Мақсат ТӘЖ-МҰРАТ: Әрекет түбі – әреке, әрекетсіздік – береке

Алашорданың батыс бөлімі туралы аса маңызды зерттеулер жүргізген, «Шәңгерей», «Ғұмар Қараш», «Кәбиса жыл» секілді танымы терең, мәні бөлек кітаптар жазған әдебиеттанушы-ғалым, эссеист Мақсат Тәж-Мұрат жұрт көзіне көп түсе бермейтін қаламгер. Соңғы кезде шығармашылық майданына бел шеше кірісіп, өндіріп жазып жатқан ағамызға барып бітірген, жазып жатқан шығармаларымен жұртты хабардар қылу және бүгінгі қазақ қоғамы жайлы ойларын білу үшін еркін әңгімеге шақырған едік.

– Ассалаумағалейкум, аға!

– Әликсалам, бала. Молда бол, ұстағанда қолда бол… Осы сендер жақта өзінен екі сағат кейін туғандарды «бала» дейді екен ғой, сол рас па?

– Рас!

– Онда «Ағам баласы бар адамды бала дегені несі» деп шамданбайды екенсің. Ал неғып жүрсің мына Қаскелеңде адасып?

– Қоғамнан қашып, түкпірдің түбегіне кеп жатып алған екенсіз өзіңіз де. Әрең таптым ғой!

– Баяғыда Шәмші Қалдаяқов пәтер алатын болып, бастығы «Қай жерден берейін» деген кезде жарықтық ағамыз: «Ақсайдан берсеңдерші, Шәуілдірге жақындау ғой» депті дейтін әңгіме бар. Сол айтқандай, бұл жер Атырауға бір табан жақын.

– Сосын екен ғой, соңғы кезде «Біздің елдің сұлтаны мен ұлтаны» дейтін топтамадағы мақалаларыңыздың қаламыңыздан көк түйнектей домалап жатқаны?

– Қателесесіз, Ахмет жолдас! Мен бір кезде «Үзілген үзеңгі» деген атпен Аманкелді Иманов жайлы да жазғам. Батырдың қазасына сәуле түсіреді. Бейтарап сәуле! Ал соңғы уақытта Мұстафа Шоқайдың өміріне жаңаша қарайтын үлкен эссе және Майра Уәлиқызы жайлы кітапша жаздым. Майра апамыз жайында бұрын жеке зерттеу болмаған. Екеуі де «өзіміздің тілде» жазылды.

– «Өзіміздің тілде болмағанда, енді қай тілде жазылуы керек?

– Жоқ, түсінбедіңіз. «Өзіміздің» тіл деп отырғаным – әлгі «великий и могучий» ғой. Бірақ сыртқы құрылыс материал ол. Мұқым қазақ та, барша орыстілділер де қапысыз түсінетін материал, ал іші, яғни рухы – саф қазақша. Сүйекті ет-майға орап жұтқызып жіберетін қазақша ет асату ғой. Құлағыңды бертаман әкелші, сыбырлап айтайын – Димаш жайлы кітабымды да үшбу «өзіміздің» тілде жаздым.

– Қай Димаш? Бізде атағы шыққан төрт Димаш бар ғой…

– Әлемге аты кетіп отырған әнші Димаш! Қазақшалағанда, кітаптың аты – «Димаш. Шыған дауысты аңсау». Қазіргі әлем халқы осыншалық шырқау, шыған дауысқа неліктен құмар болып отырғанының сырын ашамын. Бұдан да басқа жанама тақырыптар бар. Яғни, көпмағыналы, көпқабатты зерттеу еңбек. Сосын да көлемі жойқын болып кетті. Төрт жыл жаздым. Екі том. Бұдан қорқатын ештеңе жоқ – әлемде үлкен кітаптарға сұраныс қайта туып жатыр. Тіпті көлемді эпик әдебиетке арнайы жүлделер тағайындалған. Біз болсақ «біздің заман минимализмнің заманы» дейтұғын, бүгінде күпінің жәндігіндей қаптап кеткен «медиа-личностьтер» азанда кофе ішіп отырып жаза салатын алдамшы тезистің шылауынан шыға алмай келеміз. «Димаш» кітабым осы жалқаудың жасырынбағының көбесін сөгуі керек. Алматыдағы бір баспа мәдениет министрлігінің әлеуметтік маңызды әдебиет тізіміне ұсынып қойды. Қазақтың атын, мәдениетін қаршадай басымен айдай әлемге танытып жүрген дүние жүзінің сүйіктісі жайлы кітап ең алдымен үкіметтің қолдауымен шығуы керек деп есептеймін. Оның үстіне осы жасыма дейін әлеуметтік маңызды тізіммен бірде- бір кітабым шығып көрмепті…

– Бір кітапқа төрт жыл көптеу емес пе?..

– Эссе – өте қиын жанр. Әдебиеттің сүт кенжесі болғандықтан ба екен, онда журналистиканың, деректі прозаның, тіпті көркем прозаның құрам бөліктері қайшы алысып, мидай араласып жатады. Бір жағынан деректің дәлдігін – документалдықты қадағалау, екінші жағынан қазіргі прозада алға шығып отырған манифестацияны – айнала қоршаған дүниенің шынайылығы мен аутенттілігін де ұмыт қалдырмай шып-пыр болып отырасың. Сонда да эссеистика – әдебиеттің болашағы дер едім. Бұл ХХІ ғасырдағы алдымен адамға, тұлғаға көңіл бөлетін зияткерлік тарихтың жаңа тренді. Және осы бағыт  менің эссеистикадағы отымның алды, суымның тұнығы «Шәңгерей» кітабымда мына ғасыр келмей тұрып нышан тастағанына өзім де қабағат қайран қалам.

– Сол кітабыңыз дәмді тілмен өте әсерлі жазылған, бірақ түбі қақырап түсіп, оқуға келмей қалады екен…

– Солай. Жалпы менің кітаптарымның жолы ауырлау болып жүр, әсіресе таралуы жағынан. Промоушнмен арнайы айналысуға қол тимейді. Баспалар сол «Шәңгерейді» қайта басуға министрлікке талай рет ұсынды, жолы болмады. Обал. Әйтпесе ешкімге ұқсамайтын, айрықша тұлға болған ғой ол кісі. Оның шығармашылығы да, өмір тақыреті де Абайға ұқсамайды. Мүлде ұқсамайды. Абай бізде реалистік «рух сыны» поэзиясының негізін салса, Шәңгерей әзербайжан әдебиетінен тән алып, поэзияда романтикалық бағыттың негізін қалаған. Абай билікке мықтап араласса, Шәңгерей одан бойын бірден аулақ салған. Абай үш рет үйленсе, Шәңгерей үйленбей, өмірден қаратон өткен. Бүгінде Ресейдің Волгоград облысына қарасты Палласовка ауданында қап кеткен Шыңғыс күтірі (хуторы) дейтін жердегі шартақ-усадьбасында оңаша тірлік кешкен.  Әлихан Бөкейханның бір әрекетіне қарап (Шәңгерейді 1918 жылы Алаш-Орданың рухани көсемі сайлағысы келген, алайда сұлтан күліп, келіспеген) оны қазақтың «тәжсіз тақ иесі» болған шығар деп ойлаушы едім, бірақ соңғы уақытта ақыл зерекке сала келіп, ол ойымнан айныдым. Бұл мәселенің тамыры тереңде сияқты…

– Енді қай жақтан орағытып бастадыңыз?

– Айтайын. Абай жайынан жаңа гәп қозғадым ғой, сондай-ақ ештеңеге араласпай, оқшау, баянды ғұмыр кешуді Құнанбайлар жас ұлғайғанда, хаж барып келгесін ойға алған. Ал Шәңгерей бұған жалындап тұрған жас кезі болмағанымен отыздың о жақ-бұ жағында-ақ бет бұрады. Әлемдік персоналистикада мұндай факті кездеспейді, бірақ Шәңгерей үлкен өмірге еніп, тоқтаса бастаған кезде әлгіндей өмір тақыретіне үндейтін күшті бір идея пайда болды. Ол – Лев Толстойдың әйгілі «мойынсұну» принципінің темірқазық идеясы. Әрекетсіздік, қарекетсіздік, қатыссыздық идеясы (орысша – «недеяние», ағылшынша – omission). Шәңгерейдің Толстойды оқығанына, оның өмір жолын зерделеп отырғанына күмән болмауы тиіс. Соның ішінде жазушының өзін лағынеттеген дінбасыларға «Надо самому жить, надо самому умирать» деп жауап бергенін білмеуі мүмкін емес. Сол арқылы жазушының ешкімге басыбайлы болмай, еркін өмір сүруді біржола таңдағанын түйсінген. Ол идеяның, яғни «әрекетсіздік» ойының бастауы атақты «Соғыс және әлем» эпопеясында жатыр. Романда әлгі идеяны айқын танытатын үш образ бар, олар – Андрей Болконский, Пьер Безухов және Кутузов. «Өз мүмкіндігінің шегін білген адам уақтылы тоқтай білуі тиіс» дейді жазушы және осыны тағдырға мойынсұнбай, өз ортасына қарсы келіп, ақыры өзін де, етжақындарын да трагедиялық жағдайларға ұрындырған князь Болконский бейнесі арқылы жеткізеді. Пьер Безухов болса сезіммен, сезімшілдікпен ғана өмір кешетін, әрекет атаулыға жоқ былқ-сылқ тип. Кутузов ел, халық тағдыры қылға ілінген сәтте шыдамдылықтың ғажап үлгісін танытады. «Істің сағаты соғуы керек» дей отырып, бірқатар мерзімдік әрекетсіздігімен жағдайды жеңісті сәтке айналдырады. Кутузовтың төзімділігінің халықшылдықпен селбескен осы түп-төркінін батысеуропалық әдеби сын тұрмақ, орыс сыншыларының өздері де қабылдамаған. Мұны «уход Толстого в глубь степей Азии» деп атап, жазушыны кісәпір көрген. Қазір де орыс авторларының бірқатары Толстойдың мойынсұну принципі мен қарекетсіздік идеясын тікелей даосизмге телігісі кеп тұрады. Бірақ «Соғыс және әлем» жазылған 1870-жылдары Толстой Лао Цзыды оқымаған, демек, қытай ойшылының мәшһүр «у-вэй» (әрекетсіздік) қағидатымен таныс болмаған. Себебі, орыс ориенталистері Лаоның әлгіндей еуропашылдыққа жат әрекетсіздік идеяларын мансұқ етіп, еңбектерін орысшаға аудармай қойған ғой. Осы және басқа да фактілерді негізге ала кеп, құдайына қараған толстойтанушылар Толстойды, толстойшылдық қозғалыстың төркінін «Азия далаларынан іздеу керек» деп айтып-жазып жүр.

Дала десе, көз алдыңа алдымен қазақ даласы кеп тұра қалады. Тыныштыққа тербеліп, хаққа мүлгіген дала. Қойын құрттап, айранын ұрттап дегендей, бейқам тірлік кешіп жатқан қазақтың ауылы келеді. Бірақ бұл бүгінгілер әуезе ететін «әлеуметтік оқшаулану» яки «социофобия», не батыстық «дауншифтинг», болмаса жапонның «хикикаморийі» емес. Кәдімгі «обломовшылдық». Бұл сөзден үркудің керегі жоқ: Обломов бейнесі адамның тоқырап, күйкі өмірге, күйректікке, тура айтқанда жалқаулыққа салынуын көрсететін теріс мағынаға ие болып кеткенімен, шындығында ол, сонымен бірге өмірі асып-саспайтын, тасып-төгілмейтін шыңылтыр сезімді жомарт кісінің жиынтық образы. Сыншылардың тұжырымды лебізі бойынша обломовшылдықтың бастауы Ресейдегі дәстүрлі крепостнойлық тіршіліктің укладына барып тіреледі екен. Біздің қазақтың да планетадағы қаны бірден-бір таза халық болып отырғаны – ата-бабамыздың ұзақ уақыт дәстүрлі шаруашылықтан ауытқымай, табиғатпен үйлесімді өмір сүріп келгенінен. Ойымша, Шәңгерей Толстой идеяларын оқи отырып, осы жағдайды ағатсыз түсінген. Қазақтың өмірін түсінген, соған сай өмір сүрген. Мына бес күндік жалғаннан байыз тауып, оңашалықтан, оқшаулықтан уаз кешкен.

– Сонда баяғыша мал жая тұрайық дейсіз бе?

– Несі бар?! Орыс «Балық судың тұнығын, адам жердің шүйгінін іздейді» дейді. Қазірде дүние жүзінде сөздің тура мағынасында көшіп-қонып жүрген, сонысымен кәдімгідей өмір сүріп жатқан халықтар аз емес. Мысалы, Алдыңғы Азия мен Африканың солтүстігін мекендейтін бәдәуилер. Сахара көшпенділері бербер туарегтер. Иран үстіртіндегі қашқай, бақтияр тайпалары. Сол Иранның Ардебил аймағындағы шахсевендер. Моңғол араттарының отыз пайызы көшпелі мал шаруашылығымен күн көреді. Латынамерикан пампастарындағы гаучо малшылар да солай. Иран мен Пәкстан аралығындағы белудждердің балучи дейтін көне сақ қалдығы да осы өмір салтында. Тобырлы (таборлы) сығандар. Тіпті теңіз-мұхиттарда да көшіп-қонып жүретіндер бар. Мәселен, австронезиялық баджао тайпасы.

Бұлардың барлығы да шығу тегі классикалық делінетін, яғни отырықшы егінші халықтардан өзін-өзі жеткілікті қамтамасыз етуімен ерекшеленеді. Не керектің бәрін толықтай тұрып жатқан жерінен табады. Оларға мемлекеттің пәті, жұмыс орны, атақ-мансап, ізет-үрмет, сый-сияпат, ақша дегенің есеп емес, себебі, олар өздеріне өздері игілік. Табиғаттың бергенін төкпей-шашпай пайдаланса ғана болғаны. Жер шарын кекірелеп саяхаттау, жер бетінен шапағатты үлесін іздеп, қай жерде жұмыс болса, сол жерді отаным дейтін сатқын «циркуляция», пайдакүнем саудагерлік… табиғаттың осынау арда перзенттеріне мұның барлығы жат. Айналасынан керегін ғана алатындықтан басқа шаруаға уақыт молынан артылып қалады. Соның ішінде отбасына, бала тәрбиесіне көп уақыт беріледі. Австралияда ғылым «аборигендер» дейтін, яғни алғашқы қауымдық сатыда – терімшілік, аң-құс, балық аулау кәсібінде қалып қойған деп есептелетін тайпалар тұрады. Біздің санасы ағарған түсінігімізде мешеу, қараңғы саналатын солар күніге екі-үш сағат жеміс-жидек, көксөк теріп келеді де, қалған ұзақты күнді отбасында, бала-шағасының ортасында өткізеді, үйдің тірлігімен айналысады, ағайын-туыс, көрші-көлеммен әңгіме соғады, ну, бала жасайды, т.б. Бәдәуилер де солай. Кемі төрт-бес мың жыл ешкі терісімен қаптаған шатырларымен құмда көшіп-қонып жүр. Шахсевендер ағаштан жасалған тахтечапуын, араттар ұрғасын өзгерткен жоқ. Гаучолар да, міне, бес ғасыр бойы мате мен женеверін ұрттап қойып, қарнын сипап жатыр. Үлкен кітапта айтылғандай, «Менің құлдарыма не қорқу, не қайғыру жоқ».

Бүгінгі ғылым осы ақиқатты, яғни адам ағзасындағы биоырғақтардың табиғат заңдылығына, қоршаған ортаның дағдылы ритмдеріне сәйкес келуі  адамның еңбек қабілетін арттыратынын, жанын ізгілендіре түсетінін анықтады. Былтырғы коронавирустық эпидемияның шарықтау шегі үйде жиірек болатын, отбасына көбірек көңіл бөлетін адамдардың жаны бұрынғысынан жомарттана түсетінін ыспат етті емес пе? Қорқу, қайғы сезімдері азайып, арқа-басымымыз жазылып, бір демалып қалдық қой. Адамға дүние тіршілігінде көп нәрсенің керегі жоқ екенін сезіндік.

Бүгінде базбіреулер орынды-орынсыз ғайбаттай беретін Сталин мен бұрынғы-соңғы топ-менеджерлердің ең мықтысы саналатын Берия 1950-жылдары қоғам дамуының жаңа үлгісін талдап жасаған деседі. Ойларынша, ендігі жерде мемлекеттік пошым мемлекет-компания түрінде қайта пішілуі керек екен. Яғни бүкіл өндіріс, қызмет көрсету саласы жекенің қолына беріледі, бірақ бәрі де суперкомпания – мемлекеттің сырттай бақылауында болады. Күндік жұмыс 4 сағатқа дейін қысқарады. Қалған уақытта адам өзін-өзі рухани һәм тәни дамытады. Бірақ екеуінің бұл модельді жүзеге асыруға ғұмыры жетпеген. Есесіне қазіргі атжалман капиталистер осы үлгіні өздеріне енгізе бастады: бүгінде көптеген ірі компаниялар апталық жұмыс сағатын 12-14 сағатқа дейін азайтты, аутсорсингті енгізді. Бұл үрдіс кви-ден кейін одан әрі өң алып, 12-10 сағат деңгейіне келді, офлайннан толық онлайнға көшу қарқынды жүріп жатыр.

Жазушы Мархабат Байғұт ағамыз бірде өзбек пен қазақтың диалогын әдемі келтіріп еді. …Қазекең түс әлетінде күркешігінің аузына алаша төсеп, кемеліне келтіре кекіріп қойып, қарнын сипап жамбастап жатса, алдынан көк есегін «ықылап» бір өзбек өтіп бара жатады. Өзекке теппесе өз-ағаң бола ма, жай кетпей, есегін ошарып тұрып, қазаққа тіл қатады: «Ие, қозоқ ака, нима қиляпсиз? «Е, жатқан сол». «Екин мойдонига бормайсизми?». «Не істеймін онда?». «Борип мехнат қиласиз». «Сосын?». «Шундан кеййн дан екасиз, кукот екасиз, суғорасиз, бегано утларни йуқотиш керак…». «Сосын?». «Махсулотларни йиғасиз». «Содан кейін?». «Қишка овқот булади, бозорга олиб бориб сотасиз». «Содан соң?». «Пул болади, уйга керакли нарсаларни ва кийимларни оласиз». «Сосын?». «Шундан кейин… етасиз». «Жатқан жоқпыз ба енді?!».

Шамамен осылай. Ойлаймын, Сталиндер ілгерідегі үлгіні қазекеңнің осы жонын шуаққа қақтатқан «жамбасизміне» қарап пішті ме екен деп (әлгі тәмсіл қалай десе де қазақ еңбек қылмайды, паразиттік итбалық-өмір сүреді дегенді емес, еңбек – адамның толыққанды өмір сүруінің құралы, яғни күнделікті қажетті өтеу ғана деген өрелі ойды нұсқайды ғой). Заманында дүниежүзін қалтыратқан Әмір Темір өлерінде мойындағанындай, пендеге нанның қыртысы болса жетіп жатыр екен. Басқасының бәрі бекер…

– Ой, сіз де айтады екенсіз! Сталин қайда, біз қайда?!

– Біздің бұл тақырыбымыз ойжорумен ғана ашылады, бала. Өзге жол жоқ. Қазақтың бұрын қалай жүріп-тұрғанын жөнді білмейміз де. Берияның арғы түбі грузин қыпшағы болуы мүмкін. Негізгі нәмі – Беридзе, яғни «бөрінің тізесінен өрбігендер», әрі ол ілгеріде әзербайжан мүсәуатшыларымен қолдас болған. Сталин өлгесін ұлт республикаларына теңдік беру жобасын жасағаны үшін Политбюроның славян мүшелері сотсыз-үкімсіз иттей қылып атып тастаған. Сонымен бірге қолынан кітабы түспей кеткен Сталиннің өзі де әлгі оймен Әлихан Бөкейханның еңбектері арқылы ауалануы әбден мүмкін. Әлекең Чермак, Щербина экспедициялары құрамында қазақ тұрмысын, көшпелілердің шаруашылық жүргізу тәсілдерін терең барлап зерттей келіп, жартылай көшпелі қазақ қоғамы өз қажетін табиғаттың шырышын бұзбай-ақ толықтай өтеп тұрады деген қорытынды жасаған ғой.  Бұл ойын әдетте 10-15 үйден тұратын қазақ ауылы сақар-сабыннан бастап, киім-кешек, ат және тұрмыс әбзеліне дейінгі нәрсе-қараның барлығын ұйымдасқан натурал шаруашылықтың деңгейінде өздері жасайтынын ғылыми дәлел-дәйекпен тиянақтайды. Сол негізде «Қазақ қоғамын отырықшы өмірге көшіруге әлі ерте» дейтін ұйғарым жасайды. Дала жағдайында ядролық (базалық) отбасынсыз, туысқан, ағайын – сондай бірнеше үйдің біреуінсіз өмір сүру мүмкін емес дейді. Мұны «қазақ экологизмі» дейміз. Әлем тарихындағы осынау ғажайып құбылысты отырықшы елдердің экспанциясы келді де бұзды – бір кезде өзбек көшпелілері отырықшылыққа 30 жыл бойы біртіндеп ауса, қазақ бұрын болмаған ұжымдастыру мен ашаршылықтың өпірем күшімен, миллиондаған құрбан беріп, айналасы екі-үш жылда өздеріне мүлдем бөтен, жат укладқа көшірілді. Уақыт жағынан бұл Иран көшпелілерін отырықшыландыру үдерісімен тұспа-тұс, бірақ ондағы билік қашқай мен бақтиярлар қырылып бара жатқасын әуелгі ойларынан қайтқан. Қазір біз сондай кезеңге, қиранкезік уақытқа тағы да кез келіп тұрмыз. Пандемия, онымен қосанжар дүниенің төрт бұрышында қаулай бастаған әрқилы сипаттағы жанжалдар қазақ қоғамының алмағайыпта жан сақтап қалуының жайын қай кезден де қаттырақ ойлауды керек етеді.

Жә, өзің айтшы, мына бөлмеден не көріп отырсың?

– Кітап. Қағаз. Қағаз қиқымдары. Шет-шетін тышқан қиқалап кеткен сияқты. Сіздің шығармашылық үдерісіңізде «аты жоқтар» да қатыспай ма осы?

– Жоқ, қатыспайды! Ойға келген пікірлерімді жазып, қайшымен қиып алып қойғанмын. Әрқайсысының орны бар. Жүйе бар. Шашылып жатқан сияқты болғанымен іздегенімді оп-оңай тауып алам. Мәдениеті озық елдерде мұны «жүйесіздік тәсілі» дейді. Орыстың консерватив ғалымдары «Бессистемность как метод» деп, дәстүрден таған тартатын саяси-әлеуметтік доктриналар жасап жатыр. «Қазақ экологизмі» теориясы да осы тәсілмен жасалуы мүмкін.

Реті келді, айта кетейін, соңғы кезде бізде орынды-орынсыз ақыл айтушылар көбейіп кетті. Әлеужеліні ашып қалсаң, кви-дің ем-домынан бастап, қаршадай басымен сені өмір сүруге үйретіп отырады. Тіпті кейбіреулерінің тәмам қазаққа ақылман, идеолог болғысы бар.

– Мысалы?

– Мысалы, батыс беттегі шоңғалда жатып сұңқылдайтын бір бұрынғы ақын. Ондайларға Кердері Әубәкіршілеп: «Сопылық деген ауыр жол, ұстап жүрсең тәуір жол. Сопылықты іздесең, оқыған көп ғалым бол. Атқан оққа төзердей, қара тастан қалың бол» дегің келеді екен. Екіншісі – орыстілді кинорежиссер, қашан көрсең де өз халқын – қазағын сыбайды да отырады. Тіпті, қой-ешкімен жыныстық қатынасқа түскен халық деп көрсетуге дейін барады. «Шетелде он екі жыл болып қайтып келсем, баяғы қазақ – сол қазақ» деп күйінеді. Соғанн: «Оу, өйтетін болсаң қала бермедің бе сол жақта? Әрбердесін толып жатқан фильмдеріңді бюджеттің, яғни қазақтың ақшасына түсірдің ғой. Мына сөздеріңнен кейін Бораттар қазақты қалайша сүмірейтпейді?! Жерің – шығатын төрің, кіретін көрің, өзіңді өзің қарақтамағын» дейтін біреу болсайшы. Оны айтасыз, әлгі сөздерді сенсация қылып жариялайтын да қазақтілді БАҚ, мессенджерлермен таратып жүрген де қазақтың өзі. «Осының өзі сырттың әсерімен жасалып жатқан жіткір идеологиялық диверсия, контржоба емес пе?!» деп біреуі ойламайды. Ең қиыны, осындайлардың елдің құлағын көтеріп айтатын әңгімелерінің әсерімен жұрт еңбекті қойып, ереуілшіл болып алды. Бүгінгі қазақ қоғамы сияқты тап-тапқа, жік-жікке бөлініп алып, дай-дай айтысып жатқан басқа халықты көрмедім. Бүгінде әлем бойынша елдер мен элиталар жік-жікке бөлініп кетті, ал біз осы қиын кезге біртұтас ұлт болып келдік деп жатады ғой, өз басым осыған екіұшты сенемін: қазақ қоғамында өткен тарихқа көзқарастан бүгінгі Яналиф-2-ге дейін аралықта қай мәселеде болсын бірауыздылық жоқ. Ұлттық біртектілік жоқ. Ал ұлттың ұлт, халықтың халық болуы біртектіліктен басталады. Әйтпесе 30 жыл тұрмақ 50 жылда да ел болмаймыз. Путиннің де «Орыс халқын сақтап қалатын жалғыз нәрсе – оның біртектілігі (идентичность)» деген сөзді мәселенің мәселесі етіп қайта-қайта айта беретіні бекер емес.

Меніңше, Ресейдің біртектілігі оның Мәскеу кінәздігі шеңберіндегі әуелгі матрица-қалыбына, яғни орыстығына оралуымен қалпына келмек. Ал қазақтың біртектілігі, сол арқылы жан сақтау саясаты төл экологизмін жаңғыртуымен байланысты. Бұл, әлбетте, қайтадан көшіп-қонып жүру керек дегенді білдірмейді, десе де аграрлы елдігімізді қалпына келтіріп, алдымызға салып мал жаймасақ, сөйтіп моңғолдар сияқты әлемдік нарыққа мұнаймен емес, таусылмас мал дәулет – ата кәсібімізбен енбесек қиын болады деген сөз. Саяси тұрғыдан бұл – бейтарап, қалыс сыртқы саясат ұстанып, қара топан дүниемен қандай да бір қарым-қатынасты шектеңкіреп,  сол арқылы экономиканы шеттің тұтымына жібермей, ділімізді жат әсерлерден қорғауды білдіреді. Мен мұны «қазақ қоғамын дамытудың динамикалық консерватизмі» деп атаймын. Бізге дәл қазір ерсілі-қарсылы жәреуке, жосықсыз қимыл зиян болмаса, пайда әкелмейді. Ішімізді тұтастыққа келтіру үшін  уақыт ұтып, «ұлу бақалшағына» жасырына тұру жөн. Қазақша қайырғанда, «Әрекет түбі – әреке, әрекетсіздік – береке» деген антитеза. Ғылым бабынан «термодинамиканың екінші заңы» дейміз. Яғни, сырттан бөтен, бөгде қуат әсер етпесе, жабық жүйенің энтропиясы (хаосы) ұдайы өсумен болады. Басқаша айтқанда, жалғыз қуат көзі сіздің дірмәнділігіңіз болса, сырттан төнер қауіп-қатерге (түнекке) төтеп бере алмай қаласыз. Сондықтан әрекет-қимылдан сырттап, үдерісті өз бетімен жібересіз. Бүкіл назарың істің нәтижесінде емес, процесте болады. Сонда ешқандай күш жұмсамай-ақ, өмір ағынын еркінше жіберу арқылы әлгі ағын күштің көмегімен көздеген нәтижеге жетесіз. Даосшылар айтатындай, судың жағасына кеп, тал түбінде ойға шомып отыра берсең, күндердің бір күнінде өзен бетімен ағып бара жатқан жауыңның мүрдесін көресің. Ал сол дұшпаныңды асығып, өлтірем деп өңмеңдесең өзің де, ағайын-аумағың да орны толмас кеселге душар болуы мүмкін. Филиппин қаламгері Хосе Рисаль заманында филиппин халқы тәуелсіздік алуға дайын емес деп есептеп, қарулы қақтығыс, ереуілшіліктен бас тартқан. Айтуынша, бұқара ең алдымен испан отаршылдары сандаған жылдар бойы санаға сартап етіп сіңіріп тастаған құлдық психологиядан құтылып алуы керек, әйтпеген күнде құлдар революция арқылы орнатқан диктатура залымдыққа (тирания) айналып жүре береді де, ақыр аяғында халық отаршылдарға зар болып қалады. Хосе әулие екен, айтқаны аумай келді де қойды…

– Не дейміз… Сұхбатымызда жұртқа ой салар сөздер айтылған секілді. Жазып жатқандарыңыз ертерек ел игілігіне айналсын. Әңгімеңізге рахмет.

Сұхбаттасқан Ахмет ӨМІРЗАҚ

Редакция таңдауы

Болмысы биік «Бопай ханым»

Ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығы аясында Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық-драма театры 14-15 мамыр күндері  «Бопай ханым» тарихи трагедиясының премьерасын қойды. Туынды авторы –...

Неслихан ӨЗТҮРІК: Мұстафа Өзтүріктің қызы болу – зор жауапкершілік

Мұстафа Өзтүрік есімін білмейтін қазақ жоқ. Таэквондодан қара белбеу иегері. Халықаралық дәрежедегі жаттықтырушы. Өз ұлтын шексіз сүйген оғлан атажұртқа келіп, Қазақстандағы таэквондо (WTF) федерациясының...

Бельгердің бағасы

Үмітіңді үкілеген тұңғыш кітабыңның қуанышы жүрегіңді қалай жылытса, ол туралы баспасөз бетінде білдірген алғашқы пікір одан бетер жаныңа ыстық. Қара ормандай қаптаған оқырман түгіл,...

Тағзым мен тағылым ордасы

Еліміздегі техникалық жабдықтамасы озық музей­лер­дің бірі – Әскери-тарихи музейі. Ондағы экс­по­зициялар келген туристерді таң-тамаша қалдырады. Өйткені мұнда түрлі дәуірлердің тарихынан сыр шертетін әс­кери жәдігерлер...
1606289950 201125120637224e

Студенттерге стипендия бюджеттен тікелей аударылады

Бакалавриат, магистратура және докторантура бөлімінде грантта оқитын студенттердің стипендиясы тікелей карта шоттарына...
photo 81881

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің жаңа басшысы қанша жалақы алады?

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің жаңа басшысы Марат Ахметжанов пен оның орынбасарларының...
2021051716104282653 2021051715443670077 1a49b9dc4ef7683d9c1a

Автомобильдерге автобус жолағымен жүруге рұқсат берілмек

ҚР ІІМ Әкімшілік полиция комитеті "Жол жүрісі қағидаларын, Көлік құралдарын пайдалануға рұқсат...

Жаңалықтар

Қапшағайда мемлекеттік қызметкер 43 млн теңгені қолды қылған

Қапшағайда есеп айырысу орталығының басшысы 43 миллион теңгені қолды қылды деген күдікпен қолға түсті, деп хабарлайды taldykorganec.insta парақшасы. Қаржы мониторингі агенттігінің Алматы облысы бойынша экономикалық...

Студенттерге стипендия бюджеттен тікелей аударылады

Бакалавриат, магистратура және докторантура бөлімінде грантта оқитын студенттердің стипендиясы тікелей карта шоттарына түсетін болады. Бұл туралы Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов министрліктің Facebook-тегі...

Жылы дәретханаларды «музей» көріп отырғандар бар – министр мектептерді сынады

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағаметов жылы дәретханалардың жұмыс істеуін қадағалауды тапсырды. «Ешкімді алдаудың қажеті жоқ. Жылы дәретхананы орнатқанымен, оны музей сияқты қастерлеп, жабық ұстайтын...

БҚО-да киіктерді тірідей көмген әкімдік қызметкерлері жазаланады – министрлік

ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті Батыс Қазақстанда оқыстан мерт болған киіктердің ұшаларын жою кезінде тірі қалған...

Мектеп мұғалімдерін мәжбүрлі жұмысқа тартқан директорға шара қолданылды

Атырауда мектеп мұғалімдерін кәсіптік міндетіне жатпайтын жұмысқа тартқан директор жазаланды. Бұған дейін әлеуметтік желіде М.Бекмұхамбетов атындағы орта мектептің директоры педагогтерді кәсіптік міндетіне қатысы жоқ...

Пандемия: 42 пойыздың қозғалысы уақытша тоқтады

Коронавирус инфекциясының таралуын болдырмау мақсатында елдегі 156 пойыздың 42-і қозғалысын уақытша тоқтатты. Бұл туралы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінен мәлімдеді. Ресми ақпарат бойынша, тоқтатылған пойыздардың...

Түркістан облысы әкімінің орынбасарының ұсталуына қатысты түсінік берілді

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі Түркістан облысы әкімінің орынбасары Мейіржан Мырзалиевтің ұсталғаны туралы ақпаратқа түсінік берді. «Әлеуметтік желілерде Түркістан облысы әкімінің орынбасары Мырзалиевтің...

«Nur Otan» Айда Балаеваға анасының қайтыс болуына байланысты көңіл айтады

Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаеваның анасы Раиса Рахымжанқызы Жыланкөзова 69 жасында қайтыс болды. "Nur Otan" партиясы Орталық аппаратының ұжымы министр Балаева Аида Ғалымқызына,...

Елордада қай жерлерде шомылуға рұқсат берілді – ТЖД жауабы

Нұр-Сұлтан қаласында халық суға түсетін 23 орынның үшеуінде ғана шомылуға ресми рұқсат берілген. Бұл туралы елорда әкімдігі хабарлады. «Статистика бойынша, қазіргі уақытта судан қаза...

Бос жұмыс орны: Алматыда қоғамдық көлікке 800 жүргізуші қажет

Қазір қаладағы қоғамдық көліктерге шамамен 800 жүргізуші жетпейді. «Алматыда 800 жүргізуші тапшы. Қоғамдық көлік жүргізушілерінің жетіспеушілігін болдырмау үшін тасымалдаушылар жүргізушілерге жағдай жасауы қажет (облыста тұратын...

Көкшетауда 12 жастағы бала жүргізген көлік апатқа ұшырады

Көкшетауда көлік жүргізген 12 жасар бала жол-көлік апатына түсті, деп хабарлады  Ақмола облыстық ПД баспасөз қызметі. «17 мамырда кешкі сағат 22:00 шамасында Көкшетау қаласының 50...

Анасы қылмысты жасырған: 8 жасынан бері зорланып келген қызға қатысты іс қозғалды

Алматы облысының тұрғыны немере қарындасын 8 жасынан бері зорлап келген деп айыпталды, ал қыздың анасы бәрін білген, бірақ жасыруға тырысқан. Әлеуметтік желі қолданушысы Андрей...

«Сергектің» айыппұлын жойып беремін»: жарнама берген адам ұсталды

Әлеуметтік желіде «Сергектің» айыппұлын жойып беремін деген жарнама пайда болған еді. Алматы қалалық Полиция департаменті бұл фактіні тексерді. «Нәтижесінде Алматы қаласының жас тұрғыны анықталып,...

Карантин: елімізден 13 мемлекетке әуе рейсі орындалады

Қазақстаннан халықаралық бағыттар бойынша аптасына 13 елге 40 бағыт бойынша 117 тұрақты әуе рейстері орындалады. ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінің Telegram каналындағы мәліметке...

Шөкеевтің орынбасары қамауға алынды

Әлеуметтік желілерде Түркістан облысы әкімінің орынбасары Мейіржан Мырзалиевтің парамен ұсталғаны жайлы ақпарат тарап жатыр. Оған ҚР Қылмыстық кодексінің 189-бабы (Сеніп тапсырылған бөтен мүлікті иемденіп...

Аида Балаеваның анасы дүние салды

Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаеваның анасы, еңбек сіңірген мұғалім Раиса Рахымжанқызы Жыланкөзова 69 жасында өмірден өтті, бұл туралы Ақпарат және қоғамдық даму...

Әсел Айтпаеваның ісі: Тағы екі қыз адам саудасының құрбаны бола жаздаған

Тағы екі қыз адам саудалады деген күдікке ілінген Әсел Айтпаеваның жездесінің құрбаны бола жаздады, деп хабарлайды BaigeNews.kz Astana TV-ге сілтеме жасай отырып. Бұл туралы...

28 мамырдан бастап чек берілмегенін хабарлағандарға сыйақы беріледі

Үкімет төлем қабылдауға арналған құрылғыны пайдалану ережелерін бұзу фактілері туралы хабарлайтындарға сыйақы төлеу туралы ереже бекітті, деп хабарлайды zakon.kz. Ережеге сәйкес, сауда орындарында чек берілмегені,...

«Сатпас бұрын бюджет ақшасына күрделі жөндеу жүргізген». Түркістан қаласының әкімдігінің ғимараты арзанға сатылып кеткен

Түркістан қаласы әкімдігінің қызметкерлері отырған ғимаратты қала басшылығы нарықтағы құнынан әлдеқайда арзан бағаға сатып жіберген. Оған қоса, әкімдік ғимаратты сатпас бұрын бюджеттің ақшасына оны...

18 мамыр қандай оқиғалармен есте қалды?

1992 жылы Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Америка Құрама Штаттарына алғашқы ресми сапармен барды; 1996 жылы Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев ақын Олжас Сүлейменовке "Қазақстанның...

Мамин вакцинаның екінші компонентін салдыру мерзімін нақтылауды тапсырды

Премьер-министр Асқар Маминнің айтуынша, қазір коронавирус жұқтыру деңгейі төмендегені байқалады, деп хабарлайды inbusiness.kz. Дегенмен, "қызыл аймақта" 6 өңір тұр: Нұр-сұлтан, Алматы, Батыс Қазақстан, Ақмола, Қарағанды,...

Ресейде ешкілердің сұлулық байқауы өтті

Ресейдегі Удмуртия республикасында ешкілердің сұлулық байқауы өтті. Байқауда ең әдемі жануар анықталды. Иелері ешкілерге көйлектер мен белдемшелер кигізіп, көзілдірік тағып қойған. Шартқа сәйкес, иелері жануарлармен бірге...

Өткен тәулікте 1 837 адам коронавирус жұқтырды

Өткен тәулікте елімізде 1 837 адамнан коронавирус анықталды. Бұл туралы "ҚазАқпарат" coronavirus2020.kz сайтына сілтеме жасап хабарлады. Өңірлер бойынша: Нұр-сұлтан қаласы - 251, Алматы қаласы - 520, Шымкент қаласы...

Қостанай облысында тағы бір ауыл ауыз сумен қамтамасыз етілді

Қостанай облысының әкімі Архимед Мұхамбетов жұмыс сапарымен Сарыкөл ауданына барды, деп хабарлайды "ҚазАқпарат"ХАА. Сапарда әкім Сорочинка ауылындағы су тарату желісінің Лихачев топтық су құбырына қосылуымен...

ШҚО-да арықтан екі баланың денесі табылды

ШҚО Үржар ауданы Елтай ауылында арықтан 3 жастағы 2 баланың денесі табылды, деп хабарлайды "ҚазАқпарат" altaynews.kz-ке сілтеме жасап. ШҚО полиция департаменті баспасөз қызметінің мәліметінше,...

Алексей Цой 21 күннен кейін вакцинаның екінші компонентін салдырды

Министр өзін жақсы сезінетінін, ешқандай реакция болмағанын айтты, - деп хабарлайды Orda.kz. Ол QazVac препаратының бірінші компонентін 26 сәуірде алған болатын. Сондай-ақ, білім министрі Асхат Аймағамбетов...

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің жаңа басшысы қанша жалақы алады?

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің жаңа басшысы Марат Ахметжанов пен оның орынбасарларының жалақысы айтылды, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі өкілдері мемлекеттік органның...

Автомобильдерге автобус жолағымен жүруге рұқсат берілмек

ҚР ІІМ Әкімшілік полиция комитеті "Жол жүрісі қағидаларын, Көлік құралдарын пайдалануға рұқсат беру жөніндегі негізгі ережелерді, көлігі арнайы жарық және дыбыс сигналдарымен жабдықталуға және...

Виталик Бутерин крипто-миллиардер атанды

Ethereum крипиовалютасының негізін қалаушысы 27 жастағы Виталик Бутерин әлемдік миллиардерлер қатарына қосылды. Бұл туралы KAZNEWS порталды хабарлады. Бутерин ресми түрде тарихтағы ең жас крипто-валюта миллиардері...

Аида Балаева киносыншыларды ынтымақтастыққа шақырды

ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева киносыншылармен кездесті, деп хабарлайды ҚазАқпарат министрліктің баспасөз қызметіне сілтеме жасап. А.Балаева министрлік телехикаялар өндірісі бойынша сметалық қаржыландыру...

Болмысы биік «Бопай ханым»

Ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығы аясында Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық-драма театры 14-15 мамыр күндері  «Бопай ханым» тарихи трагедиясының премьерасын қойды. Туынды авторы –...

Түріктерді мақтаған Қыдырәлі мен Қарақат елдің сынына қалды

Қыдырәлі мен Қарақат түріктерді мақтап, желі қолданушыларының сынына қалды, - деп хабарлайды oinet.kz. - Жақтырмай қараған бірде-бір түрік көрмедік. Ашуланып, қабағын түйіп, менсінбей қараған түрік...

Алматыда белгісіз біреулер Қонаевтың портреті салынған муралды бүлдіріп кеткен

Алматыда белгісіз біреулер Дінмұхамед Қонаевтың портреті салынған муралды бүлдіріп кеткен, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. Қазақ КСР Компартиясы ОК бірінші хатшысының суреті төрт жыл бұрын №3...

ІІМ мектепке апаруға болмайтын заттардың тізімін жасады

Ішкі істер министрлігі Білім және ғылым министрлігімен бірлесіп білім беру ұйымдарына апаруға болмайтын заттардың тізімін жасады, деп хабарлайды Tengrinews.kz. "Жыл басында Министрлік Білім және ғылым...

Үндістандағы індет Ресейге жетті

Ресейде "Қара зең" инфекциясы, мукормикоз тіркелді, деп хабарлайды zakon.kz Известия басылымына сілтеме жасай отырып. Басылымның ақпаратына сәйкес, бұл инфекция мұрынға, көзге және тыныс алу жүйесіне...

Маусым айынан бастап 6 мың шақырымға жуық автожол ақылы болады

Маусым айынан бастап елімізде жалпы ұзындығы 5,8 мың шақырым автожолдардың 18 ақылы учаскесі енгізіледі, деп хабарлады "ҚазАвтоЖол "ҰК"АҚ баспасөз қызметі. Соның ішінде мына жолдар ақылы...

Еліміздің үш аймағында аптап ыстық болады

Елімізде солтүстік-батыс антициклонының ықпалынан жауын-шашынсыз ауа райы сақталады, деп хабарлайды ҚазАқпарат Қазгидрометке сілтеме жасап. Тек солтүстік, орталық және оңтүстік-шығыс аймақтарда атмосфералық фронтальды бөліктердің өтуімен кей...

Сәуірде қазақстандықтар 94 килограмнан астам алтын құйма сатып алған

2021 жылғы сәуірде қазақстандықтар екінші деңгейдегі банктерден және жекелеген банктік емес айырбастау пункттерінен жалпы салмағы 94,5 кг құйма алтын сатып алған, бұл туралы Kapital.kz...

Мектептерге арнайы күзет қойылмақ

Еліміздегі білім беру мекемелері арнайы күзеттің бақылауында болады. Бұл туралы ІІМ Әкімшілік полиция комитетінің төрағасы Мұрат Баймұқашев айтты, деп хабарлайды Tengrinews.kz. "Білім беру ұйымдарының объектілері...

Алматыдағы сауда орталығының жанынан 49 жастағы ер адамның денесі табылды

Ер адамның мәйіті Наурызбай ауданында орналасқан "Апорт" сауда-ойын-сауық орталығы маңынан табылды, деп хабарлайды АА NewTimes.kz. Алдын ала мәліметтер бойынша, ер адам кісі қолынан қаза тапқан. Оқиға...

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің жаңа басшысы қанша жалақы алады?

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің жаңа басшысы Марат Ахметжанов пен оның орынбасарларының жалақысы туралы мәлімет берілді. Tengrinews.kz сайтының жазуынша,  Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің өкілдері –мемлекеттік...

«Президенттің әулетінде балалардың да, үлкендердің де туған күнін тойлау дәстүрі қалыптаспаған» – Берік Уәли

Мемлекет басшысының Баспасөз қызметінің басшысы Берік Уәли Қасым-Жомарт Тоқаевтың туған күні қалай өтетіні туралы сауалдарға жауап берді. «Бүгін азаннан бері бірқатар бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері...

Алаяқтық жасап, Америкаға қашып кеткен үш қазақстандық ұсталды

Америкаға бой тасалаған Қазақстанның үш азаматы ұсталып, елге жеткізілді. Бұл туралы ҚР Ішкі істер министрлігінің ресми өкілі Нұрділдә Ораз мәлімдеді. «Қазақстан ІІМ Интерпол Ұлттық орталық...

«URKER-2021»: өтінім қабылдау басталды

Баспа, радио, интернет-журналистика саласындағы үздіктерді анықтау үшін «URKER – 2021» ұлттық бәйгесіне өтінім қабылдау басталды. Республика аумағында медиаконтент өндіретін және тарататын республикалық және өңірлік радиостанциялар,...

МҚІА Президент сынға алған шенеуніктің қайта қызметке тағайындалуын түсіндірді

Мемлекеттік қызмет істері агенттігі (МҚІА) Сайранбек Бармақовтың қайтадан қызметке тағайындалуына қатысты пікір білдірді. Ведомство мәліметінше, шенеунік Автомобиль жолдары комитеті төрағасы қызметінен өз қалауы бойынша...

Бағалау матрицасы: «қызыл» аймақтағы өңірлер саны азаяр емес

Коронавирус ахуалына қатысты Қазақстан өңірлеріндегі эпидемиологиялық ахуалды бағалау матрицасы жарияланды. 17 мамырдағы жағдай бойынша: «Қызыл» аймақта Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент қалалары және Ақмола, Атырау, Батыс Қазақстан, Қарағанды...

Ақтаудағы хайуанаттар бағында жануарларды өлтіріп, торға салып қойған

Ақтаудағы хайуанаттар бағына келушілер өліп қалған қояндарды көріп, видеоға түсіріп алған. Олар зообақта бұдан өзге тасбақалар мен аламандар да өліп жатқанын айтады, – деп...

1 қыркүйекте Қазақстанда халық санағы басталады

2021 жылдың 1 қыркүйегі мен 30 қазаны аралығында Қазақстанда жалпыұлттық халық санағы өтеді. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, санақты өткізу...

Үш айда елімізден 5,5 мың адам көшіп кеткен

Биылғы үш айда тұрақты тұру үшін Қазақстанға 2 мың адам келсе, көшіп-кеткендер саны – 5,5 мың адам. ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық...

Қазақстан халқының саны 19 миллионға жуықтады

2021 жылғы 1 сәуірдегі мәлімет бойынша, Қазақстандағы халық саны 18 млн 940 мың 400 адамға жетті. Бұл туралы ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі...

Өткен тәулікте 2 мыңнан астам адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 2089 адамның коронавирус жұқтыпғаны расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Өңірлер бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 549 Алматы қаласы - 284 Шымкент қаласы -...

17 мамыр: атаулы күндер һәм маңызды оқиғалар

1936 жылы 17 мамырда Мәскеуде алғаш рет қазақ мәдениеті мен өнерінің онкүндігі өткізілді. 1992 жылы Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Түркияда Қазақстанның елшілігін ашу...

Мешіт жанында бомба жарылып, 10-нан астам адам қаза тапты

Ауғанстан астанасындағы мешіт жанында бомба жарылып, 10-нан астам адам қаза тапты. Қанды шабуылға байланысты жауапкершілікті әлі ешкім мойнына алмаған. TOLOnews мәліметінше, оқиға Кабул қаласының солтүстігінде орналасқан Шакар-Дара ауданындағы...

Батыс Қазақстанда полиция қызметкері жол апатынан қаза тапты

Батыс Қазақстан облысында полиция қызметкері жол апатынан қаза тапты, деп хабарлайды ҚазАқпарат. БҚО полиция департаментінің ресми өкілі Болатбек Белгібековтің мәлім еткеніндей, оқиға бүгін Орал-Тасқала жолында...

Шағын футболдан Қазақстан Президентінің Суперкубогының жеңімпазы анықталды

  Шағын футболдан Қазақстан Президентінің Суперкубогының жеңімпазы анықталды. «Есіл» әуесқой командасы шағын футболдан Қазақстан Президентінің Суперкубогын иеленді. Команда финалда «Qurman» командасынан басым түсті. Негізгі және қосымша...

Қазақстанда апта ішінде болған кадрлық тағайындаулар

Өткен аптада еліміздің бірқатар өңірінде кадрлық ауыс-түйіс болды. ҚазАқпарат 10-16 мамыр аралығындағы тағайындауларға шолу ұсынады, деп хабарлайды ҚазАқпарат. Орталық мемлекеттік органдардардан бастасақ, ҚР Үкіметінің қаулысымен...

Исландияда жаңа оянған жанартау сатылып жатыр

Исландияда наурыз айының соңында оянған Фаградальсфьядль жанартауы тұрған жердің иесі жер телімін вулканымен қоса сатуға шығарды, деп хабарлайды ҚазАқпарат Bloomberg-ке сілтеме жасап. Жер телімі...

Мальдивте коронавирустың таралуы бәсеңдемей тұр

Мальдивте індеттің таралуы бәсеңдемей тұр, деп хабарлайды «Хабар 24». Аралды елде күн сайын мыңға жуық адамнан вирус анықталып жатыр. Жергілікті билік жұқпалы кеселдің өршуіне...

Алматыдан 352 шақырым қашықта жер сілкінді

ҚР Білім және ғылым министрлігіне қарасты «Сейсмологиялық тәжірибе-әдістемелік экспедициясы» ММ сейсмикалық стансалар желісі 16 мамыр күні 22 сағат 45 минутта жер сілкінісін тіркеді. «Зілзала ошағы...

Хоккейден Қазақстан құрамасының бір ойыншысы коронавирус жұқтырды

Шайбалы хоккейден әлем чемпионатына дайындалып жатқан Қазақстан құрамасының бір өкілінен коронавирус анықталды. Осыған байланысты бүгін қазақстандық спортшылар Беларусь құрамасымен жолдастық кездесуге шықпайды. Бұл ойын...

Аптап ыстық, найзағай, бұршақ: Бірнеше өңірде ескерту жарияланды

Қазақстанда аптап, найзағай болып, бұршақ жауады. Бұл туралы «Қазгидромет» хабарлады. 17 мамырда Түркістан облысының кей жерінде шаңды дауыл болады, шығыстан соғатын желдің күші секундына...

17 мамырдан бастап 14 күн оқшаулану міндеттеледі – Бас санитар дәрігер

Еліміздің Бас мемлекеттік санитариялық дәрігері Ерлан Қиясов «Қазақстанға Мальдив аралдарынан коронавирус инфекциясы келуінің алдын алу шараларын күшейту туралы» жаңа қаулыға қол қойды. «Облыстардың, Алматы,...

«Ирина Қайратовна» тобымен аттас әйел өнер ұжымына алғыс айтты (видео)

«Ирина Қайратовна» атты топтың мүшелері өнер ұжымының неге бұлай аталатынын айтты. Ал "Қызық LIVE" телебағдарламасына арнайы келген Ирина Қайратқызы есімді әйел танымал топпен аттас...

Головкин ең үздік боксшылар рейтингінде Мұхаммед Әлиді басып озды

Boxrec.com салмақ дәрежесіне қарамастан (pound-for-pound) ең үздік боксшылардың тізімін жасады, деп хабарлайды Sports.kz. Америкалық Флойд Мейвезер бокс тарихындағы ең үздігі деп танылды. Екінші орынды Эззард...

«Үйімді сағынып кеттім». Алматы облысында әскерден қашып кеткен сарбаз ұсталды

Алматы облысында әскерден қашып кеткен қатардағы жауынгер ұсталды. Шығыс Қазақстан облысының тумасы үйін сағынғандықтан осындай әрекетке барғанын түсіндірген. Қатардағы жауынгер Дархан Мырзабаев 16 мамыр түнгі...

Қызылордада 24 жастағы жігіт катамараннан көлге құлап қайтыс болды

Қызылорда облысы Шиелі ауданында катамараннан Ханқожа көлінен құлап кеткен жігіт қайтыс болды. ҚазАқпараттың жазуынша, оқиға Шиелі ауданына қарасты Бәйгеқұм елді мекені тұсындағы Ханқожа көлінде болды....

Қытайда коронавирустың қайта өрши бастағаны тұрғындар арасында дүрбелең туғызды

Қытайдың Аньхой және Ляонин процинцияларында COVID-19 жұқтырудың жаңа оқиғалары жергілікті тұрғындар арасында дүрбелең туғызып, коронавирусқа қарсы жаппай екпе салғызуына себепші болды, деп хабарлайды ҚазАқпарат...

Новосібірде қабір қазудан чемпионат өтті (видео)

Новосібірде қабір қазудан жарыс өтті. Шарт бойынша, қатысушылар тереңдігі екі метрге жуық қабір қазуы керек. Қазылар алқасы қазу жылдамдығын, сапасын және техникасын бағалады. Қабірлердің мөлшерін тексеру...

Грузияда көз жұмған Әсел Айтпаеваның жездесі ұсталды

Грузияда көз жұмған Әсел Айтпаеваның өліміне күдікті ретінде оның жездесі ұсталып, қамауға алынды, - деп хабарлайды polisia.kz. Нұр-сұлтан қаласының полиция департаменті Грузияда қаза тапқан А.Айтпаеваның...

Қазақ дроны сынақтан өтті

Бүгінде әлемдегі әскери күштердің басты қаруының бірі - ұшқышсыз ұшатын құралдар болып отырған кезде өз қарулы күштерін осындай құралдармен жабдықтауды өз алдарына басты мақсат...

Өзбек әншісі Юлдуз Усманованың Израиль туралы айтқанына қатаң жауап берілді

Осы аптада Израиль мен Палестинаның бір-біріне оқ жаудырғаны белгілі. Соған байланысты әлемнің түкпір-түкпірінде бұл оқиғаға баға беріп, пікір айтып жатқандар көп. Міне осындай кезде...

«Ата-аналары алаяқты тәрбиелеген» деп полицияның намысына тигені үшін 20 күнге қамалды

Алматы облысында полицейлердің ар-намысына әлеуметтік желі арқылы нұқсан келтірген азамат 20 күнге қамалды. Алматы облыстық Полиция департаменті баспасөз қызметінің мәліметінше, 13 мамыр күні Талдықорғандағы мамандандырылған...

Грузияда қаза тапқан Әсел Айтпаеваның ісін Қазақстанның Адам құқықтары жөніндегі уәкілі бақылауға алды

Қазақстанның адам құқықтары жөніндегі уәкілі Грузияда қаза тапқан Әсел Айтпаеваға қатысты істі өз бақылауына алды, деп хабарлайды «Хабар 24». Эльвира Әзимова қайғылы жағдайда қызынан...

Жеңіс Қасымбек биыл Қарағандыда кімдерге пәтер берілетінін айтты

Қарағанды обысының әкімі Жеңіс Қасымбек биыл өңірде үй кезегінде тұрған азаматтарға 250 пәтер берілетінін Facebook-тегі парақшасында жазды. «Бүгін жұмыс сапарымен Шахтинск қаласына барып, онда...

«Бүркітке тұрмысқа шығар алдында, Исламды қабылдап, Аиша атандым» – танымал өнер жұбы сырын айтты

Бүркіт пен Аиша Ләйлә Сұлтанқызымен болған сұхбатта бұрын айтылмаған сырларымен бөлісті. Сұхбат барысында Аиша Ислам дініне қалай бет бұрғанын айтты. Stan.kz сайтының жазуынша, Аиша...

Бір өңірде карантин 30 мамырға дейін ұзартылды

Шығыс Қазақстан облысының бас санитар дәрігері аймақтағы шектеу шаралары туралы жаңа қаулыға қол қойды, деп хабарлайды облыстық ССК ресми сайты. Құжаттың мәтініне сәйкес, ШҚО-да карантин...

Экс-министр Біртанов тағы бір іс бойынша күдікке ілінді

Бұрынғы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов тағы бір іс бойынша күдікті деп танылды. Ақпаратты экс-министрдің адвокаты Нұрлан Бейсекеев растады, деп хабарлайды Tengrinews.kz. Адвокаттың айтуынша, 11...

Air Astana: Әуе билеттері 50 пайыз жеңілдікпен сатылады

14-16 мамыр аралығында Air Astana әуе компаниясынан 50% жеңілдікпен Батуми, Бішкек, Душанбе, Киев, Ташкент, Тбилиси және Франкфурт қалаларына билет сатып алуға болады. Air Astana авиакомпаниясы...

Сәкен Майғазиев 91 тобының экс-солисі мен Ерке Есмаханның некелескеніне қатысты пікір айтты

Азамат Зенкаев пен Ерке Есмахан некелесіп, ерлі-зайыпты атанды. Бірақ бұл жаңалықты екеуі де жария еткен жоқ. Бұл туралы "Опмай-опмай" бағдарамасында айтылды, - деп хабарлайды stan.kz. Ерке жолдасынан...

«Америка үшін ұлы күн». Байден көпшілік алдында маскасын шешті

АҚШ президенті Джо Байден маскасын шешіп, бүгінгі күнді Америка үшін ұлы күн деп жариялады, - деп хабарлайды Tengrinews.kz Reuters-ке сілтеме жасай отырып. АҚШ ауруларды бақылау...

Еліміздің кей аймақтарында 39 градус ыстық болады

Еліміздің 3 өңірінде ауа райына байланысты ескерту жарияланды, деп хабарлайды ҚазАқпарат "Қазгидромет" РМК-ға сілтеме жасай отырып. 15 мамырда Солтүстік Қазақстан облысының кей жерлерінде найзағай күтіледі....

Нұр-Сұлтан мен Алматыда құжат жеткізу қызметі іске қосылды

"Азаматтарға арналған үкімет" Алматы мен Нұр-Сұлтанда дайын құжаттарды үйге жеткізу қызметін іске қосты, деп хабарлайды holanews.kz ұйымның баспасөз қызметіне сілтеме жасап. Сервисте 144 қызмет бар,...

Зейнетақының орташа мөлшері 100 мың теңге болды

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жыл басынан бері базалық зейнетақыны төлеуге 274,2 млрд теңге бөлінгенін хабарлады. 2021 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша елдегі зейнеткерлердің...

Еліміздегі «еститін» министрліктердің рейтингі жарияланды

Ұлттық экономика министрлігі, Энергетика министрлігі және Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі "халық үніне құлақ асатын мемлекет" қағидатын ұстанатын министрліктердің рейтингісінде көш бастады, деп хабарлайды...

ҰБТ-да 137 балл жинаған түлек мұғалім болуды армандайтынын айтты

"Ұлттық бірыңғай тестілеу – әрбір түлектің өміріндегі маңызды қадам. Дегенмен, негізгі мақсат – ҰБТ-ны жақсы тапсыру ғана емес, бастысы – өмірде өз орныңды тауып,...

«Бақытты келіншек» кітабы жарық көрді

Бүгін Нұр-Сұлтан қаласында журналист, телепродюсер, PhD докторы, көпбалалы ана Алма Сайлауқызының «Бақытты келіншек» кітабының тұсаукесері болып өтті. Деректі-мотивация жанрында жазылған бұл бірегей туындының тұсаукесері...

«Басын аялдамаға ұрған». Алматы облысында жасөспірім қызды аяусыз ұрып-соққан әйелдер іздестіріліп жатыр

13 мамыр күні кешқұрым Алматы маңында 16 жастағы қызды екі ересек әйел ұрып-соққан, - деп хабарлайды tengrinews.kz. Оқиға сағат 18:35 шамасында Боралдай кентінде Космонавттар көшесіндегі...

Грузияда қаза тапқан Әсел Айтпаевамен қоштасуға бүкіл ауыл жиналды

Грузия астанасында қайтыс болған 26 жастағы Әсел Айтпаеваның денесі жер қойнына берілді.  Оны ақтық сапарға шығарып салуға бүкіл ауыл тұрғындары келді, деп хабарлайды КТК. Басқа...

Мәдениет министрі Ақтоты Райымқұлова отставкаға кетуі мүмкін екенін мәлімдеді

Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлова орынбасары Сәкен Мұсайбековтің кінәсі дәлелденсе, отставкаға кету туралы өтініш беретінін айтты. Бұл туралы ол 14 мамырда өткен баспасөз...

60 млн теңге пара алған Антикор қызметкері 12 жылға сотталды

Антикор қызметкері 12 жылға сотталды. Сондай-ақ, ол өмір бойы мемлекеттік қызметте жұмыс істеу құқығынан айырылды, деп хабарлайды ҚазАқпарат Ақтөбе облыстық сотының баспасөз қызметіне сілтеме...

Үндістан Қазақстанның гуманитарлық көмегін алды

Қазақстан Үндістанға гуманитарлық көмек ретінде жеке қорғаныс құралдары мен өкпені жасанды желдету аппараттарын жіберді. Бұл туралы СІМ баспасөз қызметі хабарлады. Жүк рейсі Делиге 14 мамырда...

Пабло Пикассоның суреті Нью-Йорктегі аукционда 103 миллион долларға сатылды

Пабло Пикассоның суреті Нью-Йорктегі аукционда 103 миллион долларға сатылды, деп хабарлайды echo.msk.ru. Аукционды "Кристи" аукцион үйі өткізді. Сауда-саттық басталар алдында сарапшылар "Терезе алдында отырған әйел"...

Маусым айынан бастап Алакөлге қосымша пойыздар қатынайды

Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Алакөл бағытында қосымша жазғы пойыздар іске қосылатынын мәлімдеді. 17 маусымнан бастап №457/458 «Семей-Достық» пойызы күнара қатынайды. Семей станциясынан – тақ күндері,...

Токио Олимпиадасына 53 лицензия жеңіп алдық – министр

Токиода өтуі тиіс жазғы Олимпиада ойындарында еліміздің спортшылары спорттың 30 түрі бойынша ел намысын қорғайды. Мәдениет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлова бүгінге дейін 53 лицензия жеңіп...

Алматыда көлікпен жарысқан жастарға 1,6 млн теңге айыппұл салынды

Алматыда түнде жарыс ұйымдастырған жүргізушілерге 1,6 млн теңге айыппұл салынды. Алматы қалалық полиция департаментінің басшысы Қанат Таймерденовтың айтуынша, мұндай жарыстарды көбіне жастар ұйымдастырады. «Жастар қауіп төндіріп,...

Коронавирус: ғалымдар мұрынға себетін вакцина қашан тіркелетінін айтты

Ресейдің Гамалея орталығының ғалымдары әзірлеген коронавирусқа қарсы мұрынға себілетін вакцина 2021 жылдың соңында – 2022 жылдың басында клиникалық зерттеуге шығарылады. Орталық директоры Александр Гинцбург препарат...

«Ректорлар тізімі»: министр докторантураға түсу мәселесі туралы айтты

Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов биыл докторантураға түсу емтихандары Ұлттық бірыңғай тестілеу пунктерінде өтетінін айтты. «Биыл докторантураға түсу емтихандары да ҰБТ-ға қойылған талаптар негізінде...

NASA диаметрі 200 метр астероидтың жерге жақындағанын ескертті

АҚШ-тың Аэронавтика және ғарыш кеңістігін зерттеу жөніндегі Ұлттық басқармасы (NASA) диаметрі 88-ден 200 м-ге дейінгі астероидтың жерге жақындағанын ескертті, деп хабаррлайды ТАСС агенттігі. NASA-ның жерге...

Өткен тәулікте коронавирус жұқтырғандар саны 2,5 мыңнан асты

Қазақстанда өткен тәулікте 2549 адамның коронавирус жұқтырғаны расталды. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 452, Алматы қаласы - 557, Шымкент қаласы - 125, Ақмола облысы -...

14 мамыр: маңызды оқиғалар күнтізбесі

1869 жылы 14 мамырда Ақтөбе қаласының іргетасы қаланды. 1869 жылдың 28 мамырында (ескіше қазақ күнтізбесі) басталған. Бұл күні «Ақтөбе» деп аталған әскери бекінісінің негізі...