16 قاڭتار, 09:21 388 0 جاڭالىقتار انار لەپەسوۆا

دارحان مىڭباي، ءماجىلىس دەپۋتاتى: اباي – پاراسات ولشەمى

جاس كەزىنەن ەستىگەنى مەن وقى­عانىن ۇمىتپاۋدىڭ ۇلگىسىن كور­سەت­كەن، ەسەيگەندە كور­گەنى مەن ءتۇي­گەنىن حالقىنا ايتىپ تا، جازىپ تا قالدىرعان اقىن، عۇلا­ما ابايدىڭ ءومىر جولىنا تاۋەل­سىزدىك تۇرعىسىنان قاراۋ ءۇشىن بىزگە نە جەتىسپەيدى؟ ءححى ع­ا­سىر­داعى قازاق ەلىنىڭ توقتامى: وقۋ-توقۋ مەن ءداستۇر ساباقتاستىعى، الەمدىك دەڭ­گەيدەگى مۇراعا تەرەڭ بويلاۋ جەتىسپەيدى. ءسوز تۇزەلگەن­نەن كەيىن ءوزىن تۇزەۋ ءۇشىن ءار ادام­عا زەيىن قاجەت.

كىشىگە زەرەكتىك، ۇلكەنگە پاراسات كە­رەك. وسىدان 107 جىل بۇرىن «قازاق» گا­زەتىندە احمەت بايتۇرسىنۇلى: «اباي­دىڭ اسىلىن تانىپ، دۇرىس باعا بەرگەن ءنار­سەسى جالعىز ولەڭ ەمەس، كوپ نارسەنى اباي ءسوز قىلعان; سول سوزدەرىنىڭ ءبارىن­دە دە ابايدىڭ ءار نارسەنىڭ اسىلىن تا­نىعانى، بىلگەنى كورىنەدى»، – دەپ، قا­زاقتىڭ باس اقىنىنىڭ قاسيەتىن ءدال با­عالاعان. ياعني، ءار نارسەنىڭ اسىلىن تانىپ-ءبىلۋ – قاي زاماندا بولسىن وتە كوكەيكەستى ماسەلە. ءوزىنىڭ تاريحي-تاعىلىمدى ماقالا­سىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي مۇرا­تىنا قاتىستى ۇلتتىق قۇن­دىلىق­تار مەن ۇستانىمداردى، جالپىا­دام­زات­تىق ءارى زاماناۋي ۋاجدەردى ۇسىندى. مۇنى ەلباسىمىز ايقىنداعان رۋحاني جاڭ­عىرۋ ءۇردىسىنىڭ ساباقتاستىعى دەپ قابىل­دا­عان ءجون. ماقالاداعى وزەكتى ويلار جاۋاپتى دا ءورىستى ەل ازاماتتارىن، بارلىق سالادا ەڭبەك ەتىپ جاتقان بەلسەندى جاندار مەن جاران­داردى جا­سامپازدىققا، بىرلىك پەن تاعات­­تى­لىققا ۇندەيدى. كوزبوياۋشىلىقتان، ناۋ­قان­شىلىقتان ارىلۋدى ۇيرەتەدى، اسىرەسە جاس­تاردىڭ وڭ باعىتتا جەتىلۋىنە جول ءسىل­تەي­دى. وسى ماقالادان وي ساباقتاپ، مى­نا ناق­تى ۇسىنىستاردى ورتاعا سال­عىمىز كەلەدى:

1) «ابايدىڭ اكادەميالىق ءماتىنى، تەكسى» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرۋى­مىز كەرەك. ايتپەسە كەيبىر سوزدەرىن، جەكەلەگەن ۇعىم­دارى مەن ويلارىن ءار عا­لىم ءارتۇرلى ءتۇسىن­دىرىپ ءجۇر. ءتىپتى، كەرە­عار دا پىكىرلەر جاس بۋىندى اداس­تىرۋى مۇمكىن.

2) ابايدىڭ قالىڭ وقىرمانعا جەت­كەن مۇرا­سى مەن بۇگىنگى كۇن اراسى – عاسىردان اس­تام ۋاقىت. بۇرىنعى وتكەن كوسەمدەردىڭ ءىسى، شەشەندەردىڭ ءسوزى، بي­لەردىڭ شەشىمى اباي تالعامىنان ءوتىپ، بىزگە جەتكەنى – اسا زور ول­جا. سون­دىقتان «از دا بولسا ساز» دەگەندەي، اقىن شىعارمالارىنىڭ مەكتەپكە، جال­پى قاۋىمعا، وزگە ءتىلدى اۋديتورياعا ار­نالعان ماتىندەرىن (تۇسىنىك-كوم­مەن­تاريىمەن) شىعارۋ قاجەت.

3) پرەزيدەنت «اباي – ۇلتتىڭ تە­مىر­قا­زى­عى» دەدى. ەندەشە، ءار سالا ما­مان­دارى اقىن مۇراسىن ءوز سالاسىنىڭ پروب­لە­ما­لارىنا نەمەسە سىن-قاتەرىنە ساي زەردەلەۋى ءتيىس.

4) ابايدى العىر بالا، ۇزدىك ءشا­كىرت، ون بەسىندە ويلى ازامات، جيىر­ماسىن­دا ءادىل بي، زەرەك اقىن، حالىق­شىل دانىشپان، ۇلتتىڭ ابىز اقساقالى بەينەسىندە انيماتسيا (بۇلدىرشىندەر مەن بالالارعا ارناپ) كەيىپكەرى ەتۋ – ازات قازاق ەلى ونەرى مەن مادە­نيەتىنىڭ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەتى.

5) زايىرلى قاۋىمنىڭ ءجونى بولەك، قا­زاق­ستانداعى مەدرەسە باعدارلاما­سىن­دا، يمام ۋاعىزدارىندا اباي مۇرا­سى لايىقتى ورنىن الۋى ءتيىس.

6) ابايدىڭ سۋرەتى مەن بەينەسىن ءبىرىز­دەن­دىرۋ دە – ۋاقىت تالابى. وسى رەتتە ۇلت­تىق ءرامىزىمىز سىندى تەڭگە­مىزدە (20 تەڭ­گە­لىك) بەينەلەنگەن تانىمال سۋرەتشى اعىم­سالى دۇزەلحانوۆتىڭ سۋرەتىن نەگىزگە الۋعا بولار ەدى. بۇل ءساتتى بەينە ميلليونداردىڭ كوزىنە دە، جۇرەگىنە دە ىستىق. ەندى ونى ءتيىس­تى زاڭدىق ەرەجەمەن بەكىتۋ جاعىن ويلاستىرۋ كەرەك.

7) زامانىندا اباي دا ونەر-ءبىلىمىن پار­تيا ىسىنە سالعانى بەلگىلى. ونىڭ ءالى جەتە زەرتتەلمەگەن مۇراسىن زەردەلەۋگە ءبىز­دەگى ساياسي ۇيىمدار دا اتسالىسسا، ونەر، عىلىم سا­لا­سىنداعى ازاماتتار­دىڭ تاۋەلسىز ەل ال­دىن­داعى بورىشىن بوتەن ىسپەن، ءدۇدامال ويمەن بىلعاماي، ادال اتقارۋىنا جول اشارى ءسوزسىز.

سوندا عانا وزگەدەن اقىل-ويمەن، ءبى­لىم-پارا­ساتپەن وزۋ مادەنيەتى جەتىلە تۇسەر ەدى.

قازىرگى قوعامدا اباي مۇراسىن وقۋ، قاي­تا پىسىقتاۋ، زەردەلەۋ جاس بۋىن مەن قالىپ­تاس­قان ازامات ساناسىن سەر­پىلتۋگە اسەر ەتە­تى­نىن ۋاقىتتىڭ ءوزى ءدا­لەلدەدى. ەۋروپا اي­تاتىن «كلاسسيكا» ۇعى­مىنىڭ ءمانى دە وسىندا. ول – قاي زا­ماندا دا ونەگە جانە پارا­س­ات ولشەمى.

ال پرەزيدەنت نۇسقاعان ءتۇسىندىرۋ مەن ناسيحاتتاۋ ىسىنە بارلىق قوعامدىق ۇيىمدار مەن باق، الەۋمەتتى جەلىلەر كۇش بىرىكتىرسە، «جايلى جۇمساق كۇش­تەردى» ورنىمەن پاي­دالانساق، ىشتەگى تا­مىرلارىمىزدى، سىرت­تاعى ارىپتەس-دوستارىمىزدى «اباي الەمىنە تارتا ءبىل­سەك، ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزەر ەدىك. سوندا عانا ارزانقول تەلەونىمدەر مەن راديوحابارلار، جەڭىل-جەلپى جازبالار مەن قاڭقۋ پىكىرلەر وزدىگىنەن ازايىپ، تىيىلارى ءسوزسىز. ويتكەنى ولەڭ ءسوزدىڭ پاتشاسى، قارا ءسوزدىڭ قۇ­دىرەتى اباي قاشاندا ءبىرتۇتاس حالقىن جاقسىلىققا باستايدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار