12 جەلتوقسان, 10:02 615 0 الەۋمەت Túrkistan Gazeti

تاۋەلسىزدىك تويىن قالاي تويلاپ ءجۇرمىز؟

تاۋەلسىزدىك كۇنى – ەگەمەندىك ال­عالى بەرى جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى باعالايتىن، اتقارىلىپ جاتقان ىستەرگە شولۋ جاساپ سارا­لاي­تىن، كەلەشەككە جوسپار قۇرىپ باعدار­لايتىن كەزەڭ. ءاربىر قازاق­ستان­دىق وزىنە جانە وتباسىنا تاۋەل­سىزدىكتىڭ الىپ كەلگەن يگىلىگىن سە­زىنىپ، ەلىمىزدىڭ ودان ارى دامۋىنا كۇش-جىگەرىن سالىپ، بەلسەندى­لىكپەن اتسالىسسا، تاۋەلسىزدىگىمىز بايان­دى بولا تۇسپەك. وسى ورايدا، ءبىز مە­رەكەنى تويلاۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى بىرنەشە ادامنىڭ پىكىرىن العان ەدىك.

تالعات جانىسباي، ساياساتتانۋشى:

مەرەكەنى تويلاۋدىڭ جاڭا داستۇرلەرىن قالىپتاستىرۋ كەرەك

– تاۋەلسىزدىك – قاسيەتتى ۇعىم. اتا-بابامىز اڭساپ وتكەن ەگە­مەندىككە كۋاگەر بولىپ وتىرعانىمىزعا ءتاۋبا دەيمىز. ءوزىم جىل سايىن 16 جەلتوق­ساندا تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتىنە بارىپ، ازاتتىق ءۇشىن كۇرەستە جانىن بەرگەن اتا-بابالارىمىزعا ارناپ قۇران باعىشتايمىن. قازاق «ءولى رازى بولماي، ءتىرى بايىمايدى» دەپ بەكەر ايتپاعان. ەركىندىك پەن ازاتتىقتى ارمانداعان اتا-بابامىزدىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگى ۇمىت قالماۋى قاجەت.

مەن رەسپۋبليكالىق جوعارى مەديتسينالىق كوللەدجى باس ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى قىز­مەتىن اتقارامىن. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ باستى قۇن­دىلىق ەكەنىن جاستاردىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ ماق­ساتىندا جىل سايىن كوپتەگەن ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. تاربيە ساعاتتارى وتكىزىلەدى، باستىسى تاۋەلسىزدىككە ارنالعان مەرەكەلىك بەزەندىرۋدى 10 كۇن بۇرىن باستايمىز. كول­لەدجدىڭ ىشىندەگى قۇتتىقتاۋلاردان بولەك، عيماراتتىڭ سىرتقى بولىگىنە كوشەدەگى جۇرگىنشىلەرگە كورىنەتىندەي ەتىپ بيلبورد ىلىنەدى. ودان بولەك، 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشىلارىن قوناققا شاقىرىپ، كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرامىز. وسىلايشا، تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن جاستاردىڭ بويىنا سىڭىرۋگە اتسالىسىپ، ءوز دەڭگەيىمىزدە يدەولوگيالىق جۇمىستار اتقارىپ جۇرگەن جايىم بار. دەسە دە، ەڭ ماڭىزدى مەرەكەمىزدى ەل ەسىندە قال­دىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ويلاستىرۋ كەرەك. تاۋەل­سىزدىك كۇنىن ايتتىرماي-اق، قوعام بەلسەندىلەرى، ونەر ادامدارى مەرەكەنى ءماندى دە ءساندى وتكىزۋدىڭ جولىن تاپ­سا بولادى. مىسالى، تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي «مەن تاۋەل­سىزدىك كۇنىن تويلايمىن»، «تاۋەلسىزدىك كۇنى ۇلتتىق كيى­مىمدى كيەمىن» نەمەسە «تاۋەلسىزدىك تۋرالى ولەڭ وقىپ، ونى بالەنشەگە جولدايمىن» دەگەن سياقتى ەستافەتالار ۇيىمداستىرۋعا بولادى. ءار وتانداسىمىز تاۋەلسىزدىك كۇنىنە بايلانىستى جاقسى باستامالاردى باستاسا، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

 

گوزەل  قۇلجاباەۆا، كاسىپكەر:

ۇلتتىق دەڭگەيدە تويلانۋىنا كۇش سالامىن

– مەنىڭ ويىمشا، تاۋەل­سىز­دىك مەرەكەسى بالالار ءۇشىن تەك مەكتەپتە وتەتىن شارالارمەن شەكتەلمەۋى ءتيىس. بۇل كۇنى اتا-انالار بالالارىنا ارناپ يگى باستامالاردى قولداسا دەيمىن. تاۋەلسىزدىكتى وتباسىمەن بىرگە ءوز دارەجەسىندە اتاپ ءوتۋدى قالىپتاستىرۋ كەرەك. بالالار بۇل مەرەكەنى جاقسى كورەدى، سەبەبى تويلانعان مەرەكە بالالاردىڭ ەسىندە جاقسى ساقتالادى، سوندىقتان جىل سايىن سول كۇندى كۇتىپ جۇرەدى. مەن ءوزىم كوپبالالى وتباسىندا ءوستىم. تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە قاراي اۋلەتىمىزدەگى بالاباقشاعا باراتىن ءبۇلدىر­شىندەردەن باستاپ، مەكتەپتە وقيتىن وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ باسىن قوسىپ، وتباسىلىق مەرەكە ۇيىمداستىرامىن. بالالار جاس ەرەكشەلىگىنە ساي جاتتاعان ولەڭدەرىن مانەرلەپ ايتىپ بەرەدى. كوك تۋىمىزدى وڭ قولدارىنا ۇستاپ، سول قول­دارىن جۇرەك تۇسىنا قويىپ ءانۇرانىمىزدى شىرقايدى. مۇنداي جان تەبىرەنتەر سەزىمدەر بالالاردىڭ شابىتىن وياتىپ، ولاردىڭ ونەرگە، بىلىمگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرادى. بۇل – جاي عانا باسقوسۋ ەمەس، ەگەمەندىكتىڭ قادىرىن جاستارعا سەزىندىرۋگە باعىتتالعان ۇلگى-ونەگە، تاربيە. ءوزىم تاۋەلسىزدىك مەرە­كەسىنىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدە تويلانۋىنا كۇشىمدى سالىپ ءجۇرمىن.

 

اقنۇر شىڭعىسحانقىزى، اباي اتىنداعى قازۇپۋ تاريح-ءدىنتانۋ ماماندىعىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى، «ستۋدەنتتىك رەكتورات» ۇيىمىنىڭ رەكتورى:

وتباسىمىزبەن ەرەكشە اتاپ وتەمىز

– تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ ءھام قاستەرلەۋ – قازاقستاندا تۇراتىن ءاربىر ازاماتتىڭ پارىزى. سەبەبى ءبىزدىڭ  ءاربىر كۇنىمىز، ەشبىر الاڭسىز ۇيقىدان تۇرعانىمىز، بەيبىت ەلدە ءبىلىم الىپ جاتقانىمىز – وسى ەگەمەندىكتىڭ ارقاسى.

تاۋەلسىز قازاقستاندا تۋعان، ويى وزات، ساناسى ازات جاستار ءبىلىم الاتىن اباي اتىنداعى قازۇپۋ ستۋدەنتتەرى دە ءاردايىم تاۋەلسىزدىك الدىندا باس ءيىپ، بۇل مەيرامنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ەستەرىندە ساقتاپ كەلەدى. سەبەبى تاۋەلسىزدىك ءبىز ءۇشىن ءتاڭىردىڭ باسىمىزعا ءتاج قىلىپ تاققان بايلىعى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى مەرەكەسى سانالاتىن بۇل مەيرامدى تويلاۋدىڭ وزىق ۇلگىسى قالىپتاسقان. ماسەلەن، جۋىردا تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي «ستۋدەنتتىك رەكتوراتتىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن ۋنيۆەرسيتەت جاستارى بولىپ تاريح بەتتەرىنەن كورىنىس بەرەتىن «كوشپەندىلەر قالاسىنا» ەتنوساياحات جاسادى. نەگىزگى ماقسات – تاريح بەتتەرىنەن سوزبەن وقىپ، كوزبەن شولۋ جاساپ، سوناۋ وتكەن تاريحتاعى دۇنيەلەردى ءوز كوزىمىزبەن بارىپ سەزىنۋ، سول ارقىلى جاستاردىڭ بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمدى ودان ارى جاڭعىرتۋ. سەبەبى قازىرگى تاڭدا قازاق جاستارىنىڭ بويىنان وزگە ەلگە ەلىكتەۋشىلىك بايقالادى. قازاقي تاربيە، ءدىن مەن ءدىل، سالت-ءداستۇر، ادەت-عۇرىپتى دارىپتەپ، ساقتاپ، ونى قۇرمەتتەپ، كەلەسى ۇرپاققا جەتكىزۋ – بىزگە دەيىن جالعاسقان دۇنيە. مۇنداي ساباقتاستىق وتباسىنان باستاۋ الاتىنى بەلگىلى. وسى اتاۋلى كۇندە ءوز وتباسىڭ، تۋىستارىڭمەن ەش الاڭسىز، جايباراقات ءبىر داستارقان باسىندا وتىرۋدىڭ ءوزى تاۋەلسىزدىكتىڭ سىيى دەپ بىلەمىن.

الىبەك بايبول، جازۋشى-دراماتۋرگ، ادەبيەتتانۋشى

«مەن ەلىمە نە بەرەمىن؟» دەگەن قاعيدانى ۇستانامىن

– بۇگىنگىدەي حالىق اراسىنداعى رۋحاني بايلىقتىڭ جۇتاپ تۇرعان شاعىندا، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ءححى عاسىر – اقپارات عاسىرى. جاستار قورشاعان ورتاداعى جاقسىنى دا، جاماندى دا بويىنا ءسىڭىرىپ جاتىر. ونى تارازىلاپ، ولشەيتىن سۇزگى كەرەك-اق. جالت-جۇلت ەتكەن شوۋ-باع­دار­لامالاردان، بوس ءسوز بەن دابىرادان شارشايسىڭ. مۇن­دايدا جان-جاراڭدى جازاتىن كوركەم ادەبيەت كومەككە كەلۋى كەرەك. الەۋمەتتىڭ ادەبيەتتەنۋى ۇلتتى وسىرمەسە، ەش وشىرمەيتىنى انىق. قاي ونەر ءتۇرى بولسىن، سەرپىلۋدىڭ باستاۋى وسىندا جاتىر. ەگەمەندى ەلدە تۇرىپ تا كاپي­تالدىڭ، بيۋروكراتيانىڭ، ىشكى جانە سىرتقى فاك­توردىڭ، ساياسي جاعدايدىڭ، تۇككە دە پايداسى جوق رەفورمالاردىڭ قۇلى بولۋىڭ مۇمكىن. ويتكەنى باستى ماسەلە – سانادا. سانا تاۋەلسىز بولماي، ادام ەشقاشان تاۋەلسىز بولا المايدى.

 

باۋىرجان كاريپوۆ، جۋرناليست:

مەرەكەدە بالالارىمىزعا سىيلىق جاسايمىز

– قازاق جۋرناليستەرى الەۋمەتتىك جەلىدە تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنىڭ قۇرمەتىنە چەللەندج باستاپ جاتىر. نەگىزگى ماق­ساتى – تاۋەلسىزدىك تاريحىن ناسيحاتتاۋ، ونى جاس ۇرپاق­ ساناسىنا ءسىڭىرۋ. چەللەندج بويىنشا ءار اتا-انا تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى كۇنى ءوز بالاسىنا سىيلىق جاساۋى كەرەك. اتا-انانىڭ جاعدايى كەلىپ جاتسا، كوپبا­لا­لى وتباسىلارعا، بالالار ءۇيىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىنە دە سىي تارتۋعا بولادى.

ءبىز بالالىق شاقتان قانشا الىستاپ كەتسەك تە جاڭا جىل مەرەكەسىن نەگە ءالى كۇنگە اسىعا كۇتەمىز؟ ويتكەنى بالا كۇنىمىزدە وسى مەرەكەدە سىيلىق الاتىن ەدىك. اتا-انامىز سىيلاعان قوراپتىڭ ىشىندەگى ءتۇرلى جەمىستەر مەن تاتتىلەردى سونشا كۇتەتىنبىز. مەرەكەگە دەپ ارنايى كيىم دايىندايتىنبىز. مەرەكەنى سىيلىق ءۇشىن جاقسى كوردىك. سول سەكىلدى كىشكەنتاي بالاعا تاۋەلسىزدىكتىڭ قانداي جولمەن كەلگەنىن ايتساڭىز، ول تاريحتى قابىلداي المايدى. ال بىراق سىيلىق بەرۋ ارقىلى مەرەكەنىڭ قادىرىن تۇسىندىرۋگە بولادى. بۇل باستامامىز مەرەكەنى تويلاۋدىڭ قاراپايىم ۇلگىسى بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. بىراق تاۋەلسىزدىك كۇنىن بالالاردىڭ اسىعا كۇتۋىنىڭ استارىندا سىيلىق جاتاتىنى انىق.

 

ازىرلەگەن

ارايلىم جولداسبەكقىزى

سوڭعى جاڭالىقتار