Адам миын қоршап тұратын жұлын-ми сұйықтығы бас сүйектің сүйек кемігіне тікелей өте алатыны анықталды. Қытайлық ғалымдардың зерттеуінде бұл үдеріс жасы үлкен, ұйқысы нашар және когнитивті көрсеткіштері төмен адамдарда баяуырақ жүрген. Зерттеу eLife платформасында рецензияланған препринт ретінде жарияланды, деп хабарлайды turkystan.kz.
Чжэцзян университетінің зерттеушілері ми мен бас сүйектің арасындағы сұйықтық алмасуын тірі адамдарда бақылаған. Бұған дейін жануарлар мен адам тіндеріне жүргізілген зерттеулер ми қабықтары мен бас сүйектің сүйек кемігін жалғайтын микроскопиялық арналардың бар екенін көрсеткен еді. Жаңа жұмыс осы жолмен жұлын-ми сұйықтығының қозғалысын тікелей бейнелеуге бағытталған.
Зерттеуге әртүрлі неврологиялық аурулары бар 87 пациент қатысқан. Олардың жұлын-ми сұйықтығына гадолиний негізіндегі контраст енгізіліп, кейін МРТ көмегімен оның қозғалысы бақыланған. Түсірілімдер контраст енгізілгенге дейін және одан кейін 4,5, 15 және 39 сағат өткен соң жасалған.
Ғалымдар контрасттың жұлын-ми сұйықтығынан бас сүйектің сүйек кемігіне өтетінін байқаған. Сұйықтықтың қозғалысы бас сүйектің әр бөлігінде әртүрлі жылдамдықпен жүрген. Төбеге жақын, жоғарғы сагитталды синус маңындағы сүйек кемігіне контраст салыстырмалы түрде тез жетсе, бас сүйектің төменгі бөліктерінде бұл үдеріс баяуырақ болған.
Сұйықтықтың қозғалысы адамның жасына және денсаулық жағдайына да байланысты болған. Жасы үлкен адамдарда, сондай-ақ гипертониясы немесе қант диабеті бар пациенттерде бас сүйек кемігіне сұйықтықтың өтуі баяулаған. Зерттеуде әйелдерде де бұл көрсеткіш ерлерге қарағанда төмен болған.
Тағы бір маңызды байланыс ұйқыдан байқалған. Ұйқы сапасы төмен пациенттерде жоғарғы сагитталды синус маңындағы сүйек кемігіне жұлын-ми сұйықтығының өтуі баяуырақ болған. Ал сұйықтық қозғалысы жақсырақ адамдар когнитивті тесттен жоғары нәтиже көрсеткен.
Зерттеушілер статистикалық талдау арқылы сұйықтық ағымының жылдамдығы нашар ұйқы мен төмен когнитивті көрсеткіш арасындағы байланыстың шамамен 38%-ын түсіндіруі мүмкін екенін есептеген. Авторлар ұйқының бұзылуы қабынуды күшейтіп, ол өз кезегінде жұлын-ми сұйықтығының ағуын баяулатуы ықтимал деген болжам ұсынады. Алайда бұл әзірге гипотеза ғана.
Сұйықтық қозғалысының баяулауы қандағы қабыну белгілерімен де қатар жүрген. Атап айтқанда, дренажы баяу пациенттерде нейтрофилдердің үлесі жоғары болған. Ғалымдар бас сүйектің сүйек кемігі ми мен иммундық жүйе арасындағы байланыстың маңызды бөлігі болуы мүмкін деп есептейді.
Дегенмен зерттеу себеп-салдар байланысын дәлелдемейді. Оған қатысқан адамдардың барлығында белгілі бір неврологиялық жағдай болған, ал дені сау адамдардан құралған бақылау тобы болмаған. Ұйқы сапасы сауалнама арқылы, когнитивті қабілет телефон арқылы бағаланған. Бұған қоса, eLife сарапшылары зерттеуді құнды деп бағалағанымен, дәлел базасын әзірге толық емес деп көрсеткен.