Дене белсенділігі миды міндетті түрде «жасартады» деген тұжырым жаңа зерттеуде біржақты расталмады. Германия ғалымдары 2,5 мыңнан астам адамның деректерін талдап, күнделікті физикалық белсенділік ми құрылымы мен когнитивті қабілеттің жақсы көрсеткіштерін тұрақты түрде болжамағанын анықтады. Керісінше, бастапқыда миы «кәрірек» көрінген адамдар кейін физикалық мүмкіндігінің төмен екенін жиірек айтқан, деп хабарлайды turkystan.kz psypost.org-ға сілтеме жасап.
Зерттеу Германиядағы LIFE-Adult жобасының 2576 қатысушысының деректеріне негізделген. Ғалымдар олардың күнделікті қозғалысын сауалнама арқылы бағалап, ми МРТ-сын және когнитивті тест нәтижелерін салыстырған. Қатысушылардың бір бөлігінде физикалық белсенділік білезікке тағылатын қозғалыс сенсоры арқылы да объективті өлшенген.
Ми саулығын бағалау үшін зерттеушілер екі негізгі көрсеткішке назар аударған. Біріншісі – есте сақтау мен үйренуге қатысатын гиппокамп көлемі. Екіншісі – BrainAGE, яғни машиналық алгоритм МРТ кескіндері бойынша есептейтін «ми жасы». Егер есептелген ми жасы адамның нақты жасынан жоғары болса, оның миы құрылымдық тұрғыдан егде көрінеді.
Когнитивті қабілет Trail Making Test көмегімен өлшенген. Бұл тест ақпаратты өңдеу жылдамдығын, назарды ауыстыру және атқарушы функцияларды бағалайды.
Бастапқы деректерді талдағанда зерттеушілер адамның өзі хабарлаған жалпы немесе орташа және жоғары қарқынды физикалық белсенділік пен гиппокамп көлемі немесе BrainAGE арасында статистикалық тұрғыдан сенімді оң байланыс таппаған. Қозғалыс сенсорларынан алынған деректер де жалпы топта ми құрылымымен анық байланыс көрсетпеген.
Зерттеудің қызық нәтижелерінің бірі жастың әсеріне қатысты болды. 30-60 жас аралығындағы шағын топта объективті түрде көбірек қозғалған адамдардың миы салыстырмалы түрде «жасырақ» көрінген. Алайда 60 жастан асқандарда мұндай байланыс байқалмаған.
Сонымен қатар егде қатысушылар өздерінің қаншалықты белсенді екенін асыра бағалауға бейім болған. Бұл физикалық белсенділікті тек сауалнама арқылы өлшейтін бұрынғы зерттеулердің нәтижелеріне де әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді.
Бірнеше жылдан кейін қайта тексерілген қатысушылардың деректері кері себептілік мүмкіндігін көрсетті. Зерттеудің басында көп қозғалу кейінгі ми жасын айқын жақсартпаған. Ал бастапқыда BrainAGE көрсеткіші жоғары, яғни миы салыстырмалы түрде егде көрінген адамдар кейінірек физикалық жүктемеге төзімділігінің төмен екенін хабарлаған.
Авторлар мұны адамның миындағы жасқа байланысты ерте өзгерістер, созылмалы қабыну немесе жасушалық энергия алмасуындағы бұзылыстар алдымен шаршауды күшейтіп, соның салдарынан адамның аз қозғалуына ықпал етуі мүмкін деген болжаммен түсіндіреді. Бірақ зерттеу бұл механизмді тікелей дәлелдемейді.
Нәтижені «спорттың миға пайдасы жоқ» деп түсіндіруге болмайды. Зерттеу күнделікті қалыптасқан белсенділікті бақылаған, ал арнайы ұйымдастырылған жаттығу бағдарламаларын тексермеген. Бұған қоса, ғалымдар ми денсаулығын гиппокамп көлемі мен BrainAGE сияқты бірнеше ғана көрсеткішпен бағалаған. Физикалық белсенділік мидың қан айналымына, ақ затына немесе нейрондар арасындағы функционалдық байланысқа басқа жолдармен әсер етуі мүмкін. eLife сарапшылары да зерттеудегі нөлдік нәтижелер жаттығудың миға ықтимал пайдасын толық жоққа шығармайтынын атап көрсетеді.
Зерттеу авторларының пікірінше, ендігі негізгі сұрақ «физикалық белсенділік миға пайдалы ма?» дегеннен гөрі, қандай жаттығу, қандай мөлшерде, қай жаста және кімге көбірек пайда береді? дегенге ауысуы керек.