23 قاڭتار 2020, 08:29 823 0 رۋحانيات انار لەپەسوۆا

ماقسات – توي تويلاۋ ەمەس، وي تولعاۋ

ەلوردادا قازاق حالقىنىڭ ۇلى اقىنى، ويشىل-كەمەڭگەرى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى ءوتتى. «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىندا وتكەن شاراعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قاتىستى.

«قازاق حالقى – ابايدىڭ حال­قى» اتتى مەرەكەلىك كونتسەرتتىڭ باع­دارلاماسىنا ابايدىڭ بارلىق شى­عارماشىلىق مۇراسى ەنگەن. اقىن شىعارمالارىن كسرو جانە قا­زاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى اسا­نالى ءاشىموۆ، الىبەك دىنىشەۆ، رو­زا رىمباەۆا، بەلگىلى مادەنيەت قاي­راتكەرلەرى مايرا مۇ­حا­مەد­قى­زى، ايمان مۇساقوجاەۆا، بەرىك ايتجانوۆ، سونداي-اق حالىق­ارا­لىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋ­لار­دىڭ لاۋرەاتتارى مەن تالانتتى جاس­تار ورىندادى.

سالتاناتتى شارا بارىسىندا ءسوز سويلەگەن مادەنيەت جانە سپورت مي­نيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا اباي مۇراسىنىڭ قازاقتىڭ ەگەمەن ەل بولىپ قالىپتاسۋىنداعى ماڭى­زىنا توقتالدى.

«ۇلى اباي شىعارماشىلى­عى­نىڭ وزەگىندە ەلدىڭ قامى، قۋانىشى مەن قايعىسى، كەلەشەگى، ارمان-مۇراتى تۇر. جاڭا قوعام مەن جاڭا ادام­دى قالىپتاستىرۋ يدەياسى دا ابايدان باستالادى. ول ەلدىڭ ۇنەمى العا جىلجۋىنا، ءوسىپ-وركەن­دەۋىنە شىن نيەتىمەن تىلەۋلەس بولىپ، حالقىمىزدى جاڭا ومىرگە بەيىم بولۋعا شاقىردى. حاكىم اباي­دىڭ ءتىل ۇيرەنۋدى جانە جاڭا كاسىپ يگەرۋدى ەرەكشە دارىپتەگەنىن جاقسى بىلەمىز»، – دەدى ا.رايىم­قۇلوۆا.

مينيستر ابايدىڭ حالىقتى ەڭ­بەككە باۋلۋعا دەگەن ىنتاسىن ەرە­ك­شە اتاپ ءوتىپ، ەلدىڭ دامۋىن تە­جەيتىن تەرىس ادەتتەرگە قاتىستى ءسو­زىن تىلگە تيەك ەتتى.

«اسىرەسە، ماقتان مەن ماسىلدىق پسي­حولوگيادان ارىلىپ، ادامدى ەڭ­بەك ەتۋگە ۇندەدى. ۇلى ويشىلدىڭ عيبراتتى سوزدەرى تاۋەلسىز قا­زاق­ستاننىڭ جاڭا سەرپىنمەن دامۋى ءۇشىن قاجەت. سوندىقتان بۇل مەرەي­تويدىڭ تانىمدىق جانە تاعى­لىم­دىق ءمان-ماڭىزى وتە زور»، – دەپ اتاپ ءوتتى  مينيستر.

ۇلى اقىننىڭ مەرەيتويىن جو­عارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋ ماسە­لە­سىن  مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلدىڭ ما­مىر ايىندا كوتەرگەن بولاتىن. 30 مامىردا شىعارعان جارلىعىندا پرەزيدەنت ەل ۇكىمەتىنە 2020 جىلى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىن  دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋدى جانە مەرەيتويلىق شارالاردىڭ جالپىرەسپۋبليكالىق جوسپارىن بەكىتۋدى  جۇكتەدى. مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ العاشقى جۇ­مىستارى جانە مەرەيتوي قار­ساڭىندا بۇكىل ەل كولەمىندە ۇيىم­داس­تىرىلعان اقىن ولەڭدەرىنەن ءۇزىندى وقۋ  ەستافەتاسى جايلى گازە­تىمىز­دىڭ 2019 جىلعى 25 شىلدەدەگى (№29 ) نومىرىندە جاريالانعان «ءبۇ­كىل قازاق دالاسى «اباي» دەپ تەر­بەلىپ تۇر» اتتى ماقالادا جازعان بو­لا­تىنبىز.

 اباي مەرەيتويىن بەرىسى رەس­پۋب­ليكا، ارىسى جاھاندىق دەڭ­گەي­دە اتاپ وتۋدەگى باستى ماقسات – ۇلى اقىن جىرلاعانداي «ماقتانۋ، بەكەر مال شاشۋ» ەمەس، ويشىلدىڭ ادام­زاتقا ورتاق مۇراسىنىڭ نا­سي­­حاتىن ارتتىرۋ، اباي شىعار­ما­لارى ارقىلى قوعامدى ىزگى قا­سيەت­تەرگە ىنتالاندىرۋ. كەڭ اۋقىمدى شا­رانىڭ مازمۇنىن بايىتىپ، تا­عىلىمدىق ءمانىن ارتتىرۋعا ءبىز دە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى قاراشا ايىندا «تۇركىستان» ينتەللەكتۋالدىق وي-پىكىر كلۋبىنا ابايدى ناسيحاتتاۋ، دارىپتەۋ ىسىندە زور ۇلەسى بار قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى، جازۋشى سۇلتان ورازالين مەن ۇعا اكادەميگى، فيلوسوفيا عى­لىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور عا­ريفوللا ەسىمدى شاقىرىپ، كە­مەڭ­گەردىڭ شىن باعاسىن بەرۋ ءجو­نىندە پىكىر الماسقان ەدىك. سول باس­قوسۋدا ايتىلعان كەلەلى ويلار گا­زەتىمىزدىڭ 2019 جىلعى 14 قارا­شا­داعى (№45) نومىرىندە «قازاق اباي جولىمەن جۇرسە، اداسپايدى» دەگەن تاقىرىپپەن جارىق كوردى. ماتەريالدا ابايدىڭ 175 جىلدىق مە­رەيتويىن اتاپ ءوتۋ جونىندەگى مەم­لەكەتتىك كوميسسيانىڭ نازارىنا بىرنەشە ۇسىنىس جولدانعان بولاتىن. ولاردىڭ بىرقاتارى قول­داۋ تاۋىپ، مەرەيتويلىق شارا­لار جوسپارىنا ەندى.

2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اباي مەرەيتويىنا وراي حالىق­ارالىق، رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدە 500-دەن استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلماق. بۇل تۋرالى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 9 قاڭتاردا جاريالانعان «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسىندا ايتىلعان.  ونىڭ ىشىندە تامىز ايىندا سەمەي قالاسىندا UNESCO-مەن بىرلەسىپ وتكىزىلەتىن «اباي مۇراسى جانە الەمدىك رۋحانيات» اتتى حالىق­ارا­لىق عىلىمي-پراكتيكالىق كون­فەرەنتسيا ەڭ باستى شاراعا اينالادى. سونداي-اق قازان ايىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا «اباي جانە رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى» دەگەن تاقىرىپتا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتەدى. بۇل جيىنداردا ابايدىڭ تۇلعاسى مەن مۇراسى جان-جاقتى زەردەلەنىپ، ونىڭ شىعارماشىلىعىن ءححى عاسىرداعى جاڭا قازاقستاننىڭ يگىلىگىنە پاي­دالانۋعا جول اشىلادى.

«ماڭىزدى جوبانىڭ ءبىرى – ۇلى اقىننىڭ شىعارمالارىن ون تىلگە اۋدارىپ، باسىپ شىعارۋ. اتاپ ايت­قان­دا، اباي ەڭبەكتەرى اعىلشىن، اراب، جاپون، يسپان، يتاليان، قى­تاي، نەمىس، ورىس، تۇرىك، فرانتسۋز ءتىل­دەرىنە ءتارجىمالانادى. اقىن­نىڭ ءومىرى، مۇراسى، قازاق مادەنيە­تىن دامىتۋداعى ءرولى تۋرالى ءبىر­نە­شە دەرەكتى فيلم جانە «اباي» تەلەسەريالى تۇسىرىلەدى. اقىن تويىنان ونەر سالاسى دا تىس قال­ماي­دى. رەسپۋبليكالىق جانە حا­لىق­ارالىق دەڭگەيدە تەاتر جانە مۋ­زىكا فەستيۆالدەرى وتەدى. بيىل­عى بايگەلەر اباي شىعار­ما­شىلىعىنا ارنالادى. ادەبيەت جانە ونەر سالاسىنداعى ۇزدىك شى­عار­مالارعا بەرىلەتىن مەملە­كەت­تىك سىيلىق ەندى اباي اتىن­داعى مەملەكەتتىك سىيلىق دەپ اتالاتىن بولادى»، – دەپ جازعان ەدى مەملەكەت باسشىسى.

بۇدان بولەك، ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ءۇش دەرەكتى فيلم تۇسىرىلەدى. اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى رەسەي، تۇركيا مەن قىتايعا گاسترولدىك ساپارمەن بارىپ، ۇلى اقىننىڭ مۇراسىن ناسيحاتتايدى. ال قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك وركەستر جانە ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن ءجاسوسپى­رىم­دەر تەاترى ەلدى ارالايدى.

ابايدىڭ تۋعان جەرىندە دە بىرقاتار ماڭىزدى شارالار وتكىزۋ جوسپارلانعان.  ەڭ ماڭىزدى مىندەت – «جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مە­موريالدىق قورىق-مۋزەيىن جاڭ­عىرتۋ. اباي تۋعان ونەگەلى ءول­كەنى، ويشىلدىڭ ەڭ باعالى مۇرا­لارى جيناقتالعان قاستەرلى ورىن­دى ءيسى قازاق قازىعىن ىزدەپ بارا­تىن رۋحاني ورتالىققا اي­نال­­دىرا الساق، حالقىنىڭ بولا­شاعى ءۇشىن قام جەگەن ۇلى اقىنعا ۇرپاقتىڭ ايتقان العىسى سول ەمەس پە؟!

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار