Мемлекеттік хатшы түнеріп отырып қал­ды.

Ол жауаптар Мемлекет басшысына жол­данып, мәселе  жабулы қазан күйінде қалды. (Бұл құжаттар Елбасының архивінде сақтал­ған болар).  Алдыңғы толқын ары мен жанын салып жазған халықтық хатқа облыс жас­тары немқұрайдылық танытты, осыған орай жергілікті жерде кішігірім талқылау болып, жас­тар «саяси қырағылық» танытып, қала атауын қорғап қалды. Қала атауын ауыстыр­мау жөніндегі үгіт-насихатқа жастар азамат­тықпен, алғырлықпен жауап бере алмады.

Министр де, әкім де орыс тілінде берген жауап­тарында әсіресақтық танытқан еді. Әсі­ресақтық – қорқақтық екені белгілі.  «Дүм­ше молда дін бұзар» деген сөз бар, осы орай­да әсірежалтақ діл бұзар деп айтсақ бо­лар. Кейін Мұхтар Құл-Мұхаммед Мем­лекет­тік хатшы болған кезеңде, белгілі ұйғыр жан­жалы шыққанда да, Мемхатшының бел­сенді ұсынысына қарамастан, сол кездегі мем­лекеттік саясатқа  жауап беретін жігіттер тағы да әсіресақтық танытты. Осылайша, өз­ге ұлттың бойында империялық имму­ни­тет қалыптасты. Зырян қаласында болған әпер­бақандық оқиға да сол иммундық жүйе­нің күшейген белгісі болатын. Өз үйімізде өзге­нің айтқанына көніп, айдағанына жүре бас­тап, бізде де қорқақтық қағидасы (симпто­мы) қалыптасты. Осы жерде ақылға жү­гініп, албырттық танытып, жігер мен сая­си толғамды бірдей қамти алатын жастардың  аз­дығы көрініп қалған еді.

Жастарды барынша тұқыртып тастайын деген ұстанымда отырған жоқпын. Ақиқатын айт­қанда, қазіргі 55-85 жас арасындағы тол­қынның патриотизмі мен ұлтжанды қасиеті қа­зіргі жастар бойынан сирек көрінетін сияқ­ты. Егер мен қателессем, қуанар едім. Қазіргі жастар дегеніміз кім?  Жарайды, 18 бен 25 жас аралығын әлі балаңдыққа ба­лайық, бірақ 30 бен 40 жас арасындағы жас­тардың бойынан осынау ұлы қасиеттер атой­лап тұр ма? Қайдам… Тәуелсіздік тари­хында талай жас шетелдерден оқып келгені көбірек, министр болды, әкім болды, тіпті де­путат болды. Солардың 80 пайызы орыс­тілді, қазақ тілін меңгеру деңгейі өте төмен еді. Қазір 14 министрдің, 14 әкімнің де, іші­нара болмаса, қазақ тілі қатып тұрған жоқ, мемлекеттік тілді меңгеру деңгейі әліппенің ар жақ, бер жағы.

Халық алдында есеп бергенде, Парла­мент­ке келіп заңын қорғағанда қазақша қойыл­ған сұрақты мүлде түсінбей, басқаша жауап беретін министрлер мен олардың орын­басарларын қалың қауым күнде көріп отыр. Жаттап алған мәтінін зорға дегенде оқып беріп, маңдай терін сүртіп, ентігіп тұр­ған оларды көргенде қазақ тіліне жылап кө­­ріскендейсің. Өзге ұлттың өкілдері қазақ­ша сайрап қоя бергенде қуана тұрып, өкіне­сің. Жаңадан министр не әкім тағайын­дал­ғанда «бұл қазақ қазақша біледі екен» деп сүйін­ші сұрайтын болдық. Осылардың көбі 30 бен 40-тың ішіндегі жастар.

– Мемлекет басшысы Тәуелсіздіктің 30 жыл­дығын той-томалаққа емес, та­ғы­лымды істерге арнауды тапсырды. Ел өмі­ріндегі кезекті мерейлі белестен абы­рой­мен асу үшін нақты қандай игі шара­лар ұйымдастырылуы керек деп ой­лай­сыз?

– 30 жылдық ерекше кезең болуы тиіс. Мұ­ны ойдағыдай атап өту, өткізу жөніндегі Үкі­меттің арнаулы қаулысы бар. Ол кезең-ке­зеңі­мен жүзеге асады. Тойды той деп емес, қоры­тынды жасар ой деп өткізу туралы Пре­зидентіміз Қасым-Жомарт Тоқаевтың пәр­мені бар. Ең басты айтар мәселе, бұл тек Үкі­­­меттің, не болмаса Мемлекет бас­шы­сы­ның ғана тірлігі емес, бұл жалпыұлттық жұ­мы­лыс, мемлекеттік  майдан болмағы шарт. Әрбір қазақ баласы өз тойым деп атсалысуы ке­рек. Әрбір депутат, әрбір министр, әрбір әкім бұған ортақ жұмыс деп қарап, жер-жер­де жұмыла жұмыс жүргізу керек. Еңбектеген ба­ладан еңкейген қартқа дейін бірлесіп, бірі­гіп келелі іс-шара атқарса, 30 жылдықты та­бысты тарихи белесіміз деп марқая қарсы ала­мыз. Ыбырай Жақаев атамыздың «малшы ма­лын бақсын, диқан егінін жайласын» деген сөзі бәрімізге қатысты.

– Тәуелсіздіктің 30 жылдығынан бө­лек, биыл ұлт ұстазы, қазақтың біртуар қа­ламгері Ыбырай Алтынсариннің – 180, дүлдүл ақын, КСРО Мемлекеттік сый­лығының лауреаты Жамбыл Жа­баевтың – 175, ғұлама ғалым, көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, «Алаш» қозғалысының көсемі Әлихан Бө­­кейханның – 155, халқымыздың даңқ­ты палуаны Қажымұқан Мұңайт­па­совтың 150 жылдығын лайықты атап өту міндеті тұр. Еліміздегі ұлт мақта­ныш­­тарының мерейтойын тойлау дәс­түрін ескі сүрлеуден арылтатын кез кел­ген сияқты…

– Мұның бәрі Тәуелсіздіктің 30 жылдығы аясында өтетін игі іс-шаралар. Қалыптасқан дәстүрге сай, экономикалық-әлеуметтік жағ­дайға байланысты өтетін мүшелтойлардың барлығын жаңаша жағдайға бейімдеп, маз­мұнды-мақсатты етіп жүзеге асыру – осыған жауапты орындардың басты міндеті. Ақпарат үшін емес, ақиқат үшін ұйымдастырылған іс-шаралар елдің еңсесін көтеріп, тәуелсіздік­тің тарихына жаңа беттер қосады. Жүйелі жоспар жасалып жатыр. Орындаушы кім? Бәрі соған байланысты.

Тойшыл халықпыз ғой, ойшыл халық бол­сақ деп армандайық. «Өзім дегенде, өгіз қара күшім бар» дегендей, өз тойымыз өзгеге үлгі-өнеге болсын. Халқымыз қыран болсын, Бірлігіміз ұран болсын! Ұлттық мерекенің ұла­ғаттары  ұлтымыздың ары мен нәрі бол­ғай!

– Әңгімеңізге рақмет! 

Сұхбаттасқан

Анар ЛЕПЕСОВА

Редакция таңдауы

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...
b3d1e39b c4ad 4c48 8587 7bba9207815b

7 мамыр: еліміздің тарихындағы маңызды оқиғалар

1992 жылы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс...
Nurdeulet

Нұрдәулет Иманәліұлы: Деструктивті материалдарды тарату, басқа платформаларға жіберу заң бұзушылыққа жатады

Тұтас елдің діни қауіпсіздігі, қай тұсынан қарасақ та, ел үшін маңызы жоғары....
16165622 401

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп...

Жаңалықтар

«Қайда құлайтыны белгісіз». Жерге 22 тонналық зымыран жақындап келеді

Бақылаудан шығып кеткен Қытайлық Long March 5B ауыр зымыран тасығышы алдағы демалыс күндері (8-9 мамыр) атмосфераға өтіп, жерге құлауы мүмкін, - деп хабарлайды Liter.kz...

Алексей Цой 15 миллион теңге сыйақыға қатысты мәлімдеме жасады

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой депутат Азат Перуашевқа жауап қайтарды, - деп хабарлайды Stan.kz. Министрлік "Айтылған фактінің Денсаулық сақтау министрлігіне ешқандай қатысы жоқ" деп мәлімдеді. "Бонустық...

Каспий теңізінің түбін тереңдетуге дайындық жүріп жатыр

Каспий теңізінің түбін тереңдетуге белсенді дайындық жүріп жатыр. Мамандар мен ғалымдар балықтардың азық базасына қаншалықты шығын келгенін білу үшін су қоймасының түбіне мониторинг жасалуда,...

Қазақстан Қырғыз Республикасына көмек ретінде 10 мың тонна ұн жібереді

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке Қырғыз Республикасына гуманитарлық көмек ретінде 10 мың тонна ұн жіберуді тапсырды. Бұл туралы Мемлекет басшысының баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook-тегі...

Ішімдіктен бас тартқан ауылда бір жарым жыл бойы бірде-бір қылмыс тіркелмеген

Қызылорда облысы Шиелі ауданындағы Жиделіарық ауылында бір жарым жыл ішінде бірде-бір қылмыс тіркелмеген. Ауылдың тыныс-тіршілігі және учаскелік инспектордың жұмысы туралы ІІМ-нің ресми сайтында баяндалады,...

Барлық ер адам әскери борышын өтеуге міндетті ме? – Жастардың пікірі

«Қазақстан жастары» әлеуметтік зерттеуінің 2020 жылғы қорытындысына сәйкес,  сауалнамаға қатысқан респонденттердің басым көпшілігі (59,6%) әскери қызметке оң көзқарасын білдірген. 34,4% респондент бейтарап көзқараста екенін...

Нұр-Сұлтанда сауда орталықтары мен базарлардың жұмыс кестесі өзгерді

Елорданың бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысына сәйкес, сауда орталықтары жаңа режимде жұмыс істейтін болады, - деп хабарлайды zakon.kz. Жаңа жұмыс кестесі бойынша сауда орталықтары жұмыс...

Қадір түнін мешітте қарсы алуға рұқсат па? – ҚМДБ мәлімдемесі

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Қадір түніне қатысты мәлімдеме жасады, – деп хабарлайды turkystan.kz. Мәлімдемеде эпидахуалды одан сайын күрделендірмеу үшін Қадір түнінде мешітте орындалатын діни...

Генералдар қатары 19-ға көбейді

Ақордада жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер, сондай-ақ, әскерилер мен құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне салтанатты түрде ордендер мен медальдар тапсыру рәсімі өтті, -...

Теңізде жұмысшылар ереуілге шықты

Атырау облысында "Теңізшевройл" мердігерлік ұйымының "ҚазҚұрылысСервис" жұмысшылары жалақы есептеу жүйесіне наразылығын білдіріп, ереуіл ұйымдастырды, деп хабарлайды zakon.kz Ақжайыққа сілтеме жасай отырып. "Қазқұрылыссервис" компаниясының басшылығы мәселені...

Қорғаныс министрлігі ерекше көзге түскен Отан қорғаушыларды марапаттады

Отан қорғаушылар күніне орай Президенттің Жарлығымен Қарулы Күштердің 23 өкілі мемлекеттік наградаға ие болды. Ерекше көзге түскен әскери қызметкерлерге Қорғаныс министрлігінде де құрмет көрсетілді....

Түркіменстан ардагерлері Жеңіс күні президенттен алатын сыйлыққа өздері ақша төлейді

Түркіменстанда Екінші дүниежүзілік соғыс және тыл ардагерлері өздеріне берілетін сыйлыққа ақша өткізуге міндеттелді, оларды 9 мамыр күні елдің президенті Гурбангулы Бердімұхамедов табыстайды. Бұл туралы...

Қазақстан Үндістанға көмек жібереді

Мемлекет басшысы Премьер-Министр Асқар Маминді қабылдады, - деп хабарлайды akorda.kz. Мемлекет басшысына санитарлық-эпидемиологиялық ахуал, халыққа вакцина салу, сондай-ақ еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының өзекті мәселелері туралы баяндалды. Асқар...

Еліміздің 2 ірі әуежайына «Ashyq» қосымшасы енгізіледі

Нұр-Cұлтан және Алматы қалаларындағы халықаралық әуежайына жолаушылар «Ashyq» қосымшасы арқылы кіретін болады. Бұл туралы Бас мемлекеттік санитариялық дәрігерінің жаңа қаулысында жазылған. Қаулыға сәйкес, «Ashyq» қосымшасы...

Бас мемлекеттік санитар дәрігердің вакцина туралы қаулысына өзгеріс енді

Бас мемлекеттік санитариялық дәрігер Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Құжат мәтініне сәйкес, вакциналау тәртібіне өзгеріс енгізілген. «Вакцинацияны екі кезеңмен жүргізеді: 0,5 мл дозада I компонентпен,...

Журналиске ренжіген Жаркенттің «дөрекі» әкімі қатаң сөгіс алды

Жаркент әкімі Болат Омаров 24.kz телеарнасының журналисіне берген сұхбаты мен жүргізушілермен кездесудегі дөрекі жауаптары үшін қатаң сөгіс алды, – деп жазды Tengrinews.kz. Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің...

Шымкентте әуе шары құлап, 4 мың отбасы жарықсыз қалды

6 мамырда сағат шамамен 20:24-те Тұран шағынауданында жеке кәсіпкер әуе шарын жинау барысында апатты оқиға болды. Бұл туралы Шымкент қаласы әкімдігінің баспасөз хатшысы Бекен Қоныс...

Алматы халықаралық әуежайына жаңа басшы тағайындалды

Мете Еркал Алматы халықаралық әуежайының президенті болып тағайындалды, – деп хабарлады TAV Airports баспасөз қызметі. Бұған дейін ол TAV Airports Holding-те операцияларды үйлестіру менеджері және...

Елімізде өткен тәулікте 2840 адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 2840 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 586, Алматы қаласы - 689, Шымкент қаласы - 139,...

7 мамыр: еліміздің тарихындағы маңызды оқиғалар

1992 жылы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Қазақстанның тұңғыш қорғаныс министрі болып генерал-полковник Сағадат Нұрмағамбетов...

Мемлекет басшысы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қасым-Жомарт Тоқаев қазақстандықтарды Отан қорғаушылар күнімен құттықтады, – деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. «Құрметті қазақстандықтар! Сіздерді Отан қорғаушы күнімен шын жүректен құттықтаймын! Біз бұл күні Қарулы...

Нұр-Сұлтан қаласы бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Нұр-Сұлтан қаласы бас санитар дәрігері Сархат Бейсенованың жаңа қаулысы шықты. Құжатта бұқаралық іс-шараларды, ауызашар, банкет, үйлену тойы, мерейтой, еске алу сияқты отбасылық іс-шараларды өткізуге, сондай-ақ, митингі,...

Бүгін – Отан қорғаушылар күні

1992 жылғы 7 мамырда Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Дәл осы күні ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қарулы...

Еліміздің үш өңірінде үсік жүреді – Қазгидромет

Қазгидромет 7 мамырға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстан территориясының басым бөлігінде фронталды бөліктің өтуіне байланысты құбылмалы ауа райы күтіледі. Кей жерде жаңбыр жауады, найзағай...

19 жасар таксисті өлтіріп кеткендер ұсталды

«Ақмола облысында 19 жасар таксисті өлтіріп кеткен екі жас адам ұсталды», − деп хабарлайды «Казинформ» тілшісі. Осы жылдың 4 мамырында күндізгі сағат 16.17-де Бурабай ауданы...

Нұрдәулет Иманәліұлы: Деструктивті материалдарды тарату, басқа платформаларға жіберу заң бұзушылыққа жатады

Тұтас елдің діни қауіпсіздігі, қай тұсынан қарасақ та, ел үшін маңызы жоғары. Дін жолын өз бетінше қабылдай бергеннің ақыры қолына қару алып,  лаңкестердің лаңынан...

Қазақ қызы Грузияға жұмысқа кетіп, белгісіз себептен қаза тапқан…

Бұл ақпарат ҚР Сыртқы істер министрі мен Грузияның Ішкі істер министрлігі тарапынан расталған. Белгісіз жағдайда көз жұмған қыздың аты-жөні Әсел Айтпаева. Марқұмның сіңлісі Айна Айтпаеваның...

Мемлекет басшысы қырғыз еліне гуманитарлық көмек көрсету туралы шешім қабылдады

Қасым-Жомарт Тоқаев бауырлас қырғыз еліне Қазақстан халқының атынан гуманитарлық көмек көрсетуге шешім қабылдады. «Қырғыз Республикасымен арадағы дәстүрлі достық, одақтастық және стратегиялық серіктестік қағидаттарды басшылыққа ала...

Елордалық оқушы Ұлыбритания патшайымынан хат алды

16 жастағы елордалық оқушы өткен жылдың соңында Ұлыбритания патшайымы II Елизаветаға хат жолдаған. Осы жылдың басында ол хатқа жауап алыпты, - деп хабарлайды sxodim.astana. Өз...

Ақтөбеде Әлия Молдағұлова халықаралық әуежайына батырдың мүсіні орнатылды

Ақтөбенің халықаралық әуежайына Әлия Молдағұлова есімі 28 сәуір күні берілген еді. Бүгін ресми таныстырылып, батыр қыздың бюсті орнатылды. Жиында батырдың туыстары, оның өмірін зерттеп...

«Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің жеңімпаздары белгілі болды

Елордада «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесінің 2021 жылғы жеңімпаздары марапатталды. Жеңімпаздар 10 аталым бойынша марапатталды. Оларға естелік мүсінше мен 1 млн теңге сыйақы берілді. «Үздік ақпараттық бағдарлама»...

Ұлы Отан соғысының батырларына арналған онлайн портал іске қосылды

Казақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері Ұлы Отан соғысының батырларына арналған порталды іске қосты. Қазақстандық блогерлер мен қоғам белсенділері «Мәңгілік полк» акциясын онлайн форматта өткізу үшін портал жасап...

Университет аумағында «Елбасы саябағы» ашылды

Бүгін әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ҚР Тәуелсіздігінің 30 жылдығына орай «Елбасы саябағы» ашылды. ҚР Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне бой түзеген ағаштар...

Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туғанына 70 жыл

Бүгін қазақтан шыққан тұңғыш Олимпиада чемпионы Жақсылық Үшкемпіровтің туған күні.  Классикалық күрестің шын шебері көзі тірі болса 70 жасқа толар еді. Өкінішке қарай, әлемді...

Демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады

Алматыда демалыс және мереке күндері вакцина салу жалғасады. Бұл туралы «Республикалық электрондық денсаулық сақтау орталығы» ШЖҚ РМК Алматы қалалық филиалының директоры Гүлнар Ысқақова айтты. «Қазақстанда...

«Кінәм жоқ»: Елжан Біртанов сотта мәлімдеме жасады

Бұрынғы денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов ешқандай заңсыз әрекет, әсіресе коронавирус пандемиясы кезінде жемқорлық қылмыстарын жасамағанын мәлімдеді, - деп хабарлайды  Sputnik "Бұрынғы денсаулық сақтау министрі...

«Тұмар» ұлттық телевизия бәйгесінің марапаттау рәсімі өтіп жатыр

Елордадағы Қазмедиа орталығында «Тұмар» ұлттық телевизиялық бәйгесі жеңімпаздарын марапаттау рәсімі басталды. Биылғы «Тұмар» V ұлттық телевизиялық сыйлығының номинанттарының шорт-парағына 40 финалист енді. Сыйлық алуға 10...

Тарихшының таланы

Уақыт топырағының астында көміліп қалған ол жұмбаққа ауыспалы ұрпақ­тар өз көзқарасын білдіріп келе жатқанымен, шындықтың түйіні әлі шешіле қойған жоқ. Әл­декімдер Толстойды өлердей жек...

Жақсылыққа – жақсылық әр адамның ісі

Неге екенiн қайдам, соңғы кезде «Адамдар арасында мейiрiмдiлiк, қайы­рым­дылық, кiшiпейiлдiк, жанашырлық, бауырмалдық азайып, жүрекке жайлы тиетiн iзгi iстер сиреп бара жатыр» деген сөздердi жиi...

Бүгінгі журналистердің бас ұстазы

Редакциядан: 7 мамыр – радио күні. 1895 жылы осы күні ресейлік физик Александр Попов өзі құрастырған әлемдегі тұңғыш радиоқабылдағышты таныстырған. 1925 жылы тұңғыш рет...

Шәйнектен шыққан хат

«Ескі үйді бұзарда ша­ты­ры­нан қорапқа са­лынған бі­раз ыдыстар тауып алдық, – деді Би­босын жуырдағы бір оқиғаны баяндай бас­тап. – Бұл анамның көзі тірісінде тір­нектеп...

Қарулы күштің қалқаны қару ғана емес

Қазақстан Тәуелсіздігін жариялағаннан кейін өз алдына Қарулы Күштерін құру туралы маңызды міндет қойды. Алғаш 1991 жылы 25 қазанда Елбасының Жарлығымен құрылған Қор­ғаныс комитеті кейін...

Елбасы халықты Отан қорғаушылар күнімен құттықтады

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы қазақстандықтарды Отан қорғаушы күнімен құттықтады, – деп жазды elbasy.kz. «Құрметті қазақстандықтар! Баршаңызды Отан қорғаушы күнімен құттықтаймын! Тәуелсіздік жылдарында еліміздің...

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген азаматқа қатысты пікір білдірді

Алматы әкімдігі вакцинадан қайтыс болды делінген алматылыққа қатысты пікір білдірді. «Әлеуметтік желіде Алматы тұрғыны Б.Н. өлімі жайлы ақпарат тарауда. Алматы қаласының әкімдігі марқұмның туыстарына көңіл...

Маңызды мәселелер қаралды

Тұрғын үй-коммуналдық шаруа­­шылығы саласында қорда­ланған мәселелерді шешу үшін нұро­тандықтар иесіз желілерді пай­даланушы ұйымдардың мен­шігіне өтеусіз беру мүмкіндігін қарастыруды ұсынды. Электр қуаты мен жылу тариф­терінің бұдан...

Елорда – егемендік жемісі

Осыдан 23 жыл бұрын 6 мамырда Елбасы Н.Назарбаевтың Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді. Бұл Алатаудан Сарыарқа төсіне бет түзеген қазақ көшіне жаңа серпін,...

Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары тағайындалды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі Ақпарат комитеті төрағасының орынбасары болып Жұмашев Қаныбек Бекболатұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің Telegram каналы...

Президент Жарлығымен бірқатар әскери қызметшілерге әскери шендер берілді

Ақорданың ресми сайты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен әскери атақ алған қызметшілердің тізімін жариялады. Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер және біліктілік сыныбын беру...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 6 мамырда Қазақстан мен Дания Корольдігі ара­сында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1992 жылғы 7 мамырда Президент Жарлығымен Мем­лекеттік қорғаныс комитеті...

Алмас Мыр­затай: Porshe-де басталған еңбек жолым Microsoft-та сәтті жалғасты

Былтыр Microsoft компаниясы Microsoft Translator тіл­дер то­бына қазақ тілі­нің қосылғанын ресми түр­де хабарлаған бо­ла­тын. Сондай-ақ, биыл ақ­пан айында қазақ ті­лінің Microsoft Teams плат­формасына енгі­зіл­гені...

«Қазпошта» онлайн сауда нарығын дамытып жатыр

«Қазпошта» биылғы жылдың алғашқы тоқсанында 4 миллионға жуық сәлемдеме жеткізген. Компанияның жұмысы, пандемия кезінде де тоқтаған жоқ. Ұлттық пошта операторының арқасында 140-қа жуық мемлекет...

Тілегі бірдің тілі де бір болса…

«Кемедегінің жаны бір» дейді қазақ мәтелінде. Демек бір мем­ле­кет­те өмір сүріп жатқан халықтың да мемлекет мүддесі тұрғысынан ау­зы бір болуы тиіс. Бірлік үшін не...

«Түркістан» кемесі теңізге жол тартты

Орал қаласында жаңа «Түркістан» кемесі салтанатты түрде теңізге жол тартты. «Зенит» Орал зауыты АҚ құрастырған шағын қарауыл кемесіне «Түркістан» атауы берілді. ҚР ҰҚК баспасөз қызметінің...

НАТО-ның грантын ұтып алған ғалым

Сейтхан Азатұлы – 2004 жылы Қытай елінен көшіп келген қандасымыз. Ол бүгінде Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің (Satbayev university) Химия және биологиялық...

Азат елдің армиясы − тәуелсіздік тірегі

Армия − елдің айбыны. Мемлекет тұтастығы мен қауіпсіздігінің ең басты кепілі. Демек, елдің Қарулы күші қаншалық мықты болса, сол елдің өсіп-өркендеуі мен дамуы да...

Ешқандай тоқ көзі жоқ: БҚО-да 6 жастағы қыздың өліміне қатысты жаңа дерек пайда болды

Батыс Қазақстан облысы Деркөл ауылында ойнап жүрген алты жасар қыз күмәнді жағдайда мерт болды. Газ құбырын екі қолымен ұстаған Айяның неден көз жұмғаны көпшілікке...

Айтылды – орындалды

Биыл жыл басынан бері Мемлекет басшысының Баспасөз қызметі «Айтылды – орындалды» айдарымен Президент тапсырмаларының орындалу барысынан ел-жұртты хабардар етіп отыратын жақсы үрдіс бастады. Осы арқылы...

«Бейқам өмір сүрдім деп айта алмаймын»: Сабина Алтынбекова өмірінің күрт өзгергені туралы айтты

Қазақстандық волейболшы Сабина Алтынбекова өмірінде болып жатқан өзгерістер туралы айтты, - деп хабарлайды zakon.kz. Тұрмысқа шыққанға дейін мен мүлдем басқаша едім, батыл, тез ашуланшақ, тіпті...

Алексей Цой вакцинаның екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді

Денсаулық сақтау министрі Алексей Цой "Спутник V" екінші компонентін алу мерзімі неліктен ұзартылғанын түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. "Бізге вакцинаны әзірлеген Гамалея атындағы орталықтан хат...

Атырауда Азия чемпионын атып өлтірген күдіктіге жаза кесілді

Атырауда Есенбек Сиғуатовты атып өлтірген қылмыскер 15 жылға бас бостандығынан айырылды, - деп хабарлайды КТК телеарнасы.  Сот үкіміне екі тарап та наразы болған. Марқұмның ата-анасы...

Жоғалып кеткен кәсіпкер өлі күйде өзеннен табылды

Қарағанды облысында жоғалып кеткен кәсіпкер Нұрлан Сүлейменов өлі күйде табылды, - деп хабарлайды ҚазТАГ. "5 мамырда Қарағанды облысы ТЖ сүңгуірлері мен учаскелік полиция инспекторлары іздестіру...

Прокурор Біртановты үйқамақта ұстау мерзімін одан әрі ұзартуды сұрады

Мемлекеттік айыптаушы соттан бұрынғы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановтың үйқамақ мерзімін 2021 жылдың 14 маусымына дейін ұзартуды сұрады. Осыдан екі апта бұрын ғана үйқамақ...

Мемлекет басшысы Қырғыз Республикасының президентіне жеделхат жолдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қырғыз Республикасының жаңа Конституциясының қабылдануына орай Қырғызстан Президенті Садыр Жапаровқа құттықтау жеделхатын жолдады, - деп хабарлайды akorda.kz. – Бүкіл халық қолдаған...

МӘМС: Елордалықтар жыл басынан бері 12,7 миллиард теңгеден аса жарна аударған

«Елордалықтар 2021 жыл басталғалы бері, яғни қаңтар-сәуір айларында медициналық сақтандыру үшін  12,7 млрд теңгеден аса жарна аударды, ал сәуір айында МӘМС үшін 3,7 млрд...

Ақмола облысында жолаушылар 19 жастағы такси жүргізушісін өлтіріп кеткен

Ақмола облысында мас жолаушылар өздерін жеткізіп тастаудан бас тартқан 19 жастағы такси жүргізушісін өлтірді, деп хабарлайды Azattyq Rýhy. 4 мамырда Бурабай ауданының полиция бөлімінің кезекші...

Індет жұқтырғандар саны күрт өсті: Өткен тәуліктегі эпидемиологиялық ахуал

Елімізде өткен тәулікте 2443 адамнан коронавирус анықталды, - деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 398, Алматы қаласы - 651, Шымкент қаласы - 70,...

Дүниежүзілік вакциналар конгресі коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцинаны анықтады

Дүниежүзілік вакциналар конгресі (World Vaccine Congress Washington) американдық Moderna препаратын коронавирусқа қарсы ең жақсы вакцина деп жариялады. Шорт-тізімге "Спутник V", сонымен қатар AstraZeneca, Bharat Biotech,...

Израиль Сирияны зымыранмен атқылады

Араб Әмірліктерінің ақпарат құралдарының хабарлауынша, шабуылдан 1 адам қаза тауып, 6 адам жарақат алған. Құрбан болған және зардап шеккен тұрғындардың барлығы - бейбіт тұрғындар. Арасында...

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

Жеті облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды, - деп хабарлайды 24.kz. 6 мамырда Түркістан облысының кей жерлерінде найзағай, шаңды дауыл, оңтүстік-батыстан соғатын желдің күші 15-20...

6 мамыр: Есте қалған елеулі оқиғалар

1992 жылы Қазақстан Республикасы мен Дания Корольдігі арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнату туралы Хаттамаға қол қойылды. 1993 жылы Алматыда Республикалық кино үйінде 1991-1993 жылдары жасалған фильмдердің...

Билл Гейтстің әйелі қанша ақшаға ие болатыны анықталды

Билл Гейтстің әйелі Мелинда ажырасу кезінде құны 1,8 млрд доллар болатын құнды қағаздарды иеленді. Microsoft компаниясының негізін қалаушының әйелі Канада ұлттық теміржол компаниясының 1,5 млрд...

Электросамокат мінгендер ескеруі тиіс ережелер

Жас баладан бастап, үлкен жастағы адамдарға дейін электросамокатпен жүру ыңғайлы. Электросамокаттың ерекшелігі электр қозғалтқышы мен аккумуляторының болуында. Тіпті жанармай құйып әуреге салмайды. Электросамокатқа көлік...

Ұлыбританияда 50 жастан асқандарға вакцинаның үшінші дозасы салынады

Ұлыбританияның 50 жастан асқан тұрғындарына биыл күзде коронавирус инфекциясынан вакцинаның үшінші дозасын салу ұсынылды. Қазіргі уақытта елдің бас санитарлық дәрігері Крис Уиттидің жетекшілігімен екі түрлі...

Бөдене мың ауруға шипа

Бөдене туралы еліміздегі алғашқы ғылыми зерттеу жұмысының авторы, Қазақ ұлттық аграрлық университетінің PhD докторанты Мұхтар Байбатшановтың пікіріне сүйенсек, Чернобыль апатынан кейін ғалымдар апат аймағында...

Мәдина Әбілқасымова Тимур Әбілқасымовты кеңесші етіп тағайындады

Экономист Тимур Әбілқасымов қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының кеңесшісі болып тағайындалды, деп хабарлайды агенттіктің ресми сайты. “Тимур Әбілқасымов тағайындалғанға дейін “Radius Advisory Lab” консалтингтік...

Жамбыл облысындағы вакцина шығаратын зауытқа тағы 1,6 миллиард теңге бөлінбек

Жамбыл облысында салынып жатқан биофармацетивкалық зауытқа бюджеттен қосымша 1,6 миллиард теңге бөлінеді. Мәжіліс тиісті заң жобасын мақұлдады, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. "2021–2023 жылдарға арналған республикалық...

Жер шетелдіктерге сатылмайды. Мәжіліс мақұлдады

Мәжіліс «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жер қатынастары мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ҚР Заң жобасына ҚР Парламентінің Сенаты енгізген өзгерістермен және...

Перуашев: Денсаулық сақтау министрлігінің шенеуніктері өздеріне 15 миллион сыйақы жаздырып алады

Мәжіліс депутаты Азат Перуашев Денсаулық сақтау министрлігінің халықты вакцинамен қамту жөніндегі жұмысын сынға алды. Мәжіліс депутаты Азат Перуашев пандемия кезінде шағын және орта бизнестің құлдырауына...

Жетім баланы қағып кеткен шенеуніктің ұлына қатысты министрлік пікір білдірді

Қаржы министрлігі жаяу жүргіншіні қағып кеткен МКК қызметкерінің ұлына қатысты жағдайға қысқаша түсініктеме берді. Бұл туралы Orda.kz хабарлады. - Бұл комитетке де, министрлікке де қатысы...

Коронавируспен ауырғаныңызды тырнағыңыз арқылы анықтауға болады – Британдық ғалым

Тырнақтағы сызықтар мен ойықтар коронавирустың салдары болуы мүмкін. Мұндай мәлімдемені Британдық профессор Тим Спектор жасады, деп хабарлайды Metro. Ғалым Twitter-де сурет жариялап, өсіп келе жатқан...

Елімізде валютаның жаңа түрі айналымға шықпақ

Қазақстан Ұлттық Банкі айналымға валютаның жаңа түрін - цифрлық теңгені енгізуді жоспарлап отыр, - деп хабарлайды zakon.kz. Цифрлық теңге қолма-қол ақшамен қатар пайдаланылатын болады. Цифрлық...

Мирас Дәуленов Білім және ғылым вице-министрі қызметінен босатылды

Үкімет қаулысымен Мирас Мұхтарұлы Дәуленов Білім және ғылым вице-министрі қызметінен босатылды, деп хабарлайды zakon.kz премьер-министрдің сайтына сілтеме жасай отырып. Мирас Дәуленов 1983 жылы Шығыс Қазақстан...

Алматыда Hayat-Vax вакцинасын салу басталды

Алматыда Нayat-Vax вакцинасын салу басталды. Енді қазақстандықтар коронавирусқа қарсы үш вакцинаның біреуін таңдай алады. Бұл туралы қалалық Қоғамдық денсаулық сақтау басқармасы хабарлады. Нұр-Сұлтан қоғамдық денсаулық...

Ақтөбеде полицейлер жыл басынан бері 180 миллион теңгеден астам айыппұл өндірген

Ақтөбе қаласының полицейлері жыл басынан бері 180 миллион теңгеден астам айыппұл өндірді, – деп хабарлайды Polisia.kz. Ақтөбе қаласы Полиция басқармасы төрт айда 285 миллион...

Кадрлық өзгеріс: Архимед Мұхамбетов алты әкімді жаңадан тағайындады

Қостанай облысының әкімі Архимед Мұхамбетов алты басшыны ауыстырды, - деп хабарлайды sputnik.kz. "Бүгін қала мен аудан мәслихаттарының депутаттарымен келісе отырып, өз өкіміммен келесі кадрлық өзгерістер...

Екі қалада жол ақысы қымбаттады

Таразда қоғамдық көліктерде жол жүру құны 20 теңгеге қымбаттады. Жол ақысы картамен төлеген кезде 85 теңге, ал қолма-қол төлесеңіз — 130 теңге. Бұған дейін...

Латын графикасына көшу мәселелері талқыланды

Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының ұйымдастыруымен «Латын графикасына көшу - қазақ тілінің ауқымды реформасы» атты онлайн форматтағы дөңгелек үстел өтті. 4 сағатқа созылған бұл жиынға...

P4P рейтингі: Геннадий Головкин оныншы орынға түсті

Бокс туралы жазатын Журналистердің Америка қауымдастығы (BWAA) салмақ санатына қарамастан (pound-for-pound), әлемнің үздік боксшыларының жаңартылған рейтингін жариялады, – деп жазды Sports.kz. ТОП-10 үздігі болып WBA...

Мәжіліс төрағасы қазақстандық вакцина шығаратын зауытты сынға алды

Мәжіліс төрағасы Нұрлан Нығматулин қазақстандық вакцина шығару бойынша Жамбыл облысында салынып жатқан зауытқа кімнің жауапты екенін сынға алды. «Министрліктердің қайсысы бұл зауыт үшін жауапты? Ленталары...

Пойызбен шекарадан миллион доллар алып өтпек болған екі машинист ұсталды

Мемлекеттік қауіпсіздік қызметінің мамандары «Узбекистон темир йуллари» акционерлік қоғамына қарасты «Өзбекстан» локомотив депосының екі машинисі Қазақстанға миллион доллардан аса ақшаны заңсыз алып өтпек болғанын...

Әділ Жанзақов Елбасы Протоколының бастығы қызметіне тағайындалды

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының шешімімен Әділ Болатұлы Жанзақов Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Протоколының бастығы қызметіне тағайындалды. Бұл туралы Елбасының ресми...

Елімізде 1,5 миллионға жуық адам вакцина салдырды

5 мамырдағы мәлімет бойынша Қазақстанда 1 486 543 адам вакцина салдырды. Бұл мәліметтерді ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Telegram парақшасында жариялады. Бұл ретте вакцинаның екі компонентін...

Бүгін – ұлттық театрдың негізін қалаушы Серке Қожамқұловтың туған күні

125 жыл бұрын (1896-1979) актер, ұлттық кәсіби театр өнерінің негізін қалаушылардың бірі, Қазақстанның Халық әртісі, КСРО және Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Социалистік Еңбек...

Nur Otan-да тұрғын үй кешендерін жаңа басқару формасына көшіру мәселесі қаралды

Соңғы үш жылда тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық мәселелерін шешу үшін республикалық бюджеттен 330 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінді. Ауқымды қаржыландыру көлеміне қарамастан, жолға, сумен, газбен...

Жазатайым оқиға емес: тоқ соғып, мерт болған 6 жасар қызға қатысты қылмыстық іс қозғалды

Орал маңындағы Деркөл кентінде газ құбырын ұстап, тоққа түскен 6 жасар қыз мерт болды. Осы жағдайға байланысты қылмыстық іс қозғалды. «Бастапқыда бұл дерек жазатайым оқиға ретінде...

5 мамыр: атаулы күндер мен маңызды оқиғалар

1918 жылы 5 мамырда Бүкілқазақ жастарының съезінде «Жас азамат» жастар ұйымы құрылды. «Жас азамат» ұйымының мақсаты – қазақ жастарын біріктіру, ұлттық мүддені қорғау. Съезде...

Түнде үй-іші ұйықтап жатқанда 3 жасар бала оянып, далаға шығып кеткен

Түркістан облысы, Жетісай ауданында 3 жасар бүлдіршін түн жарымында жалғыз жүргені анықталды. Түнгі уақытта кезекті шақыртуға шыққан полицейлер адасып қалған баланы тауып алған. Облыстық ПД...

Досының өлімін естіп, ашуланған: Алматыда лифтіні тепкілеген азамат ұсталды

Алматы қалалық полиция депаратаменті Әуезов аудандық полиция басқармасының қызметкерлері қоғамдық тәртіпті және азаматтардың тыныштығын бұзған азаматты анықтады. Ол – 2002 жылы туған С.есімді азамат....

Бүгін еліміздің басым бөлігінде жаңбыр жауып, тұман күтіледі

5 мамыр күні Қазақстан аумағының басым бөлігінде жаңбыр жауып, найзағай ойнайды. Еліміздің тек солтүстік және шығысында жауын-шашынсыз ауа райы сақталады. Республиканың кей жерлерінде екпінді жел,...

Үндістанда сайлауда Сталин жеңіске жетті

Үндістанның Тамилнад штатында өткен аймақтық сайлауда елге белгілі саясаткер Мутхувел Карунанидхи Сталин жеңіске жетті. Ендігі кезекте ол жергілікті әкімшіліктің төрағасы қызметін атқаратын болады, деп...