13 اقپان 2020, 15:25 2181 0 قوعام Túrkistan Gazeti

باق-قا بايىپتى كوزقاراس قاجەت

وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا ەلوردا تورىندە مەديا فورۋم بولدى. جيىننىڭ تاقىرىبى «قازاق تىلىندە ونلاين كونتەنت جاساۋشىلاردىڭ IV فورۋمى» دەپ اتالادى.  فورۋمعا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن 200-دەن استام ادام قاتىستى. بارلىعى دا باق سالاسىنىڭ وكىلدەرى. باق-تى يدەولوگيالىق قۇرالدىڭ ەڭ نەگىزگىلەرىنىڭ ءبىرى دەسەك، مەديا وكىلدەردىڭ باس قوسىپ، تالقىلاۋ جاساۋى قۇپتارلىق جاعداي. بىراق...

باق يدەولوگيا قۇرالى ما؟

جيىندا اۋەلگىلەردىڭ ءبىرى بولىپ ءسوز العان ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم مىر­زا «بەسىنشى بيلىك – الەۋمەتتىك جەلى بول­سا، التىنشى بيلىك – مەسسەندجەر» دەپ ءبىر قايىردى. باتىستا جۋرناليستيكانى ءتورتىنشى بيلىك دەپ دارىپتەيتىنىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. ال ايدوس مىرزا ءبىزدىڭ ەلدە بەسىنشىگە الەۋمەتتىك جەلىنى، التىنشىعا وسى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ءبىر تارماعى مەسسەندجەردى جاتقىزىپ وتىر. بىراق بۇل الەۋمەتتىك جەلىنىڭ باق-قا تەڭە­سەتىندەي قانداي دا ءبىر قۇقىقتىق نەگىزى بار-جوعىن ەشكىم ەلەپ-ەسكەرىپ جاتقان جوق. تىم بولماسا ول جايىندا عىلىمي تۇجىرىم نەمەسە پىكىردىڭ بار-جوعىن سۇراعانىمىزدا ەشكىم جاۋاپ قاتپادى. فورۋمداعى تالقىلاۋ ءاۋ باس­تان-اق وسىنداي قيسىنسىز قىزىل ءسوز­بەن باستالدى. ەكىنشىدەن، قازاقتىلدى ون­لاين كونتەنت جاساۋشىلاردىڭ فورۋ­مى اقش ەلشىلىگىنىڭ قارجى­لان­دىرۋى­مەن ءوتتى. ءدال وسى مەملەكەتتىك تىلدەگى مە­ديا وكىلدەرىنىڭ فورۋمىن شەتەلدىك­تەر­دىڭ قارجىلاندىرۋى كوڭىلگە تومپاق كەلمەي مە؟ ەكىنشى جاعىنان مەملەكەتتىك ءتىلدى قولداپ وتىر دەپ قول سوعا جونەلۋگە بولار ەدى. بىراق تاۋەلسىز ەلدىڭ ءدال ءوز وتانىندا باسقالاردىڭ قامقور­لى­عىنا «بولەنىپ» جاتقان انا ءتىلىنىڭ تاع­دىرى – مۇنداي داڭعازالىققا بارۋى­­مىزعا جول بەرمەيدى.

فورۋمنىڭ ماقساتى نە؟

قازاقتىلدى كونتەنت جاساۋشىلارعا ارناپ فورۋم ۇيىمداستىرۋ قۇپتارلىق جاعداي ەكەندىگىن اتاپ وتتىك. بىراق بۇل فورۋمنىڭ ماقساتى قانداي، مىندەتى نە دەگەن ساۋالدار كوكەيگە ورالا بەرەدى. ءبىزدىڭ ەلدە جيىننىڭ كوپ وتەتىندىگىن مەم­لەكەت باسشىسىنان باستاپ سىناپ كەلەدى. بىراق سودان ناتيجە شىقسا قانەكي؟! بۇل فورۋم دا سول بۇرىنعى جيىن­دار سياقتى «ءبالدۋ، ءبالدۋ» باس­قوسۋ­دىڭ ءبىرى مە؟ مەديا فورۋمدى ەكى جاقتى الىپ قاراستىرۋعا بولادى. بىرىنشىدەن مۇنداي جيىنداردا ايتىلعان، كوتەرىلگەن ماسەلەلەر ەرتەڭگى كۇنى قان­داي دا ءبىر شەشىم تابا ما؟ جوق بولماسا وسى ۋاقىتقا دەيىن ايتىلىپ كەلگەندەي ءسوز جۇزىندە قالىپ قويا ما؟ فورۋمنىڭ العاشقى پلەنارلىق پىكىرتالاس ءبولىمى­نىڭ مودەراتورى، وسى جيىندى ۇيىمداس­تىرۋشى قازاقستان ءباسپاسوز كلۋبىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ساكەن بالباەۆ مىرزانىڭ پىكىرتالاس كەزىندە ايتىپ قالعانىنداي ونداعى ايتىلعان ماسە­لە­لەر سول ايتىلعان جەرىندە قالاتىن سياق­تى. سەبەبى ۇيىمداستىرۋشىنىڭ ءوزى سولاي دەپ تۇرسا، ماسەلە سول زالدان ءارى شىق­پايتىندىعى ايدان انىق.

باق سالاسىنىڭ 200-دەن استام وكىلىن جيناپ العان سوڭ ونلاين جۋرناليستيكا جايلى وزەكتى ماسەلەنى كاسىبي تۇرعىدان تالقىلاۋعا بولار ەدى. بىراق مۇندا تالقىلاۋ ءبىز كۇتكەنىمىزدەي بولمادى. فورۋمنىڭ ەڭ ءبىرىنشى پلەنارلىق بولىمىندە ءسوز العان ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم باستاعان سپيكەرلەر مەديا­نىڭ جالپىلاما سىرتقى كورىنىسىنە عانا ءمان بەردى. ونلاين كونتەنتتىڭ ىشكى تىرشىلىگى مەن ونىڭ كاسىبي ەرەكشەلىگى، جاڭا تەحنولوگيانىڭ قىر-سىرى، اق­پاراتتىڭ قۋاتى، ونىڭ ەڭ نەگىزگىسى – يدەولوگيالىق قۇرال ەكەندىگىنە ەشكىم سال­ماق بەرگەن جوق. ساپالى كونتەنت مە­نەدجەر ەمەس، قاراپايىم الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ پىكىرتالاسىنا كوبىرەك ۇقسادى. سوعان سايكەس زالدا وتىرعان فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ دا كەيبىرىنىڭ ساۋالدارى مەن ۇسىنىستارى الەۋمەتتىك ماسەلەنىڭ توڭىرەگىمەن شەكتەلدى. بۇل ءبىرىنشى جاعى بولسا، ەكىنشى جا­عىنان قاراعاندا Internews Kazak­hstan ۇيىمىنىڭ ايماقتىق كەڭەسشىسى اسحات ەركىمبايدىڭ ۇيىم جۇرگىزگەن ساۋال­ناماسىنىڭ ناتيجەسىن ۇسىنۋى فورۋمدى ءسال دە بولسا كاسىبي باعىتقا قاراي بۇرا ءبىلدى. ساۋالناماداعى قازاقستان، ءوز­بەكستان، تاجىكستان حالقىنىڭ اقپاراتتى قانداي كوزدەن الاتىندىعى، ادام­داردىڭ عالامدىق جەلىدە نە ءۇشىن وتىراتىنى سياقتى سۇراقتاردىڭ جاۋابى كوپ ماسەلەدەن حابار بەرەتىندىگىن بايقاۋعا بولادى.

ءبىز نە كۇتىپ ەدىك؟

بۇعان دەيىن بىرنەشە جىل قاتارى­نان ءوتىپ، تاجىريبە جيناقتاعان فورۋم بيىل جۋرناليستيكا ماسەلەسىن كاسىبي تۇرعىدان تالقىلايدى دەپ كۇتىپ ەدىك. ونلاين جۋرناليستيكا، الەۋمەتتىك جەلى، ازاماتتىق جۋرناليستيكا، قوعام­دىق تەلەارنا سياقتى ۇعىمداردىڭ ءبىز­­دىڭ ەلدەگى كورىنىسىن تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدان مامانداردىڭ باعالاعانى ءجون بولار ەدى. ونلاين كون­تەنتتەگى سالالىق سايتتار مەن پورتال­دار­دىڭ دا جاي-كۇيى ەسكەرۋسىز قالدى. اقىرى قازاقتىلدى ونلاين كونتەنت بول­عاندىقتان بلوگەرلەر جايلى، ولار­دىڭ قىزمەتى مەن ەتيكاسى، ەڭ اقىرى گرامماتيكالىق ساۋاتتىلىعىنا دەيىن قوزعايتىن ماسەلە كوپ ەدى. ال ونلاين كونتەنت جاساۋشىلار جايىنداعى فورۋمدا ءداستۇرلى مەديانىڭ بولاشاعى جاي­لى ءسوز جارىستىرۋ كاسىبيلىكتىڭ بەل­گىسى ەمەس.

 

ءسوز سوڭى:

ءبىزدىڭ ەلدە جيىننىڭ كوپ ەكەندىگىن ءسوز باسىندا اتاپ وتتىك. بىراق بۇل جيىن وتپەسىن دەگەندى بىلدىرمەيدى. ءاربىر باسقوسۋدىڭ ماقساتى، مىندەتى، تالقىلانار تاقىرىبى ناقتى بولسا، قۇبا-قۇپ. ەگەر QazForum بۇدان كەيىنگى جىلدارى تاعى دا ۇيىمداستىرىلاتىن بولسا، وندا ول جيىن مۇمكىندىگىنشە كاسىبي تالقىلاۋعا نەگىزدەلسە ءجون بولار ەدى. قازىرگى تاڭداعى قازاق اۋديتورياسىمەن قاتار الەمدىك دەڭگەيدە ەڭ شاپشاڭ ارەكەت ەتىپ وتىرعان الەۋمەتتىك جەلى بەلسەندىلەرىن، ازاماتتىق جۋرناليستيكا وكىلدەرىن، بلوگەرلەردى مەديانىڭ قاي تۇرىنە جاتقىزامىز؟ ولاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن كىم بەلگىلەيدى؟ ازاماتتىق جۋرناليستيكا جايلى تەوريالىق تۇجىرىم قالاي ءتۇزىلۋى كەرەك دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيتىن جيىن بولسا، قۋانا قوشتار ەدىك.

بەيبىت توقتارباي

 

سوڭعى جاڭالىقتار