Климаттың жылынуы, цифрлық технологиялардың кең таралуы және тәулік бойы жұмыс істеу мәдениеті адамдардың жеткілікті әрі сапалы ұйықтауын қиындатып отыр. Ғалымдар бұл мәселені әр адамның жеке әдеттеріне ғана байланысты қарастырмай, оған әсер ететін әлеуметтік және экономикалық жағдайларды да өзгерту қажет екенін айтады. Бұл туралы Journal of Sleep Research журналында жарияланған зерттеу мақаласында айтылған, деп хабарлайды turkystan.kz.
Ноттингем Трент университетінің психология және ұйқы мәселелері жөніндегі оқытушысы, зерттеу авторларының бірі Фрэн Пилкингтон-Чейнидің пікірінше, Еуропада ұйқы саулығына бір мезгілде бірнеше фактор кері әсер етіп отыр. Олардың қатарында климаттың өзгеруі, технологиялар, ауысыммен жұмыс істеу, қалалық орта және интернеттегі жалған ақпарат бар.
Ғалымдар мәселені шешу үшін денсаулық сақтау, білім беру, еңбек саясаты, өндіріс және қала құрылысы салаларында үйлесімді шаралар қабылдауға шақырады.
Еуропа – әлемдегі ең жылдам жылып жатқан құрлық. Түнгі температураның көтерілуі ағзаның салқындау қабілетіне әсер етіп, адамның ұйықтап кетуін қиындатуы және түн ішінде жиі оянуына әкелуі мүмкін.
Қалалардағы ауаның ластануы, көлік шуы мен түнгі жасанды жарық та ұйқының сапасын төмендетеді. Бұған климаттың өзгеруіне байланысты алаңдаушылық пен экстремалды ауа райы құбылыстарының психикалық денсаулыққа әсерін қосуға болады.
Алайда мұндай қиындықтар барлық адамға бірдей әсер етпейді. Үйі нашар жылу оқшауланған, салқындату жүйесін орнатуға қаржысы жетпейтін немесе адам көп тұратын тұрғын үйде өмір сүретін адамдарға қолайлы ұйқы жағдайын жасау қиынырақ. Босқындар мен қоныс аударуға мәжбүр болған адамдар да ыстыққа, шуға, жасанды жарыққа және жеке кеңістіктің тапшылығына жиі тап болуы мүмкін.
Ақылды сағаттар мен ұйқыны бақылайтын мобильді қосымшалар адамның ұйқы ерекшеліктерін түсінуге көмектеседі. Олар дәрігерлерге де, әсіресе мамандарға қол жеткізу қиын ауылдық жерлерде, науқастардың жағдайын қашықтан бақылауға мүмкіндік береді.
Дегенмен тұтынушыларға арналған мұндай құрылғылар ұйқы бұзылыстарын өздігінен анықтауға әрдайым жеткілікті дәл емес. Олардың көрсеткіштері кей адамдарда қажетсіз алаңдаушылық туғызуы мүмкін.
Мақалада «ортосомния» деп аталатын құбылыс та қарастырылған. Бұл – мінсіз ұйқы көрсеткіштеріне шамадан тыс әуестеніп, оларды үнемі бақылауға ұмтылу. Әлеуметтік желілердегі «ұйқыны барынша жақсарту» (sleepmaxxing) тренді де қатаң күн тәртібін ұстануға, ғылыми тұрғыдан дәлелденбеген әдістерді қолдануға және ұйқыны шектен тыс бақылауға итермелеуі мүмкін.
Бұған қоса, блогерлер мен жасанды интеллект құралдары денсаулық туралы жаңсақ кеңестер таратып, ғылыми дәлелдерді коммерциялық жарнамадан ажыратуды қиындатуы ықтимал.
Еуропадағы еңбек нарығы да ұйқыға қысым түсіріп отыр. Мақалада келтірілген бағалауға сәйкес, Еуропадағы қызметкерлердің шамамен 21%-ы ауысыммен жұмыс істейді. Әсіресе түнгі ауысым ағзаның табиғи ұйқы мен сергектік ырғағын бұзуы мүмкін.
Медицина қызметкерлері, көлік саласының мамандары және жұмыс кестесін өздері басқара алмайтын қызметкерлер мұндай қиындықтарға жиі тап болады. Қашықтан жұмыс істеу мен жұмыс уақытынан кейін келетін хабарламалар да еңбек пен демалыстың арасындағы шекараны жояды.
Зерттеушілер қызметкерлерді қорғауды күшейтіп, жұмыс кестесін алдын ала жоспарлауды, шаршауды басқару жүйелерін жетілдіруді және демалыс уақытын сақтауды ұсынады.
Фрэн Пилкингтон-Чейнидің айтуынша, осы факторлардың әсерін азайту үшін үйлестірілген шаралар қабылданбаса, алдағы жылдары мәселе одан әрі күрделенуі мүмкін.
Ғалымдардың негізгі тұжырымы – сапалы ұйқы тек адамның жеке тәртібіне байланысты емес. Оған тұрғын үй жағдайы, климат, еңбек саясаты, технологияларды пайдалану және ақпараттық орта да әсер етеді. Сондықтан ұйқы саулығын қорғау қоғамдық денсаулық пен мемлекеттік саясаттың да маңызды бөлігі болуы керек.